ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|---|
 |
ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း[၁] ဆိုသည်မှာ မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ အဘိဓမ္မာဒေသနာတော်ဖြစ်သော ပဋ္ဌာန်း ၂၄ ပစ္စည်းတွင် ၁၁ ခုမြောက်သော ပစ္စည်းတရား ဖြစ်သည်။ "ပစ္ဆာ" ဆိုသည်မှာ နောက်၌၊ "ဇာတ" ဆိုသည်မှာ ဖြစ်နှင့်သောဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး နောက်နောက်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်၊ စေတသိက် နာမ်တရားများက ရှေ့၌ ဖြစ်နှင့်နှင့်သော ရုပ်ခန္ဓာကိုယ်ကြီးအား ထောက်ပံ့ကူညီ ကျေးဇူးပြုသည့် သတ္တိကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဥပမာများ
[ပြင်ဆင်ရန်]ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း၏ သဘောတရားကို ရင်းမြစ်များတွင် ထင်ရှားသော ဥပမာ (၂) ခုဖြင့် ရှင်းလင်းထားသည် -
- လင်းတငယ် ဥပမာ: လင်းတတို့၏ သဘာဝအရ လင်းတမိဘများသည် လင်းတငယ်ကလေးများအတွက် အစာရှာရာ၌ မိမိတို့သာ စားလာကြပြီး အသိုက်ရှိ ကလေးများအတွက် အစာယူလာရိုး ထုံးစံမရှိပေ။ လင်းတငယ်လေးများသည် အစာမစားရသော်လည်း "နောင်အခါတွင် မိဘများထံမှ အစာစားရလိမ့်မည်" ဟူသော မျှော်လင့်ချက် စေတနာစိတ်ကလေးများ နောက်နောက်မှ ထပ်ခါတလဲလဲ ဖြစ်ပေါ်နေခြင်းကြောင့် ၎င်းတို့၏ ရုပ်ခန္ဓာကိုယ်လေးများမှာ မပိန်မချည့်ဘဲ အသက်ရှည်ကာ တည်တံ့နေကြရသည်။ ထိုကဲ့သို့ပင် နောက်မှဖြစ်သော စိတ်စေတနာများက ရှေ့ရုပ်များကို ထောက်ကန်ပေးထားခြင်းသည် ပစ္ဆာဇာတသတ္တိပင် ဖြစ်သည်။
- သားသမီးနှင့် မိဘ ဥပမာ: မိဘများသည် သားသမီးများကို မွေးမြူရာ၌ သားသမီးကလေးများ၏ ရုပ်ရည်ကို ကြည့်၍လည်းကောင်း၊ ကလေးများ လိမ္မာယဉ်ကျေးမှုကို မြင်ရ၍လည်းကောင်း စိတ်ချမ်းသာမှုများ နောက်မှ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်။ ထိုသားသမီးများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်ဓာတ်ခွန်အားများသည် မိဘများ၏ ရုပ်ခန္ဓာကိုယ်ကို ကျန်းမာလန်းဆန်းစေရန် နောက်မှနေ၍ ထောက်ပံ့ပေးနေသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
ကျေးဇူးပြုပုံ သဘောတရား
[ပြင်ဆင်ရန်]ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းသည် နာမ်တရားက ရုပ်တရားအပေါ် ကျေးဇူးပြုသော သတ္တိဖြစ်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ ရုပ်တရားများက ရှေ့ဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်နှင့်ရပြီး၊ ထိုရုပ်များ မချုပ်ပျောက်မီ နောက်မှဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်၊ စေတသိက် နာမ်တရားများက ထိုရုပ်များ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဆက်လက်တည်တံ့နိုင်စေရန် "ထောက်သည့်ကျား" သဖွယ် ကူညီပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် လူတစ်ဦးသည် စိတ်ဓာတ်ထက်သန် ပြင်းပြနေပါက ၎င်း၏ ရုပ်အမူအရာသည်လည်း လန်းဆန်းတက်ကြွနေတတ်ပြီး၊ စိတ်ဓာတ်လျော့နည်း ညှိုးနွမ်းသွားပါက ရုပ်ခန္ဓာကိုယ်ပါ လိုက်ပါညှိုးနွမ်းသွားသည်ကို တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှာ နောက်မှဖြစ်သော စိတ်စေတနာ (နာမ်) က ရှေ့၌ ဖြစ်နှင့်သော ခန္ဓာကိုယ် (ရုပ်) အား ပစ္ဆာဇာတသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
