ပျူလူမျိုး
| Pyu | |
|---|---|
| လူဦးရေ စုစုပေါင်း | |
| မျိုးသုဉ်းပြီး (ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပေါင်းစည်းသွားခဲ့သည်) | |
| အများစု နေထိုင်သည့် နေရာ | |
| ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ | |
| ဘာသာစကား | |
| ပျူဘာသာစကား (Pyu language) (မျိုးသုဉ်းပြီး) | |
| ကိုးကွယ်မှု | |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ (ထေရဝါဒနှင့် မဟာယာန)၊ ဟိန္ဒူဘာသာ၊ မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု | |
| ဆက်စပ် တိုင်းရင်းသား အုပ်စုများ | |
| ဗမာလူမျိုး၊ ပိုင်လူမျိုး (Bai)၊ ယီလူမျိုး (Yi)၊ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ | |
ပျူလူမျိုးများသည် အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် တဖြည်းဖြည်း ရောနှော ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။ |
ပျူလူမျိုး (Pyu) များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း လွင်ပြင်တစ်လျှောက်တွင် ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်း၊ ကြေးခေတ် နှင့် သံခေတ် စသည့် လူသားတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်တည်မှု ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်း၍ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးဟောင်း ဌာနီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။[၁] ပျူတို့သည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု မှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ လူမျိုးခွဲခြားမှုဗေဒအရ အရှေ့အာရှ အနွယ်ဝင် မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) မျိုးနွယ်စုတွင် ပါဝင်သည်။[၂]
အမည်အခေါ်အဝေါ်
[ပြင်ဆင်ရန်]အေဒီ ၄ ရာစုခန့်တွင် ရေးသားခဲ့သော တရုတ်မှတ်တမ်းဖြစ်သည့် ဟွာယန်ကောကျိ (Huayang Guo Zhi; 華陽國志 - The History of the State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (P'iao; 驃) ဟု ခေါ်ဆိုသော ပျူလူမျိုးများအကြောင်းကို စတင်တွေ့ရှိရသည်။ ပျူတို့အား တရုတ်တို့က "ဖျောက်" (P'iao) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က "ထုလော်ကျူ" (T'u-lo-chu) သို့မဟုတ် "တုလီချူ" ဟု ခေါ်ဆိုကြကြောင်း သမိုင်းပညာရှင် ဒေါက်တာသန်းထွန်း က သုံးသပ်ဖော်ပြခဲ့သည်။[၃]
မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သူ ဦးရည်စိန် ၏ သုတေသနပြုချက်အရ တရုတ်မှတ်တမ်းဖြစ်သော ဝေ့လု (Wei Lueh; 魏略 - An Outline History of the Wei State, AD 220–265) ၌ ပါရှိသည့် "ဖန်းယွယ့်" (P'an-Yueh) နိုင်ငံ သို့မဟုတ် "ဖျောင်းယွယ့်" (P'iao-Yueh) သည် ရှေးဟောင်း ပျူပြည်ကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ထိုမှတ်တမ်း၌ အိန္ဒိယ၏ အရှေ့တောင်ဘက်နှင့် ယူနန်နယ်တို့နှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိသော ပျူနိုင်ငံအကြောင်းနှင့် ယင်းမှလူတို့သည် အရပ်ပု၍ တရုတ်တို့နှင့် ရုပ်သွင်ပြင် ဆင်တူကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။[၄]
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခြင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]ပျူလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပျူတို့၏ မူလဇစ်မြစ်မှာ တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်း ချင်းဟိုင် (Qinghai; 青海) နှင့် တိဗက် ကုန်းပြင်မြင့် (Tibet Plateau) ဒေသများဖြစ်သည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများက ဆိုသည်။[၅] ၎င်းတို့သည် ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေတိုးပွားလာခြင်းနှင့် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။[၁]
ပျူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ လမ်းကြောင်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်-
- တရုတ်ပြည် ယူနန် (Yunnan) ဒေသမှတစ်ဆင့် တာပိန်မြစ် နှင့် ရွှေလီမြစ် ဝှမ်းများအတိုင်း ဆင်းသက်လာကာ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် လမ်းကြောင်း ဖြစ်သည်။[၆]
- ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်သို့ စုန်ဆင်းလာသည့် လမ်းကြောင်း ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော ပျူတို့သည် အေဒီ ၁ ရာစုမတိုင်မီကပင် မြောက်ဘက်တွင် တကောင်း၊ အလယ်ပိုင်းတွင် ဟန်လင်း၊ ဗိဿနိုး နှင့် တောင်ဘက်တွင် သရေခေတ္တရာ စသည့် မြို့ပြနိုင်ငံများ (Pyu City-States) ကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။[၇] ထိုစဉ်က နေထိုင်ပြီးဖြစ်သော ဌာနေ ဩစထရိုအေးရှားတစ် (Austroasiatic) နွယ်ဖွား မွန်-ခမာ တို့နှင့်လည်း ယဉ်ကျေးမှုချင်း ထိတွေ့ရောနှောခဲ့ကြသည်။
