တပင်ရွှေထီး

တပင်ရွှေထီး (၁၆ ဧပြီ ၁၅၁၆ – ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀) သည် တောင်ငူမင်းဆက်၏ ဒုတိယမြောက် မင်းအဖြစ် ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၅၅၀ ပြည့်နှစ်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ မိခင်နိုင်ငံတော်ငယ်ဖြစ်သော တောင်ငူနိုင်ငံကို စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးအမြင်များဖြင့် ချဲ့ထွင်ကာ အကွဲကွဲအပြားပြားဖြစ်နေသော မြန်မာ့ပထဝီဝင်နယ်ပယ်ကို ပေါင်းစည်းပြီး တောင်ငူအင်ပါယာ သို့မဟုတ် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူအဖြစ် သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်။ ၎င်း၏ မွေးစားနောင်တော်လည်းဖြစ်၊ စစ်သေနာပတိလည်းဖြစ်သော ဘုရင့်နောင်နှင့် ပူးပေါင်း၍ အောက်မြန်မာပြည် ဟံသာဝတီမွန်နိုင်ငံ၊ ပြည်မြို့ နှင့် အထက်မြန်မာပြည် ပုဂံဒေသတို့အထိ အောင်နိုင်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။

တပင်ရွှေထီး
တောင်ငူမင်းဆက် စုကတေးမင်း၊ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်သူ
အပြင်သုံးဆယ့်ခုနစ်မင်းနတ်စာရင်းဝင် တပင်ရွှေထီးနတ်ရုပ်တု
နန်းသက်	၂၄ နိုဝင်ဘာ ၁၅၃၀ – ၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀
နန်းတက်ချိန်	၁၅၃၁ (တောင်ငူ) ၁၅၄၁ (ပဲခူး) ၁၅၄၆ (ပုဂံ)
ရှေ့မင်းဆက်	မင်းကြီးညို
နောက်မင်းဆက်	ဘုရင့်နောင်
မွေးဖွား	၁၆ ဧပြီ ၁၁၆ တောင်ငူ
ကွယ်လွန်	၃၀ ဧပြီ ၁၅၅၀ (အသက် ၃၄ နှစ်) ပန်းတနော်အနီး
အိမ်ထောင်ဖက်	ဓမ္မဒေဝီ (အဂ္ဂမဟေသီ) ခလာသီရိ (ဟံသာဝတီမင်းသမီး) ရာဇဒေဝီ
မင်းဆက်	တောင်ငူမင်းဆက်
ခမည်းတော်	မင်းကြီးညို
မယ်တော်	ရတနာဒေဝီ (မြတ်လှ)
ကိုးကွယ်မှု	ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ

တပင်ရွှေထီးကို တောင်ငူမင်းကြီး မင်းကြီးညိုနှင့် သာမန်အရပ်သူ ခြုံစောင့်သမီး မြတ်လှ (နောင်တွင် ရတနာဒေဝီဘွဲ့ခံ) တို့မှ ၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်မည်မှာ "လုလင်ရဲခေါင်" ဖြစ်သည်။ ဖခင်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၅၃၀ ပြည့်နှစ်၊ အသက် ၁၄ နှစ်သားအရွယ်တွင် တောင်ငူထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ နန်းတက်ပြီးနောက် ရှေးဟောင်းဗမာဘုရင်များ၏ ထုံးစံအတိုင်း မင်းကွန်းသျှင်ဘွဲ့ကို ခံယူခဲ့သော်လည်း မိမိကိုယ်ကို ဦးခေါင်းတွင် ဆံပင်တစ်ပင်တည်းသာ ရွှေကျစ်ဆံမြီးကျစ်၍ ထားရှိသောကြောင့် "တပင်ရွှေထီး" ဟု အများက ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့ကြသည်။

နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း

အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ် အပါအဝင် နောက်ဆက်တွဲ ပဋိပက္ခများကြောင့် နှစ်ဖက်နန်းတက်သည့် ဘုရင်များသည် စစ်ကို လိုလိုလားလားပင် ဆက်လက်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် ကာလရှည်ကြာ ငြိမ်သက်မှု မရှိခဲ့ပေ။ ထိုသို့ စစ်မီးရှည်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ နှစ်ဖက်သော မင်းဧကရာဇ်တို့၏ ဗဟိုအာဏာစက်မှာလည်း တစ်စစ အားနည်းလာပြီး လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်များက ခန့်ညားရိုသေမှု မရှိကြတော့ဘဲ အာဏာဖီဆန်လာခဲ့ကြသည်။ ဟံသာဝတီ (မွန်) တို့၏ ဒေသအတွင်း၌ ထူးခြားစွာ အင်အားကြီးထွားလာသည့် ပဒေသရာဇ် မရှိခဲ့သော်လည်း၊ အင်းဝပိုင်နက်အတွင်း၌မူ နန်းတွင်းဘုရင်ဖြစ်သူ ရွှေနန်းကြော့ရှင် နရပတိ အားနည်းလာခြင်းနှင့် မြောက်ဘက်မှ ရှမ်းစော်ဘွား (မိုးညှင်းစလုံ) တို့ မငြိမ်မသက်ဖြင့် အင်အားကြီးမားလာခြင်းတို့ကြောင့် သရေခေတ္တရာ (ပြည်)၊ တောင်တွင်းကြီးနှင့် ကေတုမတီ (တောင်ငူ) တို့မှ ပဒေသရာဇ်များသည် အင်းဝ၏ ဗဟိုအာဏာကို အတိအလင်းပင် ငြင်းပယ်ကာ သီးသန့်ထီးနန်းပြိုင်အဖြစ် စိုးစံလာခဲ့ကြသည်။

ထိုသို့သော ထီးနန်းပြိုင်များအနက် ကေတုမတီတောင်ငူမှ မဟာသီရိဇေယျသူရဘွဲ့ခံ မင်းကြီးညိုမှာ အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်လာပြီး အင်းဝနှင့် ဟံသာဝတီ နှစ်ဖက်လုံးကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် နန်းလျာဖြစ်မည့် သားတော် မထွန်းကားနိုင်ဖြစ်နေချိန်တွင် ဆင်အုံကန်ဆည်ဖို့ရာမှ ကောက်ယူလာသည့် ဝါးနွယ်ကုန်းကျေးရွာမှ သူကြီးသမီး ခင်ဦး (နောင်တွင် ရတနာဒေဝီဘွဲ့ခံ) သည် သားတော် တပင်ရွှေထီးကို ဖွားမြင်လာခဲ့သည်။ မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် တပင်ရွှေထီးမင်း ဖွားမြင်ချိန်၌ အထွေထွေသော အံ့ဖွယ်နိမိတ်လက္ခဏာများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည့်အပြင်၊ ယိုးဒယား (ထိုင်း) သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင်လည်း မွေးဖွားရာ၌ လျှာပေါ်တွင် မဲနက်သည့် အစက်လက္ခဏာများ ပါလာသည့်အတွက် "လျှာနက်မင်း" (King with the Black Tongue) ဟုပင် ခေါ်တွင်မှတ်တမ်းပြုခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် မွေးဖွားလာစဉ်က ဦးထိပ်တွင် ခမည်းတော် မင်းကြီးညိုကဲ့သို့ပင် ရွှေရောင်တောက်ပသည့် ဆံမျှင်တစ်ပင်တည်း ပါလာသည့်အတွက် မင်းကြီးညိုက အခြားသော ဗေဒင်ကျမ်းဂန်လာ အမည်များမပေးတော့ဘဲ "တပင်ရွှေထီး" ဟု ကိုယ်တော်တိုင် အမည်ပေးခေါ်ဝေါ်စေခဲ့သည်။

မဟာသီရိဇေယျသူရ မင်းကြီးညိုသည် သက်တော် ၇၂ နှစ်၊ နန်းသက် ၄၆ နှစ်အရွယ် သက္ကရာဇ် ၈၈၇ (သို့မဟုတ် ၈၇၉ မူကွဲ)၊ နတ်တော်လဆန်း ၅ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ ညဦးချိန်တွင် ရုတ်တရက် နာဖျားကာ နတ်ရွာစံလေသည်။ မင်းကြီးညို နတ်ရွာစံလျှင် ချက်ချင်းပင် နေ့မကူးစေတော့ဘဲ ထိုည တစ်ချက်တီးအချိန်တွင် အသက် ၁၄ နှစ်သာ ရှိသေးသည့် တစ်ဦးတည်းသော သားတော် တပင်ရွှေထီးကို နန်းထက်သို့ တင်မြှောက်ကြလေသည်။ ထိုသို့ နန်းတက်ရာတွင် ရာဇဘိသေက ခံခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ "နန်းသိမ်းပွဲ" အဖြစ်သာ ကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အစစ်အမှန် ဘိသိက်ခံကာ နန်းတက်ခြင်းကိုမူ နောင်တွင် ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်အောင်မြင်ပြီးမှသာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ အသက်ငယ်ရွယ်လှသူ စိုးစံသော်လည်း အခြားသော မင်းပဒေသရာဇ်များက လာရောက် ရန်စစ်မပြုဝံ့ခဲ့သည်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် တောင်ငူနိုင်ငံ၏ စစ်ရေးအင်အား ကြီးမားပုံကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်။

တပင်ရွှေထီးမင်းသည် နန်းတက်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် မိမိကို နန်းရံစေမည့် မှူးမတ်များကို ဘွဲ့ထူးများနှင့် စည်းစိမ်များ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ မိမိ၏ အထိန်းတော်လည်းဖြစ်၊ ဖခင်၏ ပြည်ထောင်ဖက်လည်းဖြစ်သည့် မင်းကြီးဆွေ (ဘုရင့်နောင်၏ ဖခင်) ကို မင်းရဲသိင်္ခသူဘွဲ့၊ ရှင်နီတာကို သတိုးဓမ္မရာဇာဘွဲ့၊ ရှင်သီဟကို စည်သူကျော်ထင်ဘွဲ့၊ ရှင်နတ်တော်ကို ဘယနန်သူဘွဲ့ စသည်ဖြင့် အသီးသီး ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ထို့အတူ မိမိနှင့် နို့စို့ဖက် ညီအစ်ကိုအရင်းမျှ ချစ်ခင်ရသူ၊ မိမိ၏ အစ်မတော် သခင်ကြီးနှင့် ရည်ငံနေသူ ရှင်ရဲထွတ်အား ကျော်ထင်နော်ရထာ ဟူသည့်ဘွဲ့ကို ပေးအပ်ကာ အစ်မတော် သခင်ကြီးနှင့် လက်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ (၎င်းတို့သည် အမှန်ပင် ညီနောင်အရင်းကဲ့သို့ ချစ်ကြည်ကြသဖြင့် နောင်တွင် တပင်ရွှေထီးလွန်၍ ဘုရင့်နောင် နန်းတက်တော်မူသောအခါ၌လည်း တပင်ရွှေထီးကို ရည်ညွှန်း၍ "ညီတော်မင်းတရား" ဟု မကြာခဏ ထည့်သွင်းမြွက်ဟလေ့ရှိသည်။) ထို့ပြင် ရှင်ရဲထွတ်၏ညီမ ခင်ဘုန်းစိုးနှင့် ရှင်နီတာ၏သမီး ခင်မြတ်တို့ကို မိဖုရားအဖြစ် ကောက်ယူကာ လက်ဝဲလက်ယာ မြှောက်စားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဘိသိက်ခံ နန်းမတက်သေးသကဲ့သို့ပင် မည်သူ့ကိုမျှ မိဖုရားကြီးအရာ (အဂ္ဂမဟေသီ) မြှောက်စားခြင်း မရှိဘဲ နေခဲ့ရာ၊ ၎င်းမှာ တပင်ရွှေထီးမင်း၏ ထူးခြားသော ဘဝစရိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

ရွှေမောဓောရင်ပြင်၌ နားထွင်းမင်္ဂလာပြုခြင်း

တပင်ရွှေထီးမင်းသည် နန်းတက်ပြီး နှစ်နှစ်ကျော်အကြာ၊ သက္ကရာဇ် ၈၉၄ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၂) သက်တော် ၁၇ နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ မြန်မာ့ရိုးရာမင်းယောက်ျားတို့၏ ထုံးစံအတိုင်း နားထွင်းမင်္ဂလာနှင့် သျှောင်ထုံးမင်္ဂလာတို့ကို ပြုလုပ်ရန် အချိန်ကျရောက်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်း၌ ရဲဝံ့စွန့်စားလွန်းသော အကြံအစည်တစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အခြားမဟုတ်၊ မိမိ၏ အဓိကရန်သူဖြစ်သော ဟံသာဝတီပဲခူးမင်း သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာစက်အောက်၌ ရှိသည့် ပဲခူးမြို့ရှိ ရွှေမောဓောစေတီတော် ရင်ပြင်တော်ပေါ်တွင် ထိုနားထွင်းမင်္ဂလာကို ရန်သူ့မျက်စိအောက်၌ ပြုလုပ်လိုခြင်း ဖြစ်သည်။

စစ်မီးမငြိမ်းသေးသည့် ရန်သူ့နယ်မြေအတွင်းသို့ ကိုယ်တိုင်သွားရောက်မည့် အစီအစဉ်အပေါ် အချို့သော မှူးမတ်များက အလွန်အန္တရာယ်များလှသဖြင့် မလိုအပ်ဘဲ အသက်ကို မစွန့်စားရန် ဝိုင်းဝန်းတားမြစ် လျှောက်တင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ယောက်ဖတော် ကျော်ထင်နော်ရထာ (နောင်တွင် ဘုရင့်နောင်) ကမူ မင်းတရားကြီးတွင် ဆန္ဒရှိပါက သွားရောက်နိုင်ကြောင်း ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ ရဲရင့်သန်မာသည့် လက်ရွေးစင် သူရဲကောင်းများနှင့်အတူ သွားသင့်ကြောင်း လျှောက်ထားရာ တပင်ရွှေထီးမင်းက သဘောကျသဖြင့် သူရဲကောင်းများ ရွေးချယ်စေခဲ့သည်။

