ချင်းလူမျိုး

Wikipedia မှ
ဤနေရာသို့သွားရန် - အ​ညွှန်း​, ရှာ​ဖွေ​ရန်​
ချင်းပြည်နယ်​အလံ

[၁]

မာတိကာ

နောက်​ခံ​သမိုင်း​ကြောင်း​နှင့်​လူ​မျိုး​စု​များ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ချင်း​လူ​မျိုး​တို့​သည် မြန်မာ​နိုင်ငံ​အတွင်း​သို့ ဝင်​ရောက်​ခဲ့​ကြ​သော လူ​မျိုး​အုပ်​အစု​ကြီး​၃​စု​ဖြစ်​သည့် မွန်​ခမာ အနွယ်​တိ​ဗက် မြန်မာ​အနွယ်​နှင့်​ထိုင်း တရုတ်​အနွယ်​တို့​အနက်​မှ တိ​ဗက်​တို့​အနက်​မှ​တိ​ဗက်​မြန်မာ​အုပ်စု​ဝင်​ဖြစ်​သည့် အခြေ​ခံ အား​ဖြင့် ချင်း​လူ​မျိုး​တို့​လည်း​မေ​ထေး​ချင်း ရိုး⁠ရိုး​ဟု ခွဲ​ခြား​ထားသော်​လည်း နေထိုင်​ရာ​အရပ် ဒေသ​ကို​ခွဲ​၍ လည်းကောင်း​ဒေသ အမည်​ဖြင့် ခွဲ​ခြားခေါ်ဝေါ်​နေ​ကြ​ခြင်း​များ​လည်း​ရှိ​သည်။ဤ​နည်း ဖြင့် တီး​တိန် (တဲ​ဒင်မ်) ချင်း၊ ဖ​လမ်း​ချင်း၊အား​ခါ​ချင်း မင်း​တပ်​ချင်း၊မ​တူ​ပီ​ချင်း၊ကန်​ပတ်​လက်​ချင်း၊ပ​လက်စ​ချင်း​နှင့်​ဝ​ချင်း နှင့်​မြေ​ပြန့် ချင်း​ဟူ၍ အမည်​အမျိုး​မျိုးရှိ​၍​နေ ခြင်း​ပင်​ဖြစ်​သည်။ ချင်းပြည်နယ်​မှ လူ​မျိုး​အုပ်စု​နေ​ဖြင့် များ​စွာ​ကွဲပြား​ခြား​နား​နေ​ကြသော်​လည်း​စကား​အုပ်စု​အနေ​ဖြင့်​မှု​အနည်းငယ် သာ​ခြား​နား​မှု​ရှိ​သည် ပင်မ​စကား​ကြီး​များ​ရှိ​ပြီး ဒေသန္တရ​ဆိုင်​ရာ အသုံး​အနှုံး​များ ဝေါဟာရ​များ နှင့် လေ​ယူ​လေ​သိမ်း အသံ​ထွက်​အလေး​အပါ့​သာ​ကွဲပြား​ကြ​သည်။

ချင်းပြည်နယ်​မြေပုံ

[၂]

ဦးဖိုးကျား ရေး​သော ခေတ်​မီ မြန်မာ​ရာဇဝင်​အကျဉ်း​စာအုပ်​မှ.....

နေထိုင်​ရာ​ဒေသ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ချင်း​လူ​မျိုး​များ​နေထိုင်​ရာ ဒေသ​ကို အကြမ်း​အား​ဖြင့်ဖော်​ပြ​ရသော် မြန်မာ​နိုင်ငံ​အနောက်မြောက်​ဘက် စံ​မ​ရ​နောင်​တန်း​ဒေသ၊ နာ​ဂ​တောင်​နှင့် မဏိ​ပူ​ရ​ပြည်နယ်​တို့​မှ တောင်​ဘက် မော်​တင်​စွန်း ရောက်​လု​နီး ဒေသ​စပ်ကြား​နှင့် အရှေ့​ဘက် ချင်းတွင်း​မြစ်​၏ လက်တက်​ဖြစ်​သော မြစ်​သာ​မြစ်​နှင့် အနောက်​ဘက် ဗင်္ဂ​လားအော် ရောက်​လု​နီး​ဒေသ​စပ်ကြား တောင်​မြင့်​ကုန်း​တန်း လျှို​မြောင်​တို့​မှာ ချင်း​လူ​မျိုး​တို့ နေထိုင်​ရာ အချက်​အချာ​ဒေသ ဖြစ်​လေ​သည်။

ချင်း​လူ​မျိုး​တို့ နေထိုင်​ရာ မြောက်​ဘက်​အစွန်ဆုံး​ဒေသ​၌ ပေ(၁​၂​၅​ဝ​ဝ) မြင့်​သော စာ​ရာ​မေ​တိ​တောင်ရှိ​ရာ စုံ​မ​ရ တောင်တန်း​ဒေသ​ဖြစ်​၏။ ယင်း​၏ အနောက်တောင်​ဘက် မဏိ​ပူ​ရ​မြေ​ပြန့်​မှာ ကသည်း ခေါ် မေ​ထေး​ချင်း​လူ​မျိုး တစ်​မျိုး​၏ ဒေသ​ဖြစ်​၏။ ထို​ဒေသ​၏ တောင်​ဘက်​၌သော် ချင်း​တောင်​စစ်စစ်​ဟု ဆို​ရ​မည့် တီး​တိန်၊ ဖ​လမ်း​နှင့် ဟား​ခါး​နယ်​များ ရှိ​ပေ​သည်။ ယင်း​၏​တောင်​ဘက်​၌ (၁​၀​၄​၀​၀)မြင့်​သော ဝီ​တို​ရိ​ယ​တောင်​တစ်​ဝိုက်​ဖြစ်​သည့် ပ​ခုက္ကူ တောင်တန်း​ဒေသ (ကန်​ပက်လက်)ရှိ​သည်။ နောက်​ဘက်​၌ မြောက်​ပိုင်း ရခိုင်​တောင်တန်း​ဒေသ (ပလပ်​ဝ)နှင့် ကုလား​တန်​မြစ်​ဝှမ်း​၏ မြောက်​ဘက်​ဒေသ​တို့ ရှိ​ကြ​သည်။ ထို​ဒေသ​များ​၌ ချင်း​လူ​မျိုး တို့​ကို တွေ့​ရ​ပေ​သေး​သည်။ ထို​ဒေသ​များ​၌ ချင်း​လူ​မျိုး​တို့​ကို တွေ့​ရ​ပေ​သေး​သည်။ ထို​မျှ​မက​သေး၊ ချင်း​လူ​မျိုး​များ​ကို ရခိုင်​ရိုးမ​တောင်​၏ တောင်​ဘက်​ပိုင်း​တစ်​လျှောက်​နှင့် အရှေ့​ဘက်​မင်း​ဘူး၊ သရက်​မြို့၊ ပြည်​ခ​ရိုင်​များ​တွင် တွေ့​ရ​သေး​၏။ ထို ဒေသ​တို့​နှင့် တစ်​ဆက်​တည်း ဖြစ်​သော ပဲခူး​ရိုးမ​တောင်​စွယ် တို့​၌​ပင် ချင်း​ရွာ​အချို့ ရှိ​နေ​သည်။ ပြည်ထောင်​စု မြန်မာ​နိုင်ငံ​မှ​အပ အရှေ့​ပါ​ကစ္စ​တန်​ပြည်နယ်​နှင့် အာသံ​ပြည်နယ်​တို့​၌​လည်း ချင်း​လူ​မျိုး​များ ရှိ​ပေ​သေး​သည်။

