ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ
ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ (အင်္ဂလိပ်: Shan States) သို့မဟုတ် ရှမ်းပြည် ဆိုသည်မှာ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၈၈၅ - ၁၉၄၈) အတွင်း ရှမ်းစော်ဘွားများ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဖြင့် စီမံခန့်ခွဲခဲ့သော ပြည်နယ်စုကို ရည်ညွှန်းသည်။ ထိုပြည်နယ်များကို ရှမ်းဘာသာဖြင့် "မိူင်း" (Muang) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံမှာ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယရှိ မဟာရာဇာများ အုပ်ချုပ်သော ပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များနှင့် အလားသဏ္ဌာန် တူညီသည်။
| ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်များ မိူင်းတႆး | |
|---|---|
 | |
| မြို့တော် | တောင်ကြီး (ဗြိတိသျှခေတ် ရုံးစိုက်ရာ) |
| ကိုးကွယ်မှု | ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု |
| အစိုးရ | ပဒေသရာဇ် (စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရေး) |
• အကြီးအကဲ | စော်ဘွားများ |
| တည်ထောင် | |
• ပထမဆုံး ရှမ်းနယ် (မိုးကောင်း) | ၁၂၁၅ |
• ဗြိတိသျှအောက် ရောက်ရှိခြင်း | ၁၈၈၅ |
"ရှမ်းပြည်နယ်စု" ဟူသော ဝေါဟာရကို ကိုလိုနီခေတ်တွင် မြန်မာပြည်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အပိုင်းအခြားတစ်ခုအဖြစ် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ တရားဝင်အားဖြင့် "ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စု" (Federated Shan States) ဟု ခေါ်ဆိုကာ ယနေ့ခေတ် ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်တို့၏ နယ်မြေများ ပါဝင်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ (သို့မဟုတ်) ရှမ်းပြည်ထောင်စုသည် သမိုင်းအစဉ်အဆက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ပြီး၊ ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းမှစ၍ ၁၂၁၅ ခုနှစ်တွင် မိုးကောင်းနယ်နှင့် ၁၂၂၃ ခုနှစ်တွင် မိုးနဲနယ်တို့၌ ပထမဆုံး စော်ဘွားနယ်မြေများ စတင်အခြေချခဲ့ရာမှ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။[၁] ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးလက်ထက်တွင် မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည်ထောင်များဖြစ်သော မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ကသာ၊ ဗန်းမော်၊ ကလေး၊ မိုးမိတ်၊ သီပေါ နှင့် သုံးဆယ် စသော စော်ဘွားများကို မိမိ၏သစ္စာခံအဖြစ် သိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့အင်ပါယာသည် အရှေ့မြောက်ဘက် ယူနန်နယ်တောင်ပိုင်းအထိ နယ်နိမိတ် ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။[၂] ထိုစဉ်က ရှမ်းပြည်ထောင်များကို ပထဝီဝင်အလိုက် (၃) ပိုင်းခွဲခြားထားရာတွင် ယနေ့ခေတ် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ "မြန်မာရှမ်းပြည်"၊ ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ဇင်းမယ် (ဟရီဘုဉ္စတိုင်း) နှင့် လင်းဇင်း (လာအို) ဒေသများပါဝင်သော "ယွန်းရှမ်းပြည်" (သို့မဟုတ်) "သယာမ်ရှမ်းပြည်" နှင့် ယနေ့ခေတ် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ကျိုင်းရုံးကြီး (မဟာနဂရတိုင်း) နှင့် မြောက်ရှမ်းရှစ်ပြည်ထောင်တို့ ပါဝင်သော "တရုတ်ရှမ်းပြည်" ဟူ၍ ကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိခဲ့သည်။[၃] ဤရှမ်းပြည်ထောင်များသည် မြန်မာ့ဗဟိုအစိုးရနှင့် ဆက်ဆံရာတွင် သစ္စာခံပဒေသရာဇ်စနစ် (Vassalage) ကို ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး၊ စော်ဘွားများသည် မြန်မာဘုရင်ထံမှ ခန့်အပ်လွှာ၊ ဘွဲ့တံဆိပ်နှင့် ထီးဖြူ၊ ရွှေစလွယ် စသည့် အဆောင်အယောင်များကို လက်ခံရယူကာ မိမိတို့နယ်မြေကို ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် စီမံအုပ်ချုပ်ကြသည်။[၄] သို့သော် စော်ဘွားများသည် သုံးနှစ်တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် နှစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ရွှေပန်းငွေပန်းနှင့် အခွန်ပဏ္ဏာများကို နေပြည်တော်သို့ ဆက်သရုံမျှမက၊ မိမိတို့၏ သားတော်သမီးတော်များကို နေပြည်တော်နန်းတွင်း၌ ဓားစာခံ (Hostage) အဖြစ် ထားရှိကာ သစ္စာစောင့်သိမှုကို ပြသရပြီး စစ်မက်ဖြစ်ပွားချိန်တွင်လည်း ရဲမက်အင်အားဖြင့် ကူညီတိုက်ခိုက်ပေးရသည်။[၅] မြန်မာဘုရင်များသည် စော်ဘွားများအပေါ် လွှမ်းမိုးနိုင်ရန် အချက်အချာကျသော မိုးနဲ၊ သိန္နီ နှင့် မိုးဗြဲ စသည့်ဒေသများတွင် တပ်ရုံးများထားရှိကာ ဗိုလ်မှူး၊ ဝန်ကြီးများနှင့် အနီးကပ် စောင့်ကြည့်ထိန်းချုပ်ခဲ့ကြသည်။[၆] လူမှုအဆင့်အတန်းအားဖြင့် အုပ်ချုပ်သူ "စော်ဘွား" နှင့် "စဝ်" နွယ်ဖွားများသည် အထက်တန်းလွှာ (Elite) အဖြစ် ဟော်နန်းများတွင် နေထိုင်ကာ အထူးအခွင့်အရေးများ ခံစားကြရပြီး၊ အောက်ခြေတွင် လူး၊ ဂုံ၊ ယွန်း နှင့် ရှမ်းလူမျိုးစုပေါင်းစုံတို့သည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကာ လယ်သမား၊ ကုန်သည်များအဖြစ် စုပေါင်းနေထိုင်ကြသည်။[၇] သို့သော် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်း သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် နန်းတွင်းရေးမငြိမ်မသက်မှုနှင့် ဗဟိုအာဏာစက် အားနည်းလာမှုတို့ကြောင့် ကျိုင်းရုံးနှင့် ကျိုင်းတုံစော်ဘွားများ အပါအဝင် ရှမ်းပြည်ထောင်အချို့သည် ထောင်ထားခြားနားမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ၁၈၈၅ ခုနှစ်၌ အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်၊ နယ်နိမိတ်ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ရေး ကော်မရှင်များ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ ကျိုင်းရုံးကြီးနှင့် ယွန်းရှမ်းနယ်အချို့သည် တရုတ်နှင့် ပြင်သစ်ပိုင် အင်ဒိုချိုင်းနားအတွင်းသို့ ကျရောက်သွားခဲ့ကာ မြန်မာ့အင်ပါယာ၏ ရှေးဟောင်း ရှမ်းပြည်ထောင်များအဖြစ် သမိုင်းတွင် ကျန်ရစ်ခဲ့ရလေသည်။[၅][၆]
နယ်နိမိတ်နှင့် အပိုင်းအခြား
[ပြင်ဆင်ရန်]သမိုင်းတစ်လျှောက် မြန်မာမင်းများ၏ လက်နက်နိုင်ငံတော်အတွင်း ရှမ်းပြည်ထောင်များ၏ နယ်နိမိတ်သည် ယနေ့ခေတ် ရှမ်းပြည်နယ်ထက် များစွာကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် ဆင်ဖြူရှင်မင်းတို့၏ လက်ထက်တွင် ရှမ်းပြည်ထောင်များကို ပထဝီဝင်နှင့် လူမျိုးစုအလိုက် အဓိက အပိုင်းအခြား (၃) ခုဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။[၈]