သူရဲကောင်းများကို စစ်ဆေးရွေးချယ်ရာတွင် အလွန်တင်းကျပ်ပြီး နာကျင်မှုကို အန်တုနိုင်စွမ်းရှိမရှိ စမ်းသပ်သည့် နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ရွေးချယ်ခံမည့်သူများ၏ လက်မကို ထောင်စေလျက် လက်သည်းကြားတွင် အပ်စိုက်ပြီး တူနှင့် ရိုက်နှက်စေသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်စဉ် လက်မတွန့်သူ၊ မျက်နှာတစ်ချက်မျှ မပျက်သူများကိုသာ လက်ရွေးစင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်းဖြစ်သည်။

ထိုသို့ စမ်းသပ်စစ်ဆေးရာတွင် တပင်ရွှေထီးမင်း၏ သစ္စာတော်ခံ သူရဲကောင်းတစ်ဦးဖြစ်သူ "ဗလရဲထင်" မှာ အပ်နှင့်ရိုက်သည့်အခါ မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်ကာ မျက်နှာပျက်၍ လက်တွန့်သွားသဖြင့် အရွေးမခံရဘဲ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ဗလရဲထင်သည် သူရဲကောင်းစာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ခြင်းခံရသဖြင့် အလွန်အရှက်ရကာ မိမိ၏ သတ္တိကို သက်သေပြလိုသောကြောင့် ဓားဖြင့် မိမိဝမ်းဗိုက်ကို ကိုယ်တိုင်ခွဲခဲ့သည်။ ထို့နောက် ထွက်ကျလာသည့် အူစကို ဆွဲထုတ်ကာ အနီးတွင်ရှိနေသည့် ကျော်ထင်နော်ရထာ၏ လက်ထဲသို့ ကမ်းပေးပြီး ရင်ပြင်၌ ပတ်ပြေးရာ အူကုန်သောအခါမှ လဲကျသေဆုံးသွားခဲ့သည်။ ထိုထိတ်လန့်ဖွယ်ရာ ဖြစ်ရပ်ကို မြင်တွေ့ပြီးနောက် တပင်ရွှေထီးမင်းက မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားလှသည့် အောက်ပါအတိုင်း မှတ်ချက်ပြု စကားဆိုခဲ့သည်။

“ငါ့ကျွန် ဗလရဲထင်ကား မိုက်သော်လည်း မိုက်လှ၏၊ သတ္တိမူကား မရှိချေ။”

ထိုသို့ ပြင်းထန်သော စမ်းသပ်မှုများအပြီးတွင် သေတွန်းကန်လဲ မတွန့်ဆုတ်မည့် လက်ရွေးစင် သူရဲကောင်း ၅၀၀ ကို ရရှိခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၈၉၄ ခုနှစ်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အဆိုပါ သူရဲကောင်း ၅၀၀၊ ကျော်ထင်နော်ရထာ ဦးဆောင်သည့် အမတ်ကြီးလေးကျိပ် (၄၀) တို့နှင့်အတူ ပဲခူးရွှေမောဓောစေတီတော်သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ရွှေမောဓောစေတီတော်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ကျော်ထင်နော်ရထာနှင့် သူရဲကောင်း ၅၀၀ တို့က စေတီတော်အောက်ခြေနှင့် လှေကားတော်များတွင် လက်နက်စွဲကိုင်ကာ လုံခြုံရေး အပြည့်ဖြင့် စောင့်ကြပ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပုဏ္ဏားတော် ရှစ်ဦးက စေတီတော်ရင်ပြင်ပေါ်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းအား ရဲဝံ့တည်ငြိမ်စွာဖြင့် နားထွင်းမင်္ဂလာနှင့် သျှောင်ထုံးမင်္ဂလာတို့ကို အောင်မြင်စွာ ပြုလုပ်ပေးခဲ့ကြသည်။

ထိုအချိန်တွင် ပဲခူးဟံသာဝတီပြည့်ရှင် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် မိမိ၏ နေပြည်တော်အနီးသို့ တောင်ငူမင်း လာရောက်ကာ ရန်စသကဲ့သို့ မင်္ဂလာပြုနေခြင်းကို သိရှိရသဖြင့် အလွန်အမျက်ဒေါသပြင်းထန်ကာ မိမိ၏ သေနာပတိ အမတ်ကြီးများဖြစ်ကြသည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့ နှစ်ဦးကို တပ်အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် စေလွှတ်ကာ ဝိုင်းဝန်းဖမ်းဆီး တိုက်ခိုက်စေခဲ့သည်။

နားထွင်းမင်္ဂလာ ကိစ္စအဝဝ ပြီးမြောက်သောအခါ ဝိုင်းရံထားသည့် မွန်တပ်များကို တပင်ရွှေထီးမင်းကိုယ်တိုင် "သတ္တရုဇေယျ" ဟူသော မြင်းကို စီးနင်းလျက် ရဲမတ်များနှင့်အတူ ရန်သူ့တပ်ထဲသို့ ရဲဝံ့စွာ ကြုံးဝါးထိုးဖောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တောင်ငူတပ်များ၏ အံ့မခန်း ရဲစွမ်းသတ္တိကြောင့် ဟံသာဝတီမွန်တပ်များ အားလျော့ကာ လွင့်စဉ်ကွဲပြားသွားခဲ့ရပြီး တပင်ရွှေထီးမင်းနှင့် စစ်သည်တော်များသည် တောင်ငူနိုင်ငံသို့ ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းစွာဖြင့် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာနိုင်ခဲ့သည်။ မွန်တပ်များသည်လည်း တောင်ငူတပ်များ၏ နောက်သို့ ထပ်ကြပ်မလိုက်ဝံ့တော့ဘဲ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ကြရသည်။ ဤစွန့်စားခန်းသည် တပင်ရွှေထီးမင်း၏ ရဲစွမ်းသတ္တိကို ထင်ရှားစေခဲ့ရုံမျှမက၊ ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ရေးအကြံအစည်များအတွက်လည်း အရေးပါသော စိတ်ဓာတ်ရေးရာ အသာစီးရမှုကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။

ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံကို စစ်ပြုခြင်း

ပထမအကြိမ် စစ်ပြုခြင်း (၁၅၃၄)

သက္ကရာဇ် ၈၉၄ မှ ၈၉၆ အတွင်းတွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် တောင်ငူနိုင်ငံ၏ စစ်အင်အားကို စနစ်တကျ စုစည်းတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၈၉၆ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၄) တွင် နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်ရန်အတွက် မှူးမတ်များနှင့် တိုင်ပင်ကြရာ၌ မြောက်ဘက်တွင် ရှမ်းစော်ဘွား မိုးညှင်းစလုံနှင့် ၎င်း၏သား သိုဟန်ဘွားတို့ ကြီးစိုးထားသည့် အင်းဝနေပြည်တော်၊ အနောက်ဘက်တွင် နရပတိစိုးစံသည့် ပြည်မြို့နှင့် တောင်ဘက်တွင် သုရှင်တကာရွတ်ပိ အုပ်စိုးသည့် ဟံသာဝတီပဲခူးနိုင်ငံတို့အနက် မည်သည့်အရပ်သို့ စတင်စစ်ချီလျှင် ကောင်းမည်ကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ ဟံသာဝတီသည် စည်းလုံးညီညွတ်မှု အားနည်းနေသဖြင့် ပထမဆုံး စတင်တိုက်ခိုက်ရန် အကြံရရှိကာ စစ်ချီခဲ့သည်။

တောင်ငူတပ်မတော်သည် တိုက်ဆင် ၄၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀ နှင့် သူရဲကောင်း ၄၀,၀၀၀ ပါဝင်သော စစ်ကြောင်းဖြင့် ပဲခူးသို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ လမ်းခရီးတစ်လျှောက်တွင် ကြီးမားသော အဆီးအတားမရှိဘဲ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိကာ မြို့ကို ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မွန်အမတ်ကြီးများနှင့် စစ်သူကြီးများဖြစ်ကြသည့် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့၏ စစ်ဗျူဟာမြောက် စီမံခုခံမှု အားကောင်းလှသဖြင့် တောင်ငူတပ်များသည် ၇ ရက်ခန့်အကြာတွင် မြို့ကို မရနိုင်ဘဲ တပ်ပြန်ဆုတ်ခဲ့ရသည်။ ထိုပထမအကြိမ် စစ်ပွဲတွင် မြို့ကို မသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်ငြားလည်း တောင်ငူ၏ စစ်အင်အားပြင်းထန်ပုံကို ဟံသာဝတီက ကြီးစွာခန့်ညားကြောက်ရွံ့သွားစေရန် အမြတ်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။

ဒုတိယအကြိမ် စစ်ပြုခြင်း (၁၅၃၅)

နောက်တစ်နှစ်ဖြစ်သော သက္ကရာဇ် ၈၉၇ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၅) တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် စစ်အင်အားကို တိုက်ဆင် ၆၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀ နှင့် သူရဲကောင်း ၆၀,၀၀၀ အထိ တိုးမြှင့်ကာ ဒုတိယအကြိမ် ချီတက်ပြန်သည်။ ပဲခူးမြို့မြောက်ဘက် "ကျပ်ကတိုး" အရပ်တွင် စခန်းချ၍ သုံးလတိုင်တိုင် ပြင်းထန်စွာ ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပဲခူးဘုရင် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ဘက်တော်သားဖြစ်သော ပေါ်တူဂီ စစ်သားများနှင့် ကုန်သည်များက ၎င်းတို့၏ ခေတ်မီအမြောက်မြားနှင့် သေနတ်များကို အသုံးပြု၍ ပြင်းထန်စွာ ခုခံခဲ့သဖြင့် တောင်ငူရဲမတ်များ ထိခိုက်ကျဆုံးမှု များပြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် မိုးကာလ ရောက်ရှိလာတော့မည်ဖြစ်သဖြင့် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် တပ်ခေါက်ကာ တောင်ငူသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။

တတိယအကြိမ် စစ်ပြုခြင်းနှင့် ထူးဆန်းသော နိမိတ်များ (၁၅၃၆)

ဟံသာဝတီသည် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် တောင်ငူ၏ စစ်ရန်ကို ခံရပြီးနောက် ပဲခူးနေပြည်တော်အတွင်း၌ ထူးဆန်းသော အတိတ်နိမိတ် အခြင်းအရာများ ဆက်တိုက်ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ ကောင်းကင်မှ ကြယ်များ ၇ ရက်တိတိ ကြွေကျခြင်း၊ ဇုတ်သုတ် (အစုတ်အကြေ) အရပ်တွင် အလျားအတောင် ၄၀၀၊ အထုအတောင် ၅၀ ရှိသော ငါးကြီးတစ်ကောင် သောင်တင်ခြင်း၊ အိမ်ပြုံးတောင် အလိုလို ပြိုကျခြင်း၊ တောင်ပို့နှင့် ကုန်းမြေများ နေရာရွေ့လျားကာ မြေသားများ အက်ကွဲခြင်း၊ ကျီးတစ်ကောင်သည် ဥကင်သ ရာဇပလ္လင်ပေါ်တွင် လာရောက်နား၍ ကျန်ကျီးများက ဝိုင်းအာကြခြင်း၊ ဇမလနိမိတ်ကျောက်တိုင် ပဲ့ကျခြင်းနှင့် ပဲခူးမြစ်ရေ အလွန်အမင်း နောက်ကျိသွားခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုအခြင်းအရာများကြောင့် ပဲခူးပြည်သူတို့အကြားတွင် "တိုင်းပြည် ပျက်ကိန်းကြုံပြီ" ဟု ဆိုကာ ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်ခြင်း ကြီးစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

သက္ကရာဇ် ၈၉၈ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၆) တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အထိန်းတော် မင်းရဲသိင်္ခသူကို တောင်ငူမြို့စောင့်အဖြစ် ထားရစ်ကာ၊ မိမိကိုယ်တိုင် ရှေ့တန်းတပ်ကို ဦးစီးပြီး ရှင်ရဲထွတ် (ကျော်ထင်နော်ရထာ) အား ရှေ့ဖျားချီစစ်ကြောင်း၊ သတိုးဓမ္မရာဇာကို နောက်တပ်ဦးစီးစေလျက် တတိယအကြိမ် ချီတက်ခဲ့သည်။ ယခုတစ်ခေါက် စစ်အင်အားမှာ ရှေ့နှစ်ကြိမ်ထက် ပိုမိုကြီးမားပြီး တိုက်ဆင် ၂၀၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀၊ သူရဲကောင်း ၇၀,၀၀၀ ဖြစ်ကာ တပ်ပေါင်း ၇ တပ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။

"ကော်လိယ" အရပ်တွင် ဟံသာဝတီမွန်တပ်မတော်နှင့် တောင်ငူရှေ့ဖျားချီ ကျော်ထင်နော်ရထာတပ်တို့ ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အင်အားမမျှသော်လည်း တောင်ငူရဲမတ်များ၏ ရဲစွမ်းသတ္တိကြောင့် မွန်တပ်များ အကျအဆုံးများစွာဖြင့် ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် မွန်တပ်ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးဖြစ်သူ "သမိန်ဗရူး" နှင့်တကွ လူသူသုံ့ပန်းအများကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ သုံ့ပန်းများကို တပင်ရွှေထီးမင်းထံ ဆက်သရာ မင်းတရားကြီး အလွန်ဝမ်းမြောက်အားရသဖြင့် ကျော်ထင်နော်ရထာအား မိမိ၏ စီးတော်မြင်း "သတ္တရုဇေယျ" ကို ဆုအဖြစ် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။