ပျူမျိုးရိုးဗီဇ (aDNA သုတေသန)
[ပြင်ဆင်ရန်]မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူမြို့ဟောင်းများမှ တူးဖော်ရရှိသော အရိုးစုများအား ခေတ်သစ် ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ (aDNA - Ancient DNA) စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ပျူတို့သည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။[၅] အဆိုပါ စစ်ဆေးမှုများအရ ပျူတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ပိုင်လူမျိုး (Bai) များ၊ ယီလူမျိုး (Yi) များ၏ DNA နှင့် အလွန်နီးစပ်ပြီး ၎င်းတို့အားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃,၀၀၀ ကျော်က တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်မှ ဆင်းသက်လာသော ဘိုးဘွားတစ်ဦးတည်းမှ ပေါက်ဖွားလာသူများ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။[၈]
ပျူလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ ဇာစ်မြစ်ကို DNA သုတေသနပြုချက်များအရ လေ့လာရာတွင် ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော Y-Chromosome Haplogroup အုပ်စုများမှာ အဓိက အထောက်အထားများ ဖြစ်ကြသည်။[၉] ပျူမြို့ဟောင်းများမှ ရရှိသော ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ နမူနာများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခုအခေါ် O2, ယခင် O3) သည် အဓိကလွှမ်းမိုးသော မျိုးရိုးဗီဇအမှတ်အသားအဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤအမှတ်အသားသည် တရုတ်-တိဗက် အနွယ်ဝင်များ၏ ဝိသေသလက္ခဏာဖြစ်သော အရှေ့အာရှမှ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှုလမ်းကြောင်းကို ညွှန်ပြနေသည်။[၁၀]
ထို့ပြင် ပျူတို့တွင် Haplogroup O-M119 နှင့် Haplogroup O-M95 အမှတ်အသားအချို့ကိုလည်း တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် ပျူတို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဒေသခံ မွန်-ခမာ (Austroasiatic) အနွယ်ဝင်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု (Genetic Admixture) ရှိခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။[၁၁] ယူနန်ဒေသရှိ ပိုင်လူမျိုးတို့၏ DNA တွင် တွေ့ရှိရသော Haplogroup O-M122 နှင့် O-F444 အမှတ်အသားများသည် ပျူအရိုးစုများမှ ရရှိသော aDNA နမူနာများနှင့် တိုက်ရိုက်တူညီနေခြင်းက ၎င်းတို့သည် "ညီအစ်ကိုအရင်း" (Sister groups) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။[၁၂]
ဗမာတို့သည် အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် ပျူတို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းဒီအန်အေ လေ့လာချက်များအရ ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇတွင် ပျူတို့၏ aDNA အမှတ်အသားများ သိသိသာသာ ပါဝင်နေပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇအကြွင်းအကျန်များကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။[၁၃]
ပျူလူမျိုးတို့၏ ရုပ်သွင်ပြင်လက္ခဏာ
[ပြင်ဆင်ရန်]ပျူလူမျိုးတို့သည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ရုပ်သွင်ပြင်မှာ အရှေ့အာရှသား ပုံစံရှိသည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းများနှင့် ခေတ်သစ်မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ ပျူတို့၏ ထူးခြားသော မျက်နှာကျ လက္ခဏာများမှာ ပါးရိုး မြင့်မားခြင်း (High Cheekbones) နှင့် မေးရိုး တည်ဆောက်ပုံ ပြတ်သားကျစ်လျစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။[၇] အသားအရေမှာ အဝါဝင်း သို့မဟုတ် အနီဘက်သို့ သန်းလေ့ရှိသည်။ ခန္ဓာကိုယ်တွင် အမွေးအမှင် ထွက်ရှိမှု နည်းပါးပြီး အရှေ့အာရှသားတို့တွင် အတွေ့များသော အေးမြသောရာသီဥတုဆိုင်ရာ ဗီဇအခံ (V370A Allele) ပါဝင်သည်။ ဆံပင်မှာ ဖြောင့်စင်းခြင်း သို့မဟုတ် လှိုင်းတွန့် ဆံပင်များ ရှိကြသည်။
အေဒီ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ နိုင်ငံရေးအရ မှေးမှိန်သွားသော်လည်း ပျူလူမျိုးတို့သည် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းမရှိဘဲ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းနှင့် အညာဒေသ ကျေးလက်များတွင် ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့ကြသည်။ အညာဒေသရှိ ကျေးရွာများတွင် ပြင်ပဗီဇ စိမ့်ဝင်မှု နည်းပါးစွာဖြင့် ဗမာလူမျိုးများအဖြစ် ပြောင်းလဲရောနှော တည်ရှိခဲ့ကြသည်။[၁၄]