- မြန်မာ့အင်ပါယာ၏ အရှေ့မြောက်ဘက် အစွန်ဆုံးနယ်နိမိတ်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ဤဒေသရှိ နယ်များကို "မြောက်ရှမ်းရှစ်ပြည်ထောင်" နှင့် "ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်" ဟု လူသိများသည်။ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်ကို မြန်မာတို့က "မဟာနဂရတိုင်း" ဟု ခေါ်ဝေါ်ပြီး တရုတ်စာမျက်နှာ (၁၂) မြို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းသည် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းအထိ ကျယ်ပြန့်ပြီး လူးလူမျိုးစော်ဘွားများက မြန်မာဘုရင်ထံ သစ္စာခံခဲ့ကြသည်။[၆]မြောက်ရှမ်းရှစ်ပြည်ထောင် သည် ကိုင်းမား၊ စန္ဒား၊ မိုးဝန်း၊ မိုးနား၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုင်းမော နှင့် စည်ခွင် တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဤနယ်များတွင် ဘုရင့်နောင်၏ ရဲမက်များ တည်ထားခဲ့သော မြန်မာ့စေတီပုထိုးများ အထင်အရှားရှိခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
- ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများဖြစ်ပြီး မြန်မာတို့က "ယွန်းရှမ်း" သို့မဟုတ် "ယွန်းပြည်" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ဇင်းမယ် (ဟရီဘုဉ္စတိုင်း)သည် ဗြဲ၊ အနန်း၊ ပရော၊ ကျိုင်းသေည်၊ လပုန်း စသော (၅၇) မြို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော နယ်မြေဖြစ်သည်။လင်းဇင်း (လန်ဆန်း) ယနေ့ခေတ် လာအိုနိုင်ငံ နယ်မြေများဖြစ်ပြီး မြန်မာ့အင်ပါယာ၏ ဩဇာခံ နယ်မြေများအဖြစ် ကာလရှည်ကြာ တည်ရှိခဲ့သည်။[၉]
- ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နမိတ်အတွင်းရှိ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် တစ်ခုလုံးကို ရည်ညွှန်းသည်။ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် တပ်ရုံး (၃) ရုံးဖြင့် ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်-သိန္နီတပ်ရုံးနယ် မြောက်ပိုင်းရှမ်းနယ်များကို အုပ်ချုပ်သည်။မိုးနဲတပ်ရုံးနယ် တောင်ပိုင်းရှမ်းနယ်များကို အုပ်ချုပ်သည်။မိုးဗြဲတပ်ရုံးနယ် ကရင်နီ (ကယား) နယ်များနှင့် အနီးတစ်ဝိုက်ကို အုပ်ချုပ်သည်။
၁၈၉၄-၉၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ၊ ပြင်သစ် နှင့် တရုတ်တို့အကြား နယ်နိမိတ်ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ရေး ကော်မရှင်များ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များအရ မဲခေါင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်နှင့် အခြားယွန်းရှမ်းနယ်မြေများကို မြန်မာတို့ လက်လွှတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။[၆]
လူမှုရေးအဆင့်အတန်း
[ပြင်ဆင်ရန်]ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များတွင် လူမှုအဆင့်အတန်းကို အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် သွေးနှောမှုအပေါ် မူတည်၍ အလွှာလိုက် ပိုင်းခြားထားသည်။
အထက်တန်းလွှာ (အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစား)
[ပြင်ဆင်ရန်]- စော်ဘွားသည် နယ်တစ်နယ်၏ အမြင့်ဆုံး အာဏာပိုင်ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘုရင်က အသိအမှတ်ပြုထားသော ဘွဲ့တံဆိပ်နှင့် ထီးဖြူ၊ ရွှေစလွယ်များကို ဆောင်နှင်းခွင့်ရသူများ ဖြစ်သည်။ ကျိုင်းရုံး၊ ကျိုင်းတုံ နှင့် မိုးနဲစသည့် နယ်ကြီးစော်ဘွားများသည် အထူးဩဇာကြီးမားကြသည်။
