ရဝမ်လူမျိုး
ရဝမ်လူမျိုး (အင်္ဂလိပ်: Rawang) များသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ပါဝင်သော တရုတ်-တိဗက်အုပ်စုဝင် တိဗက်-ဗမာနွယ်လူမျိုးများ ဖြစ်သည်၊၊ အဓိကအားဖြင့် ကချင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း၊ ပူတာအိုခရိုင်အတွင်းရှိ ပူတာအို၊ မချန်ဘော၊ နောင်မွန်၊ ခေါင်လန်ဖူး ဒေသများနှင့် ခါကာဘိုရာဇီ တောင်ခြေ၊ မေခမြစ်ဝှမ်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသည်၊၊[၁]
| လူဦးရေ စုစုပေါင်း | |
|---|---|
| ခန့်မှန်း ~ ၇၀,၀၀၀–၁၀၀,၀၀၀+ (မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း) | |
| အများစု နေထိုင်သည့် နေရာ | |
| မြန်မာနိုင်ငံ (ကချင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း – ပူတာအို, မချန်ဘော, နောင်မွန်, ခေါင်လန်ဖူး)၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်)၊ တရုတ်နိုင်ငံ (ယူနန်) | |
| ဘာသာစကား | |
| ရဝမ်ဘာသာစကား (မျိုးနွယ်စုကွဲများစွာ ရှိသည်) | |
| ကိုးကွယ်မှု | |
| ခရစ်ယာန်ဘာသာ (အများစု)၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | |
| ဆက်စပ် တိုင်းရင်းသား အုပ်စုများ | |
| ဗမာလူမျိုး၊ ယီလူမျိုး၊ တိဗက်လူမျိုး၊ လီဆူလူမျိုး နှင့် အခြား တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များ |
အမည်နာမနှင့် လူမျိုးဗေဒ
[ပြင်ဆင်ရန်]ရဝမ်လူမျိုးတို့ကို အိမ်နီးချင်း ကချင်နှင့် ရှမ်းတို့က နုံလူမျိုး သို့မဟုတ် ခနုံ ဟူ၍ ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်၊၊ တရုတ်တို့ကမူ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတွင် နေထိုင်သူများဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် ကျူးဇီ (Dulong/Drung) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်၊၊[၂] "ရဝမ်" ဟူသော အမည်မှာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး ဖြူစင်သော အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်သူများ သို့မဟုတ် မြစ်ဖျားခံရာတွင် နေထိုင်သူများဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်၊၊
ဆင်းသက်လာပုံနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ
[ပြင်ဆင်ရန်]ရဝမ်လူမျိုး တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် (Tibeto-Burman) အုပ်စုဝင် တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းတို့၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇသည် အရှေ့အာရှ ကုန်းမြင့်ဒေသများမှ တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာသော လူသားမျိုးနွယ်စုများ၏ လမ်းကြောင်းကို အတိအကျ ဖော်ပြနေသည်၊၊
ရဝမ်လူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် သမိုင်းသုတေသနများအရ ၎င်းတို့သည် "ခူနန်" (Khu-Nung) သို့မဟုတ် "နန်" (Nung) ဟု ခေါ်တွင်သော အုပ်စုကြီးမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်၊၊
ရဝမ်တို့၏ ဘိုးဘေးများသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် နှင့် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ချင်းဟိုင် (Qinghai) ဒေသများမှ ဆင်းသက်လာကြသည်၊၊ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြပြီး မေခမြစ် နှင့် မလိခမြစ် ဝှမ်းများအတွင်းသို့ အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်၊၊[၃] ရဝမ်လူမျိုးစုအတွင်း၌ နမ်ဖိုက် (Nung Phit)၊ မတ်ဝမ် (Matwang)၊ တရုံ (Taron) စသည့် မျိုးနွယ်စုပေါင်း ၇၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့သည် သမိုင်းကြောင်းအရ ယနေ့ခေတ် တရုတ်ပြည်ရှိ နုံလူမျိုး (Nu people) နှင့် ဒုလုံလူမျိုး (Dulong people) တို့နှင့် မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည်၊၊
