ဂျိန်းဖော့လူမျိုး

ဂျိန်းဖော (သို့မဟုတ်) ဂျိန်ဖော့ တို့သည် ကချင်‌လူမျိုး (Kachin People) များထဲမှ လူဦးရေအများဆုံးနှင့် အင်အားအကြီးဆုံး မျိုးနွယ်စု ဖြစ်သည်၊၊ ဂျိန်းဖောတို့သည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင်များဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားမှာ ကချင်ပြည်နယ်၏ ဘုံစကား (Lingua Franca) အဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်၊၊

ဂျိန်းဖောလူမျိုး

Jinghpo, Wunpong, Zaizo
ဂျိန်းဖောအမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဝတ်စုံ
အများစု နေထိုင်သည့် နေရာ
မြန်မာ	၁,၂၀၀,၀၀၀ – ၁,၅၀၀,၀၀၀ ခန့်
တရုတ် (ယူနန်)	၁၄၇,၈၂၈ (၂၀၁၀ စာရင်း)
အိန္ဒိယ (အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်, အာသံ)	၇,၉၅၈
ဘာသာစကား
ဂျိန်းဖောဘာသာစကား၊ မြန်မာဘာသာစကား၊ မန်ဒရင်း(ဘာသာစကား)
ကိုးကွယ်မှု
ခရစ်ယာန်ဘာသာ (အများစု)၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဆက်စပ် တိုင်းရင်းသား အုပ်စုများ
လော်ဝေါ်လူမျိုး၊ အဇီးလူမျိုး၊ လရှီလူမျိုး၊ ရဝမ်လူမျိုး၊ လီဆူလူမျိုး

ဂျိန်းဖောဘာသာစကားသည် အခြားမျိုးနွယ်စုများနှင့် ဘာသာဗေဒအရ ကွဲပြားသည်၊၊ ဥပမာ - ကချင်မျိုးနွယ်စုဘာသာစကားအများစု မှာ လိုလို-ဗမာအုပ်စုအတွင်းတွင်ပါဝင်သော်လည်း ဂျိန်းဖောစကားမှာ တိဗက်-ဗမာအုပ်စု၏ သီးခြား ဂျိန်းဖောနွယ်စု (Jingphoish) ဖြစ်သည်၊၊ သို့သော် ဂျိန်းဖောစကားသည် ကချင်မျိုးနွယ်စုအားလုံး အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ရာတွင် အသုံးပြုရသည့် "ဘုံစကား" ဖြစ်နေသည်မှာ ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်၊၊

အမည်ရင်းမြစ်

ဂျိန်းဖောတို့၏ ခံယူချက်အရ "ဂျိန်းဖော" ဆိုသည်မှာ ၎င်းတို့၏ဘာသာစကားဖြင့် "လူ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်၊၊ ၎င်းတို့ကိုယ်ကို "ဂျိန်းဖော မရှ" (Jinghpo Masha) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်၊၊ ဂျိန်းဖောဟူသော အမည်သည် "အတည်တကျဖြစ်ပြီး အမြင်ကျယ်လာသူများ" ဟုလည်း အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်၊၊

သမိုင်းကြောင်း

ဂျိန်းဖောလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘွားများမှာ တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် ၏ အရှေ့ဘက်စွန်းဒေသများမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်၊၊ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာနှုတ်ရာဇဝင်များအရ ၎င်းတို့သည် "မဂျွယ်ယန်" (Majoi Shingra) ဟု ခေါ်ဆိုသော "သဘာဝအတိုင်း တည်ရှိနေသည့် လွင်ပြင်" ဒေသမှ တောင်ဘက်သို့ တရွေ့ရွေ့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်၊၊

၁၅ ရာစုနှင့် ၁၆ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဂျိန်းဖောတို့သည် ယနေ့ခေတ် ယူနန်ပြည်နယ် နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားပိုင်းရှိ ဧရာဝတီမြစ် ဖျားခံရာ ဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်၊၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ၁၈ ရာစုအတွင်း၌ ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်း နှင့် တြိဂံနယ်မြေ (မေခနှင့် မေလိခမြစ်ကြား) ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့အခြေချခဲ့ကြသည်၊၊

သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ဂျိန်းဖော (ကချင်) ခေါင်းဆောင်များနှင့် မြန်မာဘုရင်များသည် နှစ်ဦးနှစ်ဖက် အကျိုးတူ ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့ကြသည်၊၊ ဂျိန်းဖောတို့သည် တောင်တန်းဒေသများကို စိုးမိုးထားသူများဖြစ်သဖြင့် မြန်မာဘုရင်များအတွက် မြောက်ဘက်တံခါးကို စောင့်ရှောက်ပေးသူများအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်၊၊ကုန်းဘောင်ခေတ် အထူးသဖြင့် ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီး လက်ထက် တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲများတွင် ဂျိန်းဖော (ကချင်) တပ်မတော်သားများသည် မြန်မာတပ်မတော်နှင့်အတူ ပူးပေါင်း၍ တရုတ်ကျူးကျော်စစ်ကို တွန်းလှန်ခဲ့ကြသည်၊၊ မြန်မာဘုရင်များသည် ဂျိန်းဖောစော်ဘွားများနှင့် ဒူးဝါး (Duwa) များကို "ကျော်ထင်"၊ "နော်ရထာ" စသည့် ဘွဲ့တံဆိပ်များ ပေးအပ်လေ့ရှိပြီးအသိအမှတ်ပြု ဆက်ဆံခဲ့ကြသည်၊၊ ဂျိန်းဖောဒေသမှ ထွက်ရှိသော ကျောက်စိမ်း၊ ရွှေ နှင့် ဆင်စွယ်များကို အင်းဝ နှင့် ရတနာပုံ နန်းတော်များသို့ ဆက်သခဲ့ကြသလို၊ မြန်မာဘုရင်များကလည်း ပိုးထည်နှင့် အခြားတန်ဖိုးကြီးပစ္စည်းများကို ပြန်လည်ပေးသနားခဲ့ကြသည်၊၊

ဗြိတိသျှတို့ မြန်မာနိုင်ငံကို ကျူးကျော်စဉ်အတွင်း ဂျိန်းဖော (ကချင်) လူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ နယ်မြေကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခုခံကာကွယ်ခဲ့ကြသည်၊၊ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှတို့က ကချင်တောင်တန်းဒေသများကို ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ၁၈၉၅ ခုနှစ် "ကချင်တောင်တန်းဒေသများ စည်းမျဉ်း" (Kachin Hills Regulation) ကို ထုတ်ပြန်ပြီး သီးခြားအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြင့်သာ ထားရှိခဲ့ရသည်၊၊

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ ဂျိန်းဖောလူမျိုးများသည် အမေရိကန်နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များဘက်မှ ရပ်တည်ကာ ကချင်အဖွဲ့ ၁၀၁ (Kachin Rangers) အမည်ဖြင့် ဂျပန်တပ်များကို ပြောက်ကျားစစ်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်၊၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်အတူ ပင်လုံစာချုပ် ကို လက်မှတ်ရေးထိုးရာ၌ ကချင်ခေါင်းဆောင်များ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကချင်ပြည်နယ် အဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်၊၊

လူမှုအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်

သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ဂျိန်းဖောတို့သည် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် နှစ်မျိုးကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်:

1. ဂွမ်ဆာစနစ် (Gumsa): နယ်စား၊ ပဒေသရာဇ်ပုံစံ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် ဖြစ်သည်၊၊
2. ဂွမ်လာစနစ် (Gumlao): လူထုဗဟိုပြု၊ ဒီမိုကရေစီဆန်သော တန်းတူညီမျှ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် ဖြစ်သည်၊၊

ဤစနစ်နှစ်ခုသည် ဂျိန်းဖောတို့၏ လူမှုတည်ဆောက်ပုံတွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အပြန်အလှန် လွှမ်းမိုးခဲ့သည်၊၊

ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု

ဂျိန်းဖောလူမျိုး အများစုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ မြစ်ကြီးနား၊ ဗန်းမော်၊ မိုးညှင်း နှင့် ပူတာအိုခရိုင်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်၊၊ ထို့ပြင် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း (ကွတ်ခိုင်၊ မူဆယ်၊ နမ့်ခမ်း) ဒေသများတွင်လည်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်၊၊ အိမ်နီးချင်း တရုတ်နိုင်ငံ (ယူနန်ပြည်နယ်) တွင်လည်း "ဂျင်းဖို" (Jingpo) အမည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ (အာသံနှင့် အာရုနာချယ်ပရာဒေ့ရှ်) တွင် "ဆင်းဖို" (Singpho) အမည်ဖြင့်လည်းကောင်း နေထိုင်ကြသည်၊၊

