မဟာသီဟသူရ၊ ဝန်ကြီးဗိုလ်ချုပ်

ဝီကီပီးဒီးယား မှ
(မဟာသီဟသူရ၊ ဗိုလ်မှူး မှ ပြန်ညွှန်းထားသည်)
ဤနေရာသို့သွားရန် - အ​ညွှန်း​, ရှာဖွေရန်

ဗိုလ်ချုပ် မဟာသီဟသူရ (ခရစ်နှစ် ၁၇၂ဝ ဖွားမြင်- ခရစ်နှစ် ၁၇၈၂ ကွယ်လွန်) သည် ကုန်းဘောင်ခေတ် ဆင်ဖြူရှင်မင်း လက်ထက်က ဝန်ကြီးတစ်ပါးဖြစ်၍ ယိုးဒယား စစ်ပွဲများ[၁][၂]အပြင်ထိုဆင်ဖြူရှင်မင်း လက်ထက်တော်တွင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ်မှ ၁၁၃ဝ ပြည့်နှစ်(ခရစ်နှစ် ၁၇၆၅ ဒီဇင်ဘာ မှ ခရစ်နှစ် ၁၇၆၉ ဒီဇင်ဘာ၂၂) [၃]အထိဖြစ်ပွားသော တရုတ် - မြန်မာ စစ်ပွဲများတွင်လုံးဝအောင်မြင်အောင်အမှုတော်ထမ်းရွက်ခဲ့သော ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ သက်စွန့်ကြိုးပမ်းအမှုတော်ထမ်းခဲ့သော သူရဲကောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖြစ်လေသည်။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်တွင်မဲဇာသို့အပို့ခံရသော လက်ဝဲသုန္ဒရအမတ်ကြီးအမတ်ကြီးလက်ဝဲနော်ရထာ တို့နှင့်ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်သည်။ စစ်သူကြီးမဟာဗန္ဓုလ (ခရစ်နှစ် ၁၇၈၂ ဖွားမြင်- ခရစ်နှစ် ၁၈၂၅ ကွယ်လွန်) ထက် ၆၂နှစ်စောသည်။ မြဝတီမင်းကြီး ဦးစ(ခရစ်နှစ် ၁၇၆၆ ဖွားမြင်- ခရစ်နှစ် ၁၈၅၃ ကွယ်လွန်) ထက် ၁၆နှစ်စောသည်။[၄][၅][၆]

တရုတ် တို့နှင့် ဖြစ်ပွားသော တရုတ် - မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ (သက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ်) အပြီးတွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဇင်းမယ်မြို့ ငါးဆယ့်ခုနှစ် ခရိုင် မငြိမ်မဝပ်ရှိသည်ကို ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် ဝန်ကြီးမဟာ သီဟသူရအား ဗိုလ်ချုပ်ခန့်၍ စစ်သည်သူရဲ ၂ဝဝဝဝ နှင့် ချီတက်စေသည်။ ရှေးက ဇင်းမယ်မြို့သည် ယနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းက Chiang Mai ချင်းမိုင်မြို့ဖြစ်လေသည်။ ရှေးအခါကစ၍ တရုတ်၊ မြန်မာ၊ ယိုးဒယား၊ ရှမ်းကုန်သည်တို့ဆုံရာ ဗဟိုဌာနဖြစ်ခဲ့သည်။ စစ်သူကြီးမဟာသီဟသူရသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံManipur မဏိပူရ သို့ စစ်ချီရပြန်၏။ မငြိမ်မသက်ရှိ၍ အကြိမ် ကြိမ်သွားရောက်တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။ အောင်မြင်စွာတိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းခဲ့သည်။

