မဟာယာန သာသနာ

ဝီကီပီးဒီးယား မှ
ဤနေရာသို့သွားရန် - အ​ညွှန်း​, ရှာဖွေရန်


ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဗုဒ္ဓဘာသာ

မဟာယာန (သသင်္ခရိုက် - महायान,– စာဖြင့် “ကြီးမားသောယာဉ်”) သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ၏လက်ရှိအဓိကဂိုဏ်း ကြီးနှစ်ခုမှတစ်ခုဖြစ်သည်။ဗုဒ္ဓ၏အတွေးအခေါ်များနှင့်ကျင့်ကြံအားထုတ်မှုများကို ခွဲခြမ်းသတ်မှတ်ထားသည့် အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်သည်။ မဟာယာနကို အိန္ဒိယတွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ မဟာယာနအမည်ကို အဓိကဖော်ပြ ဟြေဆိုချက် သုံးမျိုးတွင် သုံးစွဲသည်။ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောပြသည့်ဓမ္မအတိုင်း လက်တွေ့လိုက်နာ ကျင့်သုံးသူများကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်လို့ခေါ်ဆိုပါသည်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၁၆၀၀- ၂၀၀၀ ခန့်အထိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သောဘာသာတရားနှင့်အယူဝါဒဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည် သည် ဗုဒ္ဓဘာသာလူဦးရေ အများဆုံး နိုင်ငံလည်းဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်တွင် လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၁၂၀၀ ခန့်အထိ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သည်။ တရုတ်ပြည်တွင် လူဦးရေ (သန်းပေါင်း ၁၄၀၀) ခန့်ရှိသည်။ တရုတ်ပြည်တွင် လူဦးရေ (သန်းပေါင်း ၁၄၀၀) ခန့်ရှိသည်။

ထို့ကြောင့်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ လူဦးရေအားဖြင့် ဒုတိယအများဆုံး ကမ္ဘာ့ဘာသာနှင့် အကြီးထွား အမြန်ဆုံးသော ဘာသာတစ်ခုလည်း ဖြစ်လာခဲ့ သည်။

၁။ တည်ရှိရှင်သန်ဆဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းဖြစ်သည့် မဟာယာနသည် ယနေ့အထိ တည်ရှိနေသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ်း ကြီးနှစ်ခုထဲမှတစ်ခုဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ခုမှာ ထေရဝါဒဖြစ်သည်။ ယခုကဲ့သို့ အတန်းအစားခွဲခြားထားခြင်း ကို အားလုံးသော ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များမှ စောဒကတက်ခြင်း မရှိပါ။

၂။ ဗုဒ္ဓ၏အတွေးအခေါ်များကို မဟာယာန၏အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း နည်းစနစ်အရ “မဟာယာန” သည် ဝိညာဉ် နှင့်ဆိုင်သော လှုံ့ဆော်မှုအဆင့်တစ်ဆင့်ဟုရည်ညွှန်းသည်။ (ဗောဓိသတ္တဟယာနဟု သိရှိနားလည်ထားသည်) ဤသို့အမျိုးအစား သတ်မှတ်မှုအရ ၊ အခြားနည်းဖြင့် ခေါ်ဆိုပါက “ဟိနယာန” သို့မဟုတ် “စရဗက်ကယာန” ဖြစ်သည်။ မဟာယာန၏ သိနားလည်မှုကို ထေရဝါဒမှ အသိအမှတ်ပြုသော်လည်း ကျင့်ကြံအားထုတ်မှုအတွက် စဉ်းစား သုံးသပ်ထားခြင်းမရှိပါ။

၃။ ကျင့်ကြံအားထုတ်မှုများကို ဝိဇ္ဇာယာနနည်းဖြင့် အမျိုးအစားသတ်မှတ်ခြင်းအဆိုအရ မဟာယာနသည် ဉာဏ် အလင်းရစေသည့် လမ်းသုံးသွယ်ထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ရည်ညွှန်းဟြေဆိုထားပြီး ကျန်နှစ်ခုမှာ ဟိနယာန နှင့် ဝိဇ္ဇာယာနတို့ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့သတ်မှတ်ခြင်းသည် ဝိဇ္ဇာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အဆိုအမိန့် များဖြစ် ပြီး မဟာယာနနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့မှ လက်ခံသိမှတ်ခြင်းမပြုပါ။

မဟာယန၏လှုပ်ရှားမှုများ[ပြင်ဆင်ရန်]

