ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ
| ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ | |
|---|---|
| လူမျိုး: | ကရင်လူမျိုး |
| ဒေသအလိုက် ပျံ့နှံ့မှု: | မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ နယ်စပ်မျဉ်းတစ်လျှောက် |
| ခွဲခြားမှု: | တရုတ်-တိဗက်နွယ်
|
| ရှေးဦးပထမဖြစ်သော ဘာသာစကား | ရှေးဦး-ကရင်နွယ် |
| အခွဲများ: | |
| ISO 639-2 / 5: | kar |
| Glottolog: | kare1337[၁] |
ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ (အင်္ဂလိပ်: Karenic languages) သည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု၏ တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။[၂] ဤဘာသာစကားများကို မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း၊ အရှေ့ဘက် နယ်စပ်ဒေသများနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အနောက်ဘက် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုများ ပြောဆိုကြပြီး ကရင်စကားပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၄ သန်းကျော်ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။[၃]
သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းသမိုင်းနှင့် မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု အတွင်း မည်သည့်နေရာတွင် ထည့်သွင်းရမည်ဟူသော အချက်သည် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား ကာလရှည်ကြာ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည့် ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအများစုသည် ဝါကျဖွဲ့ထုံးတွင် "ကတ္တား-ကံ-ကရိယာ" (SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသော်လည်း ကရင်ဘာသာစကားများသည် "ကတ္တား-ကရိယာ-ကံ" (SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။
ထို့ကြောင့် ရှေးဦးပိုင်းတွင် ရောဘတ် ရှာဖာ (Robert Shafer) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက ကရင်ဘာသာစကားကို တရုတ်-တိဗက်မိသားစုနှင့် အဆင့်တူ သီးခြားဘာသာစကားခွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြဖူးသည်။[၄] သို့သော် ဂျိမ်းစ် အေ မာတစ်ဆော့ဖ် (James A. Matisoff) နှင့် ဒေးဗစ် ဘရက်ဒ်လေ (David Bradley) တို့၏ နောက်ပိုင်း သုတေသနများအရ ကရင်ဘာသာစကားရှိ အခြေခံဝေါဟာရများနှင့် အသံပြောင်းလဲမှုစနစ်များသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများနှင့်သာ တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်ကြောင်း ခိုင်လုံစွာ သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။[၅][၂] SVO ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းမှာ အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော မွန်-ခမာ နှင့် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း ယနေ့ခေတ် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက အများစု လက်ခံထားကြသည်။[၆]
ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲများ
[ပြင်ဆင်ရန်]ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို ပထဝီဝင်နှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လက္ခဏာများအရ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားထားသည် -[၇]
စာပေအရေးအသား
[ပြင်ဆင်ရန်]ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများအတွက် စာပေအရေးအသားစနစ်များ ရှိသည့်အနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုဆရာ ဂျိုနသန် ဝိတ် (Jonathan Wade) က စကောကရင်နှင့် ပိုးကရင်ဘာသာစကားများအတွက် မြန်မာအက္ခရာကို အခြေခံကာ တီထွင်ပေးခဲ့သော အရေးအသားစနစ် ဖြစ်သည်။[၈] ထို့အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်များ အသုံးပြုသည့် လက္ခုန် (အရှေ့ပိုးကရင်) စာပေ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းသုံး ပိုးကရင်စာပေနှင့် လက်တင်အက္ခရာအခြေခံ စာပေစနစ်များလည်း သီးခြားစီ တည်ရှိနေကြသည်။[၉]
ကိုးကား
[ပြင်ဆင်ရန်]- ↑ Nordhoff၊ Sebastian; Hammarström၊ Harald; Forkel၊ Robert; Haspelmath၊ Martin, eds. (2013)။ "Karenic"။ Glottolog။ Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology။
- 1 2 Bradley၊ David (1997)။ Tibeto-Burman languages and classification။ Pacific Linguistics။ pp. 1–71။
- ↑ Karenic - Ethnologue။ 2026 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Shafer, Robert (1955). "Classification of the Sino-Tibetan Languages". Word 11 (1): 94–111.
- ↑ Matisoff၊ James A. (2003)။ Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction။ University of California Press။ pp. 3–15။
- ↑ Thurgood၊ Graham; LaPolla၊ Randy J. (2003)။ The Sino-Tibetan Languages။ Routledge။ pp. 66–75။
- ↑ Manson၊ Ken (2011)။ A genetic classification of Karenic languages (PhD thesis)။ La Trobe University။
- ↑ Lieberman၊ Victor (2003)။ Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830။ Cambridge University Press။ pp. 120–135။
- ↑ Kato၊ Atsuhiko (2019)။ Kurabe, Keita (ed.)။ The Karenic Languages: An Overview။ Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa။ pp. 45–60။