တိ​ဗက်​မြန်မာ​အစု​ဝင် ဘာသာ​စကား​ကို ပြောဆို​သူ လူ​မျိုး​အချို့​ကို မြန်မာ​နိုင်ငံတွင်း​သို့ ရွေ့​ပြောင်း ဝင်​ရောက်​ကြ​ရာ​တွင် ချင်း​လူ​မျိုး​တို့​မှာ အရှေ့မြောက်​ဘက်​ဆီ​မှ ခပ်​စောစော​က​ပင် ဝင်​ရောက်လာ​ကြ​၍ နောက်​ဝင်​လာ​သူ​တို့​ကို နေရာ​ဖယ်​ပေး​ခြင်း​အား​ဖြင့် နောက်​ရိုးမ တစ်​လျှောက်​တွင် အခြေ​စိုက်​လာ​ခဲ့​ကြ​ဟန် တူ​ပေ​သည်။ ထို​မှ​တစ်​ဆင့် အနောက်​ဘက်​အာသံ​ပြည်နယ် မဏိ​ပူ​ရ​ပြည်နယ်​နှင့် အနောက်​ပါ​ကစ္စ​တန်​ဘက်​သို့ တ​ဖြည်း​ဖြည်း ရွေ့​ပြောင်း​နေထိုင်​ခဲ့​ကြ​၏။ လွန်ခဲ့သော​နှစ်​ပေါင်း ၅​ဝ အတွင်း​ခန့်​တွင် ချင်း​လူ​မျိုး​အများ​ပင် အရှေ့​ဘက် ဧရာဝတီ​မြစ် ှမ်း မြေ​ပြန့်​ဒေသ​သို့​၎င်း၊ ရခိုင်​တိုင်း​ဒေသ​များ​သို့​၎င်း ပျံ့နှံ့​နေထိုင်​လာ​ကြ​သည်​ကို တွေ့​ရ​သည်။

ဘာသာ​စကား​အလိုက် ချင်း​အမျိုးကွဲ​ပြား​ခြင်း[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ချင်း​လူ​မျိုး​တို့ ပြောဆို​သော ဘာသာ​စကား​များ​ကို​လိုက်​၍ က​သည်းခေါ် မေ​ထေး​အမျိုး​နှင့် ချင်း​ရိုး⁠ရိုး​ဟု အမျိုး​ခွဲ​ခြား သတ်​မှတ်ထား​၏။ ချင်း​အမျိုး​ကို တစ်​ဖန် ရှေး​ကု​ကီ၊ မြောက်​ပိုင်း​ချင်း၊ အလယ်​ပိုင်း​ချင်း၊ တောင်​ပိုင်း​ချင်း​ဟု ခွဲ​ခြား​ပြန်​သည်။ ပြောဆို​သော ဘာသာ​စကား​တို့​မှာ ဘာသာ​တူ အသံကွဲ စကား​မျိုး​သာ ပါဝင်​သည်​သာ​မက အခြေ​ခံ​၌​သာ တူ​၍ သီးခြား ဘာသာ​စကား​များ ကွဲပြား​နေ​သည်​လည်း ရှိ​သည်။ ထို့​ကြောင့် နိုင်ငံ​အတွင်း​၌​ပင် ချင်း​ဘာသာ​စကား ၄​၄ မျိုး​မျှ ကွဲပြား​နေ​ပေ​သည်။ ၁​၉​၄​၁ ခု မြန်မာ​နိုင်ငံ​သန်းခေါင် စာရင်း​အရ ချင်း​လူ​မျိုး ဦးရေ​မှာ ၃​၅​ဝ⁠ဝ​ဝ​ဝ ခန့် ရှိ​၏။ ယင်းသို့ အမျိုး​ထွေပြား​လှ​သော ချင်း​လူ​မျိုး​တို့​အကြောင်း​ကို သိသာ​ထင်ရှား​အောင် ရေးသား​ချိန်​မှာ ဘာသာ​စကား​လိုက် ခွဲ​ခြား​သတ်​မှတ်​၍ ဖော်​ပြ​မှ​သာ​လျှင် လေ့​လာ​သူ​တို့​အတွက် ပိုမို​လွယ်ကူ​ပေ​လိမ့်​မည်။

ကသည်း​ချင်း​များ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ချင်း​အမျိုး​ကို ၂ စား​ခွဲ​ခြား​ထား​ရာ​တွင် ပထမ​အမျိုး ဖြစ်​သော ကသည်း​ချင်းခေါ် မေ​ထေး​ချင်း​တို့​၏ အကြောင်း​ကို ကသည်း​လူ​မျိူး​တွင် စုံလင်​စွာ ဖော်​ပြ​ထား​သည်​ကို ကြည့်ပါ။

ချင်း(ဟား​ခါး)အမျိုးသမီး​လေး​များ

ချင်း​ရိုး⁠ရိုး​များ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

အထက်ဖော်​ပြ​ထား​သည့်​အတိုင်း ချင်း​ရိုး⁠ရိုး​များ​တွင် ပါဝင်​သော ရှေး​ကု​ကီ​ချင်း၊ မြောက်​ပိုင်း​ချင်း၊ အလယ်​ပိုင်း​ချင်း၊ တောင်​ပိုင်း​ချင်း​တို့​ကို အောက်​တွင် ပိုမို​၍ ရှင်းလင်း​စွာ သိသာ​ရန် တစ်​မျိုး​စီ သီး​ခြားဖော်​ပြ ထား​ပါ​သည်။

ရှေး​ကု​ကီ​ချင်း​များ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ရှေး​ကု​ကီ​ချင်း​တို့​သည် လွန်ခဲ့သော ၁​၂​၅ နှစ်​လောက်​ကတည်းက​ပင် အာသံ​နယ်​လူ​ရှေ​တောင်တန်း​ဒေသ​၌ အခြေ​စိုက်​လာ​ခဲ့​ဟန်​တူသော်​လည်း သာ​ဒိုး​ချင်း​များ ဝင်​ရောက်​နေထိုင်​မှု​ကြောင့် မြောက်​ဘက်​သို့ ရွေ့​ပြောင်း ပေး​ကြ​ရာ လူ​ရှေ​တောင်တန်း​ဒေသ​မြောက်​ဖျား​နှင့် မဏိ​ပူ​ရနယ်​တို့​တွင် ယခု​တွေ့​ရ​သည်။ ရှေး​ကု​ကီ​ချင်း​တို့​၏ ဘာသာ​စကား​မှာ အလယ်​ပိုင်း ချင်း​တို့​၏ ဘာသာ​စကား​နှင့် နီးစပ်​သည်​ဟု ဆို​၏။ ဤ​ချင်း​မျိုး​တွင် ပါဝင်​သူ​တို့​မှာ က​ချာ​နယ်​မြောက်​ပိုင်း တိ​ပါ​ရ​တောင်၊ စီ​လ​ဟက်​တွင် အများ​ဆုံး တွေ့​ရ​သည်။ ထို့​အပြင်​ရန်​ခေါ​နှင့် ာ​လမ်​များ၊ မဏိ​ပူ​ရနယ်​ရှိ အနာ​လ​များ၊ ရခိုင်​တောင်တန်း​နယ်၊ ကုလား​တန်​မြစ်​တစ်​ဝိုက်​ရှိ ကျော သို့မဟုတ် ချော​များ​လည်း ပါဝင်​သည်။ ယင်း​ချော​လူ​မျိုး​များ​ကား လွန်ခဲ့သော နှစ် ၃​ဝ⁠ဝ ကျော်​အထက်က ရခိုင်​မိဖုရား​စော​မဲကြီး​သည် ဘုရားကျွန်​အဖြစ် လှူဒါန်း​ခဲ့​၍ ထို​အရပ်​ဒေသ​သို့​၍ ရောက်လာ​သည်​ဟု သက်ကြီး စကား သက်ငယ်​ကြား ရှေး​သူ​ဟောင်း​တို့​၏ စကား​တွင် ဖော်​ပြ​ထား​သော လူ​မျိုး​များ ဖြစ်​သည်။