ထို့နောက် ဟံသာဝတီအနီးရှိ "တနက်ခုံ" အရပ်သို့ ချီတက်စခန်းချပြီး ပဲခူးမြို့ကို လုပ်ကြံသော်လည်း ယခင်အကြိမ်များကဲ့သို့ပင် ရန်သူတို့၏ အမြောက်အင်အားကြောင့် မြို့ကို အလွယ်တကူ မရနိုင်ဘဲ ရှိခဲ့ပြန်သည်။ ထိုအခါ ကျော်ထင်နော်ရထာ၏ အကြံပေးချက်အရ တောင်ငူတပ်များသည် ဒဂုံ (ရန်ကုန်) သို့ ချီတက်ကာ ရွှေတိဂုံစေတီတော် ခြေရင်း၌ တပ်ချအခြေစိုက်ခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်း ရွှေတိဂုံ၌ တပ်စွဲနေစဉ်အတွင်း ကျော်ထင်နော်ရထာသည် အနောက်ဘက်တစ်လွှားရှိ မွန်မြို့ရွာများကို သွားရောက်တိုက်ခိုက်ရာ ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဒေးပသွယ်၊ သရိုင်းသရာနှင့် ခဲပေါင်မြို့များကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ပြီးနောက် တောင်ငူသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။

ဥပါယ်ပရိယာယ်ဖြင့် သွေးခွဲလုပ်ကြံခြင်း

တောင်ငူ၏ ရန်စစ်ကို သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ပြင်းထန်စွာ ကြုံတွေ့ရပြီးနောက် ဟံသာဝတီပြည့်ရှင် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် တောင်ငူနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ စစ်ပြေငြိမ်းလျှင် သက်သာရာရနိုင်သည်ဟု တွေးတောကာ သံတမန်အဖွဲ့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် မိမိ၏ အမာခံစစ်သူကြီး မွန်အမတ်ကြီးနှစ်ပါးဖြစ်သော ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့ကို တစ်ဖွဲ့၊ အခြားမှူးမတ်များကို တစ်ဖွဲ့ ပေါင်း၍ သံအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ကို တစ်ချိန်တည်း တောင်ငူသို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။

တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အဆိုပါသံအဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ လာရောက်သည်ကို သိရှိလျှင် ဟံသာဝတီ၏ စစ်အင်အားကို အတိုက်အခိုက်မရှိဘဲ လျော့ပါးသွားစေရန် ဥပါယ်တံမျှင်ဖြင့် သွေးခွဲရန် ကြံစည်ခဲ့သည်။ မင်းတရားကြီးသည် ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့၏ အဖွဲ့ကို အလွန်အမင်း အရေးတယူပြုကာ ရတနာပစ္စည်းများနှင့် ဆုလာဘ်တော်များစွာကို လျှို့ဝှက်စွာ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊ ကျန်မှူးမတ်သံအဖွဲ့ကိုမူ သာမန်မျှသာ ဆက်ဆံကာ မျက်နှာသာမပေးဘဲ ထားခဲ့သည်။ သံအဖွဲ့များ ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသောအခါ မျက်နှာသာမရခဲ့သည့် မှူးမတ်များက ဗညားလောနှင့် ဗညားကျန်းတို့သည် တောင်ငူမင်းနှင့် လျှို့ဝှက်ပူးပေါင်းကာ သစ္စာဖောက်နေပြီဖြစ်ကြောင်း မွန်ဘုရင်ထံ ကုန်းတိုက်လျှောက်ထားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် အမတ်ကြီးနှစ်ပါးအပေါ် ကြီးစွာသော သံသယ ဝင်လာခဲ့သည်။

ထိုသို့ မွန်နန်းတွင်း၌ သံသယပွားနေသည်ကို သိရှိရလျှင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အစီအစဉ်အတိုင်း အကွက်ချ၍ မိမိ၏ လျှို့ဝှက်အထောက်တော်ကို စာချွန်လွှာပို့ ဆက်သားအဖြစ် အသွင်ယူစေကာ ဟံသာဝတီရှိ မွန်စစ်သေနာပတိ အမတ်ကြီးနှစ်ဦးထံသို့ ထပ်မံစေလွှတ်လိုက်သည်။ ၎င်းစာချွန်လွှာတွင် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားထားသည်။

“စိတ်ချယုံကြည်ရသော သွေးသောက်အဆွေတော်တို့၏ တင်ပြတောင်းဆိုချက်ကို အကျွန်ုပ်ဝမ်းမြောက်စွာ လက်သင့်ခံပါသည်။ အဆွေတော်တို့၏ အကူအညီဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ အောင်ပွဲရပြီးသောအခါ အဆွေတော်တို့၏ အာသီသအတိုင်း (မုတ္တမမြို့စားနှင့် ပဲခူးမြို့စားအဖြစ် ပိုင်စားစေရန်) ဧကန်ဆုလာဘ်တော် ချီးမြှင့်တော်မူမည်။”

စာချွန်လွှာကို ယူဆောင်လာသည့် တောင်ငူအထောက်တော်များသည် ပဲခူးသို့ရောက်လျှင် အဖမ်းခံရစေရန် တမင်တကာ ဖန်တီးခဲ့ကြသဖြင့် အဆိုပါစာသည် စီစဉ်ထားသည့်အတိုင်း အမတ်ကြီးများထံ မရောက်ရှိဘဲ သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်း၏ လက်ထဲသို့ တိုက်ရိုက်ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ သစ္စာတည်ကြည်ပြီး ဖြောင့်မတ်သော စစ်သေနာပတိ အမတ်ကြီးနှစ်ဦးက မိမိတို့တွင် အပြစ်မရှိကြောင်း သံတော်ဦးတင် လျှောက်လဲခဲ့သော်လည်း ဥပါယ်တံမျှင်ကို မသိဘဲ စဉ်းစားချင့်ချိန်ဉာဏ် နည်းပါးလှသည့် မွန်ဘုရင် သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် နားမဝင်တော့ဘဲ `ချက်ချင်း ခေါင်းဖြတ်သတ်စေ´ ဟု အမိန့်တော်ချမှတ်ကာ ၎င်း၏ အမာခံစစ်သူကြီး နှစ်ဦးစလုံးကို သေဒဏ်ပေး လုပ်ကြံလိုက်လေသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဟံသာဝတီနန်းတွင်း၌ စစ်ရေးစစ်ရာ ကျွမ်းကျင်သည့် အဓိကဒေါက်တိုင်ကြီးများ ကျိုးပျက်ကာ စစ်ရေးအရ လွန်စွာ အားနည်းသွားခဲ့ရသည်။

ဟံသာဝတီကို အပြီးတိုင် အောင်မြင်ခြင်း (၁၅၃၈)

ဟံသာဝတီမင်းသည် မိမိ၏ သစ္စာရှိစစ်သူကြီးများကို အထင်လွဲ၍ သတ်ဖြတ်လိုက်ကြောင်း ကြားသိရလျှင် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ကျော်ထင်နော်ရထာနှင့် တိုင်ပင်ကာ ဟံသာဝတီကို အပြီးတိုင်သိမ်းပိုက်ရန် ကြည်း၊ ရေ နှစ်ဖက်ညှပ် စစ်တပ်မတော်ကြီးကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကြည်းတပ်တွင် တိုက်ဆင် ၁၂၀၊ မြင်းသည် ၈၀၀၊ သူရဲကောင်း ၇၀,၀၀0 ပါဝင်ပြီး၊ ရေတပ်တွင် ခေတ်မီပေါ်တူဂီ အမြောက်ကြီးများ တင်ဆောင်ထားသည့် တိုက်လှေ ၂၀၀ နှင့် သူရဲကောင်း ၁၀,၀၀၀ ဖြင့် ချီတက်ခဲ့သည်။

တောင်ငူတပ်မတော် ဟံသာဝတီသို့ မရောက်မီတွင် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် မိမိ၌ အားကိုးအားထားပြုလောက်သည့် စစ်သူကြီးများ မရှိတော့သဖြင့် ယခင်အကြိမ်များကဲ့သို့ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည်ကို သဘောပေါက်ကာ ပဲခူးမြို့တော်ကို စွန့်လွှတ်၍ ၎င်း၏ ယောက်ဖတော် ပြည်ဘုရင် နရပတိထံသို့ စစ်သည် ၄၀,၀၀၀၊ လှေ ၇၀၀ ဖြင့် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ဆုတ်ခွာရာတွင် ကြည်းတပ်၌ ဆင် ၂၀၀၊ မြင်း ၈၀၀၊ သူရဲကောင်း ၂၀,၀၀၀ ဖြင့် ဗညားဒလကို ဦးဆောင်စေလျက် နောက်ချန်တပ်အဖြစ် လိုက်ပါစေခဲ့သည်။ မွန်ဘုရင် ထွက်ပြေးသွားပြီးနောက် သက္ကရာဇ် ၉၀၀ (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၈) တွင် တပင်ရွှေထီးမင်း၏ တောင်ငူတပ်မတော်သည် ဟံသာဝတီပဲခူးမြို့တော်ကြီးကို သွေးမြေတစ်စက်မျှ မကျဘဲ လွယ်ကူစွာဖြင့် အပြီးတိုင် အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့လေသည်။

နောင်ရိုးတိုက်ပွဲနှင့် "ဘုရင့်နောင်" ဘွဲ့တော် ချီးမြှင့်ခြင်း

တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ဟံသာဝတီပဲခူးမြို့တော်ကို သိမ်းပိုက်ရရှိပြီးနောက်၊ စစ်ရေးကို အမြန်ဆွေးနွေးကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သွားသည့် မွန်ဘုရင် သုရှင်တကာရွတ်ပိ နောက်သို့ ထပ်ကြပ်မကွာ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရန် ကြည်း၊ ရေ နှစ်တပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကျော်ထင်နော်ရထာအား ကြည်းတပ် ၃ တပ်ဖြင့် ဗညားဒလ၏ နောက်ချန်တပ်နောက်သို့ လိုက်လံတိုက်ခိုက်စေပြီး၊ မိမိကိုယ်တိုင်မူ လှေတပ်ကြီးဖွဲ့ကာ လှေ ၃၅၀၊ သူရဲကောင်း ၃၅,၀၀၀ ဖြင့် ရေကြောင်းမှ လိုက်ပါခဲ့သည်။ ထိုသို့ တောင်ငူ၏ လှေတပ်အင်အား အလွန်ကြီးမားလာရခြင်းမှာ ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်အပြီးတွင် ရေလုပ်ငန်း ကျွမ်းကျင်သည့် မွန်တိုင်းရင်းသားများကို မြှောက်စားခြင်း၊ မွန်မင်း ဝှက်ထားခဲ့သည့် လှေတိုက်များကို သိမ်းယူကာ သစ္စာခံလာသူများကို ဆုလာဘ်ချီးမြှင့်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် ကြည်းကြောင်းမှ ချီတက်သည့် ကျော်ထင်နော်ရထာ၏ တပ်တွင်မူ ဆင် ၅၀၊ မြင်း ၅၀၀၊ သူရဲကောင်း ၁၀,၀၀၀ နှင့် ဆင်စီးအမတ် ၅ ကျိပ် (၅၀) မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။

ကျော်ထင်နော်ရထာသည် ရန်သူနောက်သို့ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ "နောင်ရိုး" အရပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအခါ တစ်ဖက်ကမ်းရှိ ရန်သူတပ်၏ အင်အားကို စုံစမ်းစေရာ ရန်သူမွန်တပ်၏ အင်အားမှာ မိမိတို့တပ်ထက် ၈ ဆမျှပင် ပိုမိုကြီးမားနေကြောင်း သိရှိရသဖြင့် မှူးမတ်များ စိုးရိမ်တုန်လှုပ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ကျော်ထင်နော်ရထာက စစ်သည်ရဲမတ်များကို စိတ်ဓာတ်မြှင့်တင်ပေးရန်အတွက် သမိုင်းတွင်မည့် စကားကို ဆိုခဲ့သည်။

“စစ်တို့၏သဘောမှာ အင်အားငယ်သည် ကြီးသည်မှာ ပဓာနမဟုတ်၊ သူရသတ္တိနှင့် စစ်ပရိယာယ်သာ ပဓာနဖြစ်သည်။”

ထို့နောက် ရဲမတ်များကို နောင်ရိုးချောင်းကို ဖြတ်ကူးစေခဲ့သည်။ တောင်ငူတပ်များ တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိပြီးချိန်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းထံမှ မင်းကြီးကိုယ်တိုင် ရောက်ရှိလာမှသာ စစ်ကို တိုက်ခိုက်ရန် သံစေလွှတ်၍ အမိန့်တော်ဆင့်ဆိုလာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကျော်ထင်နော်ရထာက ဆုတ်လှည့်ရန် မရည်ရွယ်ဘဲ “အရှင့်ဘုန်းတော်ကြောင့် အောင်နိုင်ပြီးဖြစ်သည်” ဟုသာ ပြန်လည် လျှောက်တင်စေခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် ချောင်းကူးလာခဲ့သည့် လှေနှင့် ဖောင်များကို အကုန်လုံး ဖျက်ဆီးပစ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအခါ မှူးမတ်များက "စစ်ရေးမလှပါက ဆုတ်ပြေးရန် လှေဖောင်မရှိလျှင် ခက်ခဲလိမ့်မည်" ဟု ဝိုင်းဝန်းလျှောက်တင်ကြရာ ကျော်ထင်နော်ရထာက အောက်ပါအတိုင်း ပြတ်သားစွာ မိန့်ကြားခဲ့သည်။

