ကချင်လူမျိုး

ကချင်လူမျိုး (အင်္ဂလိပ်: Kachin People) သို့မဟုတ် ဝမ်ပေါင် (Wunpong) များသည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ် နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုကြီး ၈ စုအနက် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။

ကချင်လူမျိုး

Wunpong (ဝမ်ပေါင်)
ကချင်မျိုးနွယ်စုဝင် အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာဝတ်စုံ
လူဦးရေ စုစုပေါင်း
၁.၂ သန်း – ၁.၅ သန်း (ခန့်မှန်း)
အများစု နေထိုင်သည့် နေရာ
မြန်မာ ∟ ကချင်ပြည်နယ် ∟ ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) တရုတ် (Yunnan) အိန္ဒိယ (Arunachal Pradesh, Assam)
ဘာသာစကား
ဂျိန်းဖော၊ ဇိုင်ဝါး၊ လော်ဝေါ်၊ လာချိဒ်၊ ရဝမ် နှင့် လီဆူ
ကိုးကွယ်မှု
ခရစ်ယာန်ဘာသာ (အများစု)၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဆက်စပ် တိုင်းရင်းသား အုပ်စုများ
ဗမာလူမျိုး၊ ယီလူမျိုး၊ အခြား တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ

မျိုးနွယ်စုများ

ကချင်လူမျိုးစုကြီး (သို့မဟုတ်) ဝမ်ပေါင်အမျိုးသားခေါင်းစဉ်အောက်တွင် အဓိကအားဖြင့် သွေးချင်းမျိုးနွယ်စု ၆ စု ပါဝင်သည်ဟု ဘုံသတ်မှတ်ကြသည်:

1. ဂျိန်းဖော (Jinghpaw)
2. ဇိုင်ဝါး (Zaiwa)
3. လော်ဝေါ် (Lhaovo / Maru)
4. လာချိဒ် (Lachik)
5. ရဝမ် (Rawang)
6. လီဆူ (Lisu)

ကချင်မျိုးနွယ်စုများသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်မှ မြစ်ဖျားခံကာ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားခွဲများ၊ စာပေနှင့် ထူးခြားသော မိရိုးဖလာ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးစံများကို အသီးသီး ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။ ၎င်းတို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ဘုံယဉ်ကျေးမှုစုစည်းမှုမှာ မနောပွဲ (Manau Festival) ဖြစ်ပြီး ကချင်မျိုးနွယ်စုအားလုံး၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပြယုဂ်အဖြစ် ကျင်းပကြသည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအနေဖြင့် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစ၍ ခရစ်ယာန်သာသနာပြုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် အများစုမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်လာကြသော်လည်း မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်သူများလည်း ရှိကြသည်။

ကချင်မျိုးနွယ်စုများ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် လူမျိုးစုဆိုင်ရာ နောက်ခံ

ကချင်မျိုးနွယ်စုဝင်များသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အရှေ့ဘက်ခြမ်းမှ ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်ကြပြီး လူမျိုးစုအလိုက် ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ (Haplogroups) နှင့် လူမျိုးစုဆိုင်ရာ ဖြစ်တည်မှုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ကွဲပြားသည်။

ဂျိန်းဖော့ (Jingpho)

ဂျိန်းဖော့တို့သည် ကချင်မျိုးနွယ်စုများအနက် လူဦးရေအင်အား အများစု ပါဝင်သော အစုအဖွဲ့ဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇအရ အာရှမြောက်ပိုင်းရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ်ရင်းများနှင့် အနီးစပ်ဆုံးတူညီပြီး Haplogroups O2a2b1a1 (M117), D1a1a နှင့် C2b တို့ကို အဓိကတွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် တောင်တန်းဒေသများ၌ "ဒူးဝါး" (Duwa) ဟုခေါ်သော အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြင့် မိမိတို့၏ လူမျိုးစုလက္ခဏာကို ခိုင်မာစွာ တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။

ဇိုင်ဝါး (Zaiwa)

