အကုသိုလ်စေတသိက်
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|---|
 |
ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာတရားတော်အရ သတ္တဝါတို့၏ စိတ်ကို ညစ်နွမ်းစေပြီး အကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ဖန်တီးပေးသော စေတသိက် (၁၄) မျိုး ရှိပါသည်။ ယင်းတို့၏ သဘာဝလက္ခဏာများကို အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုခွဲ၍ လေ့လာနိုင်ပါသည် -
မောစတုက္က (၄) ပါး (အကုသိုလ်စိတ်တိုင်း၌ ပါဝင်သောတရားများ)
[ပြင်ဆင်ရန်]- မောဟ: ပရမတ္ထဓမ္မ၏ သဘောမှန်ကို မသိခြင်း၊ တွေဝေခြင်း ဖြစ်သည်။ ပညာမျက်စိ ကာဏ်းခြင်း သဘောရှိပြီး အာရုံ၏ သဘောမှန်ကို ဖုံးလွှမ်းခြင်း ကိစ္စရှိသည်။ အမှားကို အမှန်ထင်ကာ ဒုစရိုက်တံခါးကို ဖွင့်ပေးသော အကုသိုလ်အားလုံး၏ မူလအခြေခံဖြစ်သည်။
- အဟိရိက: မကောင်းမှုဒုစရိုက် ပြုရမည်ကို မရှက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရွာဝက်သည် မစင်ကို မရွံသကဲ့သို့ မစ္ဆေရအညစ်အကြေးတို့ကို မစက်ဆုပ်ခြင်း သဘောရှိသည်။ မိမိကိုယ်ကို မရိုသေ၊ မလေးစားခြင်းသည် ယင်း၏ အနီးစပ်ဆုံး အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။
- အနောတ္တပ္ပ: မကောင်းမှု၏ အကျိုးဆက်ကို မကြောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပိုးဖလံကောင်သည် မီးလျှံကို မကြောက်ဘဲ တိုးဝင်သကဲ့သို့ ဒုစရိုက်၏ ဘေးကို မထိတ်လန့်ခြင်း သဘောရှိသည်။ သူတစ်ပါးကို မလေးစားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။
- ဥဒ္ဓစ္စ: စိတ်မငြိမ်သက်ခြင်း၊ ပျံ့လွင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ လေတိုက်၍ လှုပ်ရှားသော ရေကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ကျောက်ခဲပစ်ချ၍ လွင့်တက်သော ပြာပူ ကဲ့သို့လည်းကောင်း အာရုံ၌ မရပ်မတည် တုန်လှုပ်တတ်သော သဘောရှိသည်။
လောတိက (၃) ပါး (လောဘနှင့် ယှဉ်သောတရားများ)
[ပြင်ဆင်ရန်]- လောဘ: အာရုံကို လိုလားတပ်မက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မျောက်နှဲစေး ကဲ့သို့ အာရုံ၌ ငြိကပ်တွယ်တာခြင်း သဘောရှိပြီး အဝတ်၌ စွန်းထင်းသော ဆီမင်ကဲ့သို့ အာရုံကို မစွန့်လွှတ်နိုင်ခြင်း အခြင်းအရာ ရှိသည်။
- ဒိဋ္ဌိ: အမှန်ကို အမှားယူသော အယူမှားခြင်း ဖြစ်သည်။ ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတို့ကို နိစ္စ၊ သုခ၊ အတ္တဟု မှားယွင်းစွာ သုံးသပ်စွဲမြဲခြင်း သဘောရှိသည်။
- မာန: ငါတကားဟု ထောင်လွှားတက်ကြွခြင်း ဖြစ်သည်။ အရာရာတွင် အပေါ်စီးမှ နေလိုသော တုရင်မှန်ကင်း ကဲ့သို့သော သဘောရှိသည်။ မိမိကိုယ်ကို အထင်ကြီးပြီး သူတစ်ပါးကို နှိမ်လိုသော စိတ်ဓာတ်ဖြစ်သည်။
ဒေါစတုက္က (၄) ပါး (ဒေါသနှင့် ယှဉ်သောတရားများ)
[ပြင်ဆင်ရန်]- ဒေါသ: စိတ်ခက်ထန် ကြမ်းတမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။ အပုတ်ခတ်ခံရသော မြွေဟောက် ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ တောမီး ကဲ့သို့လည်းကောင်း မိမိ၏မှီရာကို လောင်ကျွမ်းဖျက်ဆီးတတ်သော သဘောရှိသည်။
- ဣဿာ): သူတစ်ပါး၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ငြူစူခြင်း၊ မနာလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ သူတစ်ပါး ကောင်းစားသည်ကို သည်းမခံနိုင်ဘဲ မျက်နှာလွှဲတတ်သော သဘောရှိသည်။
- မစ္ဆရိယ: မိမိ၏ စည်းစိမ်ကို သူတစ်ပါးနှင့် မဆက်ဆံလိုဘဲ ဝန်တိုခြင်း ဖြစ်သည်။ မိမိစည်းစိမ်ကို လျှို့ဝှက်ခြင်းနှင့် တွန့်တိုဆုတ်နစ်ခြင်း သဘောရှိသည်။
- ကုက္ကုစ္စ: ပြုပြီးသော ဒုစရိုက်နှင့် မပြုလိုက်မိသော သုစရိုက်တို့အပေါ် နောင်တရခြင်း ဖြစ်သည်။ စိတ်နှလုံး မသာမယာဖြစ်ကာ အဖန်ဖန် ပူပန်နေတတ်သော သဘောရှိသည်။
အခြား စေတသိက် (၃) ပါး
[ပြင်ဆင်ရန်]- ထိန : စိတ်၏ ထိုင်းမှိုင်းခြင်း၊ အားတက်သရော မရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ ဝီရိယကို ဖျက်ဆီး၍ ထိုထိုကိစ္စတို့၌ ဆုတ်နစ်စေတတ်သည်။
- မိဒ္ဓ: စေတသိက်တို့၏ မခံ့ညားခြင်း၊ လေးလံထိုင်းမှိုင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ဝိညာဏ်ဒွါရတို့ကို ပိတ်ဆို့၍ အိပ်ချင်ငိုက်မျဉ်းခြင်း ကို ဖြစ်စေသည်။
- ဝိစိကိစ္ဆာ (Skepticism): ရတနာသုံးပါးနှင့် ကံ၊ ကံ၏အကျိုးတို့အပေါ် ယုံမှားသံသယ ဖြစ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ "ဟုတ်မှ ဟုတ်ပါ့မလား" ဟု နှစ်လုံးနှစ်ခွ ဖြစ်ကာ စိတ်တုန်လှုပ်ခြင်း သဘောရှိသည်။ [၁]
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
[ပြင်ဆင်ရန်]ပြင်ပလင့်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]
ဝီကီရင်းမြစ်ရှိ နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-စတုတ္ထတွဲ/အကုသိုလ်စေတသိက် (၁၄) လုံး အပိုင်း နှင့်ပတ်သက်သမျှများ
ကိုးကား
[ပြင်ဆင်ရန်]- ↑ နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်