“ဖောင်တို့ကို မဖျက်လျှင် အနည်းငယ် စစ်ရေးမလှသည်နှင့် နောက်သို့ ချဉ်းလှည့်ပြေးရန် စဉ်းစားကြလိမ့်မည်။ ဖောင်တို့ကို ဖျက်မှသာ ရှေ့မှရန်သူ၊ နောက်မှရေဘေးဟူသော အသိဖြင့် ယတိပြတ် အနိုင်တိုက်ရန် စိတ်ရှိကြမည်။ မင်းတရားကြီးထံ လျှောက်စေသည်မှာလည်း စစ်ကို အနိုင်တိုက်ရန်ဖြစ်ပြီး၊ ရှုံး၍ သေကြလျှင်လည်း အပြစ်တင်ရန် မတတ်နိုင်တော့ပြီ။ သေသောသူကို အဘယ်သို့ အပြစ်တင်နိုင်မည်နည်း။”

ထို့နောက် တောင်ငူတပ်များသည် အသေခံစိတ်ဓာတ်ဖြင့် အတင်းအဓမ္မ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက်ရာ အင်အားချင်း မမျှသော်လည်း ရန်သူမွန်တပ်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ စစ်သူကြီး ဗညားဒလသည် လွတ်မြောက်ရုံ ပြေးပုန်းခဲ့ရပြီး၊ အခြားမွန်တပ်မှူးတစ်ဦးဖြစ်သူ "မင်းရဲအောင်နိုင်" မှာ ဆင်ထက်တွင်ပင် ကျဆုံးသွားခဲ့သည်။ နောက်တစ်ရက်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းတရားကြီး ရောက်ရှိလာသောအခါ ကျော်ထင်နော်ရထာသည် တိုက်ပွဲမှ ဖမ်းဆီးရမိသည့် ဆင်၊ မြင်းနှင့် လူသုံ့ပန်းအများကို ဆက်သခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ယောက်ဖတော်၏ ပြိုင်ဘက်ကင်းလှသော ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့် စစ်ဗျူဟာကို အလွန်ကျေနပ်အားရတော်မူသဖြင့် မိမိ၏ ခမည်းတော် မင်းကြီးညို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ဖူးသော မြင့်မြတ်လှသည့် ဘုရင့်နောင် (မင်းကြီး၏နောင်တော်) ဟူသော ဘွဲ့တော်ကို အပ်နှင်းချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး လှိုင်မြို့ကိုလည်း ထပ်မံ၍ အပိုင်စား ပေးသနားတော်မူခဲ့သည်။

ပြည်တိုက်ပွဲ

သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် ပြည်မြို့အနီး "အင်္ဂပူ" သို့ ရောက်ရှိနေစဉ် ဗညားဒလဦးဆောင်သည့် မိမိ၏ ကြည်းတပ်ကြီး နောင်ရိုးတိုက်ပွဲတွင် အရေးနိမ့်ပျက်စီးသွားကြောင်း ကြားသိရသဖြင့် ကြီးစွာ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိ၏ တပ်ကို အင်္ဂပူတွင် ချထားခဲ့ပြီး မိဖုရား၊ မောင်းမမိဿံများနှင့် သားသမီးများကို ခေါ်ဆောင်ကာ ပြည်မြို့အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လျက် ပြည်မင်း နရပတိနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဆွေးနွေးကြရာ၌ မိမိတို့ ဟံသာဝတီနှင့် ပြည်မြို့ အင်အားမျှဖြင့် တောင်ငူစစ်တပ်ကို ခုခံနိုင်မည်မဟုတ်ဟု တွက်ချက်မိကြသဖြင့်၊ အထက်အင်းဝတွင် စိုးစံနေသည့် ရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွား အား မိမိတို့နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ အတူတိုက်ခိုက်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ပြည်မြို့တွင် ဟံသာဝတီ-ပြည်-အင်းဝ ဟူသော ညွန့်ပေါင်းတပ်မတော်ကြီး ၃ တပ် ပေါင်းစည်းကာ တပင်ရွှေထီးမင်း၏ စစ်တပ်ကို ခုခံရန် ပြင်ဆင်ကြတော့သည်။

တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ရန်သူတို့ ပြင်ဆင်နေသည်ကို သိရှိသဖြင့် စစ်ရေးငင်ရန် ပရိယာယ်ပြုခဲ့သည်။ မင်းတရားကြီးသည် မိမိကိုယ်တိုင် လှေစီးကာ ရန်သူတပ်အနီးသို့ သွားရောက်၍ စစ်ရေးပြ မျှားခေါ်ရာ ရန်သူတပ်များကလည်း သတိမမူမိဘဲ နောက်မှ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ "အင်းပျောကျွန်း" အလွန်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ အသင့်ချောင်းမြောင်း စောင့်ဆိုင်းနေသည့် ဘုရင့်နောင်၏ ကြည်းတပ်က အတင်းအဓမ္မ ဝိုင်းဝန်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ရန်သူညွန့်ပေါင်းတပ်များ အငိုက်မိကာ အပြင်းအထန် ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ ရဲမတ်အများအပြား သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ကျန်သူများမှာ ကြည်းကြောင်းအတိုင်း ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသဖြင့် တပ်ကြီး ပျက်လေသည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် ဟံသာဝတီမွန်မင်းသည် မိမိ၏ သမီးတော်ငယ်တစ်ပါးကို အထိန်းတော်၊ အခြံအရံများနှင့်အတူ ဆင်ထက်၌ တင်ဆောင်ကာ ဘေးလွတ်ရာသို့ စွန့်ခွာထွက်ပြေးစေခဲ့ရသည်။

ဟံသာဝတီသို့ ပြန်ခြင်းနှင့် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ဘဝနိဂုံး

ရေတပ်နှင့် ကြည်းတပ်တို့တွင် တောင်ငူတပ်မတော်က အောင်ပွဲများ အသီးသီး ရရှိပြီးနောက် စစ်ရေးဆွေးနွေးကြရာ တောင်ငူတပ်၏ အင်အားမှာ ရန်သူမင်းသုံးပါး (ဟံသာဝတီ၊ ပြည်၊ အင်းဝ) တို့၏ ပေါင်းစည်းအင်အားနှင့် စာလျှင် နည်းပါးနေသေးသဖြင့် ဆက်လက်စွန့်စားခြင်း မပြုတော့ဘဲ ဟံသာဝတီပဲခူးမြို့သို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ တောင်ငူတပ်များ ဆုတ်ခွာသွားသောအခါ မင်းသုံးပါးတို့သည် ဟံသာဝတီကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ပြီး သုရှင်တကာရွတ်ပိကို နန်းပြန်တင်ရန် တိုင်ပင်ခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်၍ သုရှင်တကာရွတ်ပိသည် အင်္ဂပူရှိ မိမိ၏ စစ်စခန်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီး တပ်အင်အား ပြန်လည်တိုးချဲ့ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။

ထို့နောက် သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်းသည် တောကစားထွက်၍ ဆင်ကျော့ရာတွင် လမ်းမှားကာ နောက်ပါရဲမတ်များနှင့် ကွဲကွာသွားခဲ့သည်။ ရာဇဝင်ကျမ်းအချို့၏ အဆိုအရ မွန်မင်းသည် တောအုပ်အတွင်း၌ နတ်မိမယ်တစ်ပါးနှင့် တွေ့ဆုံပျော်မြူးခဲ့ပြီးနောက် ထိုနတ်မိမယ် ရုတ်တရက် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ တပ်စခန်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသောအခါ မွန်မင်းသည် ထိုနတ်မိမယ်ကိုသာ အစဉ်တစိုက် တမ်းတလျက် မစားမအိပ်နိုင်ဖြစ်ကာ ဆန်းကြယ်သော ရောဂါဝေဒနာဖြင့်ပင် ချက်ချင်း ကွယ်လွန် (နတ်ရွာစံ) သွားခဲ့ရသည်။

သုရှင်တကာရွတ်ပိမင်း ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ပြည်ဘုရင် နရပတိနှင့် အင်းဝရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွားတို့သည် ဟံသာဝတီကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်မည့် အစီအစဉ်ကို လက်လျှော့လိုက်ကြပြီး၊ ကျန်ရစ်သော မွန်မှူးမတ်များ၊ ဆင်၊ မြင်း၊ ရဲမတ်များနှင့် ရတနာပစ္စည်းများကို မိမိတို့အချင်းချင်း ခွဲဝေယူခဲ့ကြသည်။ သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ သားတော်တစ်ပါးနှင့် သမီးတော်တစ်ပါးတို့ကိုမူ ရှမ်းမင်းသိုဟန်ဘွားက မိမိတွင် သားသမီးမရှိသဖြင့် မွေးစားမည်ဟုဆိုကာ အင်းဝနေပြည်တော်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။

တစ်ဖက်တွင် ပြည်ဘုရင် နရပတိသည်လည်း နောင်တွင် ဘေးအန္တရာယ်အရေးကြုံလာပါက ကူညီမည့် မဟာမိတ်ရရှိစေရန်အတွက် မိမိ၏နှမတော် (မွန်မင်းသုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ မိဖုရားဟောင်း) ကို ရခိုင်မင်းထံသို့ ဆက်သခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သက္ကရာဇ် ၉၀၀ ပြည့်နှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၅၃၈ ဝန်းကျင်) တွင် ပြည်မင်း နရပတိ နတ်ရွာစံခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏ ညီတော်စပ်သူ "ရှင်သရက်" က မင်းခေါင်ဘွဲ့ကို ခံယူကာ ပြည်မြို့တွင် ထီးနန်းဆက်ခံ စိုးစံလေသည်။

နယ်ပယ်များကို ဆက်လက်ချဲ့ထွင်ခြင်း

ဟံသာဝတီနန်းတော်ချဲ့ထွင်ခြင်းနှင့် အနောက်ဘက်ပုသိမ်ဒေသကို စည်းရုံးခြင်း

တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ဟံသာဝတီပဲခူးသို့ ပြန်ရောက်ပြီးနောက်၊ မွန်မင်း သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ အမှုထမ်းနှင့် မှူးမတ်ဟောင်းများ လာရောက်သစ္စာခံကြသည်ကို နှိမ့်ချရှုတ်ချခြင်းမရှိဘဲ မိမိတို့၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာများကို မြဲမြံစွာ ပြန်လည်ပေးသနားခဲ့သည်။ မွန်နှင့် မြန်မာဟူ၍ ခွဲခြားခြင်းအလျဉ်းမရှိဘဲ တန်းတူရည်တူပင် ချီးမြှောက်မြှောက်စားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ပုသိမ် ၃၂ မြို့သို့လည်း သစ္စာတော်ခံအမတ်များ စေလွှတ်ကာ သစ္စာတော်ပေးခဲ့သည်။

ထို့နောက် ရှေးမွန်ဘုရင်များ လက်ထက်က ရှိခဲ့သည့် ဟံသာဝတီနန်းတော်ဧရိယာကို တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံတိုးချဲ့စေခဲ့ရာ ရွှေမောဓေါစေတီတော် ခြေရင်းတိုင်အောင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ [[#ref_ရှေးမွန်တို့၏ နန်းတော်မှာ ယခုခေတ် ဖူးမြော်တွေ့ရှိရသည့် ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော် နေရာမဟုတ်ပါ။ ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော်မှာ နောင်တွင် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး လက်ထက်မှသာ အသစ်ထပ်မံတည်ဆောက်ခဲ့သော နန်းတော်ကြီး ဖြစ်သည်။|^]]

နောက် သက္ကရာဇ် ၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်အား မိမိနှင့်ထပ်တူ အာဏာကုန်လွှဲအပ်ကာ နိုင်ငံတော်အား စီမံအုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဘုရင့်နောင်၏ဖခင် မင်းရဲသိင်္ခသူ (မင်းကြီးဆွေ) အား မိမိ၏ဌာနေဖြစ်သော တောင်ငူနန်းတွင် ဘုရင်ခံရာထူး ပေးအပ်ကာ မင်းမြှောက်တန်ဆာ ငါးပါးနှင့်တကွ အုပ်ချုပ်ရန် ခန့်အပ်ပြန်သည်။ ဘွဲ့အမည်ကိုလည်း "မင်းရဲသီဟသူ" ဟု တိုးမြှင့်ပေးသနားတော်မူခဲ့သည်။

မုတ္တမကို သိမ်းပိုက်ခြင်း

သက္ကရာဇ် ၉၀၂ ခုနှစ်တွင် မုတ္တမမင်း စောဗညားသည် တောင်ငူ-ဟံသာဝတီထံ ဩဇာခံခြင်းမရှိဘဲ အရှေ့ဘက်တစ်လွှား၌ အင်အားကြီးမားလာသောကြောင့် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ချီတက်နှိမ်နင်းရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ စောဗညားသည် သုရှင်တကာရွတ်ပိနှင့်လည်းကောင်း၊ မော်လမြိုင်စား ဗညားဦးနှင့်လည်းကောင်း ယောက်ဖတော်စပ်သည့်အပြင်၊ မုတ္တမမြို့သည် ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်၍ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အလွန်ဖွံ့ဖြိုးခဲ့သည်။ ၎င်းအပြင် နိုင်ငံခြားသား ပေါ်တူဂီ တို့ကိုလည်း အမြောက်တပ်ဖွဲ့စည်းကာ ကြေးစားအမှုထမ်းစေခဲ့သည်။ ထိုအချက်များကြောင့် ဟံသာဝတီရှိ တပင်ရွှေထီးမင်းထံ ဩဇာမခံဘဲ နေခြင်းဖြစ်သည်။

