တတြမဇ္ဈတ္တတာ
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|---|
 |
တတြမဇ္ဈတ္တတာ[၁] ဆိုသည်မှာ မိမိနှင့် အတူယှဉ်ဖက် ဖြစ်ကုန်သော စိတ်နှင့် စေတသိက် (သမ္ပယုတ်တရား) တို့ကို မိမိတို့ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၌ အယုတ်အလွန် မရှိစေဘဲ အညီအမျှ ဖြစ်စေကာ အလယ်အလတ်၌ တည့်မတ်စွာ ထားရှိသော သဘောတရား ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သောဘဏသာဓာရဏ စေတသိက်များတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
တတြမဇ္ဈတ္တတာ၏ သဘောသဘာဝကို အောက်ပါအတိုင်း လေးမျိုးခွဲခြား၍ လေ့လာနိုင်သည် -
၁။ လက္ခဏ (အမှတ်အသား) - သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို မိမိတို့၏ ကိစ္စ၌ အညီအမျှ ထမ်းဆောင်စေခြင်း သဘောရှိသည် (သမဝါဟိတလက္ခဏာ)။
၂။ ရသ (ကိစ္စ) - သမ္ပယုတ်တရားတို့၏ ကိစ္စ၌ ယုတ်လျော့ခြင်း သို့မဟုတ် ပိုလွန်ခြင်းကို တားမြစ်ခြင်း (ဦနာဓိကတာနိဝါရဏရသ) ကိစ္စရှိသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဘက်လိုက်မှုကို ဖြတ်တောက်ခြင်း ကိစ္စရှိသည်။
၃။ ပစ္စုပဋ္ဌာန် (ဉာဏ်၌ ထင်လာပုံ) - အလယ်အလတ် လျစ်လျူရှုတတ်သော သဘောတရားအဖြစ် ထင်လာသည်။
၄။ ပဒဋ္ဌာန် (နီးကပ်သောအကြောင်း) - ဖဿဦးဆောင်သော ယှဉ်ဖက်သမ္ပယုတ်တရားများသည် တတြမဇ္ဈတ္တတာ ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် အနီးကပ်ဆုံး အကြောင်းတရား ဖြစ်သည်။
အမည်၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် သဘောသဘာဝ
[ပြင်ဆင်ရန်]"တတြမဇ္ဈတ္တတာ" ဟူသော အမည်မှာ မိမိနှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်လာသော "ထို" (တတြ) စိတ်စေတသိက်တို့၌ "အလယ်အလတ် လျစ်လျူရှုသော သဘော" (မဇ္ဈတ္တတာ) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ၎င်းသည် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံပြု၍ လျစ်လျူရှုခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့နှင့် အာရုံတစ်ခုတည်းကိုပင် ယူကာ ထိုတရားတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကိုသာ အညီအမျှဖြစ်အောင် စောင့်ကြည့်ထိန်းညှိပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
ရထားထိန်း ဥပမာ
[ပြင်ဆင်ရန်]တတြမဇ္ဈတ္တတာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို အာဇာနည်မြင်းတို့ကို မောင်းနှင်သော ရထားထိန်း နှင့် တင်စားလေ့ရှိသည် -
- အာဇာနည်မြင်းတို့သည် အချင်းချင်း အယုတ်အလွန်မရှိဘဲ အညီအမျှ ပြေးသွားနေသောအခါ ရထားထိန်းသည် မြင်းတို့ကို ဆွဲခြင်း သို့မဟုတ် နှင်ခြင်း မပြုတော့ဘဲ အသင့်အတင့် ရှုစားကာ ဇက်ကြိုးကို ကိုင်ထားရုံသာ ပြုသည်။
- ထို့အတူ တတြမဇ္ဈတ္တတာသည်လည်း သမ္ပယုတ်တရားတို့ မိမိတို့ကိစ္စ၌ အညီအမျှ ဖြစ်နေစေရန် ဘက်မလိုက်ဘဲ အလယ်အလတ်ဝယ် တည့်မတ်ပေးထားသည်။
အကျိုးသက်ရောက်မှု
[ပြင်ဆင်ရန်]တတြမဇ္ဈတ္တတာသည် စိတ်အစဉ်၌ အောက်ပါ အစွန်းနှစ်ဖက်ကို တားမြစ်ပေးသည် -