မြောက်​ပိုင်း​ချင်း​များ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

မြောက်​ပိုင်း​ချင်း​လူ​မျိုး​တို့​တွင်​လည်း နီးစပ်​ရာ​ဘာသာ စကား​အလိုက် (က) သာ​ဒိုး(Thadou)ချင်း​များ​နှင့် (ခ) စုတ်​တေး (Sokte) ကမ်​ဟောင် (Kamhau)နှင့် စီး​ယင်း (Siyin/ Sizang)ချင်း​များ​ဟု ၂ စု​ခွဲ​ထား​သည်။ သာ​ဒိုး (၆​ဝ⁠ဝ​ဝ)နှင့် ယိုး (၁​၄​ဝ​ဝ)တို့​မှာ ယခင်​က မြန်မာ​ပြည်​မ​တွင် နေ​ခဲ့​ကြ​ဟန် တူ​၏။ နှစ်​ပေါင်း ၃​ဝ​ဝ၊ ၄​ဝ​ဝ လောက်​က နာ​ဂ​တို့​ဒေသ​ဖြစ်​သော စုံ​မ​ရ​တောင်တန်း​ဒေသ​သို့ ဝင်​ရောက်​နေထိုင်​လာ​ကြ​သည်။ ယခု​အခါ​တွင် တီး​တိန်​နယ်​၏ မြောက်​ဘက်​အစွန်​ဒေသ​နှင့် မဏိ​ပူ​ရ​ပြည်နယ်​တို့​တွင် တွေ့​ရ​သည်။

စုတ်​တေး (Sokte)၊ ကမ်​ဟောင် (Kamhau)၊ စီး​ယင်း (Siyin/ Sizang)[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

၁​၉​၃​၁ ခု သန်းခေါင်​စာရင်း​အရ စုတ်​တေးချင်း​ဦးရေ​မှာ ၁​၇​ဝ⁠ဝ​ဝ ကျော်၊ ကမ်​ဟောင်​ချင်း ၂​ဝ⁠ဝ​ဝ⁠ဝ ကျော်​နှင့် စီး​ယင်း ချင်း ၃​၅​ဝ⁠ဝ ကျော်​ရှိ​ကြောင်း သိ​ရ​၏။ ယင်း​တို့​မှာ အကြမ်း အား​ဖြင့် တီး​တိန်​နယ်​တွင် နေ​ကြ​၍ တီး​တိန်​ချင်း​ဟု​လည်း ခေါ်​ကြ​သည်။ စုတ်​တေးချင်း​တို့​သည် တီး​တိန်​နယ်​မြောက်​ပိုင်း မဏိ​ပူ​ရ​မြစ် ကမ်း​များပေါ်​တွင် နေ​ကြ​သည်။ အထက်​မြန်မာ ပြည်​ကို သိမ်းပိုက်​စဉ်​က ဗြိတိသျှ​တို့ အကျိတ်​အနယ် တိုက်​ယူ ရ​သော ချင်း​တို့​မှာ စိ​ယင်​ချင်း​များ ဖြစ်​၏။ အမည်​ရင်း​မှာ ရှီ​ယန်​တေး​ဖြစ်​၏။ မြန်မာ​တို့​က သူ​တို့​ကို စိ​ယင်​ဟု ခေါ်​ကြ သည်။

စီး​ယင်း​ချင်း​တို့​မှာ လူ​ဦးရေ​နည်း​၍ ရွာ​ကြီး ၈ ရွာ​လောက် တွင်​သာ နေ​လင့်ကစား စစ်​မှု​ထမ်း​ခြင်း​တွင် လက်ဦး​ဖြစ်​ခြင်း၊ တိုးတက်​လို​ခြင်း​တို့​ကြောင့် အရေး​ပါ​လှ​သူ​များ ဖြစ်​၏။ ဒေသ အနှံ့အပြား​သို့ ရောင်းဝယ် ဖောက်ကား​လေ့​ရှိ​သ​ဖြင့် နေရာ​အနှံ့ အပြား​သို့ ရောက်​သည့်​အတိုင်း သူ​တို့​၏​စကား​ကို တီး​တိန်​နယ် တွင် အများ​ပြောဆို​နိုင်​၍ ထို​နယ်​၏ ရုံး​သုံး​စကား​ပင် ဖြစ်​ခဲ့​ပေ သည်။ စီး​ယင်း​ချင်း​တို့​သည် တီး​တိန်၊ စုတ်​တေး​တို့​၏ အရှေ့ ဘက် ဒေသ​တွင် နေထိုင်​ကြ​သည်။ ပင်ပန်း​ခံ​ကာ ကြိုးစား​လုပ် ကိုင်​၍ တတ်သိ​လို​စိတ်ရှိ​ကြ​သည်။ ယောက်ျား​တို့​သည် အမဲ လိုက်​ခြင်း​နှင့် စစ်တိုက်​ခြင်း​၌ ဝါသနာ​ပါ​သည်။ အလုပ်​ကြမ်း မှာ​မူ မိန်းမ​နှင့် ကျွန်​တို့​၏​အလုပ် ဖြစ်​သည်​ဟု စီး​ယင်း​ချင်း​တို့ ဆိုရိုးစကား​ရှိ​သည်။ တီး​တိန်​နယ်​ချင်း​တို့​သည် ဖ​လမ်း​ချင်း (ဝှန်​လ​ငို​တို့​မှ တစ်ပါး) တို့​နှင့်​မ​တူ​ဘဲ ဆံ​နောက်​တွဲ​ထုံး​ကြ သည်။ မဏိ​ပူ​ရ​ပြည်နယ်​သို့ သွားရာလမ်း​မှာ ထို​ချင်း​တို့​၏ ဒေသ​ကို ဖြတ်​သန်း​သွား​သ​ဖြင့် ယဉ်ကျေး​မှု​တွင် များ​စွာ တိုးတက်​လျက် ရှိ​ကြ​သည်။