ဦးစွာ သံတမန်စေလွှတ်၍ ငြိမ်းချမ်းစွာ လက်အောက်ခံရန် ကြိုးပမ်းသော်လည်း စောဗညားက ငြင်းပယ်သဖြင့် စစ်ချီခဲ့ရသည်။ ချီတက်သည့် တပ်ပေါင်း ၁၂ တပ်တွင် တိုက်ဆင် ၁၃၀၊ မြင်းသည် ၂,၁၀၀ နှင့် စစ်သူရဲ ၁၃၀,၀၀၀ ခန့် ပါဝင်ကာ မြင်းတပ် ၃ တပ်ကို ရှေ့ပြေးတပ်အဖြစ် ချီတက်စေခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်အား စောင့်ရှောက်ရန်အတွက်မူ အထိန်းတော် သတိုးဓမ္မရာဇာ (ရှင်နီတာ) ကို တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။

တောင်ငူ-ဟံသာဝတီတပ်များသည် မုတ္တမမြို့ကို တစ်လကျော်မျှ ဝန်းရံထားသော်လည်း အကြောင်းမထူးခဲ့ပေ။ မြို့တွင်းမှ မုတ္တမတပ်များနှင့် မြို့ပြင်ရှိ ပေါ်တူဂီတို့၏ အမြောက်တင်သင်္ဘောများက ခေတ်မီလက်နက်ကောင်းများဖြင့် ဖိဖိစီးစီး ခုခံသောကြောင့် ဟံသာဝတီတပ်များ အထိအခိုက် အကျအဆုံး များပြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် စားနပ်ရိက္ခာ ရှားပါးစေရန် မြို့ကို ရိက္ခာဖြတ်တောက်ခြင်း၊ မော်လမြိုင်စား ဗညားဦးကို စည်းရုံး၍ လက်အောက်ခံစေခြင်းတို့ကို ဦးစွာလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

နောက်တွင် လှေတပ်ဝန် သမိန်ပရူ၏ အကြံပြုချက်အတိုင်း မုတ္တမမြို့ရိုးထက်မြင့်သည့် "ဖောင်ခံတပ်ကြီး" များ တည်ဆောက်ခြင်း၊ ပေါ်တူဂီလှေများကို ဖျက်ဆီးရန်အတွက် မီးတိုက်မည့် လောင်စာတင် "မီးဖောင်" များ စီစဉ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ညအချိန်တွင် ပေါ်တူဂီသင်္ဘောများကို မီးဖောင်များလွှတ်၍ ဦးစွာတိုက်ခိုက်ရာ လှေသင်္ဘောများ မီးလောင်ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖောင်ခံတပ်ကြီးဖြင့် မုတ္တမမြို့ရိုးကို အပေါ်စီးမှ မိုးကာတိုက်ခိုက်ရာ မုတ္တမတပ်များ ခုခံနိုင်ခြင်းမရှိတော့ဘဲ မြို့တော်ကို ရရှိခဲ့သည်။ စောဗညားသည် ဆင်စီးကာ ဟံသာဝတီတပ်များကြားမှ ဖောက်ထွက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ တိုက်ရည်ခိုင်မာလှသဖြင့် မဖမ်းဆီးနိုင်ဘဲ ရှိနေစဉ်၊ ဘုရင့်နောင်၏ညီဖြစ်သူ "နန္ဒကျော်သူ" က 'စွယ်လကောက်' အမည်ရှိ ဆင်နှင့် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှသာ ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီး ကျန်အမတ်များက ဝိုင်းဝန်းဖမ်းဆီးမိခဲ့ကြသည်။

ရက်ရှည်လများ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသဖြင့် ဟံသာဝတီတပ်သားများ မကျေမနပ်ဖြစ်ကာ မြို့ကိုရသည်နှင့် လုယက်ဖျက်ဆီးခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသဖြင့် မုတ္တမမြို့အတွင်း ငြိမ်သက်မှုရှိစေရန် ဦးစွာဖြေရှင်းခဲ့ရသည်။ ရေတပ်ဗိုလ် သမိန်ပရူအား မြောင်းမြမြို့ကို အပိုင်စားပေး၍ ရေတပ်အကြီးအမှူး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ စောဗညားကို ကျအောင်တိုက်နိုင်သည့် အမတ်ကို မေးမြန်းရာ နန္ဒကျော်သူကို ညွှန်ပြသဖြင့် ၎င်းအား ချီးမွမ်းကာ "မင်းကျော်ထင်" ဘွဲ့ပေး၍ ချီးမြှောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၏ ညီနောင်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ စောလဂွန်းအိန် အား အဆောင်အယောင်များ ပေးအပ်ကာ မုတ္တမမြို့ကို စိုးစံစေပြီး ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ချီတက်ခဲ့သည်။

သာသနာရေး ဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် ပြည်မြို့သို့ ချီတက်ခြင်း

ဟံသာဝတီသို့ မရောက်မီ ဒဂုံ (ရန်ကုန်) သို့ ဝင်ရောက်ကာ ရွှေတိဂုံစေတီတော်တွင် အလှူကြီးစွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မွန်သံဃာနှင့် မြန်မာသံဃာတော်များကို ၇ ရက်ပတ်လုံး ဆွမ်းလုပ်ကျွေးကာ သဘင်ကြီးစွာ ခံခဲ့သည်။ ဟံသာဝတီသို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဝါတွင်းကာလသို့ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်၍ ဝါကျွတ်လျှင် ပြည်မြို့သို့ ချီတက်မည်ဟု မိန့်ကြားကာ ဘုရင့်နောင်အား စစ်ရေးအပြင်အဆင်များကို စီမံစေခဲ့သည်။

ပြည်တိုက်ပွဲ

ဝါကျွတ်သည်နှင့် ပြည်မြို့သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ပြည်သို့ချီတက်သည့် တပ်များတွင် တပင်ရွှေထီး၏ ဧကရာဇ်တပ်တော်အပါအဝင် ရေတပ်ကြီး ၁၃ တပ်၌ ဇလာကပင်းလှေကြီး ၂၀၊ ဇလာကပင်းလှေငယ် ၅၀၊ ကတ္တုလွန်းကြင်လှေ ၅၀၀၊ လှော်ကားသံလှေကြီး ၈၀၀ နှင့် စစ်သူရဲ ၉၀,၀၀၀ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကြည်းတပ်ကိုမူ ဘုရင့်နောင်က ဦးစီး၍ တပ် ၁၁ တပ်တွင် တိုက်ဆင် ၃၀၀၊ မြင်း ၂,၅၀၀ နှင့် စစ်သူရဲ ၇၀,၀၀၀ ပါဝင်ခဲ့ရာ ကြည်း၊ ရေ နှစ်တပ်ပေါင်း စစ်သည်အင်အား ၁၆၀,၀၀၀ (သို့မဟုတ် ကျမ်းအချို့အရ ၁၇၀,၀၀၀) ဖြစ်သည်။ ဟံသာဝတီနန်းစောင့်အဖြစ် သတိုးဓမ္မရာဇာနှင့် သက်ရှည်ကျော်ထင်တို့ကို တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။

ပြည်ကို ဝန်းရံခြင်းနှင့် ရှမ်းစစ်ကို အောင်နိုင်ခြင်း

ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်သည် ဟံသာဝတီတပ်ကြီး ချီတက်လာသည်ကို ကြားသိရလျှင် မြို့ရိုးပြစီးများကို ခိုင်ခံ့အောင်ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ကျုံးမြောင်းခံကတုတ်များကို စီရင်ခြင်းနှင့် ရိက္ခာသွင်းခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည့်အပြင်၊ အင်းဝမှ ရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွားနှင့် ယောက်ဖတော် ရခိုင်ဘုရင်တို့ထံ စစ်ကူတောင်းခံခဲ့သည်။ ရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွား သည်လည်း အထက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားအပေါင်းတို့ကို စုစည်းကာ တိုက်ဆင် ၈၀၀၊ မြင်းသည် ၁၀,၀၀၀၊ စစ်သည်အင်အား ၁၆၀,၀၀၀ ပါဝင်သော တပ်ကြီးဖြင့် ချီတက်လာခဲ့သည်။

ထိုသတင်းကို ကြားသိရသော် ဘုရင့်နောင်သည် တပင်ရွှေထီးမင်းအား ပြည်မြို့အနီးတွင် တပ်ချ၍ စောင့်ဆိုင်းနေရန် လျှောက်ထားပြီး၊ မိမိ၏ကြည်းတပ်ဖြင့် ရှမ်းတို့ကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်ရန် တိုက်ဆင် ၁၅၀၊ မြင်း ၂,၁၀၀၊ စစ်သည် ၉၀,၀၀၀ ဖြင့် ချီတက်ခဲ့သည်။ ရှေးဦးစွာ ဆင်တပ်များကို အင်အားအပြည့်အစုံဖြင့် တောတွင်း၌ ရေချကာ ဝှက်ထားစေပြီး ကျန်တပ်များကို စစ်ကြောင်းသုံးကြောင်းခွဲ၍ ချီတက်စေခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် မြင်းတပ်များကို ရှေ့မှ စစ်စမ်းချီစေရာ ရှမ်းစော်ဘွားတို့လည်း ဟံသာဝတီတပ်ကို တွေ့ပြီအမှတ်ဖြင့် အတင်းလိုက်လံတိုက်ခိုက်ကြရာ၊ အသင့်စောင့်နေသည့် ကျန်တပ်များနှင့် တောတွင်းရှိ ဆင်တပ်များပါ တစ်ပြိုင်နက် ထွက်ရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့် ရှမ်းတပ်များ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲတွင် သုံးဆယ်စား၊ ရောက်စောက်စားနှင့် နောင်မွန်စား စော်ဘွားများကို ဆင်နှင့်တကွ ဖမ်းဆီးရမိပြီး၊ တိုက်ဆင် ၆၀၊ မြင်း ၃,၀၀၀ ကျော်နှင့် စစ်သည် ၂,၀၀၀ ကျော်တို့ကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ရရှိခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းလည်း ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်၏ စွမ်းဆောင်ရည်ကို အလွန်အားရတော်မူသဖြင့် မင်းညီမင်းသားတို့၏ အဆောင်အယောင်ရှိသမျှကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်မှာမူ အညံ့ခံခြင်းမရှိဘဲ အပြတ်ခုခံကာ ရခိုင်မှ စစ်ကူအလာကို စောင့်ဆိုင်းနေဆဲဖြစ်သည်တည်း။

ချီတက်လာသည့် ရခိုင်စစ်ကို အောင်နိုင်ခြင်း

ရခိုင်ဘုရင်သည်လည်း ညီတော် မင်းအောင်လှအား တိုက်ဆင် ၁၀၀၊ မြင်း ၂၀၀၊ စစ်သည် ၅၀,၀၀၀ နှင့် ကြည်းကြောင်း၊ သားတော် အိမ်ရှေ့မင်းကို ကတ္တူလွန်းကြင်လှေ ၇၀၀၊ စစ်သည် ၇၀,၀၀၀ ဖြင့် ရေကြောင်းမှ စစ်ကူစေလွှတ်ခဲ့သည်။ စစ်ကူပို့သည့်အကြောင်းကို ပြည်မင်းခေါင် သိစေရန် စာရေး၍ သံစေလွှတ်ရာတွင် ဟံသာဝတီတပ်က ကြားဖြတ်ဖမ်းဆီးမိသဖြင့် အကြောင်းစုံကို သိရှိသွားခဲ့သည်။ ရခိုင်ရေတပ်ကို တားဆီးရန်အတွက် ပုသိမ်စား သမိန်ဗြပိုက်၊ မြောင်းမြစား သမိန်ပရူ၊ ခဲပေါင်စား သမိန်သံကျယ်၊ ဒလစား သီရိဇေယျနော်ရထာတို့ကို အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် မိမိတို့မြို့အသီးသီးသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ကာ ခုခံစေခဲ့သည်။ နောက်တွင် ဥယျာဉ်ပုကြောင်းမှ ချီတက်လာသည့် ရခိုင်ဘုရင့်ညီ၏ ကြည်းတပ်ကို ပြည်မြို့သို့ အရောက်မခံတော့ဘဲ၊ ရှမ်းစော်ဘွားများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သကဲ့သို့ပင် စစ်သုံးကြောင်းခွဲ၍ စစ်မြူကာ ဘုရင့်နောင်ကိုယ်တိုင် 'ရဲဘုန်းစုံ' ဆင်ကို စီးနင်းတိုက်ခိုက်သဖြင့် ရခိုင်စစ်တပ်လည်း ပြိုကွဲပျက်စီးခဲ့ရပြန်သည်။ ထိုသတင်းကို ကြားသိရလျှင် ပုသိမ်နှင့် မြောင်းမြမြို့များသို့ ရောက်ရှိနေသည့် ရခိုင်အိမ်ရှေ့မင်းသည်လည်း ဆက်လက်ကူညီရန် အကြောင်းမထူးတော့ဟု ယူဆကာ တပ်ဆုတ်ပြန်သွားခဲ့လေသည်။