ဇိုင်ဝါးတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာအရ Haplogroups O2a2b နှင့် D1a1a တို့ကို ပိုင်ဆိုင်ထားပြီး တရုတ်နိုင်ငံနယ်စပ်အနီးတွင် နေထိုင်ကြသော ဇိုင်ဝါးမျိုးနွယ်စုအချို့တွင် ဟန်တရုတ် မျိုးဗီဇ ရောနှောမှု အနည်းငယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် ကချင်ပြည်နယ်အတွင်း အစောဆုံး အခြေချခဲ့ကြသူများထဲတွင် ပါဝင်ပြီး လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အခြားကချင်မျိုးနွယ်စုများနှင့် ခွဲခြား၍မရအောင် ပေါင်းစည်းနေထိုင်ကြသည်။

လာချိဒ် (Lachik)

လာချိဒ်တို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ အခြားကချင်မျိုးနွယ်စုများနှင့် တူညီသော်လည်း ဗမာလူမျိုး ကဲ့သို့သော လိုလို-ဗမာအုပ်စုဝင် (Lolo-Burmese) များနှင့် မျိုးဗီဇရောနှောမှု ပိုမိုများပြားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့သည် ကချင်လူမျိုးစုကြီးအတွင်း ၎င်းတို့၏ သီးခြားရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ထူးခြားသော စကားပြောပုံစံ ဓလေ့များကို ခိုင်မာစွာ ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။

လီဆူ (Lisu)

လီဆူတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroup D1a1a နှင့် O2a2b1a တို့ကို ပိုင်ဆိုင်ထားပြီး လိုလို-ဗမာအုပ်စုဝင် (ဥပမာ - အာခါ၊ လားဟူ) များနှင့်လည်း မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်နွယ်မှု ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် အခြားကချင်မျိုးနွယ်စုများထက် ပိုမိုမြင့်မားသော တောင်တန်းဒေသများတွင် နေထိုင်လေ့ရှိသည့် အလေ့အထရှိပြီး ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားသော ရိုးရာဝတ်စုံ၊ အကအလှနှင့် ယဉ်ကျေးမှုလက္ခဏာများကို ခိုင်ခိုင်မာမာ ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။

ရဝမ် (Rawang)

ရဝမ်တို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ Haplogroups D1a1a1 နှင့် O2a2b1a တို့ကို အများအပြား တွေ့ရှိရပြီး တိဗက်ပြည်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဖျားရှိ ဒေသခံလူမျိုးစုများနှင့် ပိုမိုဆက်နွယ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် လူမျိုးစုအရ "နှံ" (Nungish) အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး သမိုင်းကြောင်းအရ ကချင်ပြည်နယ် မြောက်ဖျားပိုင်းတွင် အခြေချကာ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကားခွဲများနှင့် ထူးခြားသော လူမှုဖွဲ့စည်းပုံစနစ်တို့ဖြင့် ရှင်သန်လာခဲ့ကြသည့် ကချင်မျိုးနွယ်စုဝင်များ ဖြစ်သည်။

လော်ဝေါ် (Lawngwaw / Maru)

လော်ဝေါ် (သို့မဟုတ်) မရူ လူမျိုးများသည် မျိုးရိုးဗီဇအရ ဗမာလူမျိုးများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော O1b1a မျိုးရိုးဗီဇလိုင်းများ ပါဝင်နေသည်။ သမိုင်းဦးကာလက လိုလို-ဗမာနွယ်စုများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်ခဲ့သော်လည်း ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ကချင်ပြည်နယ်အတွင်း အခြားမျိုးနွယ်စုများနှင့် အတူနေထိုင်လာခဲ့ခြင်းကြောင့် ယနေ့ခေတ်တွင် ကချင်လူမျိုးစုကြီး၏ လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဘုံလက္ခဏာများကို အတူတကွ ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။

ဒေသအလိုက် ခေါ်ဝေါ်ပုံများနှင့် မျိုးရိုးအစုအဖွဲ့များ

ကချင် (ဝမ်ပေါင်) လူမျိုးများသည် ဒေသအလိုက်ဆိုလျှင် တောင်ဘက် အောက်ဘက်တွင် နေထိုင်ကြသော အစုအဖွဲ့များကို "ခနာမ် (Hkap Nam)" ဟု ခေါ်၍ အထက်ဘက် (မြစ်ဖျားဘက်) တွင် နေထိုင်သော အစုအဖွဲ့များကို “ခခူး (Hkap Hku)” ဟု ခေါ်ကြသည်။ ခခူး ဟူသော ကချင်စကားမှာ မြစ်ဖျားဟု အဓိပ္ပာယ် ရလေသည်။

