တထာဂတ

တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက်
ဗုဒ္ဓဘာသာ
သမိုင်း ဗုဒ္ဓဝင် ဂေါတမဗုဒ္ဓ သင်္ဂါယနာများ
ဓမ္မ\ ဝိနယ သစ္စာလေးပါး ခန္ဓာငါးပါး အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် မဇ္ဈိမပဋိပဒါ သုညတ ကံ သံသရာ ၃၁-ဘုံ
ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများ တိပိဋက ပိဋကတ် သုံးပုံ ဝိနည်းပိဋကတ် သုတ်ပိဋကတ် အဘိဓမ္မာပိဋကတ်
ကျင့်စဉ်များ ရတနာသုံးပါး ဗုဒ္ဓ ဓမ္မ သံဃာ သီတင်းသီလ ငါးပါးသီလ ရှစ်ပါးသီလ ကိုးပါးသီလ ပါရမီ သမထ ဝိပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် ဓုတင် ကမ္မဋ္ဌာန်း ဒုက္ကရစရိယာ
နိဗ္ဗာန် ပုထုဇဉ် ကိုရင် ရဟန်း သောတာပန် သကဒါဂါမ် အနာဂါမ် ရဟန္တာ ဧတဒဂ် ဘုရား
Traditions ထေရဝါဒ မဟာယာန တန္တရ တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ
နိုင်ငံအလိုက် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကမ္ဘောဒီးယား ကိုရီးယား ဂျပန် တရုတ် တိဗက် ထိုင်း ထိုင်ဝမ် ဗီယက်နမ် ဘူတန် မြန်မာ မွန်ဂိုးလီးယား ရုရှား လာအို သီရိလင်္ကာ အိန္ဒိယ

တထာဂတ ဆိုသည်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မိမိကိုယ်ကိုယ် ရည်ညွှန်းရာတွင် အသုံးအများဆုံးသော ဘွဲ့တော် သို့မဟုတ် ဂုဏ်တော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤစကားလုံးသည် ပါဠိဘာသာ၏ ဝိဘတ်ပစ္စည်း ဆက်သွယ်မှုများအပေါ် မူတည်၍ အလွန်နက်နဲပြီး ကျယ်ဝန်းသော အနက်အဓိပ္ပာယ်များစွာ ရှိနေပါသည်။

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်ကို အောက်ပါအတိုင်း လေ့လာနိုင်ပါသည် -

ရှေးဘုရားရှင်တို့နှင့် တူညီသော အကျင့်တော်များ

• (က) ရှေးရှေးသော ဘုရားရှင်တို့သည် လောကသားတို့၏ အကျိုးငှါ မည်သို့ကျင့်ကြံ၍ ကြွလာတော်မူခဲ့သနည်း၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘုရားရှင်သည်လည်း ထိုသို့ပင် ကျင့်ကြံကြွလာတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
• (ခ) ဖွားမြင်တော်မူပြီးစတွင် ရှေးဘုရားရှင်များနည်းတူ မြောက်အရပ်သို့ ခုနစ်ဖဝါး လှမ်း၍ ကြွသွားတော်မူခြင်း ကို ဆိုလိုသည်။
• (ဂ) ကာမစ္ဆန္ဒ စသော ကိလေသာများကို ရှေးဘုရားရှင်များအတိုင်း ကျော်လွန်သွားတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။

အမှန်တရားကို သိမြင်ခြင်း (ဉာဏ်တော်)

• (ဃ) ခန္ဓာ၊ အာယတန စသည်တို့၏ မချွတ်ယွင်း မဖောက်ပြန်သော သဘောလက္ခဏာ ကို ဉာဏ်ဖြင့် သိတော်မူခြင်းဖြစ်သည်။
• (င) အရိယသစ္စာ လေးပါး တို့ကို အမှန်အတိုင်း ထိုးထွင်း၍ သိတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
• (စ) ခြောက်ဒွါရ၌ ထင်လာသော အာရုံများကို သဘောမှန်အတိုင်းသာ မြင်တော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။