ဘုရင့်နောင်အား ချီးမြှောက်ခြင်းနှင့် ပြည်ဘုရင် အညံ့ခံခြင်း

ဤသို့ စွမ်းစွမ်းတမံ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်အား အိမ်ရှေ့မင်း၏ အဆောင်အယောင်အကုန်လုံး ပေးအပ်ကာ ချီးမြှောက်ခဲ့သော်လည်း အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ် တရားဝင် အမိန့်ပြန်၍ သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းမူ မဟုတ်ပေ။ နောက်ဆုံးတွင် ပြည်ဘုရင် မင်းခေါင်သည် အသက်ဘေးမှ ချမ်းသာခွင့်ပြုလျှင် အညံ့ခံမည့်အကြောင်းကို ဆရာတော်များမှတစ်ဆင့် အရေးဆိုလာသဖြင့် တပင်ရွှေထီးမင်းက လက်ခံခဲ့သည်။ ထို့နောက် မင်းခေါင်အား မိဖုရားနှင့်တကွ တောင်ငူသို့ ပို့ဆောင်စေပြီး မင်းရဲသီဟသူ (တောင်ငူဘုရင်ခံ) အား စောင့်ကြပ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် မိမိ၏ အထိန်းတော် သတိုးဓမ္မရာဇာအား မင်းမြောက်တန်ဆာ အဆောင်အယောင်များ ပေးအပ်၍ ပြည်မြို့၏ ဘုရင်ခံအဖြစ် နန်းတင်ကာ ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။

အင်းဝနှင့် စစ်ခင်းခြင်း

အင်းဝနန်းတွင်း အပြောင်းအလဲများ

တပင်ရွှေထီး၏ နယ်ပယ်သည် တောင်ငူ၊ ပြည်နှင့် ဟံသာဝတီ မွန်သုံးရပ်အထိ ကျယ်ပြန့်လာချိန်တွင် အင်းဝ၌မူ ရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွား၏ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု၊ ဘာသာမဲ့တစ်ပါးကဲ့သို့ ရဟန်းသံဃာတော်များကို သတ်ဖြတ်မှုနှင့် အဆင်အခြင်မဲ့ ရမ်းကားမှုများကြောင့် တစ်နံပါတ်လုံး မငြိမ်မသက် ဖြစ်နေရရှာသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာမှူးမတ်ကြီး ဖြစ်သူ မင်းကြီးရန်နောင် သည် သိုဟန်ဘွားအား သင်္ကြန်မင်္ဂလာပြုရန် လှည့်ဖျားခေါ်ဆောင်ပြီး ကိုယ်တိုင်ပင် ဓားဖြင့် ခုတ်သတ်ခဲ့လေသည်။ မှူးမတ်များက မင်းကြီးရန်နောင်အား နန်းတက်ရန် ဝိုင်းဝန်းလျှောက်ထားကြသော်လည်း လက်မခံဘဲ အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းအား နန်းအပ်ရန် မိန့်ကြားကာ မိမိကိုယ်တိုင်မူ ရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။

သို့ဖြစ်၍ သက္ကရာဇ် ၉၀၄ ခုနှစ်တွင် အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်းသည် အင်းဝထီးနန်းကို သိမ်းယူစိုးစံခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် စော်ဘွားအပေါင်းကို စည်းရုံးကာ ပြည်မြို့ကို ဦးစွာတိုက်ခိုက်ပြီး တောင်ငူကိုပါ သိမ်းပိုက်ရန် စီမံခဲ့သည်။ သက္ကရာဇ် ၉၀၅ ခုနှစ်တွင် ပြည်သို့ချီတက်သည့် စော်ဘွားတို့၏ တပ်ကြီးတွင် ဇလာကပင်းလှေကြီး ၃၀၀၊ လှော်ကားကြော့လှေ ၃၀၀၊ ကုန်လှေ ၅၀၀ နှင့် စစ်သည် ၁၂၀,၀၀၀ ဖြင့် ရေကြောင်းမှလည်းကောင်း၊ တိုက်ဆင် ၁,၂၀၀၊ မြင်း ၁၀,၀၀၀ နှင့် စစ်သည် ၁ Hex,၀၀၀ (၁၆၀,၀၀၀) ဖြင့် ကြည်းကြောင်းမှလည်းကောင်း ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။

ပြည်မှ သတိုးဓမ္မရာဇာ ခုခံခြင်းနှင့် ဟံသာဝတီမှ စစ်ကူချီတက်ခြင်း

ပြည်ဘုရင်ခံ သတိုးဓမ္မရာဇာသည် စော်ဘွားတပ်ကြီး ချီတက်လာသည်ကို သိရှိလျှင် ဟံသာဝတီရှိ တပင်ရွှေထီးမင်းထံသို့ လူစေလွှတ်ကာ စစ်ကူတောင်းခံခြင်း၊ ပြည်မြို့ကို ခိုင်ခံ့နိုင်သမျှ ခိုင်ခံ့အောင် စီစဉ်ခြင်းနှင့် ရိက္ခာသွင်းခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ စော်ဘွားများ ရောက်ရှိလာသောအခါ မြို့ကို ရအောင်မတိုက်နိုင်သဖြင့် ဝန်းရံထားခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ် ဟံသာဝတီမှ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အောက်ပြည်အောက်ရွာရှိ မွန်၊ မြန်မာ၊ ကရင် စစ်သည်ရဲမတ် ရှိသမျှကို စုစည်းကာ ရေတပ်၊ ကြည်းတပ်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မင်းတရားကြီး၏ ဘုရင့်ရေတပ်အပါအဝင် ရေတပ်ကြီး ၁၂ တပ်တွင် လှေကြီးမျိုးစုံ ၈၀၀၊ လှော်ကားသံလှေ ၃၀၀၊ ရိက္ခာတင်လှေ ၅၀၀ နှင့် စစ်သည် ၉၀,၀၀0 ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင် ဦးစီးသည့် ကြည်းတပ် ၉ တပ်တွင် ဆင် ၈၀၀၊ မြင်း ၂,步00 (၂,၀၀၀) နှင့် စစ်သည် ၁၂၀,၀၀၀ ပါဝင်ခဲ့သည်။ သာယာဝတီသို့ ရောက်ရှိသောအခါ ကြည်း၊ ရေ နှစ်တပ်လုံး ပေါင်းစည်းကာ တပ်ချရပ်နားခဲ့သည်။

ပြည်တိုက်ပွဲ

ပြည်မြို့ရှိ ရှမ်းစော်ဘွားများသည် ဟံသာဝတီတပ်မတော် ချီတက်လာသည်ကို ကြားသိရလျှင် စစ်နှစ်ဖက်ညှပ်တိုက်မည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် ပြည်မြို့မှ မြောက်ဘက်သို့ တပ်ဆုတ်သွားခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ ဘုရင့်နောင်သည် စစ်မြူသောအားဖြင့် တိုက်လှေကြီး ၄၀ တွင် စစ်သည် ၄,၀၀0 နှင့် အမြောက်ကြီးများကို တင်ဆောင်ကာ မြစ်ကြောင်းအတိုင်း ဆန်တက်စေခဲ့သည်။ စော်ဘွားတို့လည်း အင်အားနည်းသည်ဟု ထင်မှတ်ကာ လှေများဖြင့် ပေါ့လျော့စွာ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ၊ ဘုရင့်နောင်က အမြောက်မြားဖြင့် အပြင်းအထန် ပစ်ခတ်သဖြင့် ရှမ်းတို့၏ လှေတပ်ကြီး နစ်မြုပ်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ လှေတပ်ပျက်သွားသောအခါ ဟံသာဝတီတပ်များသည် မြေထဲနှင့် သရက်မြို့တိုင်အောင် ချီတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်မကြာမီ အင်းဝမှ ရိက္ခာများ ဆက်လက်မလာနိုင်တော့သဖြင့် စော်ဘွားတို့ တပ်ဆုတ်ခဲ့ရသည်။ ထိုအခါ ဘုရင့်နောင်က ကြည်းကြောင်း၊ တပင်ရွှေထီးက ရေကြောင်းမှ အသီးသီး လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ စော်ဘွားများ အကျအဆုံးများပြားကာ ဟံသာဝတီဘက်မှ လူသူသုံ့ပန်းများစွာ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် စလင်း၊ စလေ၊ ပုခန်းငယ်၊ ရွာသာနှင့် ပုဂံမြို့များတိုင်အောင် ချီတက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး မိမိ၏ မှူးမတ်များကို အပိုင်စားပေးခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် အနီးအပါးမှ သစ္စာခံလာသူများကို စည်းစိမ်မပျက် ချမ်းသာပေးကာ ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ချီတက်ခဲ့လေသည်။

ရာဇဘိသေကခံခြင်း

သာသနာရေး ဆောင်ရွက်ခြင်း

သက္ကရာဇ် ၉၀၆ ခုနှစ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ဟံသာဝတီအနောက်ဘက် မွန်ကျောင်းတွင် ကျောင်းတော်ကြီး ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့ပြီး၊ မွန်ဆရာတော်အား "မဟာသံဃရာဇာ" ဟု ဘွဲ့တော်ဆက်ကပ်ကာ သာသနာပိုင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် အလှူကြီးပေး၍ သဘင်ခံခဲ့သည်။ ဆင်မြိုတွင် စေတီတော်တည်ထားကိုးကွယ်ပြီး တံတိုင်း ၄ ဖက်တွင် ရွှေကျောင်း ၄ ဆောင် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်။

တပင်ရွှေထီးနှင့် ခေမနော

ထိုသို့ ဟံသာဝတီတွင် စိုးစံနေစဉ်အတွင်း "ခေမနော" အမည်ရှိ နွားမမှ မွေးဖွားသည်ဟု ဆိုကြသော မိန်းမပျိုလေးတစ်ဦး၏ သတင်းသည် အလွန်ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။ (အမှန်စင်စစ်တွင်မူ တစ်စုံတစ်ဦးက မွေးဖွားပြီး နွားခြံအတွင်း လာရောက်စွန့်ပစ်သွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်နိုင်သည်။) သူမကို "မကျိုကို" အမည်ရှိ သူဌေး၏ခြံအတွင်း၌ တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး သူဌေးက သမီးအရင်းကဲ့သို့ မွေးစားထားခြင်းဖြစ်သည်။ အသက် ၈ နှစ်အရွယ်မျှသာ ရှိသေးသော်လည်း အလွန်ပင် ချောမောလှပကြောင်း ထင်ရှားလှသည်။ တစ်နေ့တွင် တပင်ရွှေထီးမင်းကြီး ဥယျာဉ်တော်သို့ ထွက်ခွာလာစဉ် ခေမနောနှင့် တွေ့ဆုံမိရာ ၎င်းအား မိဖုရားအဖြစ် ကောက်ယူသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေမနောသည် ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်ဖြင့်ပင် တပင်ရွှေထီးမင်း၏ မိဖုရား ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။

မွန်ဆံဖြတ်ခြင်းနှင့် ရာဇဘိသေကခံခြင်း

မိဖုရား ခေမနော၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ "မွန်တို့အရပ်တွင် မြန်မာတို့ ထီးနန်းထူထောင်ရန် မဖြစ်နိုင်၊ မွန်တို့သာ မင်းပြုကိန်းရှိသည်" ဟု အတိတ်တဘောင် ပေါ်ထွက်လာခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် မွန်ဆံဖြတ်ခြင်းကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မွန်ဆံဖြတ်ခြင်းဆိုသည်မှာ အရှေ့နဖူးပေါ်တွင် တစ်လက်မခန့် ဆံပင်ချန်၍ အညီအညာ ဖြတ်ကာ၊ နောက်ဘက်တွင် ကုလားဆံထုံးကဲ့သို့ ထုံးဖွဲ့ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။

ထို့နောက် မွန်၊ မြန်မာ မှူးမတ်များ ခြံရံလျက် မြန်မာမင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင်အကုန်လုံးနှင့် မွန်မင်းဧကရာဇ်တို့၏ အဆောင်အယောင်အကုန်လုံးကို လက်ဝဲ၊ လက်ယာ ခင်းကျင်းစေပြီးလျှင် ရာဇဘိသေကခံကာ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားကို ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ကျင်းပခဲ့သည်။ နန်းတက်ပြီး တစ်လအကြာတွင် ဒဂုံ (ရန်ကုန်) သို့ သွားရောက်ကာ ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်ကြီးကို ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူ ပူဇော်ခဲ့လေသည်။

ရခိုင်သို့ စစ်ချီခြင်း

ရခိုင်သို့ စစ်ချီရန် ပြင်ဆင်ခြင်း

တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ပြည်မြို့ကို အလိုတော်ပြည့်ပြီးနောက်၊ ပြည်တိုက်ပွဲတွင် ရခိုင်မင်း မင်းဗာကြီးက ပြည်မင်းဘက်မှ စစ်ကူပေးခဲ့သည်ကို အကြောင်းပြု၍ ရခိုင်ပြည်နယ်ကို သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ချီခဲ့သည်။ ရေကြောင်းတပ်တွင် တပ်ပေါင်း ၁၅ တပ် ပါဝင်ပြီး၊ အင်အားမှာ တိုက်လှေကြီး ၇၀၀၊ လှော်ကားသံလှေ ၅၀၀၊ ရိက္ခာတင်လှေ ၅၀၀ နှင့် စစ်သည်တော် ၃၅၀,၀၀၀ အထိ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင် ဦးဆောင်သည့် ကြည်းတပ်တွင် တပ်ပေါင်း ၂၀ ပါဝင်ပြီး၊ အင်အားမှာ တိုက်ဆင် ၆၀၀၊ မြင်း ၂,၀၀၀ နှင့် စစ်သည် ၄၀,၀၀၀ ခန့် ပါဝင်သည်။ တောင်ငူ-ဟံသာဝတီ တပ်မတော်ကြီးသည် သက္ကရာဇ် ၉၀၈ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၄ ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် ဟံသာဝတီမှ စတင်ချီတက်ခဲ့သည်။