- မျိုးနွယ်စုဝင်များ၊ စော်ဘွား၏ မိသားစုဝင်များနှင့် ဆွေမျိုးတော်စပ်သူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို "စဝ်" (Sao) ဟူသော ဘွဲ့အမည်ဖြင့် ခေါ်ဆိုကြပြီး အထူးအခွင့်အရေးများ ရရှိကြသည်။
- မြို့စား၊ ဟိန်၊ ထမုံ စော်ဘွား၏ လက်အောက်တွင် မြို့ငယ် သို့မဟုတ် ကျေးရွာစုများကို အုပ်ချုပ်ရသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ဒေသတွင်း အခွန်ကောက်ခံခြင်းနှင့် တရားစီရင်ခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ရသည့် အထက်တန်းလွှာများ ဖြစ်သည်။[၁၀]
အလယ်အလတ်လွှာနှင့် ဝန်ထမ်းများ
[ပြင်ဆင်ရန်]- မြန်မာအရာရှိကြီးများ၊ သီပေါမင်းလက်ထက်ကဲ့သို့သော ကာလများတွင် တပ်ရုံးများ၌ အခြေစိုက်သည့် မြန်မာဝန်ကြီး၊ ဝန်ထောက်များနှင့် စစ်ဗိုလ်များဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် စော်ဘွားများနှင့် တန်းတူနီးပါး ဩဇာရှိပြီး မြန်မာဘုရင်၏ ကိုယ်စားလှယ်များအဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။
- ဗေဒင်၊ ဆေးဆရာနှင့် စာဆိုတော်များ ၊နန်းတွင်း၌ အမှုထမ်းရသော ပညာတတ် လူတန်းစားများ ဖြစ်ကြသည်။
အောက်ခြေလွှာ (အုပ်ချုပ်ခံလူတန်းစား)
[ပြင်ဆင်ရန်]- လယ်သမားနှင့် ကုန်သည်များ အခြေခံ ပြည်သူလူထု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် စော်ဘွားအား အခွန်ဆက်သရသလို၊ စစ်မက်ဖြစ်ပွားချိန်တွင် ရဲမက်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရသည်။
- ကျွန်လူတန်းစား ထိုခေတ်က စစ်သုံ့ပန်းများ သို့မဟုတ် ကြွေးမြီကြောင့် ကျွန်ဖြစ်လာသူများ ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် မြန်မာမင်းများ၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှု အားကောင်းလာသည်နှင့်အမျှ ကျွန်စနစ်မှာ တဖြည်းဖြည်း မှေးမှိန်သွားခဲ့သည်။
အထူးအခွင့်အရေးနှင့် အဆောင်အယောင်
[ပြင်ဆင်ရန်]အထက်တန်းလွှာများသည် သာမန်လူများနှင့် မတူသော အဆောင်အယောင်များကို အသုံးပြုခွင့်ရှိသည်။ ဥပမာ-ဟော်နန်းမှာ စော်ဘွားများသာ နေထိုင်ခွင့်ရှိသော နန်းတော်ဖြစ်သည်။ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတွင် ရွှေချည်ထိုး အဝတ်အထည်များ၊ အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာများနှင့် ရွှေကွမ်းအစ်၊ ရွှေဓားများ ဆောင်ခွင့်မှာ အဆင့်အတန်းအလိုက် ကန့်သတ်ထားသည်။[၁၁]
မြန်မာ့နေပြည်တော်နှင့် ရှမ်းစော်ဘွားဒေသများ ဆက်ဆံရေး
[ပြင်ဆင်ရန်]မြန်မာ့နေပြည်တော် (ဗဟိုအစိုးရ) နှင့် ရှမ်းစော်ဘွားဒေသများအကြား ဆက်ဆံရေးသည် ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် သစ္စာခံပဒေသရာဇ်စနစ် (Vassalage) အပေါ် အခြေခံခဲ့ပြီး မြန်မာဘုရင်များသည် စော်ဘွားနယ်များကို တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်းထက် သွယ်ဝိုက်သောအုပ်ချုပ်ရေးစနစ် (Indirect Rule) ဖြင့် ဩဇာအာဏာ တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။[၁၂] ဤဆက်ဆံရေးတွင် စော်ဘွားများသည် မြန်မာဘုရင်အား မိမိတို့၏ အဓိကအရှင်သခင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကာ သုံးနှစ်တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် နှစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ရွှေပန်းငွေပန်းနှင့် ဒေသထွက်ပစ္စည်းများကို နေပြည်တော်သို့ လာရောက်ဆက်သရုံမျှမက၊ စစ်မက်ဖြစ်ပွားချိန်တွင်လည်း မိမိတို့ရဲမက်များကို ဦးဆောင်၍ ဗဟိုတပ်မတော်နှင့်အတူ တိုက်ပွဲဝင်ပေးရသည့် တာဝန်ရှိသည်။[၆]