ကချင်လူမျိုးတို့၏ မိရိုးဖလာ အစဉ်အလာအရ ၎င်းတို့သည် “ဝချက်ဝ” ဆိုသော ရှေးဦးဖခင်ကြီးမှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာကြသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ဖခင်ကြီး ဝချက်ဝတွင် သားငါးဦးရှိရာ ထိုသားငါးဦးမှ ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် ထင်ရှားသော မျိုးရိုးအစုအဖွဲ့ကြီး (၅) ခု ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု အဆိုရှိသည်။ ထိုသူတို့မှာ:

• မရစ် (Marip)
• လထော် (Lahtaw)
• လဖိုင် (Lahpai)
• အင်ခွမ် (N'Hkum)
• မရန် (Maran)

ဤမျိုးရိုးအုပ်စုကြီး (၅) ခုသည် မျိုးနွယ်စု ၆ စုလုံးအတွင်း (အထူးသဖြင့် ဂျိန်းဖော၊ ဇိုင်ဝါး၊ လော်ဝေါ် စသည်တို့တွင်) မျိုးရိုးအမည်များအဖြစ် ရောယှက်ပျံ့နှံ့ တည်ရှိနေပြီး လူမှုရေးအရ အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ထိမ်းမြားရာ၌ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ အဆိုပါ အုပ်စုကြီး (၅) ခုအပြင် ဖခင်ကြီး ဝချက်ဝ၏ ညီငယ် (၇) ဦးမှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာကြသည်ဆိုသော အခြားမျိုးရိုးအုပ်စု (၁၅) ခုလည်း ရှိသေးသော်လည်း ထင်ရှားခြင်း မရှိကြချေ။

မူလဇစ်မြစ်နှင့် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာပုံ

ကချင်လူမျိုးတို့၏ မူရင်းဒေသမှာ မဂျွိုင်းရှင်ရာဘွန် (Majoi Shingra Bum) ဖြစ်သည်ဟု မိရိုးဖလာ မှတ်သားထားကြသည်။ ထိုစကား၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ သဘာဝအားဖြင့် ပြန့်ပြူးနေသော တောင်ထိပ်ဖြစ်သည်။ ဤပြန့်ပြူးနေသော တောင်ထိပ်မှာ တိဗက်ပြည် အရှေ့ဘက်နှင့် စီချွန်နယ် အကြားရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသဖြစ်မည်ဟု သုတေသနများတွင် ယူဆကြသည်။ နောင်တွင် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ရောက်ရှိလာပြီး ယနေ့ ကချင်ပြည်နယ်အတွင်း ရွေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်လာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။

ကချင်မျိုးနွယ်တို့သည် တိဗက်-ဗမာ အနွယ်ဝင်များအနက် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုသို့ဝင်ရောက်ရာတွင် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း တောတောင်ထူထပ်သည့် ဒေသများအတိုင်း မြောက်ဘက်စူစူးမှ ဝင်ရောက်လာကြသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုဒေသများမှာ သွားလာရခက်ခဲပြီး တောတောင်ထူထပ်သည့်အတွက် အုပ်စုများအကြား အချင်းချင်း ဆက်သွယ်မှု နည်းပါးခဲ့ကြသည့်အတွက် ကာလကြာရှည်လာသောအခါ မိမိတို့၏ သီးခြားမျိုးနွယ်စုစကားများ၊ ဘာသာအယူအဆများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာများပါ အနည်းနှင့်အများ ဆိုသလို ကွဲပြားမှုများ ရှိလာခဲ့ရသည်။