အလယ်​ပိုင်း​ချင်း​များ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ဖ​လမ်း​နှင့် ဟား​ခါး​နယ်​များ​တွင်​နေ​ကြ​သော ချင်း​များ​သည် အလယ်​ပိုင်း​ချင်း​ဖြစ်​၏။ ဖ​လမ်း​နယ်​ရှိ ချင်း​တို့​တွင် ရှူန်​က သို့မဟုတ် တ​ရှုံ​ချင်း​များ (၃​ဝ⁠ဝ​ဝ)၊ ဇ​ဟောင် သို့မဟုတ် ယ​ဟောင်​ချင်း​များ (၉​၅​ဝ​ဝ)၊ လိုင်​ဇို သို့မဟုတ် လွန်​စီ​အို​ချင်း များ (၆​၅​ဝ​ဝ)၊ ကွန်​လီ​ချင်း​များ (၃​၅​ဝ​ဝ)၊ ငွန် သို့မဟုတ် တ​ပေါင်​ချင်း​များ (၃​၅​ဝ​ဝ) နှင့် ဇင်​ဂျက်​ချင်း​များ (၆​ဝ⁠ဝ​ဝ)တို့ ပါဝင်​သည်။ ဤ​ဒေသ​တွင် လိုင်​ဇို​စကား​ကို အသုံး​များ​သည်။ချင်း​တောင်​အခြား​ဒေသ​နှင့် နှိုင်း​စာ​လျှင် ထို​ဒေသ​တွင် လူ​ဦးရေ​များပြား​၏။ အိမ်​ခြေ ၄​ဝ​ဝ မျှ​ရှိ​သော ရွာ​ကြီး​တို့​ကို တောင်​စောင်း​များ​တွင် တည်ဆောက်​နေ​ကြ​သည်။ ပြောင်း၊ ဗူး၊ ဖရုံ​တို့​မှာ အဓိက​အစာ ဖြစ်​ပေ​သည်။ ဝတ်စား​ဆင်ယင်​မှု နည်းပါး​လှ​သည်။ ကိုယ်​လုံး​ကိုယ်​ဖန်​အား​ဖြင့် အခြား​ချင်း​တို့ လောက် မ​တောင့်တင်း သော်လည်း ဆက်ဆံ​ရေး​၌ ပိုမို ကျွမ်းကျင်​ကြ​၍ မိတ်​သင်္ဂဟ​ပေါများ​ကြ​သည်။ယ​ဟောင်​တို့​သည် မိမိ​တို့​ဖာ​သာ တောင်ရိုး​တစ်​ခု​တွင် နေ​ကြ​၏။ စုတ်​တေး​နှင့် ကမ်​ဟောင်​တို့​မှာ မိမိ​တို့​မှ ဆင်းသက် သူ​များ​ဟု ယူဆ​ကြ​သည်။ ဝှန်​လ​ငို​တို့​ကား ကျန်​ရစ်​နေ​ခဲ့​သော လူ​ရှေ​များ​ဖြစ်​ကြ​၏။ တ​ရှုံ တို့​မှာ တောင်​ဘက်​ဆီ​မှ ဟား​ခါးတို့ တိုက်ခိုက်​မှု​ကြောင့် ဖ​လမ်း​သို့ ရွှေ့​လာ​သူ​များ ဖြစ်​၏။ ဤ ဒေသ​ရှိ ချင်း အမျိုး​စု​တို့​မှာ ရောနှော​နေထိုင်​ကြ​သည်။ ဒေသ လိုက် အများ​သဘောတူ ရွေး​ကောက်​တင်​မြှောက်​သော လူကြီး ၅ ဦး ပါဝင်​သည့် အဖွဲ့​က စီမံ​အုပ်ချုပ်​ကြ​လေ​သည်။ ဟား​ခါး​နယ်​ရှိ​ချင်း​များ​တွင် ဟား​ခါး​နယ်​မြောက်​ပိုင်း​နေ လိုင်(ဟား​ခါး) ကလန်⁠ကလန်​နှင့် ယို​ကွ(ပေါင်း ၂​၄​ဝ⁠ဝ​ဝ)၊ တောင်​ပိုင်း​နေ လော​ထု (၁​ဝ⁠ဝ​ဝ​ဝ)၊ ဇို​တုန် (၉​ဝ⁠ဝ​ဝ)၊ ဆမ်​တန် (၇​ဝ⁠ဝ​ဝ) တို့ ပါဝင်​သည်။ ဗိုလ်​မှူး အင်း​ရစ်​က ဟား​ခါး​စု​စု ပေါင်း ၆​၈​ဝ⁠ဝ​ဝ ခန့်​ရှိ​မည်​ဟု ခန့်​မှန်း​သည်။ ချင်း​တောင်သူ​ပုန်​ထ​စဉ်​က ဗြိတိသျှ​တို့ လေးစား​လောက်​အောင် တိုက်​ရည်​ခိုက်​ရည်​ကောင်း​စွာ​နှင့် တော်​လှန်​တိုက်ခိုက်​ကြ သည်။ စစ်​ရည်​စစ်​သွေး​ရှိ​သူ​များ ဖြစ်​၏။ အယပ်​အမောင်း ကောင်း​၍ သန်စွမ်း​ပင်ပန်း​ခံ​နိုင်​သူ​များ ဖြစ်​သည်။ အသိ​ဉာဏ် ကောင်း​သူ​များ ဖြစ်​လင့်ကစား နေထိုင်​ရာ​ဒေသ​မှာ ရောက် ပေါက်​ရန် ခဲယဉ်း​ခြင်း​ကြောင့် တိုးတက်​သင့်​သ​လောက် မ​တိုး တက်​ကြ​ပေ။ ဤ​ဒေသ​တွင် (ဟား​ခါး)စကား​ကို အသုံး​များ​ကြ ၏။ မိရိုးဖလာ ဆက်ခံ​လာ​သော အကြီးအကဲ​တို့​က ဒေသ​လိုက် အုပ်ချုပ်​ကြ​သည်။

ကမ္ဘာ​ကို ရေ​လွှမ်းမိုး​ပြီး​နောက် ကျန်​နေ​သော​ဇနီးမောင်နှံ​မှ ပေါက်ဖွား​လာ​သည်​ဟု ဟား​ခါး​ချင်း​တို့ ယုံကြည်​ကြ​သည်။ အကြီးအကဲ​တို့​မှာ ပိုး​ဖြင့် လှပ​ဆန်းကြယ်​စွာ​ရက်​လုပ်​ထား​သော လွှာချင်း​များ​ကို ရုံ​ကြ​သည်။ ဝှန်​လ​ငိုချင်း​တို့​မှ​အပ ဤ​အလယ် ပိုင်း ချင်း​တို့​သည် မိမိ​တို့​ဆံ​ကို ဦးခေါင်း​ထိပ်​၌ သို့မဟုတ် န​ဖူးပေါ်​၌ ထုံး​ရစ်​ကြ​သည်။ သို့​ဖြစ်​၍ မြန်မာ​တို့​က ယင်း​တို့ အား ဗောင်း​ရှည်​ဟု ခေါ်ဝေါ်​ကြ​သည်။

လူ​ရှေ​နှင့် လ​ခါ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

အလယ်​ပိုင်း​ချင်း​တို့​တွင် လူ​ရှေ​နှင့် လ​ခါ​ချင်း​တို့​ကို​ပါ ထည့်​သွင်း​ရ​ပေ​မည်။ မြန်မာ​နိုင်ငံ​မှ အာသံ ပြည်နယ်​ဘက်​သို့ ရွေ့​ပြောင်း​ခဲ့​ကြ​သ​ဖြင့် မြန်မာ​နိုင်ငံအတွင်း​မှာ ထို​လူ​များ​ကို အနည်းငယ်​သာ တွေ့​နိုင်​ပေ​သည်။ လူ​အများ​စု​မှာ​မူ နိုင်ငံ​ပ​၌ နေထိုင်​ကြ​၏။ ရခိုင်​တောင်တန်း​နယ်​မြောက်​ပိုင်း​တွင် လ​ခါ များ ရှိ​သေး​ရာ ထို​ဒေသ​၌ ယင်း​တို့​ကို ရခိုင်​တို့​က ရှမ်း​တု​ဟု ခေါ်​ကြ​သည်။


တောင်​ပိုင်း​ချင်း​များ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

တောင်​ပိုင်း​ချင်း​များ​တွင် ပါဝင်​သူ​တို့​မှာ ပ​ခုက္ကူ တောင် တန်း​ဒေသ ချင်း​တောင်​နှင့် ရခိုင်​တောင်တန်း​ဒေသ တို့​ဆုံ​ရာ ခေါင်​လှ​သည့်​ဒေသ​တွင် ေ​နေထိုင်​ကြ​သည်။ ဝေ​လောင်​ချင်း​များ၊ တမန်း(၈)များ (၈​ဝ⁠ဝ​ဝ)၊ မိ​ရမ်​များ (၅​ဝ⁠ဝ​ဝ)၊ ဇို​လမ်​နီ​များ (၂​၅​ဝ​ဝ) နှင့် မ​ဂန်ခေါ် ကြိမ်​ပတ်​ချင်း​များ (၃​ဝ⁠ဝ​ဝ)တို့​အပြင် ပ​ခုက္ကူ​တောင်တန်း​ဒေသ​နေ ချင်း​များ၊ မင်း​ဘူး၊ သရက်​မြို့၊ ပြည်​ခ​ရိုင်​များ​နှင့် ရခိုင်​တိုင်း​နေ​ချင်း​များ ပါဝင်​ကြ​သည်။

