ကချင်ဘာသာစကား
| ဂျိမ်းဖော | |
|---|---|
| ကချင် | |
| Jingpho | |
| အသံထွက် | tɕiŋ˧˩pʰɔʔ˧˩ |
| ဒေသခံ | မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ |
| ဒေသ | ကချင်ပြည်နယ်၊ Yingjiang County |
| လူမျိုးစု | ကချင် |
ဒေသခံ ပြောဆိုသူများ | (ca. ၉၄၀၀၀၀ ရည်ညွှန်း ၁၉၉၉–၂၀၀၁)[၁] |
တရုတ်-တိဗက်နွယ်
| |
| ဒေသိယစကား |
|
| Latin | |
| တရားဝင် အခြေအနေ | |
လူနည်းစု ဘာသာစကားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း | |
| ဘာသာစကားကုဒ်များ | |
| ISO 639-2 | kac |
| ISO 639-3 | Variously: kac – Jingpho sgp – Singpho tcl – Taman |
| Glottolog | jing1260[၂] |
ကချင်ဘာသာစကား (ဂျိန်းဖော ဟုလည်း သိကြသည်) သည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု၊ တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားအုပ်စုကြီးထဲက ဆယ်လ် ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး ကချင်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာမိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သည်။[၃] ကချင်ဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း (ကချင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအထက်ပိုင်း)၊ တရုတ်နိုင်ငံ (ယူနန်ပြည်နယ်) နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း (အာသံပြည်နယ်နှင့် အရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ်) တို့တွင် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။[၄] ဂျိန်းဖောစာပေကို ရောမအက္ခရာဖြင့် ရေးသားကြသည်။
ကချင် (ဂျိန်းဖော) ဘာသာစကားသည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အချင်းချင်း အနည်းငယ်စီ ကွဲပြားသော ဒေသန္တရစကား များစွာ ရှိပြီး၊ ၎င်းတို့အနက် ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနားနှင့် နမ်ခမ်းဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသော အလယ်ပိုင်းဒေသသုံး ဂျိန်းဖောစကားကို စံနှုန်းပြဋ္ဌာန်းချက် အဖြစ် သတ်မှတ်အသုံးပြုကြသည်။[၅] အခြားထင်ရှားသော ဒေသန္တရစကားများမှာ[၆]
- အန်ကူး (Enkun)
- ခခူ (Khaku)
- ခန္ဒူ (Hkandu)
- ဂေါ်ရီ (Gauri)
စာရေးစနစ်နှင့် သမိုင်းကြောင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမတိုင်မီအထိ ဂျိန်းဖောဘာသာစကားတွင် ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ စာရေးစနစ် မရှိခဲ့ဘဲ နှုတ်ဆင့်ကမ်းသမိုင်းများဖြင့်သာ ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။ ၁၈၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အမေရိကန်-ကပ္ပလီနှစ်ခြင်းသာသနာပြုဆရာတော် အိုလာ ဟန်ဆင် (Ola Hanson) သည် မြစ်ကြီးနားနှင့် ဗန်းမော်ဒေသသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ ဂျိန်းဖောဘာသာစကား၏ အသံထွက်စနစ်ကို လေ့လာကာ ရောမအက္ခရာ (Latin script) ကို အခြေခံသည့် ကချင်စာပေကို ပထမဆုံးအကြိမ် တီထွင်ပေးခဲ့သည်။[၇] ထို့ပြင် ၎င်းသည် ကချင်-အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်ကိုလည်း ပြုစုခဲ့ပြီး သမ္မာကျမ်းစာကို ဂျိန်းဖောဘာသာသို့ ပထမဆုံး ပြန်ဆိုပေးခဲ့သည်။[၈]
တရုတ်နိုင်ငံရှိ ဂျိန်းဖော (ကျင်းပို) လူမျိုးများသည်လည်း ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ရောမအက္ခရာကိုပင် အခြေခံ၍ တရုတ်အသံထွက်စနစ် (Pinyin) နှင့် ပိုမိုနီးစပ်သော စာရေးစနစ်သစ်တစ်ခုကို တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။[၉]
| Jinghpaw alphabet[၁၀] | |||||
| A ʔà | Ă ʔa̰ | E ʔɛ̰ | Ē ʔɛ̀ | È ʔɛ́ | |