မျိုးနွယ်စု ရှစ်မျိုး

ဂျိန်းဖောလူမျိုးစုကြီးအတွင်း အဓိက မျိုးရိုးအမည် (Clans) ရှစ်မျိုး ရှိသည် -

1. မရစ် (Marip)
2. မရမ် (Maram)
3. အင်ခွန် (N'Khum)
4. လဖိုင် (Laphai)
5. လထော (Lahpai)
6. မဂေါင် (Magawng)
7. ဒူးလင်း (Dulang)
8. ဂျဆင်း (Hpauwi)

၎င်းတို့အနက် လဖိုင်နှင့် မရစ်တို့မှာ အင်အားအကြီးဆုံး မျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်ကြသည်၊၊

ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု

ဂျိန်းဖောတို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ယဉ်ကျေးမှုပွဲတော်မှာ မနောပွဲ (Manau Festival) ဖြစ်သည်၊၊ မူလက နတ်ပူဇော်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ စည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် အောင်ပွဲခံပွဲတော်အဖြစ် ကျင်းပကြသည်၊၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအနေဖြင့် အများစုမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်သူများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များလည်း ရှိကြသည်၊၊

ဘာသာစကား

ဂျိန်းဖောဘာသာစကား

ဂျိန်းဖောဘာသာစကား (Jinghpo language) သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြောဆိုသူ ၁,၅၀၀,၀၀၀ ခန့်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံတွင် ၁၅၀,၀၀၀ ခန့် ရှိသည်၊၊ ဤဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက်နွယ် မိသားစု၏ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ကချင် (Kachinic) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်၊၊ ၎င်းသည် မြောက်ပိုင်းနာဂဘာသာစကားများနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေပြီး ဇိုင်ဝါးဘာသာစကားနှင့်လည်း ဝေါဟာရချင်း ဆင်တူသည်၊၊ တရုတ်နိုင်ငံတွင် တယ်ဟုန်ဒေသ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ Enkun ဒေသစကားကို စံနှုန်းအဖြစ် အသုံးပြုပြီး၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင်မူ ဆင်းဖို (Singpho) ဒေသစကားကို ပြောဆိုကြသည်။ ဂျိန်းဖောဘာသာစကားသည် ကချင်မျိုးနွယ်စုများအကြား ဘုံစကား (Lingua Franca) ဖြစ်သည်၊၊ ဇိုင်ဝါး၊ လော်ဝေါ် နှင့် လရှီ ဘာသာစကားများအပေါ် သိသာစွာ လွှမ်းမိုးထားပြီး ရဝမ်နှင့် လီဆူ ဘာသာစကားများတွင်လည်း ဂျိန်းဖောဝေါဟာရအချို့ကို တွေ့ရသည်၊၊

ဂျိန်းဖောရိုးရာအကများတွင် အသုံးပြုသော ဓား (Hka-nap)

ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား

ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား (Atsi/Zaiwa language) ကို တရုတ်နိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၈၀,၀၀၀ ခန့်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၃၀,၀၀၀ ခန့် ပြောဆိုကြသည်၊၊ ၎င်းကို တရုတ်ဘာသာဖြင့် Zǎiwǎyǔ (载瓦语) ဟု ခေါ်ဆိုသည်၊၊ ဂျိန်းဖောဘာသာစကားနှင့် မတူညီဘဲ ဇိုင်ဝါးသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စု၏ လိုလို-ဗမာ (Burmish) အုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သဖြင့် ဗမာဘာသာစကားနှင့် ပိုမိုနီးစပ်သည်၊၊ တရုတ်နိုင်ငံတွင် Luxi ကောင်တီ၊ Xishan ဒေသ၊ Longzhun ရွာ၏ အပြောအဆိုကို စံဇိုင်ဝါးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်၊၊ ဇိုင်ဝါးလူမျိုး အများစုသည် ဂျိန်းဖောဘာသာစကားကိုပါ ဒွန်တွဲ၍ ပြောဆိုနိုင်ကြသည်၊၊

အခြားဘာသာစကားများ

ဂျိန်းဖောလူမျိုးအများစုသည် ဘာသာစကားများစွာ တတ်မြောက်ကြသူများ (Polyglots) ဖြစ်ကြသည်၊၊ ၎င်းတို့သည် မိခင်ဘာသာစကားအပြင်:

• မြန်မာဘာသာစကား (ဆက်သွယ်ရေးအတွက်)
• မန်ဒရင်ဘာသာစကား (တရုတ်နိုင်ငံရှိ ဂျိန်းဖောများ)
• ရှမ်းဘာသာစကား (ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဂျိန်းဖောများ) တို့ကိုလည်း ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်ကြသည်၊၊