ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ
| ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ | |
|---|---|
| လူမျိုး: | ကရင်လူမျိုး |
| ဒေသအလိုက် ပျံ့နှံ့မှု: | မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံနယ်စပ်မျဉ်းတလျှောက် |
| ခွဲခြားမှု: | တရုတ်-တိဗက်နွယ်
|
| ရှေးဦးပထမဖြစ်သော ဘာသာစကား | ရှေးဦး-ကရင်နွယ် |
| အခွဲများ: | |
| ISO 639-2 / 5: | kar |
| Glottolog: | kare1337[၁] |
 | |
ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ (အင်္ဂလိပ်: Karenic languages) သည် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားမိသားစု ၏ ကိုင်းခွဲတစ်ခု ဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း၊ အရှေ့ဘက် နယ်စပ်ဒေသများနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အနောက်ဘက် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုများ ပြောဆိုကြသည့် ဘာသာစကားစု ဖြစ်သည်။[၂]ကရင်နွယ်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုသူ လူဦးရေ စုစုပေါင်းသည် အနည်းဆုံး ၄ သန်းကျော်ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။[၃]
သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းသမိုင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားမိသားစု အတွင်း မည်သည့်နေရာတွင် ထည့်သွင်းရမည်ဟူသော အချက်သည် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား ကာလရှည်ကြာ ငြင်းခုံခဲ့ရသော ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကရင်ဘာသာစကားများသည် အခြား တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် ဘာသာစကားများနှင့်မတူဘဲ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံတွင် "ကတ္တား-ကရိယာ-ကံ" (SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုသောကြောင့် ပညာရှင်ကြီး ရောဘတ် ရှာဖာ (Robert Shafer) ကဲ့သို့သော အစောပိုင်းဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ကရင်ဘာသာစကားကို တရုတ်-တိဗက်မိသားစုနှင့် အဆင့်တူ သီးခြားဘာသာစကားခွဲတစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။[၄] သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဂျိမ်းစ် အေ မာတစ်ဆော့ဖ် (James A. Matisoff) နှင့် ဒေးဗစ် ဘရက်ဒ်လေ (David Bradley) တို့၏ နက်ရှိုင်းသော သုတေသနများအရ ကရင်ဘာသာစကားရှိ အခြေခံဝေါဟာရများနှင့် အသံပြောင်းလဲမှုစနစ်များသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများနှင့်သာ တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။[၅][၂] ၎င်းတို့၏ SVO ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ အိမ်နီးနားချင်း မွန်-ခမာ နှင့် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် နောက်ပိုင်းမှ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်ကြောင်း ယနေ့ခေတ်တွင် လက်ခံထားကြသည်။[၆]
မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းနှင့် ဝိသေသလက္ခဏာများ
[ပြင်ဆင်ရန်]တရုတ်-တိဘက် ဘာသာစကားအများစုသည် ဝါကျဖွဲ့ထုံးတွင် "ကတ္တား-ကံ-ကရိယာ" (Subject-Object-Verb: SOV) ပုံစံကို အသုံးပြုကြသော်လည်း၊ ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများသည် ထူးခြားစွာဖြင့် "ကတ္တား-ကရိယာ-ကံ" (Subject-Verb-Object: SVO) ပုံစံကို အသုံးပြုကြသည်။[၅] ယင်းသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော မွန်-ခမာဘာသာစကားများ နှင့် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။[၆]
ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို အဓိကအားဖြင့်[၇]
- မြောက်ပိုင်းကရင်အုပ်စု ပအိုဝ်း။
- အလယ်ပိုင်းကရင်အုပ်စု ကယား (Karenni/Kayah)၊ ကယန်း (Kayan/Padaung)၊ ဂေဘား၊ ကယော။
- တောင်ပိုင်းကရင်အုပ်စု လူဦးရေအများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် စကောကရင် နှင့် ပိုးကရင် (အရှေ့ပိုင်း ပိုးကရင်နှင့် အနောက်ပိုင်း ပိုးကရင်) တို့ ပါဝင်သည်။
စာပေအရေးအသား
[ပြင်ဆင်ရန်]ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများအတွက် စာပေအရေးအသားစနစ် မြောက်မြားစွာ ရှိသည့်အနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုဆရာ ဂျိုနသန် ဝိတ် (Jonathan Wade) က စကောကရင်နှင့် ပိုးကရင်ဘာသာစကားများအတွက် ဗမာအက္ခရာကို အခြေခံကာ မွမ်းမံတီထွင်ပေးခဲ့သော "ကရင်ခရစ်ယာန်စာပေ" ဖြစ်သည်။[၈] ထို့အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်များ အသုံးပြုသည့် လက္ခုန် (အရှေ့ပိုးကရင်) စာပေ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းသုံး ပိုးကရင်စာပေနှင့် ရောမအက္ခရာအခြေခံစာပေများလည်း သီးခြားစီ တည်ရှိကြသည်။[၉]
ကရင်စကားသုံးစွဲသူအရေအတွက်
[ပြင်ဆင်ရန်]မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကရင်ဘာသာစကားပြောဆိုသုံးစွဲသူများအနက် စကောကရင် စကားပြောဆိုသူ ၁.၂၈ သန်း၊ အရှေ့ပိုးကရင်စကား ပြောဆိုသူ တစ်သန်းခန့်နှင့် အနောက်ပိုးကရင်စကားပြောဆိုသူ ၂၁၀၀၀၀ ခန့် ရှိပြီး အခြား ကရင်ဘာသာစကားကွဲများ ပြောဆိုသူ ငါးသိန်းကျော်ရှိသည်ဟု Ethnologue 16th edition တွင် ဖော်ပြထားသည်။ အင်တာနက်ပေါ်တွင် ကရင်-အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်များတင်ထားသည်လည်း ရှိသည်။
ကိုးကား
[ပြင်ဆင်ရန်]- ↑ Nordhoff၊ Sebastian; Hammarström၊ Harald; Forkel၊ Robert; Haspelmath၊ Martin, eds. (2013)။ "Karenic"။ Glottolog။ Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology။
- 1 2 Bradley၊ David (1997)။ Tibeto-Burman languages and classification။ Pacific Linguistics။ pp. 1–71။
- ↑ Karenic - Ethnologue။ 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Shafer, Robert (1955). "Classification of the Sino-Tibetan Languages". Word 11 (1): 94–111.
- 1 2 Matisoff၊ James A. (2003)။ Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction။ University of California Press။ pp. 3–15။
- 1 2 Thurgood၊ Graham; LaPolla၊ Randy J. (2003)။ The Sino-Tibetan Languages။ Routledge။ pp. 66–75။ ISBN 978-0415748414။
- ↑ Manson၊ Ken (2011)။ A genetic classification of Karenic languages (PhD thesis)။ La Trobe University။
- ↑ Lieberman၊ Victor (2003)။ Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830။ Cambridge University Press။ pp. 120–135။
- ↑ Kato၊ Atsuhiko (2019)။ Kurabe, Keita (ed.)။ The Karenic Languages: An Overview။ Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa။ pp. 45–60။
| ရုံးသုံးဘာသာစကား | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ရုံးသုံးဘာသာစကား (တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| တိုင်းရင်းသား ဘာသာစကားများ ( ပြည်နယ် သို့ တိုင်းဒေသကြီးအလိုက်) |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| သင်္ကေတဘာသာစကား | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
