တောင်ငူခေတ်
တောင်ငူခေတ် (သို့မဟုတ်) ပထမတောင်ငူမင်းဆက် ကာလသည် အင်းဝခေတ် ပျက်သုန်းခါနီးအချိန်တွင် တောင်ငူမြို့၌ သီးခြားထီးနန်းစိုက်ထူခဲ့သော (၁၅) ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ စတင်၍ တောင်ငူမြို့ကို ဗဟိုပြုသည့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် ပျက်သုန်းခဲ့သော (၁၆) ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ ကာလကို ဆိုလိုသည်။[၁] သမိုင်းပညာရှင်အချို့သည် တောင်ငူခေတ်ကို တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်နှင့် ရောထွေးသတ်မှတ်လေ့ရှိသော်လည်း တောင်ငူမင်းဆက်ကို သီးခြားခွဲထုတ်၍ လေ့လာခြင်းက ပိုမိုရှင်းလင်းစေပါသည်။တောင်ငူမင်းဆက်သည် အင်အားကြီးမားသော တပင်ရွှေထီးနှင့် ဘုရင့်နောင်ကဲ့သို့သော မင်းမြတ်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ ထို့မင်းများသည် မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လည်စုစည်းကာ သမိုင်းတွင် "တောင်ငူ-ဟံသာဝတီခေတ်" ဟုခေါ်ဆိုရမည့် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို အစပျိုးပေးခဲ့သည့် အခြေခံအုတ်မြစ်များ ဖြစ်ကြသည်။[၂]တောင်ငူမင်းဆက်သည် အင်အားကြီးမားသည့် အင်ပါယာတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့ရုံသာမက ထိုခေတ်၏ နိဂုံးပိုင်းတွင်လည်း တိုက်ရိုက်ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည်။ ၁၅၉၉ ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီ(ပဲခူးမြို့)ကို ရခိုင်နှင့် တောင်ငူမင်းနန္ဒဘုရင်တို့၏ ပူးပေါင်းတပ်များက တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ခြင်းသည် ပထမတောင်ငူမင်းဆက်၏ အဆုံးသတ်ပင် ဖြစ်သည်။[၃] တောင်ငူမင်းဆက်၏ အနွယ်အတော်များသည် နောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ထွန်းလာသောညောင်ရမ်းခေတ် (သို့မဟုတ်) ဒုတိယတောင်ငူမင်းဆက် တည်ထောင်မှုတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ တောင်ငူခေတ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စစ်ရေးအတွေ့အကြုံများသည် ညောင်ရမ်းမင်းဆက် တစ်ဖန်ပြန်လည် အားကောင်းလာစေရန် အထောက်အပံ့ဖြစ်စေခဲ့သောကြောင့် ယင်းကို သီးခြားခေတ်တစ်ခုအဖြစ် လေ့လာရန် လိုအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။[၂]
| Toungoo dynasty တောင်ငူမင်းဆက် | |
|---|---|
.png) | |
| လက်ရှိအခြေအနေ | ဧကရာဇ်နိုင်ငံ |
| မြို့တော် | တောင်ငူမြို့ (၁၅၁၀-၁၅၃၉) ပဲခူးမြို့(၁၅၃၉-၁၅၉၉) အင်းဝမြို့(၁၅၉၉-၁၆၁၃) ပဲခူးမြို့(၁၆၁၃-၁၆၃၅) အင်းဝမြို့(၁၆၃၅-၁၇၅၂) |
| ကိုးကွယ်မှု | တရားဝင် ထေရဝါဒ အနည်းငယ်
|
| အစိုးရ | ဘုရင် |
| ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | မရှိ |
| ငွေကြေး | ငွေ |
စာပေ
[ပြင်ဆင်ရန်]တောင်ငူခေတ်သည် နိုင်ငံတည်ဆောက်သော ခေတ်ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ဇာတိမာန်တက်ကြွဖွယ် စာပေများထွန်းကားကြောင်းတွေ့ရသည်။ တောင်ငူခေတ်သည် စစ်မက်ထူပြောသောကာလဖြစ်ရာ စစ်မက်ရေးရာများကို အားပြုရေးဖွဲ့သော စာပေများထွန်းကားလာသည်။ တောင်ငူခေတ်တွင်အင်းဝခေတ်ကဲ့သို့ ရဟန်းစာဆိုများစွာမရှိဘဲ လူပုဂ္ဂိုလ်စာဆိုတို့သာများလာသည်။ တောင်ငူခေတ်၌ စကားပြေကဏ္ဍတွင်ထင်ရှားသော ကျမ်းမှာ မွန်ဝန်ကြီးဗညားဒလ မွန်ဘာသာမှ မြန်မာပြန်သော ရာဇဓိရာဇ်အရေးတော်ပုံကျမ်းဖြစ်သည်။ ထိုအရေးတော်ပုံကျမ်းကို ဟံသာဝတီဘုရင်ရာဇဓိရာဇ်နှင့် အင်းဝဘုရင်မင်းခေါင်တို့ အင်အားပြိုင်သော စစ်ပွဲများကို နောက်ခံပြုလျက် ထိုမင်းနှစ်ပါး အပါအဝင် အမတ်တိန်၊ ဗြတ်ဇ၊ ဗျည်းနွဲ့၊ လဂွန်းအိမ်၊ အဲမွန်ဒယာ၊ သမိန်ဗရမ်းစသော သူရဲကောင်းများ၏ သွင်ပြင်အမူအရာများကို ပန်းချီကားတစ်ချပ်သဖွယ် သရုပ်ဖော်ရေးဖွဲ့ထားသည်။
စာဆိုရှင်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]တောင်ငူခေတ်တွင် ထင်ရှားသော စာဆိုရှင်ကြီးများမှာ ပြည် နဝဒေးကြီး၊ နတ်သျှင်နောင်(ရတုဘုရင် နတ်သျှင်နောင်)၊ ရှင်ထွေးနာသိမ် အစရှိသော လူပုဂ္ဂိုလ်စာဆိုရှင်များ၊ အသက်ငယ်သောစာဆိုရှင်များ များပြားလာသည်နှင့်အမျှ မိမိဆန္ဒကိုဖော်ထုတ်သော စာပေများလည်း များပြားလာသည်ကို တွေ့ရသည်။
- ↑ Harvey, G. E. (1925). History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824. London: Frank Cass & Co. Ltd.
- 1 2 Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830. Cambridge University Press.
- ↑ Thaw Kaung, U (2010). Aspects of Myanmar History and Culture. Yangon: Gangaw Myaing.