မြန်မာဘာသာ

ဝီကီပီးဒီးယား မှ
ဤနေရာသို့သွားရန် - အ​ညွှန်း​, ရှာ​ဖွေ​ရန်​

မြန်မာဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးစကားဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးနှင့် ဗမာနွယ်ဝင်(ရခိုင်ဓနုအင်းသားတောင်ရိုးနှင့် ယော)တို့၏ ဇာတိစကားဖြစ်သည်။ဗမာလူမျိုးတို့သည် တိဘက်-မြန်မာ(Tibeto-Burman) လူမျိုးနွယ်စုကြီးမှ အကြီးဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ မွန်ဂိုလွိုက်(Mongoloid race) ဖြစ်သည်[၁][၂] ဟု မြန်မာ သမိုင်းပညာရှင် သမိုင်းပါမောက္ခဆရာကြီး ဒေါက်တာသန်းထွန်း က မှတ်ချက် ပြုသည်။ လူဦးရေ ၃၂သန်းခန့် သည် မိခင်ဘာသာစကား အနေဖြင့် သုံး၍ မြန်မာတိုင်းရင်သားများသည် ဒုတိယဘာသာစကား အနေဖြင့် သုံးသည်။

မြန်မာဘာသာသည် Tibeto-Burman (တိဗက်-ဗမာ) ဘာသာအုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ Tibeto-Burman စကားများက Sino-Tibetan (တရုတ်-တိဗက်) စကားမိသားစုထဲတွင် ပါသည်။ မြန်မာဘာသာ သံနေသံထားနှင့် ပုဒ်ခွဲဘာသာဖြစ်သည်။ ဗြာဟ္မီအက္ခရာနှင့်မွန်အက္ခရာတို့မှ ဆင်းသက်သည့် အက္ခရာကို မြန်မာဘာသာမှ ဆက်ခံသုံးစွဲသည်။

စကားလုံးအသံထွက်များ

ဤအပိုင်းတွင် နိုင်ငံတကာ အသံထွက်သင်္ကေတ (International Phonetic Alphabet) ကိုအသုံးပြုသည်။

ဗျည်းများ

Biဩဌဇ ဒန္တဇ မုဒ္ဒဇ Postalveolar
နှင့် [[တာလုဇဗျည်း|တာလုဇ]]
Velarနှင့်
labiovelar
[[တာလုဇဗျည်း|တာလုဇ]] နေရာမရှိ
Plosive and Affricate p b t d tʃʰ k g ʔ  
နိဂ္ဂဟိတ m n ɲ̥ ɲ ŋ̊ ŋ   N
Fricative   θ (ð) s z ʃ   h  
Approximant   (ɹ) j (ʍ) w  
Lateral   ɬ l  

ဗျည်းခန့်မှန်း‌ /ɹ/ ရှုားသည်၊ ပါဠိနှင့်သင်္သကရိုက်အသံသုံး၏ နေရာနာမည်၌ ("အမရပူရ" [àməɹa̰pùra̰] လို) ၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစာလုံး၌ မှအသံထွက်သည်။ မြန်မာစကား၏ /ɹ/ က /j/ ဖြစ်လာသည်။ (သီးခြားစကားမှ /ɹ/ အမြဲသုံးသည်) ပါဌ် /j/ သုံးသည် (ရဟန္တာ /jəhàNdà/ ရာဇ /jàza̰/ လို). တစ်ခါတစ်လေ /l/ ကိုအသံထွက်လို့ရသည် ("တိရစ္ဆာန်" ကို /təɹeiʔ sʰàn/၎င်း /təleiʔ sʰàn/၎င်း အသံထွက်လို့ရသည်). /ʍ/လည်းရှားသည်၊ နိုင်ငံခြားနာမည်မှသုံးသေးသည်။

စလုံးစပ်များ၌ /pʰ, p/ အသံ‌တွေ /b/ လိုအသံထွက်၊ /kʰ, k/ အသံ‌တွေ /g/ လိုအသံထွက်, /tʃʰ, tʃ/ အသံ‌တွေ /dʒ/ လိုအသံထွက်၊ /sʰ, s/ အသံ‌တွေ /z/ အသံထွက်နိုင်သည်၊. အဆုံးပါတဲ့စာလုံး၌ /dʒ/ အသံ /j/ ဖြစ်နိုင်သည်။ သောကြောင့် "အင်္ကျီ" အသံထွက်ရင် /èiNdʒí/ နှင့် /èiNjí/ မှန်သည်။