ဗုဒ္ဓဘာသာ

မဟာယာနလှုပ်ရှားမှုသည် ဂေါတမဗုဒ္ဓ မှ ဆင်းသက်လာသည်ကို တွေ့ရှိရသော်လည်း ၊ ပညာရှင်များက အများပိုင်သက္ကရာဇ် ပထမ (1st) ရာစု (CE)သို့မဟုတ် အများပိုင်သက္ကရာဇ်မတိုင်မီ ပထမ(1st) ရာစုနှစ်(BCE )တွင် အိန္ဒိယ၌စတင်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ထားကြသည်။ ပညာရှင်များက အိန္ဒိယတွင် မဟာယာနလှုပ်ရှားမှု ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ဖြစ်ပေါ်လာသည်မှာ အများပိုင်သက္ကရာဇ် ငါးရာစုနှစ်တွင်ဖြစ်သည်ဟု ကိုင်စွဲထားကြသည်။ ယင်းအချိန်မှစပြီး မဟာယာန၏ပေထက် အက္ခရာကျောက်စာများကို ကမ္ဗည်းမှတ်တမ်း များအဖြစ် အိန္ဒိယတွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဆယ့်တစ် (11th) ရာစုအများပိုင်သက္ကရာဇ်မတိုင်မှီ (အိန္ဒိယတွင် မဟာယာနတည် ရှိနေဆဲ၊ မဟာယာနသုတ် (သုတ္တန်)များသည် ပြန်လည်တည်းဖြတ်နေဆဲဖြစ်သည်။ ထို့အတွက် တူညီသော သုတ် (သုတ္တန်)အပေါ်တွင် များစွာသော မူကွဲများသည် မဟာယာန၏သမိုင်းကို ပညာရှင်များ ပြန်လည်ထူထောင်နိုင်ရန် ကြိုးစားရာ တွင် အသုံးမဝင်ပါ။ သမိုင်းစဉ်ဆက်အရ မဟာယာနသည် အရှေ့အာရှတစ်ခွင်သို့ ပျံ့နှံ့သွားသည်။ ယနေ့အထိ မဟာယာနကိုအဓိက ကျင့်သုံးနေသော နိုင်ငံများမှာ တရုတ်ဂျပန် ၊ ကိုရီးယား ၊ ဗီယက်နမ်နှင့် မွန်ဂိုလီးယားတို့ ဖြစ်သည်။ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာကို ယနေ့အထင်ကရ သင်ကြားနေသည့်ကျောင်းတော်များမှာ သန့်ရှင်းသောမြေ ၊ ဇင် (Chan) ၊ နီချီရန် ဗုဒ္ဓဘာသာ (Nichiren Buddhism့) ရှင်ကွန် (Shingon) ၊ တိဗက်တန် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် တင်ဒိုင် တို့ဖြစ်ကြသည်။ နောက်ဆုံးသုံးကျောင်းသည် မဟာယာနနှင့် ဝိဇ္ဇာယာန နှစ်ခုစလုံးကို ကျင့်ကြံကြသည်။

အဆိုအမိန့်[ပြင်ဆင်ရန်]

အထူးသဖြင့် ရှေးဟောင်းအိန္ဒိယပုံစံများဖြစ်သည့်မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာအကြောင်းကို တိကျသေချာစွာဟြေ နိုင်ရန် အကြောင်းခြင်းရာ အနည်းငယ်သာရှိသည်။ အိန္ဒိယပုံစံများထက် တရုတ် ၊ ဗီယက်နမ် ၊ ကိုရီးယား ၊ တိဗက်နှင့် ဂျပန်တို့ရှိ မဟာယာန ဗုဒ္ဓအကြောင်းခြင်းရာများကို သာ ပို၍ဟြေနိုင်ပါ သည်။မဟာယာန သည် များစွာသော သွန်သင်ဟောကြားချက်များကို လျော့ရဲရဲချည်နှောင်ထားသည့် အစည်းနှင့်တူသည်ဟု ဖော်ပြနိုင်ပါသည်။ ဤကဲ့သို့လျော့ရဲရဲဖြစ်နေခြင်းသည် အမျိုးမျိုးကွဲဟြးနေသည့် သွန်သင် ဟောကြားချက်များတွင် ပါရှိသည့်အမျိုးမျိုးသော သဘောထားခြားနားချက်များကို မဟာယာနတွင် ထည့်သွင်းထားနိုင် ရန်အတွက်ဖြစ်သည်။ မဟာယာနသည် ကြီးမားသော ဘာသာရေးနှင့် အတွေးအခေါ်အဆောက်အအုံကြီးဖြစ်သည်။ မဟာယာန သည် ဘာသာရေး ယုံကြည်မှု ပါဝင်ခြင်းကို ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းထားသည်။ ယင်းဘာသာရေး ယုံကြည်မှုသည် ရှေးယ ခင် အဂါမ (Āgama ) ပြဌာန်းချက်များကို ထပ်မံဖြည့်စွက်ထားသည့် မဟာယာနသုတ်အသစ်များဖြင့် ဖွင့်ဆိုထားပါ သည်။ ယင်းသုတ်အသစ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အခြေခံယူဆချက်များနှင့် ရည်ရွယ်ချက်များကို ရွှေ့ဟြေင်းထားသည့် သုတ်တခုဖြစ်ပါသည်။ မဟာယာနသုတ်ကို ဆည်းပူးကျင့်ကြံအားထုတ်သူများသည် အခြားသော မဟာယာနမဟုတ် သူများ တရားဓမ္မဆည်းပူးခြင်းများထက် ဉာဏ်စဉ်ပိုမိုမြင့်မားသည်ဟု ဆိုထားပါသည်။ ထို့အပြင် သီရိမာလသုတ် (Śrīmālā Sūtra) တွင် တင်ပြထားသည်မှာ မဟာယာနကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ခြင်းသည် သူ၏အရည်အသွေးများ ကို ထာဝရမြင့်မားနေစေပြီး သရဗက္က သို့မဟုတ် ပစ္စေကဗုဒ္ဓလမ်းသို့ လိုက်သွားစေသည်။


