တာချီလိတ်မြို့
| တာချီလိတ်မြို့ ဝဵင်းတႃႈၶီႈလႅၵ်ႈ ᨲᩡᨤᩦᩞᩃᩯᨠ᩠ᨲ ᨲ᩵ᩡᨤᩦ᩶ᩃᩮᩢᨠ ท่าขี้เหล็ก | |
|---|---|
| မြို့ | |
| Tachileik | |
 တာချီလိတ်မြို့ နယ်စပ်ဝင်ပေါက် မြင်ကွင်း | |
  တာချီလိတ်မြို့ | |
| ကိုဩဒိနိတ်: 20°27′00″N 99°53′00″E / 20.45000°N 99.88333°Eကိုဩဒိနိတ်: 20°27′00″N 99°53′00″E / 20.45000°N 99.88333°E | |
| နိုင်ငံ |  မြန်မာ |
| ပြည်နယ် |  ရှမ်း |
| ခရိုင် | တာချီလိတ်ခရိုင် |
| မြို့နယ် | တာချီလိတ်မြို့နယ် |
| လူဦးရေ (၂၀၁၄)[၁] | |
| • စုစုပေါင်း | ၅၁၅၅၃ |
| အချိန်ဇုန် | မြန်မာစံတော်ချိန် (UTC+6:30) |
တာချီလိတ်မြို့ (ရှမ်း: ဝဵင်းတႃႈၶီႈလႅၵ်ႈ၊ ထိုင်း: ท่าขี้เหล็ก၊ အင်္ဂလိပ်: Tachileik) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း၊ တာချီလိတ်ခရိုင်ရှိ တာချီလိတ်မြို့နယ်၏ ခရိုင်နှင့် မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ နယ်စပ်မြို့ကြီးတစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ မြန်မာ၊ ထိုင်းနှင့် လာအို သုံးနိုင်ငံနယ်နိမိတ် ထိစပ်နေသည့် ကမ္ဘာကျော် ရွှေတြိဂံဒေသ (Golden Triangle) ၏ အဓိကဗဟိုချက်တွင် တည်ရှိသည်။
တာချီလိတ်မြို့သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ချင်းရိုင်ခရိုင်၊ မယ်ဆိုင်မြို့နှင့် မယ်ဆိုင်ချောင်း (မယ်ဆိုင်မြစ်) သာ ခြားပြီး ကုန်သွယ်ရေးချစ်ကြည်ရေးတံတားများဖြင့် တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ်ထားသဖြင့် နှစ်နိုင်ငံကုန်စည် စီးဆင်းရာနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အချက်အချာကျသော အရှေ့ဘက်တံခါးပေါက် ဖြစ်သည်။ မြို့ပေါ်တွင် ရှမ်းလူမျိုးများ၊ အာခါစပ်ရှမ်းများ၊ ဌာနေ အာခါလူမျိုး၊ လားဟူ၊ ဝနှင့် ဗမာလူမျိုးများ စုံလင်စွာ မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် ဗဟုယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။[၂]
အမည်ရင်းမြစ်
[ပြင်ဆင်ရန်]"တာချီလိတ်" ဟူသော အမည်သည် ရှမ်းဘာသာစကား "တႃႈၶီႈလႅၵ်ႈ" (တာခီလႅၵ်ႈ) မှ ရွေ့လျောဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းဘာသာဖြင့် "တႃႈ" (တာ) ဆိုသည်မှာ ကူးတို့ဆိပ် / ရေဆိပ် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ "ၶီႈလႅၵ်ႈ" (ခီလႅၵ်ႈ) ဆိုသည်မှာ မယ်ဇလီပင် / မယ်ဇလီဖူး ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် နယ်ခြားမယ်ဆိုင်ချောင်းကို ဖြတ်ကူးသည့် ရေဆိပ်အနီးတွင် မယ်ဇလီပင်ကြီး ရှိသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ရှေးယခင်က "မယ်ဇလီရေဆိပ်" (သို့မဟုတ်) "မယ်ဇလီကူးတို့ဆိပ်" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ရာမှ ကာလရွေ့လျောကာ တာချီလိတ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။[၃]ဂုံရှမ်းအက္ခရာဖြင့် (ᨲᩡᨤᩦᩞᩃᩯᨠ᩠ᨲ) ဖြစ်သည်။
သမိုင်းကြောင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]ရှေးဟောင်းလူကြီးများ၏ မှတ်သားချက်များအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၅၀ ကျော်ခန့်က ယခုတာချီလိတ်မြို့ဝန်းကျင်တွင် တလန် (သို့မဟုတ်) တလွန်လူမျိုးစုများ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာမင်းများ ယိုးဒယား (ထိုင်း) သို့ စစ်ချီရာ လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ကျရောက်ခဲ့သဖြင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့် ရွာများပျက်စီးပြီး လူမျိုးစုများ လာအိုနှင့် ထိုင်းဘက်ကမ်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားခဲ့ကြသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီ ဗြိတိသျှတို့ အုပ်ချုပ်စဉ်ကာလက တာချီလိတ်ဒေသသည် ကျိုင်းတုံစော်ဘွားကြီး စဝ်ကောင်းတိုင်း၏ ပဒေသရာဇ်အာဏာစက်အောက်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၇ ခုနှစ်ဝန်းကျင်က တာချီလိတ်သည် အိမ်ခြေ ၄-၅ အိမ်ခန့်သာရှိသော ရွာငယ်မျှသာဖြစ်ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာမှာ ဟောင်လိတ်မြို့စားရုံး ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် နယ်စပ်ကုန်သွယ်မှုကြောင့် လူဦးရေ စည်ကားတိုးတက်လာသဖြင့် မြို့စားရုံးကို