ရခိုင်စစ်ပွဲ ဖြစ်စဉ်များနှင့် ဆုတ်ခွာခြင်း

ခရစ်နှစ် ၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တောင်ငူတပ်ရင်းလေးခု (လူ ၄,၀၀၀၊ မြင်း ၁၀၀၊ ဆင် ၁၀ ကောင်) သည် ရခိုင်ပြည်တောင်ပိုင်းသို့ ရှေ့ပြေးကျူးကျော်ဝင်ရောက်ကာ ဘုရင့်ညီတော် မင်းအောင်လှ ဦးဆောင်စောင့်ကြပ်သော ရခိုင်ပြည်၏ ဒုတိယမြို့ဖြစ်သည့် သံတွဲမြို့သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ဘုရင် မင်းမြတ်သည် ကျူးကျော်သူများကို မောင်းထုတ်ရန် လက်နက်ကောင်းများဖြင့် စစ်သည်များကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။

ထို့နောက် ၁၅၄၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်တွင် တောင်ငူသည် ကြီးမားသောအင်အားဖြင့် ရေကြောင်းမှပါ ထပ်မံကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာခဲ့ရာ (လူ ၁၉,၀၀၀၊ မြင်း ၄၀၀၊ ဆင် ၆၀၊ စစ်သင်္ဘော ၈၀၊ သံချပ်ကာစစ်သင်္ဘော ၅၀၊ ကုန်တင်သင်္ဘော ၁၀ စီး) ပါဝင်ပြီး ရခိုင်တောင်ပိုင်းကို လျင်မြန်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ မြောက်ဦး၏ ကုန်းမြေနှင့် ရေတပ်တပ်ဖွဲ့များက စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခုခံခဲ့သော်လည်း တောင်ငူတပ်များ၏ အရှိန်ကို မထိန်းနိုင်ခဲ့ပေ။ တောင်ငူတပ်များသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မြောက်ဦးမြို့နှင့် မနီးမဝေးရှိ မြို့တော်ဟောင်း လောင်ကြီးမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် တောင်ငူတပ်များသည် ရခိုင်စစ်တပ်ကို လောင်ကြီးမှ နှင်ထုတ်ကာ ခိုင်ခံ့လှသော ရခိုင်မြို့တော် မြောက်ဦးကို ဝန်းရံထားကြသည်။ ၎င်းတို့သည် မြောက်ဦးမြို့အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းခံတပ်များကိုပင် ဖောက်ဖျက်နိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ရခိုင်မင်းဗာကြီးက မြို့၏ ရေလှောင်ကန် (ဆည်) များကို ဖွင့်ချလိုက်သောအခါ တစ်ပြင်လုံး ရေလွှမ်းသွားသဖြင့် တောင်ငူတပ်များ အခက်ကြုံခဲ့ရသည်။

တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ကာလရှည်ကြာ ဝိုင်းရံထားရန် ဆန္ဒမရှိတော့သည့်အပြင်၊ မင်းဘင် (မင်းဗာကြီး) နှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်တွင် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ တောင်ငူတပ်များသည် သုံးရက်အကြာတွင် မြောက်ဦးမှ ဆုတ်ခွာလာခဲ့ပြီး ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် သံတွဲမြို့မှတစ်ဆင့် ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ကြသည်။ တမ်းပလိတ်:Ref Rakhine

ယိုးဒယားနှင့် စစ်ခင်းခြင်း

မြန်မာတို့လက်တွင်းသို့ အယုဒ္ဒယနေပြည်တော်ကြီး ကျရောက်ခဲ့စဉ်က ထိုင်းရာဇဝင်များတွင် မြန်မာဘုရင် (တပင်ရွှေထီး) အား "လျာမဲဘုရင်" (လျှာနက်မင်း) ဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ် ထိုခေတ်ကာလက ယိုးဒယားကို စစ်ပြုခဲ့သည့် မြန်မာဘုရင် နှစ်ပါးရှိရာ တစ်ပါးမှာ တပင်ရွှေထီးဖြစ်ပြီး နောက်တစ်ပါးမှာ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင်များ ရာဇဝင်ကို ပီပြင်စွာ ရှင်းထုတ်မှုအရ ဗမာ "လျာမဲဘုရင်" မှာ တပင်ရွှေထီးဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ခရစ်နှစ် ၁၅၁၆ ခုနှစ် တစ်နေ့သော နံနက်လင်းအားကြီးအချိန်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဖွားမြင်စဉ် လျှပ်တပြက်အတွင်း ဘုရင့်လက်နက်တိုက်တော်မှ ဓားလှံများ လျှပ်စီးကဲ့သို့ အရောင်တလျှပ်လျှပ် တောက်ပကုန်သဖြင့် ဟူးရားအမတ်များက ကုမာရကိုယ်တော် လူလားမြောက်လျှင် ကြီးမြတ်သည့် အဂ္ဂဗျူဟာရှင် (စစ်ဘုရင်) ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ဟောကိန်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။

စစ်ပြင်ဆင်ခြင်းနှင့် ထားဝယ်တိုက်ပွဲ

သက္ကရာဇ် ၉၀၈ ခုနှစ်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်း အင်အားအလုံးအရင်းနှင့် ရခိုင်သို့ ချီတက်နေကြောင်း ကြားသိရလျှင် အယုဒ္ဒယမင်း ဗြသာဓိရာဇာ (မဟာချက္ကရဖက်) သည် အခွင့်ကောင်းယူ၍ ထားဝယ်နှင့် ရေးမြို့များကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်စေခဲ့သည်။ ထားဝယ်စားသည် မခုခံနိုင်သဖြင့် ရေးမြို့သို့ ဆုတ်ခွာကာ ပူးပေါင်းခဲ့ရသည်။ နောက်တွင် မြို့စားနှစ်ဦးတို့က မော်လမြိုင်စား ဗညားဦးထံ လူစေလွှတ်၍ အကြောင်းကြားသဖြင့် ဗညားဦးက ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သို့ စာပို့ကာ လျှောက်တင်ခဲ့သည်။

ထို့ကြောင့် တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အရှေ့ဘက်မှ မြို့စားရွာစားများကို စုစည်းကာ တပ်ကြီးဖွဲ့စေခဲ့သည်။ ရေတပ်တွင် မုတ္တမစား စောလဂွန်းအိန်ကို ဗိုလ်ချုပ်ခန့်အပ်ပြီး လှေကြီး ၁၀၀၊ လှေငယ် ၃၀၀၊ စစ်သည် ၄၀,၀၀၀ ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကြည်းတပ်တွင် မော်လမြိုင်စား ဗညားဦးအား တပ် ၈ တပ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ခန့်၍ ဆင် ၂၀၀၊ မြင်း ၂,၀၀၀၊ စစ်သည် ၈,၀၀၀ ဖြင့်လည်းကောင်း ထားဝယ်သို့ ချီတက်နှိမ်နင်းစေခဲ့သည်။ ထိုအခါ ယိုးဒယားတပ်များ ထားဝယ်မှ ဆုတ်ခွာ၍ တနင်္သာရီတွင် တပ်ချနေခဲ့သည်။ မော်လမြိုင်စားဦးဆောင်သည့် တပ်များ "တောင်ပဘုံ" သို့ ရောက်ရှိလျှင် နှစ်ဖက်အပြင်းအထန် တိုက်ခိုက်ကြရာ ယိုးဒယားမှ ကံပူရီစား ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီး ယိုးဒယားအမတ်ဖြစ်သူ အောက်ဗြလဂွန်းအိန်မားကို အရှင်ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းလည်း အောင်ပွဲရသူများကို ချီးမြှင့်မြောက်စားပြီး ယိုးဒယားသို့ ကိုယ်တိုင်ချီတက်ရန် စစ်တပ်ကြီး ပြင်ဆင်ပြန်သည်။

တပ်ဖွဲ့၍ ယိုးဒယားသို့ ချီတက်ခြင်း

ယိုးဒယားသို့ ချီတက်ရာတွင် ရေတပ်မပါဘဲ ကြည်းတပ်သီးသန့်ဖြင့် ချီတက်ခဲ့သည်။ အင်အားမှာ တပ်ပေါင်း ၁၂ တပ်တွင် ဆင် ၂၀၀၊ မြင်း ၈,၀၀၀ နှင့် စစ်သည် ၄၀,၀၀၀ (သို့မဟုတ် ကျမ်းအချို့အရ ၄,၀၀၀) ပါဝင်ပြီး၊ ပေါ်တူဂီကြေးစားစစ်ဗိုလ် ဒီယိုဂို ဆွာရက်ဇ် ဒီမဲလို (Diogo Soares de Mello) နှင့် ကြေးစားပေါ်တူဂီစစ်သား ၄၀၀ ခန့်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်အတွင်းက မွန်တို့ဘက်မှ ကူညီဖူးသည့် နိုင်ငံခြားသားများနှင့် မုတ္တမစောဗညားထံတွင် အမှုထမ်းခဲ့သည့် ပေါ်တူဂီများမှလွဲလျှင် မြန်မာမင်းဧကရာဇ်များထံတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် နိုင်ငံခြားသားများ တရားဝင်အမှုထမ်းသည့် မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ စစ်ချီလမ်းကြောင်းမှာ ဟံသာဝတီမှ မုတ္တမ၊ မော်လမြိုင်၊ ထိုမှ အတ္တရံမြစ်အတိုင်း ချီတက်ပြီး ဘုရားသုံးဆူတောင်ကြားကို ဖြတ်ကျော်ကာ ကံပူရီ (ယခု ကန်ချနဘူရီ) မှတစ်ဆင့် အယုဒ္ဒယ သို့ ဖြစ်သည်။

တိုက်ပွဲများနှင့် အယုဒ္ဒယကို ဝန်းရံခြင်း

ပထမဆုံး တိုက်ပွဲသည် ကံပူရီတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ယိုးဒယားမင်းကိုယ်တိုင် ဦးစီးသော စစ်တပ်ဖြစ်သော်လည်း ဘုရင့်နောင်၏ ကြည်းတပ်နှင့် ရင်ဆိုင်ရရာတွင် ယိုးဒယားဘုရင် ထွက်ပြေးသဖြင့် တပ်ပျက်ကာ ယိုးဒယားဘုရင့်သားတော်နှင့် ညီတော်တို့ကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ ထို့နောက် အယုဒ္ဒယမြို့တော်တိုင်အောင် ချီတက်တိုက်ခိုက်သော်လည်း မြို့ရိုးမြင့်မားပြီး မြို့ပတ်လည်တွင် ရေရစ်ဝိုင်းနေသည့်အတွက် အလွယ်တကူ မရနိုင်ဘဲ တစ်လကြာ ဝန်းရံထားခဲ့ရသည်။ ထိုအခါ အယုဒ္ဒယကို အင်အားချည့်နဲ့စေရန် ကျန်ယိုးဒယားမြို့များကို သိမ်းပိုက်မည်ဟု ကြံစည်ကာ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ဝိုင်းရံထားသည့် တပ်များကို ရုပ်သိမ်း၍ "ကမန်ပိုက်" (Kamphaeng Phet) သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။

ယိုးဒယားမင်း၏ တပ်ကြီးကို အနိုင်ယူခြင်းနှင့် စစ်ပြေငြိမ်းခြင်း

တပင်ရွှေထီးတပ်များ အယုဒ္ဒယမြို့မှ ခွာသွားကြောင်း ကြားသိရလျှင် ယိုးဒယားမင်းသည် တပ်ကြီးသုံးတပ် ဖွဲ့စည်းကာ နောက်မှ ထပ်ကြပ်မကွာ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်အား ရှေ့တပ်အဖြစ် ထားရှိပြီး မင်းတရားရွှေထီးသည် 'ဇေယျဒိသာ' ဆင်ကို စီးနင်း၍ တိုက်ခိုက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ရှေ့ဖျားမှ ဘုရင့်နောင်တပ်သည် ရန်သူများနှင့် အနီးကပ်ဆုံး ရင်ဆိုင်လိုက်ရသဖြင့် မင်းတရားကြီးတပ်ကို စောင့်ဆိုင်းရန် အချိန်မရတော့ဘဲ ယိုးဒယားတပ်နှင့် အပြင်းအထန် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။

မြန်မာတပ်များက စစ်ကြောင်းသုံးကြောင်းလုံးတွင် အပြတ်အသတ် အနိုင်တိုက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ယိုးဒယားတို့ တပ်ပျက်ကာ ယိုးဒယားဘုရင့်သားမက် "ဩယားလဂွန်းအိန်မား" ကို ဆင်နှင့်တကွ ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်။ သုံ့ပန်းအမြောက်အမြားကိုလည်း တပင်ရွှေထီးထံ ဆက်သရာ အလွန်ဝမ်းမြောက်သဖြင့် ဆုလာဘ်များ ပေးသနားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ရဲရင့်စွာ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည့် ဘုရင့်နောင်၏ သားဖြစ်သူ ဇေယျသီဟ (နောင်တွင် ငါးဆူဒါယကာ နန္ဒဘုရင်) ကိုလည်း "မင်းရဲကျော်စွာ" ဘွဲ့ အပ်နှင်းချီးမြှင့်ခဲ့သည်။