ပ​ခုက္ကူတောင်တန်း​ဒေသ (ချင်း​ပုတ်၊ ချင်း​ပုန်း​နှင့် ယင်​ဒူး​များ) ပ​ခုက္ကူ​တောင်တန်း​ဒေသ​တွင် ချောင်း ၁​ဝ ချောင်း​ရှိ​ရာ ထို​ချောင်း​တို့​အနက် မြောက်​ဘက်​ပိုင်း ၇ ချောင်း​တွင် ချင်း​ပုတ်ခေါ် ကန်​ပက်လက်​ချင်း​တို့ (၂​ဝ⁠ဝ​ဝ​ဝ) နေထိုင်​၍ တောင်​ဘက်​ကန်​ပက်လက်​အထက် စ​လင်း​နှင့်​အခြား​တစ်​ချောင်း တွင် ယင်​ဒူး​တို့ (၄​၅​ဝ​ဝ)နေထိုင်​ကြ​၏။ မုန်း​ချောင်း​နှင့် ထို ချောင်း​၏ မြောက်​ဘက်​နှင့် ဆော​မြို့​၏​တောင်​ဘက်​တွင် ချင်း​ပုန်း (၈​ဝ⁠ဝ​ဝ)တို့​ကို တွေ့​ရ​၏။ ထို​မှ​သည် တောင်​ဘက် မင်း​ဘူး​ခ​ရိုင်​သို့ ပျံ့နှံ့​နေထိုင်​ကြ​သည်။ ဤ​ချောင်း​များ​တွင် ချင်း​တို့​သည် ၁​၅ အိမ်၊ အိမ် ၂​ဝ အစု​ဖြင့် ရွာ​ကလေး​များ​တည်​၍ နေထိုင်​ကြ​၏။ ထို​အိမ်​စု​ကလေး​များ​ကို ပေါင်း​ကာ ချောင်း​အလိုက် အုပ်ချုပ်​ရန် ချောင်း​အုပ်​များ ကို ခန့်ထား​ခဲ့​လေ​သည်။ ချောင်း​အုပ်​တို့​မှာ အစိုးရ​လခ​စား​များ ဖြစ်​၍ ချင်း​တောင်​ဒေသ​ရှိ အကြီးအကဲ​များ​ကဲ့သို့ ဩဇာ​အာဏာ မ​ရှိ​ကြ​ပေ။

ချင်း​ပုတ်​တို့​မှာ အယူ​သည်း​၍ ဗ​ဟု​သုတ​နည်းပါး​ကြ သည့်​အတိုင်း တိုးတက်​မှု​မ​ရှိ​လှ​ပေ။ နတ်​ကိုးကွယ်​မှု​ကို လေး နက်​စွာ ယုံကြည်​ကြ​၏။ နတ်​မ​မေး​ဘဲ မည်​သည့်​အမှု​ကို​မျှ မ​ပြု ို​ကြ​သ​ဖြင့် ယင်း​တို့​နှင့် ဆက်ဆံ​ရန်​မှာ မလွယ်​ကူ​လှ​ပေ။ မင်း​တပ်၊ ကန်​ပက်လက်​တစ်​ဝိုက်​ရှိ ချင်း​ပုတ်​တို့​မှာ တော​လိုက် ရာ​၌ ကျွမ်းကျင်​ကြ​သည်။ ၅ ပေ​မျှ ရှည်​သော​လေး​နှင့် သတ္တု အဖျား​တပ်​ထား​သော မြား​များ၊ ဓါး​တို​များ​ကို အမြဲ​ဆောင်​သည်။ လေး​ကြိုး​ရိုက်​ခြင်း​မှ ကာ​ကွယ်​နိုင်​ရန် ယွန်း​ချထား​သော ကြိမ် လက်​ပတ်​ကို လက်ဝဲလက်​တွင် ဝတ်ဆင်​ကြ​သည်။ အမျိုးသား​များ​သည် အဝတ်​အထည်​ကို လုံ⁠လုံ​လဲ​လဲ မ​ဝတ်ဆင်​ကြ​ချေ။ အမျိုးသမီး​တို့​မှာ ပေါင်လယ်​ထိ​သာ ရောက်​သော သင်တိုင်း များ​ကို ဆင်​မြန်း​ကြ​၏။ ထို​သင်တိုင်း​များ​ကို ခက်ခဲ​ဆန်းကြယ် စွာ ရက်​လုပ်​ထား​ပေ​သည်။

မင်း​တပ်​နှင့် ကန်​ပက်လက်​နယ်​ရှိ ချင်း​တို့​ကို ချင်း​ပုတ်​ဟု ခေါ်​လျှင် မနှစ်​သက်​ကြ​ချေ။ သူ​တို့​နေထိုင်​ရာ ချောင်း​ကို​စွဲ​၍ အမျိုး​နာမည်​ကို မှည့်ခေါ်​လေ့​ရှိ​သည်။ သို့သော် လူ​မျိုး​ခွဲ​ဗေဒ အလို့​ငှာ ချင်း​ပုတ်​ဟု သုံး​ကြ​လေ​သည်။

တောင်​ပိုင်း​ချင်း​အချို့​တို့​သည် များ​သော​အား​ဖြင့် မျက်နှာ တွင် ပါးရဲထိုး​ကြ​သည်။ ထိုး​သည့်​ပုံစံ​မှာ လူ​မျိုး​စု​ကို လိုက်​၍ ကွဲပြား​၏။ အသက် ၇ နှစ် ၈ နှစ်​လောက်​မှ​စ​၍ နှစ်စဉ် နှစ် တိုင်း မျက်နှာ​ပြည့်​သည့်​တိုင်အောင် ထိုး​ကြ​သည်။ ပါးရဲထိုး​ရ သည့် အကြောင်း​မှာ အခြား​လူ​မျိုး​က ဖမ်းဆီး​သွားသော် လွယ် ကူ​စွာ ရှာဖွေ​နိုင်​ရန်​အတွက် ဖြစ်​သည်​ဟု ဆို​၏။ ချင်း​ပုန်း​တို့ မှာ ဗုဒ္ဓ​အယူဝါဒ​ကို အများ​အပြား သက်ဝင်​ယုံကြည်​ကြ​သည်။ချင်း​တောင်​၏ အရှေ့​ဘက်​တောင်ခြေရင်း​တွင် များ​စွာ မြန်မာ​ဆန်​လှ​သော တောင်​သား​များ (၁⁠၁​ဝ⁠ဝ​ဝ)သည် တစ်​ကောင်း​ပန်း​ဘဲ​မောင်​တင့်တယ်​မှ ဆင်းသက်​ခဲ့​၍ တစ်​ချိန်​က ပုပ္ပါး​တောင်​တွင် နေ​ခဲ့​ကြ​သည်​ဟု ယုံကြည်​ကြ​သည်။ ချင်း​များ​သည် မြန်မာ​များ​နှင့် အိမ်ထောင်​ပြု​ခြင်း မ​ရှိ​ကြ​ချေ။ ပိုး​များ​ကို မွေး​မြူ​၍ ယော​ပုဆိုး​များ​ကို ရက်​လုပ်​ကြ​သည်။ မြန်မာ​ပြည်​မ​အတွင်း တောင်​ဘက်​အကျ​ဆုံး​ချင်း​တို့​မှာ ရှို သို့မဟုတ် အရှို​ချင်း​များ ဖြစ်​၏။ ၁​၉​၂​၁ ခု သန်းခေါင်​စာရင်း တွင် လူ​ဦးရေ​ပေါင်း ၆​ဝ⁠ဝ​ဝ⁠ဝ ကျော်​ပြ​ထားသော်​လည်း ၁​၉​၃​၁ ခု​၌​မူ ၁​၅​ဝ⁠ဝ ကျော်​သာ ပြ​ထား​သည်။ ထို​သန်းခေါင်​စာရင်း​တွင် သီးခြား​အမည်​ခွဲ​ခြား ဖော်​ပြ​ခြင်း မ​ရှိ​သော​ချင်း​လူ​မျိုး​ဦးရေ ၉​ဝ⁠ဝ​ဝ​ဝ ရှိ​သည့်​အနက် ၄​ဝ⁠ဝ​ဝ⁠ဝ ကျော်​မှာ မကွေးတိုင်း အတွင်း​၌ ဖော်​ပြ​ထား​ပေ​သည်။