တရုတ် - မြန်မာ ဒုတိယစစ်ပွဲ (သက္ကရာဇ် ၁၁၂၈ ခုနှစ်) တွင် မဟာသီဟသူရသည် အောင်ပွဲများရသည်။ တရုတ် - မြန်မာ တတိယစစ်ပွဲ (သက္ကရာဇ် ၁၁၂၉ ခုနှစ်) တွင်တရုတ်တို့ဘက်မှ နာမည်ရ ဗိုလ်ချုပ်မင်းယွီ 明瑞 Mingrui (မြင်းခုံရဲ) [၇]သည် အလုံးအရင်းဖြင့် သိန္နီစစ်ကြောင်းမှ ချီလာသည်မှာ အင်းဝမြို့တော်နှင့် မိုင် ၃ဝ ကွာ ဆင်ဂေါင်းအရပ်သို့ တိုင်၏။ သို့ရာတွင် မြစ်ငယ်ကြောင်းမှ ချီလာသော စစ်သူကြီးမဟာသီဟသူရ၏ စစ်တပ်များက မင်းဂျူး(မင်းယွီ) ၏ စစ်ကြောင်းကို ဖြတ်တောက်ကာ ရိက္ခာပို့ဆောင်ရေးကို ဟန့်တားလိုက်သောကြောင့် တရုတ်စစ်တပ်သည် အင်းဝဘက်သို့ဆက်လက် မချီတက်နိုင်ဘဲ ဆင်ဂေါင်းမှပင် တပ်ဆုတ်ခဲ့ရ၏။ ဤသို့ဖြင့် မဟာသီဟသူရသည် တရုတ်တို့လက်တွင်းသို့ မြန်မာတို့၏ မြို့တော် ကျရောက်မည့် ဘေးမှ ကာကွယ်ခဲ့လေသည်။ အောင်ပွဲရ မဟာသီဟသူရ၏ တပ်မကြီးသည် မိုးမိတ် စစ်ကြောင်းချီ လက်ဝဲဝင်းမှူး၏ တပ်နှင့် ပေါင်းမိပြီးလျှင် သိန္နီမြို့ရှိ တရုတ်တပ်မကြီးကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ပြန်၏။ ယင်းသို့အားဖြင့် တတိယ တရုတ် မြန်မာစစ်ပွဲတွင် ဝန်ကြီးမဟာသီဟသူရမှာ နာမည်ထွက် ခဲ့ပေသည်။

မဟာသီဟသူရပါဝင်ရသည့် တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ

တရုတ် - မြန်မာ စတုတ္ထစစ်ပွဲတွင် မဟာသီဟသူရ၏ စစ်မှုရေး၌ အမြင်ကျယ်ပုံ ပေါ်လွင်ပေသည်။ စတုတ္ထအကြိမ် တရုတ် မြန်မာ စစ်ပွဲ(သက္ကရာဇ် ၁၁၃ဝ ခုနှစ်) ဖြစ်သောအခါ ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် မဟာသီဟသူရအား ဗိုလ်ချုပ်ခန့်၍ ရေကြောင်းဖြင့် ဗန်းမော်သို့ ချီစေ၏။ ဗိုလ်ချုပ်မဟာသီဟသူရ သည် လက်ဝဲဝင်းမှူးအား အချုပ်ခန့်၍ ဧရာဝတီမြစ် အရှေ့ဘက် မိုးမိတ်စစ်ကြောင်း ချီစေ၏။ တစ်ဖန် တိမ်ကြားမင်းခေါင်ကို အချုပ်ခန့်၍ တရုတ်တို့၏ ရိက္ခာကြောင်းကို ဖျက်ဆီးစေကာ၊ တရုတ်တပ်ကို နောက်မှလှည့်တိုက်ရန် တာဝန်ပေးပြန်သည်။ တတိယ တရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ၊ စတုတ္ထတရုတ်-မြန်မာ စစ်ပွဲများတွင် ဗိုလ်ချုပ်မဟာသီဟသူရသည် တရုတ်တို့အား ရိက္ခာဖြတ်တောက်ရန် ကြိုးပမ်းပြီးမှ စစ်ဆင်လေ့ရှိသည်။ တရုတ်တို့ ရိက္ခာမရလေက မြန်မာတို့အဖို့ စစ်ဆင်အောင်မြင်ရန် လွယ်ကူသည်ဟု ဗိုလ်ချုပ်မဟာသီဟသူရ နားလည်ဟန်ရှိသည်။ ဗိုလ်ချုပ် မဟာသီဟသူရ၏ ယူဆချက်အတိုင်းပင် တရုတ် ရာဇဝင်၌ တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲတွင် တရုတ်တို့စစ်ရှုံးနိမ့်ရသည့် အကြောင်းရင်း တစ်ချက်မှာ ရိက္ခာပြတ်လပ်မှုပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ ဤသည်မှာ ဗိုလ်ချုပ်မဟာသီဟသူရ၏ စစ်ရေးအမြင်ကျယ်မှုတည်း။