မဟာယနကျောင်းတော်များ၏ယုံကြည်မှုဖော်ပြချက်များ[ပြင်ဆင်ရန်]

တိဗက် ရိုးရာ ပိုးထည် ပန်းချီဖြင့် ဆွဲထားသော ဗုဒ္ဓ အမိတဗပုံ

မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များသည် ရှေးယခင်ဗုဒ္ဓ ဘာသာကျောင်းတော်များတွင် သင်ကြား ခဲ့သည့် ဒုက္ခ မှကင်းလွတ်ခြင်းနှင့် နိဗ္ဗာန်ရောက်ရာရောက်ကြောင်း စံများကို အလေးထားသင်ကြားခြင်း မရှိပါ။ မဟာယာနအဆိုအမိန့်၏ အခြေခံကျသောမူများသည် အရာအားလုံးအတွက် ဒုက္ခမှ အလုံးစုံလွတ်မြောက်ရေး ဖြစ်နိုင်စွမ်းအားနှင့် ဗုဒ္ဓ၏တည်ရှိနေမှုနှင့် ဗောဓိသတ္တများ၊ ဗုဒ္ဓသဘာဝ (佛性) ကို ပုံဖော်ပေးသည့် အပေါ်တွင် အခြေခံထားပါသည်။ အချို့သောမဟာယာန ကျောင်းတော် များသည် ဘာသာရေး ယုံကြည်မှုဖော်ပြချက်ကို လွယ်ကူစွာ ရှင်းလင်းဖော်ပြရာတွင် ဗုဒ္ဓအမိတဗ၏ နာမတော်အားဖြင့် ကယ်တင်ခြင်းကိုရရှိခြင်း၊ ဗုဒ္ဓအမိတဗ(अमिताभ) ထံသို့ဂါထာမန္တာန်များရွတ်ခြင်းဖြင့် ဘာသာယုံကြည်မှုနှင့် ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှု တို့ကို ရရှိစေသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှုဘဝပုံစံသည် သန့်ရှင်းသော မြေကျောင်းတော်၏ ပြင်းထန်သောအာရုံစူးစိုက်ထားမှု တစ်ခုဖြစ်ပြီး မဟာယာနဘာသာ အရှေ့အာရှတစ်လွှားတွင် အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတွင် ကြီးမားစွာပါဝင်ခဲ့သည်။ အရှေ့အာရှတွင် စိတ်၏မူလအခြေခံများသည် ဘုရားရှိခိုးရွတ်ဆိုခြင်း ၊ မန္တာန်ရွတ်ဆိုခြင်း သို့မဟုတ် ဓရဏပရိတ် ရွတ်ခြင်းတို့အပေါ်တွင် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ အမှီသဟဲပြုနေသည်။ မဟာယာန သုတ်များ ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ခြင်းနှင့် တရားအားထုတ်ခြင်းများပေါ်တွင် မှီခိုနေပါသည်။ တရုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ဘုန်းကြီးအများစုသည် သန့်ရှင်းသောမြေကျောင်းတော်၏ အဆိုအတိုင်းကျင့်ကြံအားထုတ်ကြပြီး အချို့သော ဘုန်းကြီးများသည် ဇန်ကျောင်းတော်၏ သင်ကြားမှုများနှင့် ပေါင်းစပ်ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြသည်။ မဟာယာနကျောင်းအများစုသည် ဘုရားမဖြစ်သေးသည့် ဗောဓိသတ္တ (बोधिसत्त्व) များ၏ နတ်ကွန်းများကို လည်း ယုံကြည်သက်ဝင်မှုရှိသည်။ ဗောဓိသတ္တများသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးထူးချွန်မှု ၊ ဆုံးခန်းတိုင် အတတ်ပညာ ၊ လူသားများနှင့် အခြားဘုံများ (တိရစ္ဆာန် ၊ တစ္ဆေသရဲ ၊ တစ်ဝက်တစ်ပျက်နတ်များစသည်) ကို ကယ်တင်ရေးတို့ ကို ရရှိရန်ဆုံးဖြတ်ထားကြသူများ ဖြစ်သည်။ မဟာယာနတွင် ဗုဒ္ဓသည်အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပြီး အချိန်တိုင်း ၊ နေရာတိုင်းနှင့် သုံးဆယ့်တစ်ဘုံတွင်ပါရှိသူအဖြစ် သိမြင်ထားပြီး၊ ဗောဓိသတ္တများသည်အများ ကောင်းကျိုးအတွက် ထူးချွန်သောအရည်အသွေးစံများကို ကိုယ်စားပြုရန် ရောက်ရှိလာကြသည်ဟု သိမြင်သည်။ ဇန်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် မဟာယာန၏ကျောင်းတစ်ကျောင်းဖြစ်ပြီး မဟာယာနကယ်တင်ခြင်း အဆိုအမိန့် ၏တရားရိပ်များအပေါ် ချိန်ရွယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဗောဓိသတ္တများ၏ ဗိမာန်ကို သိစိတ်၏ကိုယ်စားပြု သွင်ပြင် များအဖြစ်မြင်သည်။ (ဥပမာ – အဗလောကီတက်ဗာရ (Avalokiteśvara)ကဲ့သို့ တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ကိုယ်ပိုင် သနားစာနာစိတ်)

မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာကို ယေဘုယျအားဖြင့် စရိုက်ခွဲခြားခြင်း[ပြင်ဆင်ရန်]

၁။အားလုံးနှင့်ဆိုင်သောလမ်းစဉ် – အားလုံးသော မဟာယာနကျောင်းတော်များသည် လူတိုင်း ဗုဒ္ဓဘုရားဖြစ် နိုင်သည်ကို နာခံလိုက်နာဆဲဖြစ်သည်။ (ဥပမာ ၊ ဓမ္မစကြာ သုတ်) +++ ၂။ဗောဓိစိတ္တဆိုသော အမှန်တစ်ကယ်ပြည့်စုံစွာ သိရှိနားလည်ခြင်း။ ( ဥပမာ ၊ အမျိုးမျိုးသော ပရောဇန ပါရမီသုတ်များ) ၃။သနားစာနာစိတ်ကောင်းမှုပေးနိုင်ခြင်းမှတဆင့်။ ၄။လူသားထက်ကျော်လွန်သော စိတ်သမာဓိ ၊ ၎င်းတွင်ဟြေင်းလဲမှုမရှိသော ဗုဒ္ဓဥပဒေသသည် ဘုံသုံးဆယ် တစ်ဘုံတွင် တည်ရှိနေခြင်း။ ( ဥပမာ ၊ ဗုဒ္ဓသဘာဝနှင့် မဟာပရိတ်နိဝါနသုတ် ၊ အင်္ဂုလိမာလရသုတ် ၊ သီရိမာလသုတ်နှင့် တတ္ထ ဂတ္တ ကမ္ဘာသုတ်) “အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ” မဟာယာနသည် ပထမစရိုက်လက္ခဏာသုံးမျိုးကို အလေးအနက်ထားကြသည်။ အချို့သော မဟာယာနကျောင်းတို့တွင် သဘာဝလွန်ကျင့်စဉ်များကို စိတ်ဝင်စားမှု မပြသသည့် ဗုဒ္ဓသဘာဝကို အလေးအနက် ထားကြသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် “ကိုးကွယ်ဆည်းကပ် ” သည့် မဟာယာနသည် ကယ်တင်ခြင်းအပေါ်တွင် အဓိကထား သုံးသပ်ပြီး အခြားသောကမ္ဘာနှင့်အမျှ ပိုင်နက်နယ်များဆီသို့ ဦးတည်နေသည်။ ( ဥပမာ ၊ သုခဝတီသုတ်)