တောင်ဘက်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြရာတွင် ကချင်မျိုးနွယ်စုများသည် တရုတ်၊ မြန်မာ၊ တိဗက်နှင့် အာသံပြည်တို့၏ နယ်စပ်များ ဆုံရာ တောတောင် ထူထပ်လှသော ဒေသတစ်ဝိုက်သို့ ရောက်ရှိလာပြီးနောက် ထိုဒေသမှ အခွင့်သာလျှင် သာသည့်အလျောက် တောင်ဘက် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက် တြိဂံနယ်မြေ (မေခနှင့် မေလိခ မြစ်နှစ်သွယ် စပ်ကြားရှိ သုံးထောင့်ဒေသ) သို့ ရောက်သောအခါတွင် ရှေ့သို့ ဆက်လက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း မပြုဘဲ ကာလအတန်ကြာ အခြေစိုက်ခဲ့ကြဟန်တူသည်။ ထို့နောက် တောင်တန်းများတစ်လျှောက် တောင်ဘက် ဆွမ်ပရာဘွမ်သို့လည်းကောင်း၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မှသည် တောင်ဘက် တောင်ရိုးအတိုင်းလည်းကောင်း၊ အနောက်တောင်ဘက် ဒရုချက်သို့လည်းကောင်း ထပ်မံခွဲသွားသည့် လမ်းတစ်သွယ်၊ တြိဂံနယ်အတွင်းရှိ တောင်တန်းအတိုင်း ဆက်လာ၍ မေခမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းလာသည့် လမ်းတစ်သွယ် ဤသို့ လမ်းနှစ်သွယ် ကွဲပြားကာ ရွှေ့ပြောင်းပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြလေသည်။

အမည်ဝေါဟာရ

ကချင်ဟူသော ဝေါဟာရမှာ အမှန်စင်စစ် မြန်မာတို့ခေါ်သော ဝေါဟာရသာ ဖြစ်သည်။ ကချင်လူမျိုးစုကြီးအတွင်း ပါဝင်သူများသည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ “ဝမ်ပေါင်” ဟု ခြုံငုံ၍လည်းကောင်း၊ သီးခြားမျိုးနွယ်စုအလိုက် ဂျိန်းဖော၊ ရဝမ်၊ လီဆူ စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

အလွန်ရှေးကျသော မြန်မာကျောက်စာများတွင် ကချင် ဆိုသောစကား သုံးနှုန်းထားသည်ကို မတွေ့ရပေ။ သက္ကရာဇ် (၈၀၄) ခုတွင် ရေးထိုးသော ညောင်ဦး ရွှေစည်းခုံ ဥညံနဝ ကျောက်စာတွင် “ကခြင်” ဟု ရေးထိုးထားသည်ကို ပထမဦးဆုံး တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် မြန်မာဘုရင် အမရပူရ ပထမနန်းတည်မင်း (ဗဒုံမင်း) လက်ထက် အိမ်ရှေ့မင်းကြီးကျောက်စာတွင် ပြည်မြန်မာရှိ တိုင်းငယ် ပြည်ငယ်တို့ကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ရာ ယနေ့ ကချင်ပြည်ကို "ကိခိရဌတိုင်း" ဟုခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး ကချင်လူမျိုးတို့ကိုလည်း "သိန်းပေါ" (Theinbaw) ဟူ၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။

စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ အာသံသို့ စစ်ချီတက်သောအခါ မိုးကောင်းအထက်မှ တောင်စားစော်ဘွား ဒူဝါကြီးများကို ဒူဝါ ဒိုင်ဖာ့ဂမ် ဆိုသူက ဦးဆောင်ပြီး အာသံဘုရင်ကို နှိမ်နင်းရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဟူးကောင်းပြည် အပိုင်စား ဒူဝါ ဒိုင်ဖာ့ဂမ် ဆိုသူမှာ မြန်မာသမိုင်းတွင် ဖော်ပြခံရသော ဗိုလ်နေမျိုးသိန်းပရာဇာ ဖြစ်သည်။

ရိုးရာဓလေ့နှင့် အုပ်ချုပ်မှုစနစ်

ကျေးရွာတိုင်းတွင် ဆလန် (Salang) ဟုခေါ်သော ကျေးရွာလူကြီးများ ရှိသည်။ ဆလန်ကို ပေါမှိုင်းဟုလည်း ခေါ်သည်။ ထိုသူတို့သည် မိမိကျေးရွာအတွင်း အမှုအခင်း၊ သာရေးနာရေးကိစ္စများ၌ ဦးဆောင်ကြလေသည်။ ဂျိန်းဖော၊ ဇိုင်ဝါး စသည့် မျိုးနွယ်စုများတွင် ဒူဝါ (Duwa) ဟုခေါ်သော အကြီးအကဲများမှာ ကျေးရွာပေါင်း (၂၀) broth (၁၀၀) အထိ အသီးသီး အုပ်ချုပ်ကြသလို၊ ရဝမ်နှင့် လီဆူ မျိုးနွယ်စုများတွင်လည်း ၎င်းတို့၏ သီးခြားရိုးရာ အကြီးအကဲ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်များ ရှိကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ်တွင် တောင်အုပ် ဆိုသူများကိုလည်း ခန့်ထားခဲ့သည်။ တောင်အုပ်မှာ ဆလန် နှင့် ဒူဝါတို့ကြားတွင် ရှိပြီး၊ ၎င်း၏ တာဝန်ဝတ္တရားမှာ အုပ်ချုပ်မှုတွင် ပြေပြစ်လွယ်ကူစေရန် ကျေးရွာလူထုနှင့် အကြီးအကဲများကို ဆက်သွယ်ပေးရသူ ဖြစ်သည်။