နှုတ်ထွက်စကားနှင့် ဟောကြားမှု

• (ဆ) အဟုတ်အမှန်ကိုသာ ဟောကြား ဆိုဆုံးမတော်မူတတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
• (ဇ) မဖောက်မပြန် မချွတ်မယွင်း အကျိုးများသော စကားကိုသာ ဆိုတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
• (ဈ) ထိုထို ဟောသင့်ဟောထိုက်သည်ကိုသာ ဟောတော်မူတတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
• (ည) အကြောင်းအားလျော်စွာ ဝေနေယျတို့၏ အလိုနှင့်ကိုက်ညီအောင် ဟောကြားတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။

ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် သိမြင်မှု

• (ဋ) ဆိုသည့်အတိုင်း ပြုမူခြင်း၊ ပြုမူသည့်အတိုင်း ပြောဆိုခြင်း ရှိတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
• (ဌ) လူတို့ သိသမျှ အကြွင်းမဲ့ အားလုံးကို အကုန်အစင် သိတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
• (ဍ) သတ္တဝါတို့၏ ကိလေသာရောဂါကို နှိမ်နင်းပေးနိုင်သော နတ်ဆေးနှင့်တူသော ဒေသနာ ရှိတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။

သစ္စာလေးပါးနှင့် ပတ်သက်၍ ဆောင်ရွက်ခြင်း

• (ဎ) မှန်ကန်သော တီရဏပရိညာဖြင့် ဒုက္ခသစ္စာကို သိတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
• (ဏ) မှန်ကန်သော ပဟာနပရိညာဖြင့် သမုဒယသစ္စာကို ပယ်သတ် ကျော်လွန်တော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
• (တ) မှန်ကန်သော မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြု တော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
• (ထ) မှန်ကန်သော မဂ္ဂသစ္စာကို ကျင့်တော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။

ဖြည့်ကျင့်မှုနှင့် မဟာကရုဏာ

• (ဒ) မှန်ကန်သော ဝန်ခံမှုဖြင့် ဘုရားအဖြစ်ကို ရတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
• (ဓ) မဖောက်ပြန်သော မဟာကရုဏာတော် ဖြင့် သတ္တဝါတို့အကျိုးကို ကျင့်ဆောင်တော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
• (န) သူတစ်ပါးနှင့် မဆက်ဆံသော ဉာဏ်တော်အထူး တို့ကို ကိုယ်တိုင်ရရှိတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
• (ပ) ဖွားမြင်ခြင်း၊ ဘုရားဖြစ်ခြင်း၊ တရားဟောခြင်းနှင့် နိဗ္ဗာန်စံခြင်းဟူသော ဗုဒ္ဓကိစ္စများကို မှန်ကန်စွာ ဆောင်ရွက်ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဂုဏ်ရည်နှင့် ဖြစ်ခြင်း

• (ဖ) ရှေးဘုရားရှင်တို့နှင့် တန်းတူရည်တူ ဂုဏ်ကျေးဇူး ရှိတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
• (ဗ) အလိုအကြိုက်အားလျော်စွာ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ် ဖြစ်ခြင်း (စိတ်တိုင်းကျ ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်း) ရှိတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
• (ဘ) ဉာဏ်တော်ကြောင့် မစ္ဆေရ (ဝန်တိုမှု) စသည်တို့ ဖြစ်ခြင်းမရှိတော့ခြင်း ဖြစ်သည်။
• (မ) ဉာဏ်တော်ကြောင့် ဘဝသစ်၌ ပြန်လည်ဖြစ်တည်ခြင်း (ပဋိသန္ဓေနေခြင်း) မရှိတော့ခြင်း ဖြစ်သည်။