စစ်သူကြီးမဟာသီဟသူရသည် ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် စစ်ရေးအမြင် ကျယ်သကဲ့သို့ဝန်ကြီးတစ်ပါး အနေနှင့်လည်း နိုင်ငံရေးအမြင် ကျယ်လေသည်။ တရုတ်တို့ရိက္ခာပြတ်လပ်၍ စစ်ပြေငြိမ်းရန် စေ့စပ်ပြောဆိုသောအခါ မြန်မာ ဗိုလ်မှူးများက လက်မခံလိုကြချေ။ သို့ရာတွင် မဟာသီဟသူရသည် တရုတ်တို့နှင့် ဆက်လက်၍ အရှည်စစ်ဖြစ်ပွားနေသည်ထက် သင့်မြတ်ချစ်ကြည်စွာ နေထိုင်ပါက အကျိုးရှိဖွယ် ဖြစ်သည်ကို မြော်မြင်မိ၍ တစ်ဦးတည်း တာဝန်ယူကာ စစ်ပြေငြိမ်းခဲ့သည်။[၈] ယင်းသို့သော မဟာသီဟသူရ ၏ အပြုအမူသည် ခေါင်းဆောင်ကောင်းတို့၏ အရည်အချင်းဟု ဆိုအပ်သော နိုင်ငံရေးမြော်အမြင် ကျယ်ခြင်း၊ ရဲဝံ့စွာဆုံးဖြတ်ခြင်း စသည်တို့ဖြင့် မဟာသီဟသူရသည် ပြည့်စုံကြောင်းကို အထောက်အထား သာဓကပြုသည်။ ဤသို့ စစ်ပြေငြိမ်းမှုကို သဘောတူသောကြောင့် ထိုအချိန်ကစ၍ တရုတ်တို့နှင့် မြန်မာတို့ စစ်မက်ရေးမရှိတော့ဘဲ နှစ်ပြည့်တစ်ပြည် မဟာမိတ်ဖြစ်ကာ သံအတုံ့အပြန် စေလွှတ်၍ အရောင်းအဝယ်လည်း တိုးပွားလာလေသည်။ မြန်မာတို့မှာ ယိုးဒယားစစ်နှင့် တရုတ်စစ်တို့ကို တိုက်ခိုက်ရ၍ ပင်ပန်းနေစဉ်တွင် ဤကဲ့သို့ဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်း ရှိသဖြင့်၊ စတုတ္ထ မြန်မာနိုင်ငံ တည်မြဲရေးကို ဂုဏ်သရေရှိစွာဖြင့် ဖန်တီးပေးလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။

သို့သော် ဆင်ဖြူရှင်မင်းကား စစ်သူကြီးမဟာသီဟသူရ၏ သဘောဖြင့် စစ်ပြေငြိမ်းခဲ့သည်ကို အမျက်ရှိလေသည်။ မိမိထံ အကြောင်းမကြားဘဲ စစ်ပြေငြိမ်းရမည်လော ဟု ရာဇမာန် ပွားခဲ့သည်။[၉]သို့ဖြစ်၍ ဗိုလ်ချုပ် မဟာသီဟသူရသည် အရှင်သခင် အမျက်တော် ပြေစေရန် မငြိမ်မသက်ဖြစ်နေသော မဏိပူရ သို့စစ်ကြောင်း လှည့်ကာ တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ပြီးမှ နေပြည်တော် အင်းဝသို့ ပြန်လာခဲ့၏။ ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် မဏိပူရကို အောင်မြင်စွာ နှိမ်နင်းခဲ့သည်တိုင် ကျေနပ်ခြင်း မရှိပေ။ မဟာသီဟသူရသည် အသက်ချမ်းသာပေးခြင်း ခံရသော်လည်း မြစ်ငယ်အရှေ့ဘက် ကြက်ယက်လယ်ပြင်သို့ပို့ထားခြင်း ခံရသည်။ အတန်ကြာမှာ အမျက်ပြေကာ နေပြည်တော်သို့ ဝင်ခွင့်ပြုခဲ့ပေသည်။