ရခိုင်ပြည်နယ်[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ချင်း​လူ​မျိုး​တို့​တွင် လူ​ဦးရေ​အများ​ဆုံး​မှာ ခ​မွီ သို့မဟုတ် ခ​မွေ​လူ​မျိုး​ဖြစ်​၏။ လူ​ဦးရေ ၃​ဝ⁠ဝ​ဝ​ဝ မျှ​ရှိ​၍ စစ်​တွေ​ခ​ရိုင်​တွင် ၃ ပုံ ၂​ပုံ၊ ရခိုင်​တောင်တန်း​ဒေသ​တွင် ၃ ပုံ ၁ ပုံ ပျံ့နှံ့​လျက် ရှိ​သည်။ အခြား​ချင်း​လူ​မျိုး​များ​မှာ ပ​ခုက္ကူ တောင်တန်း​နယ်​ရှိ ချင်း​ပုန်း၊ ယင်​ဒူး​တို့​နှင့် နွယ်​သော ပို၊ မုံ​ယင်၊ ကို၊ က​ယင်​တို့ ဖြစ်​သည်။ ယင်း​တို့​ကို ကျောက်ဖြူ​နှင့် စစ်​တွေ​ခ​ရိုင်​တွင် တွေ့​ရ​၏။ ခ​မွီ သို့မဟုတ် ခ​မွေ​တို့​ကို ရခိုင် တောင်တန်း​ဒေသ၊ စစ်​တစ်​ကောင်း​ခ​ရိုင် တောင်​ကုန်း​ဒေသ​တို့ တွင် တွေ့​ရ​၏။ အရိုင်း​နှင့် အဝ​ဟု ၂ မျိုး ကွဲ​သေး​သည်။ အရိုင်း​ခ​မွီ​တို့​အား တစ်​နည်း​အား​ဖြင့် အဖျား​ခ​မွီ​ဟု​လည်း အချို့ တို့​က ခေါ်​သည်။

အခြား​ချင်း​အမျိုး​များ​မှာ ရခိုင်​တောင်တန်း​ဒေသ​ရှိ တောင်​ဆို (၁​ဝ⁠ဝ​ဝ)၊ စစ်​တွေ​ခ​ရိုင်​ရှိ ကော​က​ဒန် (၃​ဝ​ဝ)၊ ကျောက်ဖြူ​ခ​ရိုင်​တွင် အများ​ဆုံး​တွေ့​ရ​သော လဲ​ဒူ (၁​၇​ဝ​ဝ)၊ စစ်​တု (၅​ဝ⁠ဝ​ဝ)၊ မ​တု (၁​၅​ဝ)နှင့် ချောင်း​ကြီး​ချင်း (၃​၆) တို့​အပြင် ကျောက်ဖြူ​နယ်​အတွင်း​တွင် အများ​ဆုံး အခြေ​တည် နေထိုင်​၍ သံ​တွဲ​နယ်​အတွင်း​တွင် အနည်းအကျဉ်း​သာ နေထိုင် သည်​ကို တွေ့​ရ​သော စိုင်​ဘောင်​ချင်း (၈​ဝ⁠ဝ​ဝ)တို့ ဖြစ်​လေ သည်။

အထူးသဖြင့် တီး​တိန်​နယ်​မှ ချင်း​တို့​သည် ကုန်း​ဘောင် ခေတ် မြန်မာ​ဘုရင်​များ​လက်ထက် စော်ဘွား​နယ်​အဖြစ် ဖွဲ့​စည်း ထား​၍ ခေါင်းဆောင်​တို့​မှာ စော်ဘွား​အဖြစ် ချီးမြှင့်​ခြင်း​ခံ​ခဲ့ ရ​သော လူ​မျိုး​များ​ဖြစ်​ပေ​သည်။ ထို​စဉ်​ကတည်းက​ပင် မြန်မာ​နိုင်ငံ၏ အရေး​တွင် ပါဝင်​ဆောင်ရွက်​လို​သော တိုင်း​ရင်း​သား များ ဖြစ်​၏။ အထက်​မြန်မာ​ပြည်​ကို ဗြိတိသျှ​တို့ သိမ်းပိုက်​ပြီး နောက် ချင်း​တောင်​တွင် အုပ်ချုပ်​မှု​အခြေ​စိုက်​ရန် ကြိုးစား​ရာ တွင် ၁​၈⁠၈​၈ ခု​နှစ်​မှ ၁​၈​၉​၆ ခု​နှစ်​ထိ ဗြိ​တိ​သျွ​တို့​ကို ခုခံ တိုက်ခိုက်​ခဲ့​ကြ​သည်။ အခြေ​စိုက်​အုပ်ချုပ်​မိ​သည့်​တိုင်အောင် ၁​၉​၁​၇၊ ၁​၈ ခု​နှစ်​တွင် ဟား​ခါး​နှင့် ကု​ကီ​ချင်း​တို့​က ၂ နှစ် ကြာ​မျှ တော်​လှန်​တိုက်ခိုက်​ခဲ့​ကြ​၏။

ပထမ​ကမ္ဘာ​စစ်အတွင်း ၁​၉​၁​၇ ခု​နှစ်​က ချင်း​အမျိုးသား ၁​ဝ⁠ဝ​ဝ ခန့်​ကို အလုပ်​သမား​တပ်​အဖြစ် ပြင်​သစ်​နိုင်ငံ​သို့ ဗြိ​တိ သျှ​တို့​က ပို့​ခဲ့​လေ​သည်။ ၁​၉​၂​၁ ခု​နှစ်​တွင် အမှတ် ၄/၂​ဝ ချင်း​သေ​နတ်​ကိုင်​တပ်​ကို ဖွဲ့​ခဲ့​၏။ ၁​၉​၃​၇ ခု​နှစ်​တွင် အိန္ဒိယပြည်​နှင့် မြန်မာ​ပြည် ခွဲခွာ​ပြီး​သည့်​နောက်သော် မြန်မာ​သေ​နတ်​ကိုင်​တပ်​များ ဖွဲ့​စည်း​ရာ​တွင် တပ်​တိုင်း​၌​လိုလို​ပင် ချင်း​အမျိုး သား​တို့ ဝင်​ရောက်​အမှုထမ်း​ခဲ့​သည်​ကို တွေ့​မြင်​သိရှိ​ရ​ပေ​သည်။လွတ်လပ်​ရေး​ရ​ပြီး​သည့်​နောက် ချင်း​အမျိုးသား​တို့​မှာ များ​စွာ နိုးကြား​တိုးတက်​လာ​၏။ တောင်တန်း ဗုဒ္ဓ​သာသနာပြု အဖွဲ့​၏ ကြိုးစား​မှု​ကြောင့် ချင်း​အချို့​တို​သည် ဗုဒ္ဓ​အယူဝါဒ​ကို စတင်​ယုံကြည်​လာ​ကြ​လေ​ပြီ။ အုပ်ချုပ်​မှု​ဘက်​တွင် ချင်း​ဝိသေသ​တိုင်း​ဟု သတ်​မှတ်​ကာ ဝန်ကြီး​တစ်​ဦး​က ဦးဆောင်​၍ အုပ်ချုပ်​လေ​ရာ လမ်းပန်း​ဆက်​သွယ်​ရေး၊ ပညာ​ရေး၊ စီးပွား​ရေး နှင့် ကျန်းမာ​ရေး​တို့​ဖက်​တွင် ထူးခြား​စွာ တိုးတက်​လာ​သည်​နှင့် အမျှ ချင်း​ဝိသေသ​တိုင်း​သည် ယခု​အခါ ပြည်ထောင်​စု​အတွင်း​၌ ခေတ်​နှင့်​ယင်​ပေါင်​တန်း​လိုက်​နိုင်​အောင် ကြိုးစား တိုးတက် လျက် ရှိ​ပေ​သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ​လ ၂​ဝ ရက်​နေ့​ကို ချင်း​အမျိုး သား​နေ့​ဟု ပြည်ထောင်​စု​အစိုးရ​က အသိ​အမှတ်ပြု​ထား​လေ သည်။

