ကုန်းဘောင်- ဟံသာဝတီစစ်ပွဲများ

ကုန်းဘောင်-ဟံသာဝတီစစ်ပွဲ သည် အထက်မြန်မာပြည်ရှိ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်နှင့် အောက်မြန်မာပြည်တွင် ပြန်လည်ထူထောင်ထားသော ဟံသာဝတီ (မွန်) နေပြည်တော်တို့အကြား ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၇၅၂ ခုနှစ်မှ ၁၇၅၇ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲဖြစ်သည်။ ယင်းစစ်ပွဲသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဗမာ-မွန် စစ်ပွဲများအနက် နောက်ဆုံးစစ်ပွဲဖြစ်ပြီး အောက်မြန်မာပြည်တွင် မွန်လူမျိုးတို့ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သီးခြားအချုပ်အခြာအာဏာဖြင့် ကြီးစိုးခဲ့မှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သော အလှည့်အပြောင်း စစ်ပွဲကြီးလည်း ဖြစ်သည်။

ကုန်းဘောင်–ဟံသာဝတီ စစ်ပွဲ
ကုန်းဘောင်ခေတ် စစ်ပွဲများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း
ကုန်းဘောင်တပ်မတော်၏ အောက်မြန်မာပြည် ကျူးကျော်စစ်ဆင်နွှဲမှု (၁၇၅၅–၁၇၅၇)
ရက်စွဲ ၂၀ ဧပြီ ၁၇၅၂ – ၆ မေ ၁၇၅၇ နေရာ အထက်မြန်မာပြည် နှင့် အောက်မြန်မာပြည် ရလဒ် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် က ပြတ်ပြတ်သားသား အောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ပြန်လည်ထူထောင်ထားသော ဟံသာဝတီနေပြည်တော် ပျက်သုဉ်းခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်အင်ပါယာသည် အောက်မြန်မာပြည်နှင့် တနင်္သာရီကျွန်းဆွယ်အထိ နယ်မြေသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
စစ်ရင်ဆိုင်သူများ
မြန်မာ (ကုန်းဘောင်ခေတ်)	ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) ပြင်သစ် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ
တပ်မှူးများနှင့် ခေါင်းဆောင်များ
အလောင်းမင်းတရား နောင်တော်ကြီးမင်း ဆင်ဖြူရှင်မင်း မင်းလှမင်းခေါင်ကျော်  †	ဗညားဒလ မဟာဥပရာဇာ စစ်သူကြီး တလပန်း တောင်ငူငွေခွန်မှူး စီယာ ဒီ ဘရူနို  †
စစ်အင်အား
~၅,၀၀၀ (၁၇၅၂) ၂၀,၀၀၀ (၁၇၅၃) ၃၀,၀၀၀+ (၁၇၅၄–၁၇၅၇)	၁၀,၀၀၀ (၁၇၅၂) ~၇,၀၀၀ (၁၇၅၃) ၂၀,၀၀၀ (၁၇၅၄–၁၇၅၇)
အသေအပျောက်
မသိရ	မသိရသော်လည်း အကျအဆုံး များပြား

စစ်ပွဲဖြစ်ပွားရသည့် နောက်ခံသမိုင်း

ညောင်ရမ်းမင်းဆက် (တောင်ငူမင်းဆက်အသစ်) ၏ မြို့တော်အင်းဝကို ဖြုတ်ချဖျက်ဆီးခဲ့သော ဟံသာဝတီတပ်များကို ဆန့်ကျင်သည့် လွတ်လပ်သော တော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုအဖြစ် ၁၇၅၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် မုဆိုးဖိုရွာ (ရွှေဘို) မှ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သော ဦးအောင်ဇေယျ (အလောင်းမင်းတရား) သည် ပင်မတော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင်အဖြစ် လျင်မြန်စွာ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး အထက်မြန်မာပြည်တွင် ဟံသာဝတီတပ်များ၏ အင်အားနည်းပါးမှုကို အခွင့်ကောင်းယူကာ ၁၇၅၃ ခုနှစ်ကုန်တွင် အထက်မြန်မာပြည်တစ်ခုလုံးကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက် စိုးမိုးနိုင်ခဲ့သည်။