မဟာယာနနှင့် ထေရဝါဒ[ပြင်ဆင်ရန်]

ဗုဒ္ဓဘာသာ

ထေရဝါဒကျောင်းသည် ဟိနယာန၏ပိုင်ဆိုင်မှုတစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြနေကျဖြစ်သော်လည်း အချို့သောစာပေရေးသားသူများသည် မဟာယာနအမြင်မှအချို့သောကိစ္စရပ်များကိုထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်း မပြုရန် ညွှန်ပြပြောဆိုထားသည်။ ထေရဝါဒ၏ရှုမြင်ပုံသည် ဟိနယာနခံယူချက်ကို ကွဲဟြးနားလည်သိရှိခြင်းအပေါ်အခြေခံထားသည်။ မဟာယာန၏ဝိနည်းနှင့်ဩဝါဒများကိုလက်ခံထားခြင်း မရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသကျောင်း၏ရည်ညွှန်းချက်ကို သိရှိလျက် ဆိုသည်ထက် ဟိနယာနကျောင်းကို အတန်းအစားခွဲခြားရာတွင် သီးသန့်ရုပ်သွင်လက္ခဏာအနေအထား အပေါ် မူတည်၍ပြုလုပ်ရန် ကျိုးကြောင်းပြညွှန်ပြထားသည်။ ၎င်းတို့ထောက်ပြသည်မှာ မဟာယာနဝေဖန်မှု ၏ မူလပထမအကြောင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ်တွင်မရှိတော့ပြီဖြစ်သော သဗ္ဗေတိဝါဒကျောင်းနှင့် မတူညီကြောင်းဖြစ်သည်။ ထေရဝါဒသည် လွတ်လပ်သည့်ဖြစ်တည်မှု (ဓမ္မများ)တည်ရှိနေခြင်းကို တင်ပြဟြေဆိုခြင်းမရှိပါ။ ဤမှာတွင် ထေရ ဝါဒသည် ရှေးယခင်ဗုဒ္ဓဘာသာကို ထိန်းသိမ်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ အခြားဆန့်ကျင်ဘက်တွင် ခေတ်ပြိုင် ထေရဝါဒပြယုဒ်များညွှန်ပြသည်မှာ မဟာယာန အတွေးအခေါ်ဆီသို့ရှေးရှုသည့် စာနာမှုရပ်တည်ချက်တစ်ရပ်အဖြစ် မေတ္တာသုတ် နှင့် အလယ်အလတ်လမ်းပေါ်မှ စာနာခြင်း ကဗျာစာပိုဒ် (Mūlamadhyamakakārikā)တို့တွင် တွေ့ရှိရသည်ဟုဆိုသည်။ မဟာယာနကိုးကွယ်သူများတွင် သဗ္ဗေတိဝါနှင့် သတ္တရံတိကများ၏ တောင့်တင်းခိုင်မာကြွယ်ဝသော တွေး တောချက်ကြောင့် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ရသည်။ ဘာမှမရှိခြင်းအဆိုအမိန့်ကို အထူးပြုဆည်းကပ်ရာတွင် ကာလူး ပဟာန (Kalupahana) သည် ရှေးယခင်သင်ကြားမှု ကို ရေရှည်တည်တံ့အောင် ကြိုးပမ်းအားထုတ်နေသည့်အချက်တို့ကို လက်ကိုင်ထားလျက်ရှိသည်။ ထေရဝါဒယုံကြည်သူများသည် သဗ္ဗေတိဝါဒင်များနှင့် သတ္တရံတိက များ(နှင့်အခြားသောကျောင်းများ)ကို လက်တွေ့တွင် လွန်မင်းစွာ ငြင်းပယ်ထားသည်။ ၎င်းတို့၏သဘော တရားအယူအဆများသည် ဝိနည်းများ၏ တောင့်တင်းခိုင်မာမှုမရှိခြင်းနှင့် ပြဿနာဖြစ်ရသည်။ ထေရဝါဒ၏ငြင်းဆို ချက်များကို ကထာဝတ္ထု ထဲတွင် ထည့်သွင်းထိန်းသိမ်းထားသည်။ ဤသို့ရှုမြင်သည့်အတွက် စစ်မှန်သော ဟိနယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ပုံသဏ္ဍာန်သည်ယနေ့အထိ ရပ်တည်ရှင်သန်ခြင်းမရှိပါ။

ရည်ညွှန်းကိုးကား[ပြင်ဆင်ရန်]