| I ʔì | O ʔɔ̀ | U ʔù | AI ʔàɪɴ | AU ʔáʊɴ | |
| AW ʔɔ́ | OI ʔʊ̀ɛ́ | B ba̰ | CHY t͡ɕa̰ | D da̰ | |
| G ɡa̰ | GY ɡa̰ja̰ | H ha̰ | J d͡ʑa̰ | K ka̰ | |
| KY ka̰ja̰ | HK kʰa̰ | HKY kʰa̰ja̰ | L la̰ | M ma̰ | |
| N na̰ | NG ŋa̰ | NY ɲa̰ | P pa̰ | HP pʰa̰ | |
| HPY pʰa̰ja̰ | R ja̰ | S sʰa̰ | SH ʃa̰ | T ta̰ | |
| TS sa̰ | HT tʰa̰ | W wa̰ | Y ja̰ | Z za̰ | |
သဒ္ဒါနှင့် အသံစနစ်
[ပြင်ဆင်ရန်]ဂျိန်းဖောဘာသာစကားသည် အခြားသော တိဗက်-မြန်မာ ဘာသာစကားများကဲ့သို့ပင် ကတ္တား-ကံ-ကရိယာ (Subject-Object-Verb / SOV) စကားလုံးအစီအစဉ်ကို အသုံးပြုသည်။[၆] စကားလုံးများ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို သတ်မှတ်ရာတွင် အသံနိမ့်အမြင့် (Tones) သည် အလွန်အရေးပါပြီး အဓိကအားဖြင့် အသံအနိမ့်၊ အလယ် နှင့် အမြင့် ဟူ၍ သံပြောင်းသံခွဲ (၃) မျိုး ရှိသည်။[၁၁]
ကိုးကားချက်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]- ↑ Jingpho at Ethnologue (18th ed., 2015)
Singpho at Ethnologue (18th ed., 2015)
Taman at Ethnologue (18th ed., 2015) - ↑ Nordhoff၊ Sebastian; Hammarström၊ Harald; Forkel၊ Robert; Haspelmath၊ Martin, eds. (2013)။ "Jingpho"။ Glottolog။ Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology။
- 1 2 Burling၊ Robbins (2003)။ "The Tibeto-Burman Languages of Northeast India"။ The Sino-Tibetan Languages။ Routledge။ pp. 169–191။
- ↑ Matisoff, James A. (2013). "The Jingpho-Luish Subgroup of Sal". Linguistics of the Tibeto-Burman Area 36 (1): 1–28.
- ↑ Dai၊ Qingxia (2012)။ A Study of Jingpo Phonology။ Beijing: Social Sciences Academic Press။ ISBN 978-7-509-73812-3
|isbn=တန်ဖိုး checksum စစ်ဆေးရန် (အကူအညီ)။ - 1 2 Kurabe၊ Daisuke (2016)။ A Grammar of Jinghpo: From Northern Myanmar (ဘွဲ့လွန်စာတမ်း)။ Kyoto University။
- ↑ Hanson၊ Ola (1896)။ A Grammar of the Kachin Language။ Rangoon: American Baptist Mission Press။
- ↑ Hanson၊ Ola (1906)။ A Dictionary of the Kachin Language။ Rangoon: American Baptist Mission Press။
- ↑ Zhou၊ Minglang (2003)။ Multilingualism in China: The Politics of Writing Reforms for Minority Languages 1949-2002။ Mouton de Gruyter။ ISBN 978-3-11-017896-8။
- ↑ မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ။ 1 October 2022 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 22 January 2024 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Maddieson, Ian (1977). "Tone in Jingpho". Linguistics of the Tibeto-Burman Area 4 (1): 105–112.
ကိုးကား
[ပြင်ဆင်ရန်]| ရုံးသုံးဘာသာစကား | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ရုံးသုံးဘာသာစကား (တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| တိုင်းရင်းသား ဘာသာစကားများ ( ပြည်နယ် သို့ တိုင်းဒေသကြီးအလိုက်) |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| သင်္ကေတဘာသာစကား | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 | ဤ ဘာသာစကားနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ဆောင်းပါးမှာ ဆောင်းပါးတိုတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။ ဖြည့်စွက်ရေးသားခြင်းဖြင့် မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားကို ကူညီပါ။ |