ဝတ်စား​ဆင်ယင်​ထုံးဖွဲ့​မှု​များ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ချင်း​လူ​မျိုး​တို့​ကို​ရှေး​ဟောင်း​အသံ စကား​ဖြင့် လည်းကောင်း ဘင်္ဂါ​လီ​ဘာသာ ဖြင့်​လည်းကောင်း​ကု​ကီ​လူ​မျိုး​ဟု​လည်းခေါ်​သည်။ ပုဂံ​ရှေး​ဟောင်း ကျောက်စာ​များ​တွင် အနောက်​ဘက်​ဒေသ​များ ချင်း​တောင်​အချို့ နေရာ​များ​တွင် ယေဘုယျ​အား​ဖြင့် စောင်​အဖြူ​တစ်​ကို ဘယ်​ဖက်​ပု​ခုံးပေါ်​တွင်​တင်​ပြီး ကျန်​တစ်​စ​ကို ယာ​ဖက်​ချိုင်း​အောက်​မှ ပတ်​၍ ဘယ်​ဖက်​ပု​ခုံး​ထက်​သို့ ပြန် ၍​သိုင်း​ခြုံ​ဝတ် ဆင်​လေ့ ရှိ​သည်။ ပွဲလမ်း​သဘင် များ​ပွင့်​ဒူး​မ ခေါ် အနက်​စိမ်း​အနီ​ရွှေပွင့်​ရောင်​စောင်​ကြား​များ​ကို​ဝတ်ဆင်​လေ့​ရှိ​သည်။ရှေး​ခေတ်​အမျိုးသား​များ သည် မြန်မာ​အမျိုးသား​များ​ကဲ့သို့ ဆံပင်​ရှည်​များ​ထား​လေ့​ရှိ​သည် ယခု​ထက်​တိုင် အချို့​ဆံပင်​ရှည်​များ​ထား​ဆဲ​ဖြစ်​သည်။ အမျိုးသမီး​များ​သည်​အကျီ​လက်ရှည်​ခါး​အောက်​တင်ပါး​ဖုံး​သည်​အထိ​ဝတ်ဆင်​ကြ​သည်။ အကျီ​လက်​ပြင်​တွင်​အပွင့်​ကြောင်း၊ချိုင်း​ကြား ခါး​အောက်​တင်ပါး​အထိ​အနီ​ရစ်​သုံး​ရစ်​နှစ်​ဖက်​စလုံး​ပါရှိ​သည်။ ထဘီ​ကို​မူ​ဒူး​အထိ​နှစ်​နှံ​စပ်၊အနီ​အနက်​ကြား​သို့မဟုတ်​အနက်​နှင့်​နက်​ပြာ​ရောင်​ဝတ်ဆင်​သည်။ သာ​မာန်​အချိန်​အခါ​များ​တွင် ကိုယ်ပေါ်​တွင်​စောင်​ဖြူ​များ​ဝတ်​ထား​တတ်​သည်။ ပွဲလမ်း​သဘင်​များ​ရှိ​လျှင်​ပွင့်​ဒူ​မ​စောင်​သို့ မဟုတ်​တင်းတိမ်​များ ဝတ်ဆင်​ကြ​လေ​သည် အမျိုးသမီး​များ​သည်​ဆံပင်​ကို သုံး​စု​ခွဲ​ပြီး​ဘေး​နှစ်​ဘက် နောက်​ဘါက်​တွင်​ရစ်​၍ ချထား​သည်​အချို့​က​ကျစ်​ဆံ​မြီး​သုံး​ခု​ထိုး​ထား​သည် ရှေး​က​မျက်နှာ​တွင်​ပ​ရဲ​ဆေး​မင်ကြောင်ထိုး​သည့် ဓလေ့​ရှိ​ခဲ့​သည်။

ပွဲတော်​များ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ချင်း​တိုင်း​ရင်း​သား​များ​တွင်​နှစ်စဉ်​ပွဲတော်​နှစ်​မျိုး​ကျင်းပ​လေ့​ရှိ​သည်။လော​မ​အံ့​နက်​ပွဲခေါ်​နှစ်​သစ်​ကူး​ပွဲတော်​နှင့်​ခို​ဒို​ပွဲခေါ်​ကောက်​သိမ်း​ရိတ် သိမ်း​ပွဲ​သို့ မဟုတ်​သီး​နှံ​သိမ်း​ပွဲ တို့​ပင်​ဖြစ်​သည်။

တော်​လှန်​ရေး​များ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

တီ​တိန်​နယ်​မှ​ချင်း​တို့​သည်​ကုန်း​ဘောင်​ခေတ်​မြန်မာ​ဘုရင်​များ​လက်​ထက်စော်​ဘွား​နယ်​အဖြစ်​ဖွဲ့​စည်း​ထား​၍​ခေါင်းဆောင်​တို့​မှာစော်​ဘွား အဖြစ်​ချီးမြောက်​ခြင်း​ခံ​ရ​သော​လူ​မျိုး​များ ဖြစ်​ပေ​သည်။ ထို​စဉ်​က တည်း​က ပင်​မြန်မာ​နိုင်ငံ​ရေး​၏ အရေး​တွင်​ပါဝင်​ဆောင်ရွက်​လို​သော တိုင်း​ရင်း​သား​များ ဖြစ်​၏ အထက်​မြန်မာ​ပြည် ကို​ဗြိတိသျှ​တို့​သိမ်းပိုက်​ပြီး​နောက်​ချင်း​တောင်​တွင် အုပ်ချုပ်​မှု အခြေ​စိုက်​ရန် ကြိုးစား​ခဲ့​ရာ တွင်​၁​၈⁠၈​၈​ခု​နှစ်​အထိ​ဗြိတိသျှ​တို့​ကို​ခုခံ​တိုက်ခိုက်​ခဲ့​ကြ​သည်။အခြေ​စိုက်​အုပ်ချုပ်​မိ​သည့်​တိုင်​၁​၉​၁​၇​နှင့်​၁​၉​၈​၁​တို့​တွင်​ဟား​ခါး​နှင့်​ကု​ကီ​ချင်း​တို့ (2)နှစ်​ကြာ​မျှတော်​လှန်​တိုက်ခိုက်​ခဲ့​ကြ​သေး​သည်။

ပ​ခုက္ကူ​တောင်တန်း​ဒေသ (ချင်း​ပုတ်၊ ချင်း​ပုန်း​နှင့် ယင်​ဒူး​များ)[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ချင်း​အမျိုးသမီး​တို့ ပါးရဲထိုး​ခြင်း​မှာ ဓလေ့​ဖြစ်သော်​လည်း ယခု​နောက်​ပိုင်း ယင်း​ဓလေ့​တို့ ပျောက်​ကွယ်​လု​ပြီ​ဖြစ်​သည်။