- ထိနမိဒ္ဓ လွန်ကဲသဖြင့် စိတ်ဓာတ်တွန့်ဆုတ်ခြင်း (အယုတ်)။
- မာန ဦးဆောင်သဖြင့် စိတ်ဓာတ်မော်ကြွားခြင်း (အလွန်)။
၎င်းသည် ဆန္ဒ၊ ဝီရိယ၊ ပညာ စသည့် အဓိပတိတရားများ ထူးခြားစွာ လုပ်ဆောင်နေချိန်၌ပင် ထိုတရားတို့၏ လုပ်ငန်းရပ်များကို အညီအမျှ ဖြစ်စေရန် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ ဝိပဿနာ ရှုပွားနေသော ယောဂီတို့၏ ဉာဏ်တွင် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အယုတ်အလွန်မရှိဘဲ သင့်တင့်သော အားဖြင့် ရှုနေခြင်း (လျစ်လျူရှုခြင်း) အဖြစ် ထင်ရှားပေါ်လွင်လာတတ်သည်။[၂]
အခြားအမည်များ
[ပြင်ဆင်ရန်](ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ, ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာ, ဗောဇ္ဈင်္ဂုပေက္ခာ, ဈာနုပေက္ခာ, ပါရိသုဒ္ဓုပေက္ခာ ဟူသော အမည်များသည် “တတြမဇ္ဈတ္တတာ” စေတသိက်၏ အမည် ဖြစ်၏။ [၃][၄]
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
[ပြင်ဆင်ရန်]ပြင်ပလင့်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]
ဝီကီရင်းမြစ်ရှိ နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-စတုတ္ထတွဲ/သောဘဏစေတသိက် (၂၅) လုံး အပိုင်း နှင့်ပတ်သက်သမျှများ
ကိုးကား
[ပြင်ဆင်ရန်]- ↑ တတြမဇ္ဈတ္တတာ (ထီ) [တတြ+မဇ္ဈတ္တ+တာ] တတြမဇ္ဈတ္တတာ-စေတသိက်၊ ထို(မိမိနှင့် ယှဉ်ဖက်ဖြစ်သော စိတ်, စေတသိက်)တို့၌ လွန်မှု, ယုတ်မှုတို့၏ အလယ်၌တည်သော သဘောရှိသော-ပုဂ္ဂိုလ်-တရားအပေါင်း၏ အဖြစ်၊ ထိုယှဉ်ဖက်တရားတို့၌ လျစ်လျူရှု သည်၏အဖြစ်။
- ↑ နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်
- ↑ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၇။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၅၆။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၁၉။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၄။ သာရတ္ထ၊၁၊၃၇၃။)
တေသု ဓမ္မေသု မဇ္ဈတ္တတာ တတြမဇ္ဈတ္တတာ။ ဝိဘာဝိနီ၊၁၁၀။ တေသု ဓမ္မေသူတိ ယေသု ဓမ္မေသု သယမုပ္ပန္နော၊ တေသု အတ္တနာ သမ္ပယုတ္တေသု စိတ္တစေတသိကဓမ္မေသု။ ... မဇ္ဈေ ဌိတော အတ္တာ သဘာဝေါ ဧတဿာတိ မဇ္ဈတ္တော။ ပုဂ္ဂလော, ဓမ္မသမူဟောဝါ။ တဗ္ဘာဝေါ မဇ္ဈတ္တတာ။ မဏိမဉ္ဇူ၊၁၊၃၃၉။ (–ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၂၅။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၆-၇၊ ၂၂၂။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၈၈။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၉၃၊ ၉၆။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၇၉။ ဝိမတိ၊၁၊၇၃။ သံ၊ဋီ၊၂၊၃၉၇။ အနုဋီ၊၁၊၁၀၀။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၁၄၇။) (အဘိ၊ဝတာရ၊ဋီ၊၁၊၃၀၇။ ပရမတ္ထ၊ဋီ၊၈၆-တို့၌ “တေသု တေသု”ဟု ရှိ၏။) - ↑ တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၉