စစ်ရေးအလှည့်အပြောင်းများ

ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သည် ၁၇၅၄ ခုနှစ်သို့ ရောက်ရှိမှသာ စစ်အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် အထက်မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လည်ကျူးကျော် တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ကုန်းဘောင်တပ်များ၏ ခုခံမှုကြောင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ စစ်ပွဲသည် မြောက်ဘက်ရှိ ဗမာလူမျိုးများနှင့် တောင်ဘက်ရှိ မွန်လူမျိုးများအကြား လူမျိုးရေးအသွင်ကူးပြောင်းမှု ပိုမိုထင်ရှားလာခဲ့သည်။

ကုန်းဘောင်တပ်မတော်သည် ၁၇၅၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် အောက်မြန်မာပြည်သို့ စစ်ကြောင်းဖြန့်ကာ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ မေလတွင် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနှင့် ဒဂုံ (ရန်ကုန်) ကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပြင်သစ်တို့ နောက်ကွယ်က ကူညီကာကွယ်ထားသည့် ဗျူဟာမြောက် ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သော မုတ္တမ (သန်လျှင်) ကိုမူ နောက်ထပ် ၁၄ လကြာသည်အထိ အသည်းအသန် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ၁၇၁၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ၌ သန်လျှင်မြို့ ကျဆုံးခဲ့ပြီး စစ်ပွဲအတွင်း ပြင်သစ်တို့၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှုလည်း နိဋ္ဌိတံသွားခဲ့သည်။

စစ်ပွဲအပြီးသတ်ခြင်းနှင့် ရလဒ်

၁၆ နှစ်မျှသာ သက်တမ်းရှည်ခဲ့သော ပြန်လည်ထူထောင်ထားသည့် ဟံသာဝတီတောင်ပိုင်းနိုင်ငံတော်သည် ၁၇၅၇ ခုနှစ် မေလတွင် ၎င်း၏မြို့တော် ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) ကို ကုန်းဘောင်တပ်များက သိမ်းပိုက်ဖျက်ဆီးလိုက်ပြီးနောက် အပြီးသတ် ပျက်သုဉ်းသွားခဲ့သည်။ ပြန့်ကျဲသွားသော မွန်တော်လှန်ရေးအင်အားစုများသည် တနင်္သာရီကျွန်းဆွယ် (ယနေ့ မွန်ပြည်နယ်နှင့် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး) ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာကာ ပြောက်ကျားစစ်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသော်လည်း ကုန်းဘောင်တပ်မတော်က ဆက်လက်နှိမ်နင်းခဲ့သဖြင့် ၁၇၆၅ ခုနှစ်တွင် တစ်ခွင်လုံးကို ကုန်းဘောင်အင်ပါယာအောက် သွတ်သွင်းနိုင်ခဲ့သည်။

ဤစစ်ပွဲသည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ပြတ်ပြတ်သားသား အောင်နိုင်ခဲ့သော စစ်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ စစ်ပွဲအပြီးတွင် မြောက်ဘက်မှ ဗမာလူမျိုးအများအပြားသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် စတင်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ ယဉ်ကျေးမှုချင်း ပေါင်းစည်းခြင်းနှင့် လူမျိုးအချင်းချင်း ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခြင်းတို့ကြောင့် မွန်လူဦးရေသည် အောက်မြန်မာပြည်တွင် လူနည်းစုအဆင့်သို့ တဖြည်းဖြည်း လျော့ကျသွားခဲ့သည်။

အခြားကြည့်ရန်

• အလောင်းမင်းတရား
• မွန်-ဗမာ စစ်ပွဲများ
• ရန်ကုန်သမိုင်း