သမိုင်းကြောင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင် ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။[၁] ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက် ရှေးဟောင်းမြို့ပျက်များနှင့် အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများကို တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ပျူလူမျိုးများသည် တကောင်း၊ ဟန်လင်း၊ မုံရွာ၊ ဖိုလ်ဝင်တောင်၊ မြင်းခြံ၊ ပုဂံ၊ ပုပ္ပါး၊ မကွေး၊ မင်းဘူး၊ ကျပင်း၊ တောင်တွင်းကြီး၊ ရမည်းသင်း၊ သရေခေတ္တရာ နှင့် ထားဝယ် ဒေသများအထိ မြို့ပြအဆောက်အအုံများ ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။[၇] ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။
သရေခေတ္တရာ မြို့ဟောင်းကို ရှေးဟောင်းသုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ ၇ ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။[၁] တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် အိန္ဒိယအရှေ့ပိုင်းဒေသမှ အင်ဒို-အာရိယန် (Indo-Aryan) များနှင့် ကုန်သွယ်မှုပြုခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုများ ကူးလူးဆက်ဆံခဲ့ကြသည်။
တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏ ဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဂုတ္တခေတ် (Gupta Empire) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး သက္ကတ နှင့် ပါဠိ စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အက္ခရာ အရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး ဗြဟ္မီအက္ခရာ အနွယ်ဝင် ကဒမ္ဘအက္ခရာ (Kadamba script) နှင့် ဆင်တူသည်။
တရုတ် ထန်မင်းဆက် မှတ်တမ်းဟောင်းများ (Old Book of Tang; 舊唐書) တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ ၄ ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။[၁၅] အေဒီ ၈၀၂ ခန့်တွင် နန်ကျောက် (Nanzhao) ဘုရင်သည် တရုတ်ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသား ဦးဆောင်သော ကချေသည်နှင့် ဂီတအဖွဲ့လည်း လိုက်ပါသွားခဲ့ရာ ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။[၃]
ပျူနိုင်ငံများ ကျဆင်းခြင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ နန်ကျောက် စစ်တပ်များသည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ လျင်မြန်စွာ ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။[၁]
ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ရှေးပြေးဗမာများ နှင့် ပေါင်းစည်းခဲ့ကြသည်။ ပျူတို့သည် စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု အစဉ်အလာများကို ဗမာတို့ထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာလူမျိုးစုအတွင်းသို့ ရောနှော ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ကြသည်။[၆]
ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။ အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် ရာဇကုမာရ် ရေးထိုးခဲ့သည့် မြစေတီကျောက်စာ (Myazedi Inscription) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။[၇] ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေ အသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။
ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာ
[ပြင်ဆင်ရန်]ပျူလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းသည် မြင့်မားခဲ့ပြီး လက်မှုပညာ၊ စာရေးသားမှု၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတို့၌ ထွန်းကားခဲ့သည်။ ပျူလက်မှုပညာရှင်များသည် ပန်းထိမ်၊ ပန်းပု၊ ကျောက်ဆစ် ပညာရပ်များတွင် ကျွမ်းကျင်ကြသည်။ တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်များ၊ ရွှေ၊ ငွေ၊ ကြေးနီ ရာဇဘိသေက အသုံးအဆောင်များ၊ ကျောက်မျက်ရတနာ စိတ္တဇ ပုတီးစေ့များနှင့် ငွေဒင်္ဂါး (Pyu coins) များသည် ပျူတို့၏ မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှုကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသည်။
ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာကို သရေခေတ္တရာရှိ ဘုရားကြီး၊ ဘုရားမ နှင့် ဘောဘောကြီး စေတီတော် တို့တွင် လေ့လာနိုင်ပြီး ယင်းတို့သည် ပုဂံခေတ် စေတီပုထိုးများ၏ ရှေ့ပြေး လက္ခဏာများ ဖြစ်ကြသည်။
ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဂီတ
[ပြင်ဆင်ရန်]အေဒီ ၈၀၂ ခုနှစ် တရုတ်နိုင်ငံ ချန်အန် (Chang'an) မြို့တော်သို့ သွားရောက်ခဲ့သော ပျူသံအဖွဲ့တွင် တူရိယာ ၁၂ မျိုး ပါဝင်ခဲ့ပြီး ပျူတို့သည် တန့်တျာ၊ စောင်း၊ ခပ်၊ ခရုသင်း စသည့် တူရိယာများကို ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် တီးမှုတ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။[၃]