တာချီလိတ်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် တော်လှန်ရေးကောင်စီတက်လာပြီးနောက် ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ချိန်မှစ၍ နယ်ခြားခရိုင်ဝန်ရုံးစိုက်ကာ ခေတ်သစ်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်။[၂] နှောင်းခေတ်ကာလတစ်လျှောက် လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများနှင့် နယ်စပ်စစ်ရေးတင်းမာမှုအချို့ ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း လက်ရှိတွင် ပွင့်လင်းသော နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးမြို့အဖြစ် အခြေခိုင်နေပြီ ဖြစ်သည်။
သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး
[ပြင်ဆင်ရန်]သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး
[ပြင်ဆင်ရန်]မြို့ပေါ်တွင် ကုန်းကြောင်းအပြင် အဓိက အခြေခံအဆောက်အအုံဖြစ်သော တာချီလိတ်လေဆိပ် တည်ရှိသည်။ အဆိုပါလေဆိပ်မှတစ်ဆင့် ပြည်နယ်မြို့တော် ကျိုင်းတုံမြို့၊ လားရှိုးမြို့၊ ဟဲဟိုးမြို့ အပါအဝင် မန္တလေးမြို့နှင့် ရန်ကုန်မြို့ကြီးများသို့ တိုက်ရိုက်လေကြောင်းခရီးစဉ်များ ရှိသည်။ ကုန်းကြောင်းလမ်းအနေဖြင့် တာချီလိတ်-ကျိုင်းတုံ-တောင်ကြီး ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြားသို့ မော်တော်ကားလမ်းဖြင့် ချိတ်ဆက်သွားလာနိုင်သည်။
နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး
[ပြင်ဆင်ရန်]ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးအတွက် မယ်ဆိုင်ချောင်းပေါ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးတံတား နှစ်စင်းကို တည်ဆောက်ထားရှိသည် -
- **တံတား (၁):** နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်သွားလာကြသည့် လူပုဂ္ဂိုလ်များ၊ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ၊ မော်တော်ယာဉ်ငယ်များနှင့် အသေးစားကုန်စည်များအတွက် အဓိက အသုံးပြုသည်။
- **တံတား (၂):** နှစ်နိုင်ငံ ကုန်စည်စီးဆင်းမှု မြန်ဆန်ချောမွေ့စေရန်နှင့် ကုန်တင်ကားကြီးများ သွားလာရန်အတွက် သီးသန့်ကုန်သွယ်ရေးတံတားအဖြစ် အသုံးပြုသည်။
ထို့ပြင် မြန်မာ-လာအို နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးအတွက်လည်း ယခင်က ရေလမ်းခရီးကိုသာ အဓိကအားထားခဲ့ရသော်လည်း ၂၀၁၅ ခုနှစ် မေလတွင် တာချီလိတ်ခရိုင်၊ ကျိုင်းလပ်မြို့နှင့် လာအိုနိုင်ငံတို့ကို ချိတ်ဆက်ထားသည့် မြန်မာ-လာအို ချစ်ကြည်ရေးတံတား (မဲခေါင်မြစ်ကူးတံတား) ကို ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် လာအိုနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်မှုကဏ္ဍပါ ပိုမိုမြင့်မားလာခဲ့သည်။[၄]
ရာသီဥတု
[ပြင်ဆင်ရန်]တာချီလိတ်မြို့သည် ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဥတုရှိပြီး တစ်နှစ်ပတ်လုံး၏ ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၃၀.၈ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ရှိကာ၊ အနိမ့်ဆုံးပျမ်းမျှအပူချိန်မှာ ၁၈.၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ဖြစ်သည်။ နယ်စပ်တောင်ကြားဒေသဖြစ်၍ မိုးရာသီကာလများတွင် မယ်ဆိုင်ချောင်းရေ ပြည့်လျှံမှုကြောင့် မြို့၏အနိမ့်ပိုင်းရပ်ကွက်များတွင် ရေကြီးရေလျှံမှု ဘေးအန္တရာယ်ကို မကြာခဏ ရင်ဆိုင်ရလေ့ရှိသည်။[၅]
ကိုးကား
[ပြင်ဆင်ရန်]- ↑ ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ။ အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂။ နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန။ မေ ၂၀၁၅။ pp. ၆၀။
- 1 2 တာချီလိတ်မြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ (အစီရင်ခံစာ)။ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန။ ၂၀၁၉။
- ↑ Cushing၊ Josiah B. (1914)။ A Shan and English Dictionary။ American Baptist Mission Press။
- ↑ "မြန်မာ-လာအို မဲခေါင်မြစ်ကူးချစ်ကြည်ရေးတံတား ဖွင့်လှစ်ခြင်း"၊ မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ၊ ၁၀ မေ ၂၀၁၅။
- ↑ Tachileik Climate Data။ Climate-Data.org။ 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
