တိုင်းနေဘာသာစကား
တိုင်းနေ ဘာသာစကား သို့မဟုတ် တိုင်လေ ဘာသာစကား (အင်္ဂလိပ်: Tai Nuea language; ထိုင်း: ภาษาไทเหนือ) သည် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစု၊ တိုင် ဘာသာစကားခွဲ အတွင်းရှိ အနောက်မြောက်တိုင်အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။[၁] ဤဘာသာစကားကို "တိုင်နေ" (တိုင်လေ သို့မဟုတ် တရုတ်ရှမ်း) ဟုခေါ်သော ရှမ်းမျိုးနွယ်စုခွဲများက အဓိကပြောဆိုကြပြီး၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်၏ တယ်ဟုန် တိုင်နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Dehong Dai and Jingpo Autonomous Prefecture) တွင် အများဆုံး ပြောဆိုကြသဖြင့် နိုင်ငံတကာတွင် တယ်ဟုန်တိုင်ဘာသာစကား ဟုလည်း လူသိများသည်။[၂]
| တိုင်းနေ ဘာသာစကား | |
|---|---|
| ᥖᥭᥰ ᥘᥫᥴ /ᥖᥭᥰ ᥢᥫᥴ တိုင်လေ / တိုင်နေ | |
| အသံထွက် | tdd (မန်ရှီ) သို့မဟုတ် tdd (မိုင်းလျန်း) |
| ဒေသခံ | တရုတ်နိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ |
| ဒေသ | တရုတ်နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်း နှင့် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း |
| လူမျိုးစု | တိုင်းနေလူမျိုး၊ တိုင်လူမျိုး |
ဒေသခံ ပြောဆိုသူများ | (၇၂၀,၀၀၀ ခန့် ရည်ညွှန်း 1983–2007)[၃] |
ခရာ-ဒိုင်
| |
| တိုင်းလေ့စာ | |
| တရားဝင် အခြေအနေ | |
ရုံးသုံး အဖြစ် အသုံးပြုမှု | တရုတ်နိုင်ငံ (တယ်ဟုန်ဒေသ၊ ပူးတွဲရုံးသုံးဘာသာစကား) |
| ဘာသာစကားကုဒ်များ | |
| ISO 639-3 | tdd |
| Glottolog | tain1252 Tai Nua[၄] |
 | |
ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း (မူဆယ်၊ နမ့်ခမ်းဒေသ) နှင့် အရှေ့ပိုင်း (ကျိုင်းတုံဒေသ)၊ လာအိုနိုင်ငံ နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတို့တွင်လည်း ပျံ့နှံ့ပြောဆိုကြသည်။[၅] "တိုင်နျူအာ" ဟူသော ဝေါဟာရ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ "မြောက်ပိုင်းတိုင်လူမျိုး/ဘာသာစကား" ဟု ဖြစ်သည်။
စာရေးစနစ်
[ပြင်ဆင်ရန်]တိုင်းနေ ဘာသာစကားကို ရေးသားရန်အတွက် သီးခြားကိုယ်ပိုင် စာရေးစနစ်ဖြစ်သော တိုင်းလေ့စာ (Tai Le script သို့မဟုတ် Dehong Dai script) ကို အသုံးပြုကြသည်။ ဤစာပေသည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သမိုင်းကြောင်းရှိခဲ့ပြီး မြန်မာအက္ခရာ ကဲ့သို့ ဗျည်းနှင့် သရတွဲ စနစ် (Abugida) ပုံစံမျိုး ရှိသည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံအစိုးရက စာလုံးပုံစံများနှင့် သံပြောင်းသံခွဲပြ သရကုဒ်များကို ပိုမိုစနစ်တကျဖြစ်စေရန် ပြုပြင်မွမ်းမံမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[၆]
အသံစနစ်
[ပြင်ဆင်ရန်]တိုင်းနေ ဘာသာစကားသည် အခြားသော တိုင်-ကဒိုင် ဘာသာစကားများကဲ့သို့ပင် အသံနိမ့်အမြင့် (Tones) ရှိသော ဘာသာစကား (Tonal Language) ဖြစ်သည်။ ဒေသန္တရအလိုက် ကွဲပြားမှုရှိသော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် စကားလုံးတစ်လုံး၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ခွဲခြားပေးနိုင်သည့် အသံနိမ့်အမြင့် ကွဲပြားမှု (၆) မျိုးအထိ တည်ရှိသည်။[၂] ၎င်း၏ အသံစနစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းဘာသာစကား (Tai Yai) နှင့် အလွန်နီးစပ်သော်လည်း သရသံနှင့် ဗျည်းတွဲအချို့တွင် အနည်းငယ် ကွဲပြားမှု ရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]- ↑ Edmondson၊ Jerold A. (2007)။ The Tai-Kadai Languages။ Routledge။ ISBN 978-0-7007-1457-5။
- 1 2 Luo၊ Meizhen (1997)။ A Handbook of Comparative Tai။ University of California, Berkeley။
- ↑ တိုင်းနေ ဘာသာစကား at Ethnologue (18th ed., 2015)
- ↑ Nordhoff၊ Sebastian; Hammarström၊ Harald; Forkel၊ Robert; Haspelmath၊ Martin, eds. (2013)။ "Tai Nua"။ Glottolog။ Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology။
- ↑ Tai Nuea။ 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Zhou၊ Minglang (2003)။ Multilingualism in China: The Politics of Writing Reforms for Minority Languages 1949-2002။ Mouton de Gruyter။ ISBN 978-3-11-017896-8။