တရုတ် ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ ပျူအမျိုးသားများသည် ခန္ဓာကိုယ်အထက်ပိုင်းတွင် အဝတ်အစား ဗလာကျင်းထားလေ့ရှိပြီး အောက်ပိုင်း၌ ခါးဝတ်စကို စနစ်တကျ ပတ်နှောင် ဝတ်ဆင်ကြသည် သို့မဟုတ် ပန်းရောင်ဖျဉ်စများကို ခေါင်းတွင် ပေါင်းထားလေ့ရှိကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ပန်းရောင်ပုဝါရှည်များကို ကိုင်ဆောင်လေ့ရှိပြီး ဆံပင်ကို သျှောင်ထုံး ထုံးဖွဲ့ထားကြသည်။ ပျူလူမျိုးများသည် ကျောက်မျက်ရတနာများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အလှဆင် ဝတ်ဆင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။[၃]
သရေခေတ္တရာနှင့် ပြည်ပြိုကွဲခြင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]သရေခေတ္တရာ မြို့ဟောင်းသည် ပြည်မြို့ အရှေ့တောင်ဘက် ၅ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိပြီး အုတ်မြို့ရိုးနှင့် ကျုံး ပတ်လည်ဝိုင်းထားသော စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန် မြို့ပြကြီး ဖြစ်သည်။
ရာဇဝင်လာ အဆိုအရ သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလတွင် နန်းလုပွဲများနှင့် ပြည်တွင်းစစ်များကြောင့် အင်အားချည့်နဲ့လာခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်း လက်ထက်တွင် ပြည်သူများနှင့် မင်းညီမင်းသားများ အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲကာ ပြည်ပြိုကွဲပျက်စီးခဲ့ရကြောင်း ရာဇဝင်များ၌ ဖော်ပြထားသည်။[၁၆] ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထားများအရ အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်၌ ပြည်တွင်းရေး မငြိမ်မသက်ဖြစ်မှုနှင့် နန်ကျောက်တို့၏ ကျူးကျော်မှုများကြောင့် သရေခေတ္တရာ အပါအဝင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ၏ ဩဇာအာဏာ နိဂုံးချုပ်ခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။[၆]
ကိုးကားချက်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]- 1 2 3 4 5 Luce, G.H. (1985). Phases of Pre-Pagan Burma. Oxford University Press, pp. 1–45.
- ↑ Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people". Human Genetics, 130(2), pp. 215–226.
- 1 2 3 4 သန်းထွန်း, ဒေါက်တာ (၁၉၈၈)။ ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင်။ မဟာဒဂုံ စာပေ၊ စာ ၆၁–၆၅။
- ↑ ရည်စိန်, ဦး (၁၉၈၄)။ "ပျူနိုင်ငံ"။ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ်၊ စာ ၁၆၇–၁၇၈။
- 1 2 Posth, C., et al. (2022). "The genomic history of Southeast Asia". Nature Communications, 13(1), p. 1201.
- 1 2 3 Moore, E.H. (2007). Early Landscapes of Myanmar. River Books, pp. 80–115.
- 1 2 3 4 Aung-Thwin, Michael A. (2005). The Mists of Rāmañña: The Legend That Was Lower Burma. University of Hawai'i Press, pp. 15–35.
- ↑ Wang, C.C. et al. (2021). "Genomic Insights into the Ancestry of Tibeto-Burman Populations". Science Advances, 7(10), eabf2711.
- ↑ Kutanan, W. et al. (2020). "Genetic structure of the Tibeto-Burman populations in Northern Thailand and Myanmar". Human Genetics, 139(10), pp. 1285–1300.
- ↑ Zhang, X. et al. (2015). "The genetic history of the Tibeto-Burman speaking populations". BMC Evolutionary Biology, 15(1), p. 112.
- ↑ Mao, X. et al. (2021). "The genomic formation of human populations in East Asia". Nature, 591(7850), pp. 413–419.
- ↑ Liu, D. et al. (2023). "Ancient Genomes from Myanmar and the Origin of Tibeto-Burman Speakers". Current Biology, 33(12), pp. 2450–2462.
- ↑ Gronau, I. et al. (2021). "The genetic history of Admixture in Myanmar Populations". PLOS Genetics, 17(6), e1009581.
- ↑ Hudson, Bob (2004). The Origins of Bagan: The Archaeological Landscape of Central Burma. PhD Thesis, University of Sydney, pp. 50–75.
- ↑ Backus, C. (1981). The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i's Early Relationships with China. Cambridge University Press, pp. 45–60.
- ↑ မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို (၂၀၀၃)။ မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ။
 | ဤ ဆောင်းပါးမှာ ဆောင်းပါးတိုတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။ ဖြည့်စွက်ရေးသားခြင်းဖြင့် မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားကို ကူညီပါ။ |