စစ်သူကြီးမဟာသီဟသူရသည် ယိုးဒယားတိုက်ပွဲတွင်လည်း ဦးစီးပါဝင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ အလောင်းဘုရား လက်ထက်တွင် အယုဒ္ဓယမြို့တော်ကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်စဉ်က ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့သော ဖယားတက်ဆင် (ဘယားတက် သေဉ်) သည် ဘန်ကောက်မြို့တွင် မြို့သစ်တည်ကာ မြန်မာတို့၏ ဩဇာကို မခံတော့ကြောင်း သိရသဖြင့် ယိုးဒယားသို့ စစ်ချီပြန်၏။ ထိုအခါ ဝန်ကြီးမဟာသီဟသူရကို ဘုရားသုံးဆူ စစ်ကြောင်းမှ ချီစေသည်။ လက်ထောက် ဗိုလ်အချို့ဩဇာမခံဘဲ အစီအမံ နှောင့်နှေး၍ အရေးမလှခဲ့ပေ။ ယိုးဒယားသို့ စစ်ချီရာမှ ပြန်လည်လာသောအခါ အင်းဝနန်းတွင် ဆင်ဖြူရှင်မင်း နတ်ရွာစံပြီး စဉ့်ကူးမင်း နန်းတက်၏။ စဉ့်ကူးမင်းသည် မင်းဖြစ်လျှင် ဝန်ကြီးမဟာသီဟသူရကို မျက်တော်မူ၍ ဝန်ကြီးအရာက နုတ်ပြီးလျှင် စစ်ကိုင်းတွင်ထားသောကြောင့် အငြိမ်းစား နေရသည်။ စဉ့်ကူး၏ နန်းကို ဖောင်းကားစားမောင်မောင် သိမ်းပိုက်သောအခါ အငြိမ်းစား နေရာမှ ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူရ၏။ ဖောင်းကားစား မောင်မောင်၏ နန်းသက်ခုနစ် ရက်တွင် ဘိုးတော်မင်းတရားက အင်းဝနန်းကို လုပ်ကြံ အောင်မြင်ပြန်၏။ ဤသို့ အောင်မြင်ရာတွင် ဗိုလ်ချုပ် မဟာသီဟသူရ၏ အကူအညီပါသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဝန်ကြီး မဟာသီဟသူရကို မရှုတ်မချ ဝန်ကြီးအရာနှင့် သူကောင်းပြုသည်။ သို့ရာတွင် နန်းတက်ပြီးသည့် နောက်ပိုင်းတွင် ဘိုးတော်ဘုရားသည် ဝန်ကြီး မဟာသီဟသူရအား ညီတော် စည်သာ မင်းသားနှင့် ပူးပေါင်း၍ လုပ်ကြံရန် ကြံစည်သည်ဟု စွပ်စွဲကာ သံသယရှိသဖြင့် ၁၁၄၃ ခုနှစ် တပေါင်းလတွင် ကွပ်မျက်လိုက်လေသည်။[၁၀] ဘိုးတော်ဘုရား(ဘိုးတော်ဦးဝိုင်း) လက်ထက်တွင် ဗိုလ်ချုပ် မဟာသီဟသူရကိုကွပ်မျက်ပြီးနောက်ယိုးဒယားသို့ အကြိမ်ကြိမ် ချီတက်လုပ်ကြံခဲ့သော်လည်း အရေးမလှ၍ ဆုတ်ခဲ့ရသည်က များသည်ဟု ဆိုသည်။ သက္ကရာဇ် ၁၁၄၇ ခုနှစ်တွင် မင်းတရားကြီးကိုယ်တော်တိုင် တစ်ကြိမ်၊ ၁၁၄၈ ခုနှစ်တွင် မင်းကြီး နန္ဒကျော်ထင်ကို အအုပ်အချုပ် ခန့်၍ တစ်ကြိမ်၊ ၁၁၅၃၊ ၁၁၅၄ ခုနှစ်များတွင် သားတော် မဟာဥပရာဇာ အုပ်ချုပ်၍ တစ်ကြိမ် ယိုးဒယားသို့ချီရာ အရေးမလှ၍ ဆုတ်ခဲ့ရသည်က များသည်။ ဘိုးတော်ဦးဝိုင်းသည် ဝန်ကြီး မဟာသီဟသူရနှင့် ပထမံဘိုးဘိုးအောင်ကိုသာမက နန်းတက်စတွင် ထီးနန်းအန္တရာယ်ကြောင့် မင်းဆွေမင်းမျိုး မင်းမှုထမ်းမှူးမတ်ကောင်း သူရဲကောင်းအမြောက်အများတို့ကို သံသယရှိသဖြင့် ကွပ်မျက်သုတ်သင်ခဲ့သည်။[၁၁]