In many Burmese words, ဓနိတနှင့် သိထိလအက္ခရာ indicate active or passive voice in verbs. Examples include the verb "cook," where the aspirated version ချက်‌ ([ʧʰeʔ]) means "cook," while the unaspirated ကျက်([ʧeʔ]) means "to be cooked." Another example is "lessen," where the aspirated version ဖြေ ([pʰjè]) means "lessen" while the unaspirated version ပြေ ([pjè]) means "to lessen."

သရများ

Monophthongs Diphthongs
အရှေ့ အနောက် အရှေ့ သရတစ်ဝက် အနောက် သရတစ်ဝက်
ပိတ် i u
အလယ်ပိတ် e o
အလယ် ə
အလယ်ဖွင့် ɛ ɔ
အဖွင့် a

The monophthongs /e//o//ə/၊ နှင့် /ɔ/ ဝဏ္ဏအဖွင့်၌ဘဲပါသည် (syllable coda မပါ၏ဝဏ္ဏ); the diphthongs /ei//ou//ai/၊ နှင့် /au/ ဝဏ္ဏအပိတ်၌ဘဲပါသည် (syllable coda ပါ၏ဝဏ္ဏ).

လေးသံ

မြန်မာဘာသာ သံနေသံထားဘာသာဖြစ်တော့ phonemic ခြားနားချက် သရအသံပေါ်မှာမူတည်သည်။ မြန်မာဘာသာမှာ အသံခြားနားချက်များက လေသံphonation၊ အသံအ‌ရှိန်၊ အဓွန့်၊ နှင့် သရအရည် အားလုံးပေါ်မှာလည်းမူတည်သည်။ အသံခြားနားချက်လေးခုရှိသည်။

အသံနာမည် IPA အနက်
နိမ့်သံ à Normal phonation, medium duration, low intensity, low (often slightly rising) pitch
တက်သံ á Sometimes slightly breathy, relatively long, high intensity, high pitch; often with a fall before a pause
သက်သံ tense or creaky phonation (sometimes with lax glottal stop), medium duration, high intensity, high (often slightly falling) pitch
တိုင်သံ Centralized vowel quality, final glottal stop, short duration, high pitch (in citation; can vary in context)

နမူနာမှာ ‌အသံတွေစကားလုံများ၏ အဓိပ္ပယ်ပျောင်းသည်။

  • နိမ့်သံ /kʰà/ (ခါ)
  • တက်သံ /kʰá/ (ခါး)
  • သက်သံ /kʰa̰/ (ခ)
  • တိုင်သံ /kʰaʔ/ (ခတ်)

/N/ ပါတဲ့ဝဏ္ဏမှာ တိုင်သံမပါဘူး။

  • နိမ့်သံ /kʰàN/ (ခံ)
  • တက်သံ /kʰáN/ (ခန်း)
  • သက်သံ /kʰa̰N/ (ခန့်)

အက္ခရာ

အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြထားသောဆောင်းပါးများ - မြန်မာအက္ခရာ နှင့် မြန်မာအက္ခရာသမိုင်း
မြန်မာအက္ခရာနမူနာများ

ဒေသိယစကား

အထက်မြန်မာပြည်နှင့် အောက်မြန်မာပြည်

မြန်မာစကားသည် အထက်မြန်မာပြည်တွင် မြစ်ဖျားခံခဲ့သည် ဆိုသော်လည်း ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လေယူလေသိမ်းနှင့် အသုံးအနှုန်းမှာ ရန်ကုန်မြို့မှ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသုံးအနှုန်းများ ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ဖြစ်ရသည်မှာလည်း ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မြို့တော်ဖြစ်လာသည်က တစ်ကြောင်း သတင်းမီဒီယာများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် တစ်ကြောင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မင်းနေပြည်တော်မှာ မန္တလေးမြို့ဖြစ်သောကြောင့် ယခင်ကမူ မန္တလေးမြို့သူ မြို့သားများ ပြောကြားသည့် လေယူလေသိမ်းကို စံအဖြစ် ယူဆကြသည်။