တောင်ငူတပ်များ ကမန်ပိုက်သို့ ဆက်လက်ချီတက်၍ မြို့ကိုသိမ်းပိုက်ကာ တပ်ချနေစဉ် ယိုးဒယားမင်းထံမှ သံတမန် ၂ ဦး ရောက်ရှိလာပြီး သစ္စာခံမည့်အကြောင်း၊ တိုက်ဆင် ၃၀၊ ငွေဒင်္ဂါး ၃၀၀ နှင့် တနင်္သာရီဆိပ်ကမ်းမှ ရရှိသည့် အခွန်တော်များကို နှစ်စဉ် ဆက်သမည်ဖြစ်ကြောင်း လျှောက်ထားလာခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဆင်ဖြူတော်နှစ်စီးကိုလည်း ဆက်သလာသဖြင့် စစ်ပြေငြိမ်းရန် သဘောတူညီခဲ့ပြီး၊ ယိုးဒယားမင်း၏ ညီတော်များဖြစ်ကြသည့် ဩယားပိဿလောက် (Phitsanulok) နှင့် ဩယားသုဝဏ္ဏလောက် (Sawankhalok) တို့ကို ဓားစာခံအဖြစ် ဟံသာဝတီသို့ လိုက်ပါစေခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် တပ်မတော်ကြီးကို ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်လှည့်လည်ခဲ့ရာ သက္ကရာဇ် ၉၁၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ခူးလဆန်း ၃ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။

မင်းတရားရွှေထီး အကျင့်ပျက်ပြားလာခြင်း

မြန်မာ့လက်နက်နိုင်ငံတော်ကို အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ချဲ့ထွင်ခဲ့သော တပင်ရွှေထီးမင်းသည် ယိုးဒယားစစ်ပွဲအပြီး မကြာမီကာလအတွင်းမှာပင် အရက်သေစာ၏ ကျေးကျွန်ဖြစ်လာခဲ့ရသည်။ ထိုသေရည်သေရက်ကို ထူးခြားစွာ ဖော်စပ်ဆက်သသူမှာ ပေါ်တူဂီစစ်ဗိုလ် ဒီယိုဂို ဆွာရက်ဇ်၏ တူတော်စပ်သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မင်းလိုလိုက်၍ ပြောဆိုတတ်သည့်အပြင် သေနတ်ပစ်လည်း အလွန်ကျွမ်းကျင်သဖြင့် တပင်ရွှေထီးမင်းက သဘောကျကာ နန်းတွင်းသူတစ်ဦးနှင့်ပင် လက်ထပ်ပေး၍ ချီးမြှောက်ထားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ သေရည်ချက်အတတ်ဖြင့် ဖော်စပ်သော အရက်များကို နေ့စဉ်သုံးဆောင်ရာမှ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် အကြီးအကျယ် စွဲလမ်းသွားခဲ့ပြီး တိုင်းရေးပြည်ရာများကို လစ်ဟင်းလာခဲ့သည်။

မင်းတရားကြီးသည် ညီလာခံမထွက်နိုင်တော့သည့်အပြင် မှူးမတ်များက အရေးကြီးကိစ္စများ လျှောက်တင်တိုင်း ဘုရင့်နောင်အားသာ လွှဲပြောင်းဆုံးဖြတ်စေခဲ့သည်။ မှူးမတ်တို့က ဘုရင့်နောင်အား ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ရန် ဝိုင်းဝန်းလျှောက်ထားကြသော်လည်း ဘုရင့်နောင်က သစ္စာစောင့်သိသောကြောင့် လက်မခံခဲ့ပေ။ နောက်တွင် ဘုရင့်နောင်က ထိုပေါ်တူဂီလူမျိုးအား ရွှေငွေအမြောက်အမြားပေးကာ သင်္ဘောတစ်စီးဖြင့် တိုင်းပြည်ပြင်ပသို့ ပြန်လည်နှင်ထုတ်လိုက်ရသည်။ ထိုသို့ရှိစဉ် တောင်ငူဘုရင်ခံဖြစ်သူ မင်းရဲသီဟသူ (မင်းကြီးဆွေ၊ ဘုရင့်နောင်၏ဖခင်) နတ်ရွာစံသဖြင့်၊ လစ်လပ်သွားသော တောင်ငူဘုရင်ခံရာထူးကို ဘုရင့်နောင်၏ ညီဖြစ်သူ သီဟသူ အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်ကိုမူ "ငါနှင့်တစ်ကိုယ်တည်း ဖြစ်သည်၊ မြို့စားရာထူးများ အထွေအထူး ပေးရန်မလို" ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်။

တပင်ရွှေထီး၏ နောက်ဆုံးနေ့များ

မွန်တို့ ပုန်ကန်ခြင်း

တပင်ရွှေထီးမင်း အကျင့်ပျက်ပြားနေချိန်တွင် ဟံသာဝတီရှိ မှူးမတ်များနှင့် ပြည်သူများသည် ဘုရင့်နောင်ကိုသာ အားကိုးအားထား ပြုကြရသည်။ ထိုစဉ် မွန်တိုင်းရင်းသားများထဲမှ သမိန်ထောရာမ ခေါင်းဆောင်၍ ပုန်ကန်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ သမိန်ထောရာမသည် မွန်မင်း ဒုတိယဗညားရံ အိမ်နိမ့်စံဘဝက မထင်မရှား မွေးဖွားခဲ့သည့် သားတော်ဖြစ်ပြီး၊ မွန်မင်းမျိုးရိုးဟုဆိုကာ ရဟန်းလူထွက်၍ ပုန်ကန်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အလွန်ဇွဲသတ္တိရှိသူအဖြစ် ကျော်ကြားသည်။

မွန်တို့က "မကော်" တွင် တပ်ချနေကြောင်း ကြားသိရသဖြင့် ဘုရင့်နောင်က ညီတော် နန္ဒယောဓာနှင့် မှူးမတ်များကို စေလွှတ်တိုက်ခိုက်စေရာ သမိန်ထောရာမ တပ်ပျက်၍ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။ သို့သော် သမိန်ထောရာမသည် သန်လျင်စား နန္ဒကျော်ထင် (ဘုရင့်နောင်၏ညီ) ဟံသာဝတီသို့ ရောက်ရှိနေခိုက် သန်လျင်မြို့ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်၍ အခိုင်အလုံ နေထိုင်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ပုန်ကန်မှု ကြီးထွားလာသည်ကို တပင်ရွှေထီးသိလျှင် ဘုရင့်နောင်ကိုယ်တိုင် ချီတက်နှိမ်နင်းမှသာ ပြီးလွယ်မည်ဟုဆိုကာ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် မင်းတရားကြီး၏ လုံခြုံရေးကို စိတ်မချသဖြင့် ညီတော် တောင်ငူစား သီဟသူ၊ မုတ္တမစား စောလဂွန်းအိန် နှင့် အပါးတော်ခစားသည့် မွန်အမတ် သမိန်စောထွတ် တို့ကို မင်းကြီးအား သေချာစွာ စောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ပေးအပ်၍ စစ်ထွက်ခဲ့သည်။

သမိန်စောထွတ် အကောက်ကြံခြင်းနှင့် မင်းတရားကြီး လုပ်ကြံခံရခြင်း

အပါးတော်ခစားသူ သမိန်စောထွတ်သည် မွန်တိုင်းရင်းသားဖြစ်သည့်အလျောက် မိမိတို့ဒေသကို မြန်မာတို့ လာရောက်စိုးစံနေသည်ကို မကျေနပ်သဖြင့် အခွင့်အခါကောင်းကို စောင့်ဆိုင်းနေသူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တပင်ရွှေထီးမင်းကို လှည့်စားရန် ပုဏ္ဏားဟူးရားများကို လာဘ်ထိုး၍ "မင်းကြီးဇာတာမသန့်သဖြင့် ဟံသာဝတီနန်းတော်မှခွာ၍ အရပ်တစ်ပါးတွင် ယာယီစံသင့်သည်" ဟု လျှောက်တင်စေခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းလည်း ယုံကြည်သဖြင့် သမိန်စောထွတ် လျှောက်တင်သည့်အတိုင်း "ပန်းတရော်" တွင် ယာယီနန်းဆောက်၍ စံမြန်းခဲ့သည်။ ညီတော် သီဟသူနှင့် စောလဂွန်းအိန်တို့ တားဆီးသော်လည်း မရခဲ့ပေ။

ထို့နောက် သီဟသူအား ဟံသာဝတီနန်းစောင့်အဖြစ် ထားရစ်ကာ၊ သမိန်စောထွတ်သည် မင်းကြီးကို လှည့်ဖြား၍ ဟံသာဝတီနှင့် ဝေးရာ "ရခိုင်တပ်" (စစ်တောင်းအနီးရှိ တပ်စခန်းနေရာ) သို့ ပြောင်းရွှေ့စံစေခဲ့သည်။ ရခိုင်တပ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ "ဆင်ဖြူတော် ပေါ်ထွက်သည်" ဟု အယုံသွင်းပြီး၊ မုတ္တမစား စောလဂွန်းအိန်ကို ဆင်ဖြူဖမ်းရန် လူအင်အားနှင့်တကွ စေလွှတ်လိုက်ပြန်သဖြင့် မင်းကြီးအနားတွင် စိတ်ချရသည့် မှူးမတ်မရှိတော့ပေ။ တပ်ကိုလည်း "ကသာ" (စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းအနီး တောအုပ်တစ်ခု) သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်း၍ အင်ကလိန်ဘုရားအနီး၌ တပ်တည်ခဲ့သည်။ သမိန်စောထွတ်သည် မိမိ၏ ညီနှစ်ဦးကိုလည်း မင်းကြီးအနားတွင် ဓားလွတ်ကိုင် အစောင့်အဖြစ် ခစားစေခဲ့သည်။

ဤသို့ဖြင့် အနားတွင် ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် မြန်မာမှူးမတ်များ မရှိတော့သည့်အချိန်၌ သမိန်စောထွတ်နှင့် ညီနှစ်ဦးတို့သည် သက္ကရာဇ် ၉၁၂ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်၊ ညဉ့် ၃ ချက်တီးအကျော် (သန်းခေါင်ကျော်အချိန်) တွင် အိပ်ပျော်နေသော တပင်ရွှေထီးမင်းတရားကြီး၏ လည်ပင်းကို ဓားဖြင့် ဖြတ်တောက်၍ လုပ်ကြံခဲ့ရာ မင်းတရားကြီး နတ်ရွာစံလွန်ခဲ့ရရှာလေသည်။

အကျဉ်းချုပ်

"မင်းတရားရွှေထီး" သို့မဟုတ် ထိုင်းရာဇဝင်တွင် "လျှာနက်မင်း" ဟု ထင်ရှားလှသော တပင်ရွှေထီးမင်းသည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် (တောင်ငူဟံသာဝတီအင်ပါယာ) ကို စတင်မျိုးစေ့ချ တည်ထောင်ခဲ့သည့် ဧကရာဇ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်မျှဖြင့် နန်းတက်ခဲ့ပြီး၊ အသက် ၃၅ နှစ်၊ နန်းသက် ၂၀ အဝင်တွင် လုပ်ကြံခံရ၍ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ တပင်ရွှေထီးမင်းသည် မိမိ၏ သက်တမ်းတစ်လျှောက်တွင် မည်သည့်မိဖုရားကိုမျှ တရားဝင် မိဖုရားခေါင်ကြီးအဖြစ် မမြှောက်စားခဲ့ခြင်း၊ အသက် ၈ နှစ်မျှသာ ရှိသေးသည့် မွန်မိန်းမပျို ခေမနောကို မိဖုရားအဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့ခြင်းနှင့် နောက်ဆုံးတွင် အရက်သေစာကြောင့် ဘဝပျက်ခဲ့ရခြင်းတို့မှာ ထူးခြားချက်များ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ယိုးဒယား (ထိုင်း) ကို စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး မြန်မာဘုရင်အဖြစ် သမိုင်းတွင်ပြီး၊ တိုက်ခဲ့သမျှ စစ်ပွဲတိုင်းတွင် ရှုံးနိမ့်ခြင်းမရှိဘဲ အောင်နိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ အနီးကပ်အမှုထမ်း သမိန်စောထွတ်ကို အယုံလွန်ခဲ့မိသဖြင့် အသက်ဆုံးပါးခဲ့ရရှာသည်။

နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်စဉ်များ

တပင်ရွှေထီးမင်း နတ်ရွာစံပြီးနောက် တောင်ငူအင်ပါယာကြီးသည် ခဏတာ ပြိုကွဲသွားခဲ့သည်။ သမိန်စောထွတ်သည် "သမိန်စက္ကဝေါ" ဘွဲ့ခံကာ စစ်တောင်းနှင့် ဟံသာဝတီတွင် မင်းပြုခဲ့သည်။ တောင်ငူစား သီဟသူသည်လည်း ဟံသာဝတီကို စွန့်ခွာ၍ တောင်ငူသို့ ပြန်ပြေးကာ "မင်းခေါင်" ဘွဲ့ဖြင့် သီးခြားမင်းပြုခဲ့သည်။ ပြည်မြို့တွင်လည်း ဘုရင်ခံ သတိုးဓမ္မရာဇာက "သတိုးသူ" ဘွဲ့ဖြင့် လွတ်လပ်သော မင်းအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ သမိန်ထောရာမသည်လည်း မုတ္တမဒေသတွင် အင်အားစုစည်းကာ သမိန်စောထွတ်နှင့် ပြိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဒလမြို့၌ ရောက်ရှိနေသော စစ်သူကြီး ဘုရင့်နောင် သည် မွန်အမှုထမ်းများကို သစ္စာပေး စည်းရုံးပြီး၊ တောင်ငူသို့ ဦးစွာချီတက်၍ မိမိ၏ညီတော် မင်းခေါင်ကို နှိမ်နင်းကာ တောင်ငူကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် တောင်ငူမှ အင်အားကို အခြေခံကာ ပြည်၊ ဟံသာဝတီပဲခူး နှင့် အင်းဝ တို့ကို အဆင့်ဆင့် ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ပြီး၊ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် (ဟံသာဝတီအင်ပါယာကြီး) ကို အရှိန်အဟုန်မပျက် ဆက်လက်တည်ထောင် စိုးစံတော်မူခဲ့လေသည်။