ခေတ်သစ် DNA သုတေသနပြုချက်များအရ ရဝမ်လူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များအကြား အလွန်သန့်စင်သော မျိုးရိုးဗီဇ အမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်၊၊ရဝမ်အမျိုးသားများတွင် Haplogroup O2 (M122) နှင့် Haplogroup D (M174) ဗီဇများကို အဓိကတွေ့ရသည်၊၊O2 (M122)ဗီဇသည် ဗမာ၊ ယီ နှင့် ဟန်တရုတ်တို့နှင့် တူညီသော ဘိုးဘေးများမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း သက်သေပြနေသည်၊၊D (M174)ဗီဇသည် ရှေးဦး တိဗက်လူမျိုးများနှင့် ဆက်စပ်မှုကို ပြသပြီး ရဝမ်တို့သည် အခြား တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များထက်စာလျှင် ရှေးကျသော တိဗက်ဗီဇ (Paleolithic Tibetan) ပိုမိုပါဝင်နေကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်၊၊[၄] ရဝမ်တို့၏ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော ဗီဇလေ့လာချက်များတွင် Haplogroup M9a, F1g နှင့် M13 တို့ကို တွေ့ရပြီး ၎င်းတို့သည် မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းမြင့်ပိုင်း မျိုးနွယ်စုများ၏ ဝိသေသများ ဖြစ်သည်၊၊[၅]
ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေထိုင်မှုဘဝ
[ပြင်ဆင်ရန်]ရဝမ်လူမျိုးတို့သည် ကိုယ်ကာယ ကြံ့ခိုင်တုတ်ခိုင်ပြီး ဝီရိယကောင်းသော လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်၊၊ တောင်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ရက်ကန်းရက်ခြင်းနှင့် အမဲလိုက်ခြင်းတို့ကို ကျွမ်းကျင်ကြသည်၊၊ယောက်ျားရော မိန်းမပါ အဝတ်ဖြူ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး အမျိုးသားများသည် ကြိမ်ဖြင့်ရက်ထားကာ ဝက်စွယ်ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ဦးထုပ်များကို ဆောင်းလေ့ရှိသည်၊၊ တောင်စောင်းများတွင် လှေကားထစ်သဖွယ် မြေပြုပြင်၍ အာလူး၊ မြေပဲ၊ မုန်ညင်းနှင့် နှမ်းတို့ကို စိုက်ပျိုးကြသည်၊၊ ရက်ကန်းအတတ်တွင် အဇီးအီး (ဂုံလျှော်ပင်) မှ ချည်မျှင်ထုတ်လုပ်ခြင်းမှာ ထင်ရှားသည်၊၊
မျိုးနွယ်စုနှင့် ဘာသာစကား
[ပြင်ဆင်ရန်]ရဝမ်လူမျိုးတို့တွင် မျိုးနွယ်စုခွဲပေါင်း (၈၀) ကျော်ရှိပြီး အဓိကအုပ်စုကြီးများမှာ မတ်ဝမ် (Matwang)၊ လာဇု (Lazu)၊ ဝမ်ဖလာ (Vangpala)၊ တရုန် (Taron) နှင့် နုံ (Nung) တို့ ဖြစ်ကြသည်၊၊[၆] မျိုးနွယ်စုအလိုက် စကားပြောဆိုပုံ အနည်းငယ်ကွဲပြားသော်လည်း ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ မြန်မာစကားကဲ့သို့ပင် (Subject-Object-Verb) စနစ် ဖြစ်သည်၊၊
ရဝမ်လူမျိုးကွဲများ
[ပြင်ဆင်ရန်]ရဝမ်လူမျိုးများတွင် မျိုးကွဲများ ရှိသေးသည်။ ၎င်းတို့သည် ပြောဆိုသည့် စကားအလိုက် တူရာခွဲခြားသည့်အခါ လူမျိုးစုငယ် လေးစုအဖြစ်တွေ့ရသည်။ အဓိကအားဖြင့် မတ်ဝမ်၊ ဒရူ၊ တန်ဆာရ်နှင့် လုံမီ တို့ဖြစ်သည်။ ဒေသအလိုက် ပြောဆိုသည့် စကားနှင့် လေယူလေသိမ်း အနည်းငယ် ကွဲပြားကြသော်လည်း အခြေခံအားဖြင့် အုပ်စုတစ်ခုတည်းသာဖြစ်ကြောင်းကို ပြောဆိုသည့် စကား၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းစဉ်လာများဖြင့် အထောက်အထားများစွာတွေ့ရသည်။ အုပ်စုငယ်များနှင့် မိသားစုအလိုက် ပြောဆိုသည့် စကားလည်း အနည်းငယ် ကွဲပြားသည်။ ထိုလူမျိုးငယ် တစ်ခုအတွင်းရှိ မိသားစု တစ်ခုနှင့် တစ်ခုပင် ပြောဆိုသည့် လေယူလေသိမ်း၊ အသုံးပြုပုံ ကွဲပြားသည်။
အမည်မှည့်ပုံ
[ပြင်ဆင်ရန်]ရဝမ်လူမျိုးများသည် မိမိတို့ သား သမီးများအား နာမည် မှည့်ရာတွင် အကြီးမှ အငယ်အလိုက်မှည့်ကြသည်။ ၎င်းမှာ အောက်ပါအလိုက်ဖြစ်သည်။
| သား | သမီး | |
|---|---|---|
| ပထမ | ဖုန် | နန် |
| ဒုတိယ | ဒီး၊ ထင် | နင် |
| တတိယ | ခင်၊ ဂျုံ | ချန်၊ ခေါ် |
| စတုတ္ထ | ဆင် | နွန်၊ ထီ |
| ပဉ္စမ | မင် | ဇင်၊ ခူရ် |
| ဆဌမ | ဖီ | ထန်၊ ဂင်း |
| သတ္တမ | ယုန် | ထမ်း |
ကိုးကား
[ပြင်ဆင်ရန်]- ↑ Eberhard, David M. (2023). "Rawang: A language of Myanmar". Ethnologue: Languages of the World.
- ↑ Sun, Hongkai (1999). "The Dulong Language". Linguistics of the Tibeto-Burman Area.
- ↑ LaPolla, R. J. (2003). "The Qiang-type Subgroup of Tibeto-Burman". Language and Linguistics.
- ↑ Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". Nature.
- ↑ Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". Molecular Biology and Evolution.
- ↑ LaPolla, Randy J. (2003). "A Grammar of Rawang". Mouton de Gruyter.