လက်တွေ့တွင် ရန်ကုန် (အောက်မြန်မာပြည်) နှင့် မန္တလေး (အထက်မြန်မာပြည်) အကြား အသံထွက်နှင့် လေယူလေသိမ်း ကွာဟချက်မရှိလှပဲ စကားလုံး အသုံးအနှုန်းအပိုင်းတွင် ကွဲပြားမှု ရှိသည်။ သိသာထင်ရှားသည့် ဥပမာတစ်ခုမှာ မန္တလေးတွင် ကျား၊ မ မရွေး မိမိကိုယ်ကို ‘ကျွန်တော်’ဟု ညွှန်းဆို ပြောကြားလေ့ရှိသည်။ ရန်ကုန်တွင်မူ ‘ကျွန်တော်’ကို အမျိုးသားများသာ သုံးကြပြီး အမျိုးသမီးများက ‘ကျွန်မ’ဟု သုံးနှုန်းသည်။ အထက်မြန်မာပြည်တွင် မိခင်နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆွေမျိုးသားချင်းများကို ခွဲခြား ခေါ်ဝေါ်နေဆဲ ရှိပြီး အောက်မြန်မာပြည်တွင်မူ သိသိသာသာ ခွဲခြား ထားခြင်း မရှိပေ။ ဥပမာ အထက်မြန်မာပြည်တွင် ဖခင်၏ အမနှင့် ညီမအား အရီးကြီးနှင့် အရီးလေးဟု လည်းကောင်း၊ မိခင်၏ အမနှင့် ညီမအား ဒေါ်ကြီးနှင့် ဒေါ်လေးဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဒေါ်ကြီးနှင့် ဒေါ်လေးဟုသာ ခေါ်ဝေါ်သည်။

ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ပြင်ပဒေသ

သို့ပေမဲ့ ဧရာဝတီတောင်ကြားရပ်ဝေး၊ ထားဝယ်၊ မြိတ်၊ ယော၊ ပလော် (Palaw)၊ သီးခြားစကားအသံဖြစ်သည်။ ရခိုင်းစကားသည် ရှေးဟောင်းမြန်မာစကားနှင့်အတူဆုံးဖြစ်သည် ([r] အသံအသုံးသေးသည်)။ တင်္သာရီတိုင်း၏သီးခြားစကားများ သံရပ်ကိုတိုးသည်။ ထားဝယ်ဘာသာ [-l-] (ရှေးဟောင်းမြန်မာစာမှအသုံးပြုသည်) အလယ်သုံးသေးသည်။ စကားလုံနှင့်အသံကွာပေမဲ့ ဘာသာအားလုံး mutual intelligibility ရှိသည်။

ဝေါဟာရ

မြန်မာဝေါဟာရ အများစုသည် Tibeto-Burman (တိဗက်-ဗမာ) စကားမျိုးနွယ်မှ ဆင်းသက်လာပြီး အသံတစ်သံသာ ထွက်သည်။ သို့ပေမဲ့ အချို့ဝေါဟာရများ အထူးသဖြင့် မွေးစား ဝေါဟာရများမှာမူ အသံ တစ်သံထက် ပိုထွက်လေ့ရှိသည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ပါဠိဘာသာ၊ မွန်ဘာသာ နှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာတို့၏ လွှမ်းမိုးမှု ကြီးကြီးမားမား ရှိသလို သင်္သကရိုက်ဘာသာ၊ ဟိန္ဒီဘာသာနှင့် တရုတ်ဘာသာ တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုလည်း အနည်းငယ်ရှိသည်။