တရား၊ သံဃာနှင့် ဆုတောင်း

• (ယ) မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန်၊ ပရိယတ် ဟူသော သူတော်ကောင်းတရား ရှိတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
• (ရ) အရိယသံဃာတော်များ၏ အရှင်သခင် (သံဃာရှိသောသူ) ဖြစ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
• (လ) ရှေးရှေးက ဆုတောင်းခဲ့သည့်အတိုင်း ကျင့်တော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
• (ဝ) ရှေးဘုရားရှင်တို့၏ ဂုဏ်အင်္ဂါရပ်များဖြင့် ပြည့်စုံတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။

နိဂုံးချုပ် သိမြင်မှု

• (သ) မှန်ကန်သော သစ္စာဉာဏ်ဖြင့် သိတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
• (ဟ) မှန်ကန်သော ဉာဏ်တော် အမြဲရှိတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
• (ဠ) နောက်တစ်ဖန် ပြန်မလာနိုင်အောင် ကိလေသာတို့ကို အပြီးတိုင် ပယ်သတ်တော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။

နိဂုံးချုပ် တထာဂတဟူသော ဘွဲ့တော်သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ လမ်းစဉ်၊ အမှန်တရားကို သိမြင်ပုံနှင့် သတ္တဝါတို့အပေါ် ထားရှိသော မဟာကရုဏာတော်တို့ကို ဖော်ပြနေသည့် အနှစ်သာရအရှိဆုံး ဂုဏ်တော်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။

ဥပမာအနေဖြင့် ဆိုရလျှင် -

တထာဂတသည် ရှေးဟောင်းမြေပုံကို ကြည့်၍ ရတနာသိုက်ကို အမှန်တကယ် ရှာဖွေတွေ့ရှိသွားသော လမ်းပြကြီး နှင့် တူပါသည်။ ရှေးဘုရားရှင်တို့ သွားခဲ့သည့် လမ်းကြောင်းအတိုင်း လျှောက်လှမ်းခဲ့ပြီး (က-ဂ)၊ ရတနာသိုက်ဖြစ်သည့် အမှန်တရားကို တွေ့ရှိကာ (ဃ-စ)၊ အခြားသူများကိုလည်း ထိုလမ်းကြောင်းအတိုင်း မှန်ကန်စွာ လမ်းညွှန်ပေးနိုင်သူ (ဆ-ည) ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။

တထာဂတအမည်ရခြင်း

သဗ္ဗညုသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားကို တထာဂတဟု ခေါ်ဆိုရခြင်း၌ အကြောင်းတရား များစွာရှိ၏။ ယင်းသို့ အကြောင်းတစ်ရား များစွာရှိသည်တွင် အောက်ပါအချက်သည်ထဲ ထိုအထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။

ရဟန်းတို့ တထာဂတအမည်ရတော်မူသော သင်တို့ဆရာ ငါဘုရားသည် အကြင်ညဉ့်၌လည်း အတုမရှိ အမြတ်ဆုံးဖြစ်သည့် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်မြတ်ကြီးကို ထိုးထွင်း၍ သိမြင်တော်မူ၏။ အကြင်ညဉ့်၌လည်း ဝိပါက်ကမ္မဇရုပ် အကြွင်းမရှိသော အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာနဓာတ်ဖြင့် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူ၏။ ထိုညဉ့်နှစ်နှစ်ညဉ့်တို့၏ အတွင်း၌ လေးဆယ့်ငါးဝါ ကာလပတ်လုံး အကြင်တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူ၏၊ မြွက်ဟတော်မူ၏၊ ညွှန်ပြတော်မူ၏။ ထိုဟောပြော,မြွက်ဟ, ညွှန်ပြတော်မူအပ်သော တရားအလုံးစုံသည် ဟောကြားတော်မူသည့်အတိုင်း, မြွက်ဟတော်မူသည့်အတိုင်း, ညွှန်ပြတော်မူသည့်အတိုင်း မှန်သည်သာလျှင် ဖြစ်၏။ မမှန်ဟူေသာ အခြားတစ်မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် မဖြစ်ပေ။ ထို့ကြောင့် သင်တို့ဆရာ ငါဘုရားကို တထာဂတ ဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်ပေသည်။ (ဒီ-၃-၁၁၁။ အံ-၁-၃၃၂။)