ခရစ်ယာန် သာသနာပြု ဆရာကြီး ဒေါက်တာအိုလာဟန်းဆန် အပါအဝင် သာသနာပြုဆရာကြီးများသည် ကချင်မျိုးနွယ်စု ဘာသာစကားများအတွက် လက်တင်အက္ခရာကို အခြေခံ၍ စာပေများကို တီထွင်ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့သည်။ ကချင်မျိုးနွယ်စုများသည် မိမိတို့ဘာသာစကားဖြင့် ပြော၍မရသော အခေါ်အဝေါ်များကို ရှမ်းစကားဖြင့်လည်းကောင်း၊ တရုတ်စကားဖြင့်လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။

မနောပွဲ

အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြထားသောဆောင်းပါး - မနောပွဲ

မနောပွဲတော်သည် ကချင်မျိုးနွယ်စု (ဝမ်ပေါင်) အားလုံး၏ အထင်ရှားဆုံးသော ရိုးရာဘုံပွဲတော်ကြီးဖြစ်သည်။ ပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် ကချင်ပြည်နယ်အနှံ့ ကျင်းပလေ့ရှိပြီး ပွဲတော်ကျင်းပရခြင်း ရည်ရွယ်ချက် (၃) ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ နှစ်သစ်ကူးအထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပခြင်း၊ တိုက်ပွဲများကို အောင်နိုင်ခြင်းနှင့် လူမျိုးစုပြန်လည် စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအတွက် ကျင်းပခြင်းဟူ၍ ဖြစ်သည်။ မနောပွဲတော်ကို ကျယ်ဝန်းသော ကွင်းပြင်အလယ်တွင် မနောတိုင်များ စိုက်ထူ၍ ကျင်းပသည်။ အဆိုပါ မနောတိုင်ထောင်ထားရာ ကွင်းလယ်သို့ ရိုးရာဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ထားသော ကချင်မျိုးနွယ်စုဝင် အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးတို့သည် ဆိုင်းသံဗုံသံအလိုက် စည်းချက်ညီညီ လှည့်ပတ်ကခုန်ကြသည်။

အဆိုအကနှင့် တူရိယာများ

ကချင်မျိုးနွယ်စုများသည် ကခုန်ခြင်း (ကချင်အကကို ကိုယ်ရည်သွေးအကဟုလည်း ခေါ်ဆိုနိုင်သည်)၊ သီဆိုခြင်းများတွင် အထူးဝါသနာထုံသော လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ မင်္ဂလာပွဲများတွင်လည်းကောင်း၊ အသုဘကြုံသည့်အခါတွင်လည်းကောင်း၊ အခြားနတ်ပွဲများတွင်လည်းကောင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သီဆိုကခုန်လေ့ရှိကြသည်။ တစ်ယောက်တည်း ကခုန်ခြင်းကား နည်းပါးလှသည်။ ယောကျာ်းနှင့်မိန်းမ တွဲဖက်၍ ကကြသော်လည်း တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ကိုင်တွယ်ခြင်း မရှိကြဘဲ၊ သားမွေးယပ်တောင်များဖြင့်သာ ဆက်သွယ်လေ့ရှိကြသည်။