  • ပါဠိမှ ဆင်းသက်လာသော မွေးစားစကားလုံးများသည် ဘာသာတရား၊ အစိုးရ၊ ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ တို့နှင့် ဆက်နွယ်လေ့ ရှိသည်။
  • အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ မွေးစားစကားလုံးများသည် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ၊ တိုင်းတာ ခြင်တွယ်ခြင်း၊ ခေတ်သစ် ပညာရပ်များနှင့် ဆက်နွယ်သည်။
  • မွန်ဘာသာသည် မြန်မာဘာသာအပေါ် ထဲထဲနက်နက် လွှမ်းမိုးမှု ရှိသောကြောင့် မွန်ဘာသာမှ မွေးစားထားသော ဝေါဟာရများနှင့် မြန်မာ ဝေါဟာရများကို ခွဲခြားနိုင်ရန် ခဲယဉ်းလှသည်။ မွန်မွေးစားစကားလုံးများသည် အပင်ပန်းမန်၊ တိရစ္ဆာန်၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ အထည်အလိပ်၊ အစားအသောက်၊ လှေများ၊ လက်မှုပညာ၊ ဗိသုကာနှင့် ဂီတတို့နှင့် ဆက်စပ်သည်။
  • သင်္သကရိုက်ဘာသာ (ဘာသာတရား)၊ တရုတ်ဘာသာ (ကစားနည်းနှင့် အစားအသောက်) နှင့် ဟိန္ဒီဘာသာ (အစားအသောက်၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး) မွေးစားစကားလုံးများကိုလည်း တွေ့ရသည်။
  • တစ်ခြားဘာသာများမှ မွေးစားထားသည့် မြန်မာဝေါဟာရများလည်း ရှိသေးသည်။
ဘာသာ နံပါတ် (မွေးစားစကာလုံ၊ နာမ်မှ)
ပါဠိ ၁၅၃၁
အင်္ဂလိပ် ၅၇၅
သင်္သကရိုက် ၃၂၁
ဟိန္ဒီ ၁၅၈
မွန် ၉၆
တရုတ် ၃၁
အာရဗီ ၁၆
ထိုင်း ၁၅
ပသျှူး ၁၄
ရှမ်း ၁၂
ပြင်သစ် ၁၂
ကလယ်
မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန် (၁၉၉၃)

သာဓက--

ပြင်ပလင့်ခ်များ

Fonts supporting Burmese characters

ကျမ်းကိုး

  • Becker, Alton L. (1984). "Biography of a sentence: A Burmese proverb.", in In E. M. Bruner (ed.): Text, play, and story: The construction and reconstruction of self and society. Washington, D.C.: American Ethnological Society, 135–55. 
  • Bernot, Denise (1980). Le prédicat en birman parlé (in French). Paris: SELAF. ISBN 2-85297-072-4. 
  • Cornyn, William Stewart; D. Haigh Roop (1944). Outline of Burmese grammar. Baltimore: Linguistic Society of America. 
  • Cornyn, William Stewart; D. Haigh Roop (1968). Beginning Burmese. New Haven: Yale University Press. 
  • Green, Antony D. (2005). "Word, foot, and syllable structure in Burmese.", in In J. Watkins (ed.): Studies in Burmese linguistics. Canberra: Pacific Linguistics, 1–25. ISBN 0-85883-559-2. 
  • Okell, John (1969). A reference grammar of colloquial Burmese. London: Oxford University Press. 
  • Roop, D. Haigh (1972). An introduction to the Burmese writing system. New Haven: Yale University Press. 
  • Taw Sein Ko (1924). Elementary handbook of the Burmese language. Rangoon: American Baptist Mission Press. 
  • Watkins, Justin W. (2001). "Illustrations of the IPA: Burmese". Journal of the International Phonetic Association 31 (2): 291–95. doi:10.1017/S0025100301002122. 
  • Wheatley, Julian K. (1987). "Burmese.", in In B. Comrie (ed.): Handbook of the world's major languages. Oxford: Oxford University Press, 834–54. ISBN 0-19-520521-9. 
  • (1989) in Patricia M Herbert, Anthony Milner: South East Asia Languages and Literatures: Languages and Literatures: A Select Guide. University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-1267-0. 
  • မြန်မာအဘိဓာန်
  1. http://dictionary.infoplease.com/mongoloid
  2. http://robertlindsay.wordpress.com/category/raceethnicity/asians/se-asians/burmese/
  • Waxman, Nathan; Aung, Soe Tun (2014). "The Naturalization of Indic Loan-Words into Burmese: Adoption and Lexical Transformation". Journal of Burma Studies 18 (2): 259–290. doi:10.1353/jbs.2014.0016.