အကျိုးသက်ရောက်မှု အတိုင်းအတာ
[ပြင်ဆင်ရန်]ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း၏ ကျေးဇူးပြုမှုသည် သတ္တဝါတစ်ဦး သေခါနီးအချိန်အထိ အကျိုးသက်ရောက်သည်။ လူတစ်ဦး သေဆုံးခါနီး နောက်ဆုံးစိတ် (စုတိစိတ်) မတိုင်မီ စိတ္တက္ခဏ (၁၇) ချက်ခန့်အထိ နောက်မှဖြစ်သော နာမ်တရားများက ရှေ့ရုပ်တရားများကို ဆက်လက်တည်တံ့အောင် ပစ္ဆာဇာတသတ္တိဖြင့် နောက်ဆုံးအချိန်ထိ အားပေးကူညီနေခြင်း ဖြစ်သည်။
အနှစ်ချုပ်
[ပြင်ဆင်ရန်]ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းကို လေ့လာခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏ စိတ်နေစိတ်ထားသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ကျန်းမာရေးနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တည်တံ့မှုအပေါ် မည်မျှ အရေးကြီးကြောင်း သိမြင်နိုင်သည်။ စိတ်ကို ကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခြင်းဖြင့် မိမိ၏ ရုပ်ခန္ဓာကိုလည်း ပိုမိုခိုင်မြဲလန်းဆန်းစေနိုင်ကြောင်း ဤပစ္စည်းတရားက လမ်းညွှန်ပြသထားပါသည်။[၂]
ပစ္ဆာဇာတပသတ္တိ
[ပြင်ဆင်ရန်]ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့၏ နောက်မှဖြစ်၍ ရှေးကဖြစ်နှင့်သော ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ကို ထောက်ပန့် ကူညီတတ်သော သတ္တိသည် ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းမည်၏။ လင်းတကြီးတို့သည် အစာအဟာရကို မိမိတို့သာ ရှာဖွေစားသောက်၍ အသိုက်၌ ကျန်ရစ်သော လင်းတကလေးများအတွက် ယူဆောင်လာရိုးမရှိဘူးတဲ့၊ လင်းတကလေးတို့မှာကား မိဘတို့ပြန်လာလျှင် မိမိတို့အတွက် အစာ ပါနိုးနိုးဖြင့် မြှော်ကိုး တောင့်တကြ ရှာသတဲ့။ ဤသို့ အစာအာဟာရ၌ မြှော်ကိုးတောင့်တသော မြှော်လင့်ချက်က လင်းတငယ်တို့၏ကိုယ်ကို ထောက်ပန့်ထားသည့်အတွက်ကြောင့် လင်းတငယ်တို့၏ ကိုယ်သည် အတောင်အလက်စုံ၍ ကိုယ်တိုင်အ စာရှာနိုင်သည့်ကာလတိုင်အောင် တည်တန့်နိုင်လေသည်။ နောက်မှဖြစ်သော စိတ်သည် မိမိ မဥပါဒ်မှီ ရှေးဦးစွာ ဖြစ်၍ ဌီအခိုက်သို့ရောက်နှင့်သော ခန္ဓာကိုယ်ရှိ ရုပ်အပေါင်းအား မိမိ ဥပါဒ်သည့်အခါ ပစ္ဆာဇာတသတ္တိဖြင့် ထောက်ပန့်သည်။
| ပစ္စည်း | ပစ္စယုပ္ပန် | ပစ္စနိက် |
| ပဉ္စဝေါကာရဘုံ၌ ဖြစ်ခိုက်ဖြစ်နေ
အရူပဝိပါက် ၄-ခုကြဉ် ပထမဘဝင်အစရှိသော နောက်နောက်သော စိတ်-၈၅ စေ-၅၂ |
ပဋိသန္ဓေအစရှိသော ရှေးရှေးသော
စိတ်နှင့် အတူ ဥပါဒ်၍ ရုပ်၏ ဌီသို့ ရောက်သော ဧကဇကာယ ဒွိဇကာယ တိဇကာယ စတုဇကာယ |
စိတ် ၈၉၊ စေ ၅၂၊
ဥပါဒ်ဆဲရုပ်၊ အသညသတ်ဘုံရုပ် |
ရုပ်ဖြစ်ကြောင်း တရားလေးပါး
[ပြင်ဆင်ရန်]- ဧကဇကာယ-အကြောင်းတခုကြောင့်ဖြစ်သောရုပ်အပေါင်း (ကမ္မဇရုပ်)
- ဒွိဇကာယ-အကြောင်းနှစ်ခုကြောင့်ဖြစ်သောရုပ်အပေါင်း (ကမ္မဇရုပ်, ဥတုဇရုပ်)
- တိဇကာယ-အကြောင်းသုံးခုကြောင့်ဖြစ်သောရုပ်အပေါင်း (ကမ္မဇရုပ်, ဥတုဇရုပ်, စိတ္တဇရုပ်)
- စတုဇကာယ-အကြောင်းလေးခုကြောင့်ဖြစ်သောရုပ်အပေါင်း (ကမ္မဇရုပ်, ဥတုဇရုပ်, စိတ္တဇရုပ်, အာဟာရဇရုပ်)
ကာမဘုံ၌ နိရောဓသမာပတ်ဝင်စားချိန်မှတပါး စတုဇကာယ (ကံ, စိတ်, ဥတု, အာဟာရ) အမြဲရှိသည်။
ဗြဟ္မာဘုံ၌ တိဇကာယ,သာ (ကံ, စိတ်, ဥတု) အမြဲရှိသည်။
ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းက ဥပတ္ထမ္ဘကသတ္တိဖြစ်ပုံ