ပန်းကန်စက်ဦးသော်သည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင်ထင်ရှားသော မြန်မာစစ်သူကြီးဝန်ကြီး မဟာသီဟသူရ၏ မြစ် တော်စပ်ခဲ့သည်ဟု အတိအလင်းရေးသားဖော်ပြထားသည်။[၁၂][၁၃]

ကိုးကား[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

  1. https://www.youtube.com/watch?v=FGWj3f5SuX0
  2. http://kanchanapisek.or.th/kp8/culture/psl/phis132.html
  3. https://www.onwar.com/aced/chrono/c1700s/yr60/sinoburmesewar1765.htm
  4. မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)
  5. မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈)
  6. သုတ၊မောင်။စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ။ တတိယအကြိမ်နှိပ်။ ရန်ကုန်။ဇွဲပုံနှိပ်တိုက်၊ ၁၉၆၈။
  7. https://books.google.com.mm/books?id=zcEcBQAAQBAJ&pg=PA108&lpg=PA108&dq=Mingrui+burma+war&source=bl&ots=YwEUYSPJfl&sig=vge3dsXGf0YaQ437h232pweq4EQ&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Mingrui%20burma%20war&f=false
  8. http://thelastdiadoch.tumblr.com/post/118622829630/the-sino-burmese-war-176569-suggested-by
  9. https://books.google.com.mm/books?id=zcEcBQAAQBAJ&pg=PA111&lpg=PA111&dq=mahathiha+thura&source=bl&ots=YwDYZ_QFio&sig=GcJjfB8FMC3udnwf3_Dfb2QyA6M&hl=my&sa=X&ved=0ahUKEwj5-4mkx-_NAhUHTI8KHTC1DYkQ6AEIQjAF#v=onepage&q=mahathiha%20thura&f=false
  10. မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈)
  11. Kate Crosby, Patrick Pranke, Juliane Schober, Niklas Foxeus, Keiko Tosa, Thomas Patton, Celine Coderey, Steven Collins (May 14, 2014). Champions of Buddhism: Weikza Cults in Contemporary Burma. NUS Press. 
  12. ပန်းကန်စက်ဦးသော် (၁၄.၁၀.၁၉၇၄). မြန်မာနိုင်ငံ ကြွေပန်းကန်အစ ဦးသော် က (၅၈၃/၇၄), ၁၂၄-ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်း၊ ရန်ကုန်မြို့: နယူးစာပုံနှိပ်တိုက်. 
  13. မြို့မ-မြင့်ကြွယ် (၁၉၈၁). ကျွန်တော်သိသောဖိုးဖိုးသော်. ရတနာမွန်မဂ္ဂဇင်း.