ကချင်မျိုးနွယ်စုတို့သည် မိရိုးဖလာအားဖြင့် မောင်း (Bau)၊ လင်းကွင်း (Shuksheng)၊ ဗုံရှည် (Htawng) နှင့် ပလွေအမျိုးမျိုးဖြစ်သော ထူရန် (Htu Ren)၊ ပေါင် (Pau)၊ ဒွန်ဘာ (Dumba)၊ ပီးလန် (Pilang) တို့ကို တီးမှုတ်လေ့ရှိသည်။ ကချင်အမျိုးသားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရိုးရာဓားနှင့် မောင်းသည် အလွန်အရေးပါသော အိမ်ထောင်ပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကချင်မနောပွဲတွင် မောင်းသည် လူစုလူဝေး၏ ခြေလှမ်းညီအောင်၊ စိတ်ထားတူအောင် စည်းကမ်းသင်ကြားပေးသကဲ့သို့ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ လက်ထပ်ရာတွင်လည်း မောင်းသည် လက်ဆောင်လက်ဖွဲ့ကောင်းတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်သည်။

ဘာသာအယူဝါဒနှင့် စာပေ

ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု

ကချင်မျိုးနွယ်စုအသီးသီးတွင် ယခင်က မိမိတို့၏ သီးခြားဘာသာစကားများသာ ရှိခဲ့ပြီး စာပေမှာမူ မရှိခဲ့ပေ။ ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာအနေဖြင့် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုများ မရောက်မီအချိန်အထိ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည်သာ အဓိက ကိုးကွယ်မှုဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်လာကြသည့်တိုင် မနောတိုင်မှာ ထင်ရှားသည့် ရိုးရာဘုံအမှတ်အသားအဖြစ် ကချင်တစ်ရပ်လုံးက ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်သည်။

အသုဘအယူဝါဒ

ကချင်လူမျိုးများ သေဆုံးလျှင် သင်္ချိုင်းပတ်ပတ်လည်တွင် ကျုံးသဖွယ် မြောင်းများ တူးထားပြီးလျှင် သင်္ချိုင်းပေါ်တွင် ခိုင်ခန့်သော တင်းကုတ်များ ဆောက်လုပ်ကာ အမိုးမိုး၍ ထားတတ်ကြသည်။ သေဆုံးပြီးနောက် ဝိညာဉ်များသည် ရှေးအဘိုးအဘွားများ၏ ဝိညာဉ်များရှိရာသို့ သွားရောက်ပူးပေါင်းကြသည်ဟု အယူရှိကြသည်။ လူတစ်ဦးသေလျှင် ၎င်းနေ့စဉ် သုံးလေ့သုံးထရှိသော ဓား၊ လှံ၊ သေနတ်နှင့် အဝတ်အစားများကို ၎င်းနှင့်အတူ မြှုပ်နှံလေ့ရှိသည်။

စာပေ

ကချင်စာပေသည်လည်း အချို့သော တိုင်းရင်းသားစာပေတို့နည်းတူပင် သာသနာပြုရောက်ရှိလာသော ဆရာကြီးများက ရိုးရာအသံထွက်စနစ်ကို ရေးသားနိုင်ရန် လက်တင်အက္ခရာများ (Latin Alphabets) အသုံးပြုပြီး တီထွင်ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ (Latin-based script) လက်တင်စာအခြေခံသော စာပေအမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ကချင်စာပေ နှစ်ရာပြည့်ပွဲကို မကြာမြင့်မီက မန္တလေးမြို့တွင် စုရုံး၍ ကချင်ရိုးရာမနောအက၊ ထောင်ကာအကများဖြင့် ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ကျင်းပခဲ့သည်။ မြစ်ကြီးနားမြို့တွင် ဒေါက်တာအိုလာဟန်းဆန်အား ဂုဏ်ပြုမှည့်ခေါ်ထားသော "ဟန်းဆင်းပရက်စ်" အမည်ရှိ ပုံနှိပ်တိုက်လည်း တည်ရှိသည်။