ပ​ခုက္ကူ​တောင်တန်း​ဒေသ​တွင် ချောင်း ၁​၀ ချောင်း​ရှိ​ရာ ထို​ချောင်း​တို့​အနက် မြောက်​ဘက်​ပိုင်း ၇ ချောင်း​တွင် ချင်း​ပုတ်ခေါ် ကန်​ပက်လက်​ချင်း​တို့ (၂​၀⁠၀​၀​၀) နေထိုင်​၍ တောင်​ဘက်​ကန်​ပက်လက်​အထက် စ​လင်း​နှင့် အခြား​တ​ချောင်း​တွင် ယင်​ဒူး​တို့ (၄​၅​၀​၀) နေထိုင်​ကြ​၏။ မုန်း​ချောင်း​နှင့် ထို​ချောင်း​၏ မြောက်​ဘက်​နှင့် ဆော​မြို့​၏​တောင်​ဘက်​တွင် ချင်း​ပုန်း (၈​၀⁠၀​၀) တို့​ကို တွေ့​ရ​၏။ ထို​မှ​သည် တောင်​ဘက်​မင်း​ဘူး​ခ​ရိုင်​သို့ ပျံ့နှံ့​နေထိုင်​ကြ​သည်။ ဤ​ချောင်း​များ​တွင် ချင်း​တို့​သည် ၁​၅ အိမ်၊ အိမ် ၂​၀ အစု​ဖြင့် ရွာ​ကလေး​များ​တည်​၍ နေထိုင်​ကြ​၏။ ထို​အိမ်​စု​ကလေး​များ​ကို ပေါင်း​ကာ ချောင်း​အလိုက် အုပ်ချုပ်​ရန် ချောင်း​အုပ်​များ​ကို ခန့်ထား​ခဲ့​လေ​သည်။ ချောင်း​အုပ်​တို့​မှာ အစိုးရ​လခ​စား​များ​ဖြစ်​၍ ချင်း​တောင်​ဒေသ​ရှိ အကြီးအကဲ​များ​ကဲ့သို့ ဩဇာ​အာဏာ​မ​ရှိ​ကြ​ပေ။ ချင်း​ပုတ်​တို့​မှာ အယူ​သည်း​၍ ဗ​ဟု​သုတ​နည်းပါး​ကြ​သည့်​အတိုင်း တိုးတက်​မှု​မ​ရှိ​လှ​ပေ။ နတ်​ကိုးကွယ်​မှု​ကို လေးနက်​စွာ ယုံကြည်​ကြ​၏။ နတ်​မ​မေး​ဘဲ မည်​သည့်​အမှု​ကို​မျှ မ​ပြု​လို​ကြ​သ​ဖြင့် ယင်း​တို့​နှင့် ဆက်ဆံ​ရန်​မှာ မလွယ်​ကူ​ပေ။ မင်း​တပ်၊ ကန်​ပက်လက်​တ​ဝိုက်​ရှိ ချင်း​ပုတ် တို့​မှာ တော​လိုက်​ရာ​၌ ကျွမ်းကျင်​ကြ​သည်။ ၅ ပေ​မျှ ရှည်​သော​လေး​နှင့် သတ္တု​အဖျား​တပ်​ထား​သော​မြှား​များ၊ ဓါး​တို​များ​ကို အမြဲ​ဆောင်​သည်။ လေး​ကြိုး​ရိုက်​ခြင်း​မှ ကာ​ကွယ်​နိုင်​ရန် ယွန်း​ချထား​သော ကြိမ်​လက်​ပတ်​ကို လက်ဝဲလက်​တွင် ဝတ်ဆင်​ကြ​သည်။ အမျိုးသား​များ​သည် အဝတ် အထည်​ကို လုံ⁠လုံ​လဲ​လဲ မ​ဝတ်ဆင်​ကြ​ချေ။ အမျိုးသမီး​တို့​မှာ ပေါင်လယ်​ထိ​သာ ရောက်​သော သင်တိုင်း​များ​ကို ဆင်​မြန်း​ကြ​၏။ ထို​သင်တိုင်း​များ​ကို ခက်ခဲ​ဆန်းကြယ်​စွာ ရက်​လုပ်​ထား​ပေ​သည်။ မင်း​တပ်​နှင့် ကန်​ပက်လက်​နယ်​ရှိ ချင်း​တို့​ကို ချင်း​ပုတ်​ဟုခေါ်​လျှင် မနှစ်​သက်​ကြ​ချေ။ သူ​တို့​နေထိုင်​ရာ ချောင်း​ကို​စွဲ​၍ အမျိုး​နာမည်​ကို မှည့်ခေါ်​လေ့​ရှိ​သည်။ သို့သော် လူ​မျိုး​ခွဲ​ဗေဒ အလို့​ငှာ ချင်း​ပုတ်​ဟု သုံး​ကြ​လေ​သည်။

တောင်​ပိုင်း​ချင်း​အချို့​တို့​သည် များ​သော​အား​ဖြင့် မျက်နှာ​တွင် ပါးရဲထိုး​ကြ​သည်။ ထိုး​သည့်​ပုံစံ​မှာ လူ​မျိုး​စု​ကို​လိုက်​၍ ကွဲပြား​၏။ အသက် ၇ နှစ်​၈ နှစ်​လောက်​မှ​စ​၍ နှစ်စဉ်​နှစ်​တိုင်း မျက်နှာ​ပြည့်​သည့်​တိုင်အောင် ထိုး​ကြ​သည်။ ပါးရဲထိုး​ရ​သည့် အကြောင်း​မှာ အခြား​လူ​မျိုး​က ဖမ်းဆီး​သွားသော် လွယ်ကူ​စွာ ရှာဖွေ​နိုင်​ရန်​အတွက် ဖြစ်​သည်​ဟု ဆို​၏။ ချင်း​ပုတ်​တို့​မှာ ဗုဒ္ဓ​အယူဝါဒ​ကို အများ​အပြား​သက်ဝင်​ယုံကြည်​ကြ​သည်။ မြန်မာ​ပြည်​မ​အတွင်း တောင်​ဘက်​အကျ​ဆုံး​ချင်း​တို့​မှာ ရှို သို့မဟုတ် အရှို​ချင်း​များ ဖြစ်​၏။ ၁​၉​၂​၁ ခု သန်းခေါင်​စာရင်း​တွင် လူ​ဦးရေ​ပေါင်း ၆​၀⁠၀​၀⁠၀ ကျော် ပြ​ထားသော်​လည်း ၁​၉​၃​၁ ခု​၌​မူ ၁​၅​၀⁠၀ ကျော်​သာ ပြ​ထား​သည်။ ထို​သန်းခေါင်​စာရင်း​တွင် သီးခြား​အမည်​ခွဲ​ခြားဖော်​ပြ​ခြင်း မ​ရှိ​သော ချင်း​လူ​မျိုး​ဦးရေ ၉​၀⁠၀​၀​၀ ရှိ​သည့်​အနက် ၄​၀⁠၀​၀⁠၀ ကျော်​မှာ မကွေးတိုင်း​အတွင်း​၌ ဖော်​ပြ​ထား​ပေ​သည်။

ကိုး​ကား[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

မြန်​မာ့​စွယ်စုံ​ကျမ်း အတွဲ ၂ - အပိုင်း (ခ)

ရည်ညွှန်း​ကိုး​ကား[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

  1. http://sweetdream.ning.com/
  2. http://www.mysuboo.com/index.php?option=com_photo&page=view_photo&photo_id=5737&auth=e1da179c5605390da47d8b33b9c973f3


Template:မြန်မာ​ပြည် လူ​မျိုး​များ