[ပြင်ဆင်ရန်]ဆိုင်ရာပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့အား ပစ္စည်းတရားတို့က ကျေးဇူးပြုရာ၌ ၁-ဇနကသတ္တိ ၂-ဥပတ္ထမ္ဘကသတ္တိ ၃-ဇနကောပတ္ထမ္ဘကသတ္တိအားဖြင့် သတ္တိသုံးမျိုးတွင် တစ်မျိုးမျိုးဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ ဤပစ္ဆာဇာတပစ္စည်းကား ဥပတ္ထမ္ဘကသတ္တိရှိ၏။ ဆိုင်ရာအကြောင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပြီးသော ရုပ်တရားတို့အား ထောက်ပံ့အားပေးသောအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုလေသည်။
ဥပမာ-မျိုးစေ့ကြောင့် ပေါက်လာသော သစ်ပင်သည် ရေဖြင့် ထပ်မံ၍ ထောက်ပန့်ခြင်းမရှိက စည်ပင်ကြီးမား ထွားကြိုင်းခြင်းမရှိဘဲ မကြာမှီ ပျက်စီးရသကဲ့သို့လည်းကောင်း ကံလျှင်အရင်းခံ၍ မိဘတို့၏ သုက်သွေးကြောင့် ဖြစ်ရသော သူငယ်သည် နို့ချိုတိုက်ကြွေး အားပေးထောက်ပံ့ခြင်း မရှိက အသက်မရှည်နိုင် သကဲ့သို့လည်းကောင်း ထို့အတူ ကံကြောင့်ဖြစ်ရသော ကမ္မဇရုပ်တို့သည် မိမိတို့ချုပ်သည့်အခါ အလားတူရုပ်အစဉ် ဖြစ်ဘို့ရာ ကျေးဇူးပြုသွားကြ၏။ ထိုကဲ့သို့ ကျေးဇူးပြုရာ၌ စိတ်တို့က ပစ္ဆာဇာတသတ္တိဖြင့် ထောက်ပံ့ပေးမှသာ အားရှိကြသဖြင့် ဆက်ကာဆက်ကာ ကျေးဇူးပြုနိုင်ကြလေသည်။ စိတ္တဇ ဥတုဇ အာဟာရဇ ရုပ်အစဉ်များ၏ ရူပပဝတ္တိက္ကမကိုလည်း ထိုက်သင့်သမျှ တာရှည်အောင် စိတ်,စေတသိက်တို့က ထောက်ပံ့ပေးလေသည်။
ဤသို့လျှင် နောက်နောက်စိတ်တို့က ဖြစ်နှင့်ပြီးသောရုပ်တို့အား ပစ္ဆာဇာတသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းသည် ရုပ်အစဉ်အဆက်ကို တာရှည်စွာ တည်တန့်စေခြင်း အကျိုးရှိပါသည်။
မှတ်ချက်။ အသညသတ်ဘုံ၌ ပစ္ဆာဇာတ အထောက်အပံ့ မရဘဲ တာရှည်စွာ ဆက်လက်နေနိုင်ရကား ဤပစ္ဆာဇာတအတွက် ရုပ်အစဉ်မှာ ပိုမို၍ အားတက်သည်-ဟုသာမှတ်ပါ။ အထောက်အပန့် မရလျှင် လုံးဝ အားမရှိ-ဟု မမှတ်ရ။ [၃] [၄]
ပြင်ပလင့်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]
ဝီကီရင်းမြစ်ရှိ အခြေပြုပဋ္ဌာန်း တရားတော် နှင့်ပတ်သက်သမျှများ
ကိုးကား
[ပြင်ဆင်ရန်]- ↑ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယ (ပု) [ပစ္ဆာဇာတ+ပစ္စယ] ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း၊ နောက်၌ဖြစ်၍ ကျေးဇူး ပြုတတ်သော သတ္တိ၊ ၂၄-ပစ္စည်းတွင် ပါဝင်သော ပစ္ဆာဇာတပစ္စည်း။ ပုရေဇာတပစ္စယော၊ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော၊ အာသေဝနပစ္စယော။ ပဋ္ဌာန၊၁၊၁။ ပစ္ဆာဇာဘပစ္စယောတိ—ပစ္ဆာဇာဘာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပုရေဇာတဿဣမဿ ကာယဿ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။ ပဋ္ဌာန၊၁၊၇။ ပုရေဇာတာနံ ရူပဓမ္မာနံ ဥပတ္ထမ္ဘကဋ္ဌေန ဥပကာရကော အရူပဓမ္မော ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၄၉။ (ဝိ၊၅၊၃၀၄။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၁၂-၃။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၊ ၁၀၁။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၉၃။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၇၂၊ ၃၉၁၊ ၄၁၅၊ ၄၆၃။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၆၃။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၂၈၀။)
- ↑ အခြေပြုပဋ္ဌာန်း တရားတော်-အရှင်ဇနကာဘိဝံသ
- ↑ (သုံးချက်စု ဘာဋီ ၂၀၁-ဝ၂၈)
- ↑ ဆရာတော် ဦးဂရုဓမ္မ။ ကုသလကာရီ ပဋ္ဌာန်းပဉှာဝါရ ပို့ချချက်။