မြန်မာ့နေပြည်တော်၏ လွှမ်းမိုးမှုမှာ စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင်သာမက ယဉ်ကျေးမှုပိုင်းတွင်လည်း အလွန်နက်ရှိုင်းခဲ့ရာ "ဓားစာခံစနစ်" (Hostage System) အရ စော်ဘွားများ၏ သားတော်သမီးတော်များကို နေပြည်တော် နန်းတွင်း၌ ထားရှိခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့ကို မြန်မာ့နန်းတွင်း ဓလေ့ထုံးတမ်းများ၊ အနုပညာနှင့် စာပေများအောက်တွင် ကြီးပြင်းစေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် စော်ဘွားနွယ်ဝင်များအကြား မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုကို နှစ်သက်မြတ်နိုးလာစေပြီး မိမိတို့ဒေသသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိချိန်တွင်လည်း နေပြည်တော်၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ ဗိသုကာလက်ရာနှင့် နန်းတွင်းဂီတများကို မိမိတို့၏ ဟော်နန်းများ၌ ပြန်လည်ကျင့်သုံးစေခဲ့သဖြင့် ရှမ်းပြည်တခွင်တွင် မြန်မာ့ဟန်ပန်များ ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။[၁၃]
ထို့ပြင် မြန်မာဘုရင်များသည် စော်ဘွားများအား ခန့်အပ်ရာတွင် မိမိတို့စိတ်ကြိုက် ရွေးချယ်ပိုင်ခွင့်ရှိခြင်း၊ စော်ဘွားများ၏ အဆင့်အတန်းကို နေပြည်တော်မှ ချီးမြှင့်သော ဘွဲ့တံဆိပ်၊ ထီးဖြူအရေအတွက်နှင့် ရွှေစလွယ်များဖြင့် သတ်မှတ်ခြင်းတို့ကြောင့် စော်ဘွားများသည် နေပြည်တော်၏ မျက်နှာသာရရန် အစဉ်တစိုက် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြရသည်။ ဗဟိုအစိုးရ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေရန် အချက်အချာကျသော မိုးနဲ၊ သိန္နီ နှင့် ကျိုင်းတုံ စသည့်နေရာများတွင် မြန်မာဗိုလ်မှူးများနှင့် တပ်ရုံးများ ထားရှိကာ စော်ဘွားများ၏ လှုပ်ရှားမှုကို စောင့်ကြည့် ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။[၆] သာသနာရေးပိုင်းတွင်လည်း နေပြည်တော်မှ စေလွှတ်သော သံဃာတော်များနှင့် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးကဲ့သို့သော မင်းမြတ်တို့ တည်ထားခဲ့သော စေတီပုထိုးများကြောင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုသည် ရှမ်းနှင့် မြန်မာကို တစ်သားတည်း ဖြစ်စေခဲ့သည်။
မြန်မာ့နေပြည်တော်သည် ရှမ်းစော်ဘွားနယ်များကို ဗဟိုအစိုးရ၏ လက်အောက်တွင် အစဉ်တစိုက် ရှိနေစေရန်အတွက် စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးနည်းလမ်းများသာမက "အိမ်ထောင်ဖက်ဖလှယ်ခြင်း" (Intermarriage) နှင့် "အဆောင်အယောင် ချီးမြှင့်ခြင်း" (Royal Regalia) ဟူသော လူမှုရေးနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ နည်းပရိယာယ်များကို အလွန်ထိရောက်စွာ အသုံးပြုခဲ့သည်။ အိမ်ထောင်ဖက်ဖလှယ်ခြင်း ကဏ္ဍတွင် မြန်မာဘုရင်များသည် စော်ဘွားများ၏ သမီးတော်များကို မိဖုရား သို့မဟုတ် ကိုယ်လုပ်တော်များအဖြစ် ကောက်ယူကာ နန်းတွင်း၌ ထားရှိခြင်းဖြင့် စော်ဘွားများနှင့် "ခမည်းခမက်" တော်စပ်ကာ ဆွေမျိုးရင်းချာများအဖြစ် နှောင်ကြိုးဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။[၁၄] ဤသို့ဖြင့် စော်ဘွားများသည် မိမိတို့၏ သွေးသားတော်စပ်သူ ရှိရာ နေပြည်တော်ကို သစ္စာဖောက်ရန် ခဲယဉ်းသွားစေရုံမျှမက၊ မြန်မာမင်းသမီးများကိုလည်း သစ္စာရှိသော စော်ဘွားများထံ လက်ဆက်ပေးခြင်းဖြင့် နေပြည်တော်၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ရှမ်းဟော်နန်းများ၏ အတွင်းစည်းအထိ ရောက်ရှိစေခဲ့သည်။ ဤနည်းလမ်းသည် စစ်မက်ဖြစ်ပွားရန် မလိုဘဲ သွေးသားရင်းချာ ဆက်ဆံရေးဖြင့် နယ်မြေဒေသများကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ချုပ်ကိုင်နိုင်သည့် အဆင့်မြင့် နိုင်ငံရေးဗျူဟာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် နေပြည်တော်၏ အာဏာစက် ယိုင်နဲ့လာမှု၊ နန်းတွင်းရေး မငြိမ်မသက်မှုများနှင့်အတူ ကျိုင်းရုံးကြီးကဲ့သို့သော ဝေးလံသည့်နယ်များတွင် စော်ဘွားခန့်အပ်မှု အငြင်းပွားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းက ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ တည်ဆောက်ခဲ့သော ဗဟိုနှင့် ဒေသန္တရအကြား ဟန်ချက်ကို ပျက်ပြားစေခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ကိုလိုနီနယ်ချဲ့တို့၏ သွေးထိုးမြှောက်ပင့်မှုများအောက်၌ မြန်မာ့အင်ပါယာအတွင်းရှိ သမိုင်းဝင် ရှမ်းပြည်ထောင်အချို့ကို လက်လွှတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်လေသည်။[၁၅]
ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များအတွင်းရှိ မျိုးနွယ်စုများ ပြန့်နှံ့နေထိုင်ပုံ
[ပြင်ဆင်ရန်]ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ သို့မဟုတ် မြန်မာ့လက်နက်နိုင်ငံတော်၏ အရှေ့ဘက်နယ်ခြားဒေသများသည် ရှမ်းမျိုးနွယ်စုများသာမက အခြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးပေါင်းစုံ စုပေါင်းနေထိုင်ရာ ထူးခြားသည့် နယ်မြေများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျိုင်းရုံးကြီးနယ် (မဟာနဂရတိုင်း) ကဲ့သို့သော အရှေ့ဘက်အစွန်ဆုံးဒေသများတွင် ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကားရှိသည့် "လူးလူမျိုး" (Tai Lue) များ အဓိကအခြေချနေထိုင်ကြပြီး၊ ကျိုင်းတုံ (ခေမာဝရတိုင်း) တွင်မူ "ဂုံလူမျိုး" (Tai Khun) များက လူဦးရေအများဆုံးအဖြစ် တည်ရှိနေကြသည်။[၆] ဤမျိုးနွယ်စုများသည် ရှမ်းနွယ်ဖွားများဖြစ်ကြသော်လည်း မိမိတို့၏ သီးခြားဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ထိန်းသိမ်းထားကြကာ မြန်မာဘုရင်များ၏ သစ္စာတော်ခံ စော်ဘွားများအဖြစ် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အတူ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်တစ်ခွင်၌ "ရှမ်းလူမျိုးကြီး" (Tai Long) များက အင်အားအကောင်းဆုံး လူမျိုးစုအဖြစ် မိုးကောင်း၊ မိုးနဲ၊ သိန္နီနှင့် သီပေါစသည့် နယ်ကြီးများတွင် အခြေချနေထိုင်ကြကာ၊ ယနေ့ခေတ် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် ထိစပ်နေသော နယ်မြေများတွင် "ယွန်းလူမျိုး" (Thai Yuan) များ ပျန့်နှံ့နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။[၁၆] တစ်ဆက်တည်းမှာပင် ရှမ်းပြည်ထောင်စုအတွင်း၌ ရှမ်းမဟုတ်သော လူမျိုးစုများကလည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စော်ဘွား၊ မြို့စား၊ ဒူဝါများနှင့် သီးခြားအုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေများ ထူထောင်ထားရှိခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ "မိုင်းလွန်းနယ်" သည် ဝလူမျိုးများ၏ အကြီးဆုံး ပဒေသရာဇ်နယ်မြေဖြစ်ပြီး၊ ဝစော်ဘွားများသည် မြန်မာဘုရင်ထံ သစ္စာခံကာ အရှေ့ဘက်တံခါးကို ခိုင်မာစွာ ကာကွယ်ခဲ့ကြသည်။[၁၇] တောင်ပိုင်းဒေသရှိ ကရင်နီ (ကယား) နယ်မြေများဖြစ်သော ကန္တာရဝတီ၊ ဘော်လခဲနှင့် ကြယ်ဖိုးကြီးနယ်များတွင်လည်း ကယားစော်ဘွားများက ကိုယ်ပိုင်အာဏာစက်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြပြီး မြန်မာ့နေပြည်တော်၏ "မိုးဗြဲတပ်ရုံး" လက်အောက်တွင် သစ္စာခံ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ မြောက်ပိုင်းတောင်တန်းဒေသများတွင် ကချင် (ဂျိန်းဖော) ခေါင်းဆောင်များက "ဒူဝါ" အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်နယ်တွင် ပလောင်စော်ဘွားများကလည်းကောင်း အခြေချနေထိုင်ကြကာ၊ ပအိုဝ်းနှင့် ဓနုလူမျိုးများသည်လည်း နယ်မြေအလိုက် မြို့စား၊ သူကြီးများဖြင့် စုပေါင်းနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။[၁၈] ဤသို့ဖြင့် ရှမ်းပြည်ထောင်စုသည် လူမျိုးစုံ၊ ဘာသာစကားစုံလင်သည့် နယ်မြေဒေသတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ပြီး၊ မျိုးနွယ်စုအားလုံးသည် မိမိတို့၏ အဆင့်အတန်းအလိုက် စော်ဘွား၊ မြို့စား၊ ဟိန်၊ ထမုံ နှင့် ဒူဝါဟူသော ပဒေသရာဇ်အထက်တန်းလွှာများ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် မြန်မာ့အင်ပါယာအတွင်း ဟန်ချက်ညီညီ စုပေါင်းနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်လေသည်။[၆]
ကိုးကားချက်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]- ↑ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)၊ ရှမ်းပြည်နယ်အကြောင်း။
- ↑ မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ဒုတိယတွဲ။
- ↑ Harvey, G. E. (1925). History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824. Longmans, Green and Co.
- ↑ Saimong Mangrai, Sao (1965). The Shan States and the British Annexation. Cornell University.
- 1 2 Thant Myint-U (2001). The Making of Modern Burma. Cambridge University Press.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)။ ကိုးကား အမှား - Invalid
<ref>tag; name "encyclopedia" defined multiple times with different content. - ↑ Quian, Jack (2006). Chengdu: A City of Paradise (References on historical trade routes with Shan States).
- ↑ မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ဒုတိယတွဲ။
- ↑ Harvey, G. E. (1925). History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824. Longmans, Green and Co.
- ↑ Saimong Mangrai, Sao (1965). The Shan States and the British Annexation. Cornell University.
- ↑ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)။
- ↑ Thant Myint-U (2001). The Making of Modern Burma. Cambridge University Press.
- ↑ Saimong Mangrai, Sao (1965). The Shan States and the British Annexation. Cornell University.
- ↑ Harvey, G. E. (1925). History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824. Longmans, Green and Co.
- ↑ မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ တတိယတွဲ။
- ↑ မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ဒုတိယတွဲ။
- ↑ Saimong Mangrai, Sao (1965). The Shan States and the British Annexation. Cornell University.
- ↑ Thant Myint-U (2001). The Making of Modern Burma. Cambridge University Press.