ထင်ရှားသော ကချင်လူမျိုးများ

• ဆရာကြီး မရန်ရော်ဘင် - အင်္ဂလိပ်ခေတ် ပညာဝန်၊ ကချင်လွတ်လပ်ရေး တောင်းဆိုခဲ့သူ။
• ဆမား ဒူဝါ ခွန်ဆိုင်းလီ - နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ် ဆန့်ကျင်ခဲ့သည့် ခေါင်းဆောင်။
• ဖုန်ကန်ဒူဝါ ခမ်းလိန် - နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ် ဆန့်ကျင်ခဲ့သည့် ခေါင်းဆောင်။
• ဒိုင်ဖာ့ ဒူဝါ ဂမ် - ဗိုလ်နေမျိုးသိန်းပရာဇာ အမည်ဖြင့် စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလနှင့်အတူ အာသံသို့ စစ်ချီခဲ့သည့် ခေါင်းဆောင်။
• ပန်မူဒူဝါ လဖိုင်ဇော်တူး - အင်္ဂလိပ်ထံ ကချင်လွတ်လပ်ရေး တောင်းဆိုခဲ့သူ။
• ဆမားဒူးဝါး ဆင်ဝါးနောင် - သမိုင်းဝင် ပင်လုံစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သော ကချင်ခေါင်းဆောင်ကြီး/ဝန်ကြီး။
• ဦးဒိန်ရတန် - သမိုင်းဝင် ပင်လုံစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သော ကချင်ခေါင်းဆောင်ကြီး။
• ဖော်ယူးခါး - ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သော နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်) ရ မြန်မာ့တပ်မတော်အရာရှိ၊ ကချင်ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌ။
• Brigadier Lazum Tang Ji - ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မဟာမိတ်တပ်များနှင့်အတူ ပါဝင်တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည့် ကချင်စစ်သည်။
• Howa Duwa ဦးခွန်ဖုန်း - ပင်လုံစာချုပ်လက်မှတ်ရေးထိုးသူ၊ Kachin Substate လူထုခေါင်းဆောင်။
• ဗိုလ်မှူးကြီး ခွန်နောင် - မေမြို့စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ဟောင်း၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင်။
• ဗိုလ်မှူးချုပ် အယ်လ်ကွန်ဖန် - မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးဟောင်း။
• မိတုန်နော် - မာရသွန် အရှေ့တောင်အာရှ ချန်ပီယံ။
• ရှင်ဗွေဂမ် - မာရသွန် အရှေ့တောင်အာရှ ချန်ပီယံ။
• အားဖူ - မာရသွန် မြန်မာချန်ပီယံ။
• ကော့ဂျာ - ကမ္ဘာ့အိုလံပစ် အမျိုးသမီးဘောလုံးဒိုင်လူကြီး။
• အောင်လအန်ဆန်း - MMA မစ်ဒယ်ဝိတ်တန်းနှင့် လိုက်ဟဲဗီးဝိတ်တန်း ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ။
• ဦးတီခွန်မြတ် - ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယကဟောင်း။
• ဒေးဗစ်ထန်း - မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား။
• ကွတ်ခိုင်ကျော်မောင် - စတူဒီယိုအဆိုတော်။
• ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အင်ဘန်လ - KIA/KIO ဥက္ကဋ္ဌ။
• ဗိုလ်ချုပ် ဆွမ်လွတ်ဂွမ်မော် - KIO ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁)။
• Lခွန်းရီ - အမျိုးသမီးစတူဒီယိုအဆိုတော်။
• Lဆိုင်းဇီ - အမျိုးသမီးအဆိုတော်။
• Lလွန်းဝါ - အမျိုးသားအဆိုတော်။
• ကေဂျာနူး - အမျိုးသမီးအဆိုတော်။
• ဂရေ့စ် ဒမ်ဒေါ - ဟောလိဝုဒ် မင်းသမီး၊ မော်ဒယ်နှင့် အဆိုတော်။
• JZဒေါင်လွဏ်း - စွယ်စုံရအနုပညာရှင်။
• မရန်ဆိုင်းနော် - အဆိုတော်၊ M Entertainment ပဲ့ကိုင်ရှင်။
• Zအဘောက် - သရုပ်ဆောင်။
• မေစံပယ်ဖြူ - အမျိုးသမီးအရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ။
• ရေဗက္ကာဝင်း - အမျိုးသမီးအဆိုတော်။
• နောနော် - အမျိုးသားအဆိုတော်။
• မွန်းအောင် - အမျိုးသားအဆိုတော်။
• ဂျက်ဆန်ထွန်း - အမျိုးသားအဆိုတော်။
• လဖိုင်ဆိုင်းရော် - မေတ္တာဖွံ့ဖြိုးရေးဖောင်ဒေးရှင်း (Metta Development Foundation) ကို တည်ထောင်သူဖြစ်ပြီး၊ ရေမွန်မက်ဆေးဆေးဆု (Ramon Magsaysay Award) ရရှိခဲ့သူ။
• အက်စတာဇေနော - ကချင်လူမျိုး လူနည်းစုအခွင့်အရေးဆိုင်ရာ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ။