မြန်မာဘာသာစကား
From Wikipedia
| ဤစာမျက်နှာသည် မပြီးစီးသေးပါ။ လူအများပါဝင်လာနိုင်စေရန် အတွက် ဆက်လက်၍ ရေသားပေးကြပါရန် တိုက်တွန်းအပ်ပါသည်။ |
မြန်မာဘာသာစကားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာဖြစ်သည်။ ဗမာလူမျိုးနှင့်ဗမာလူမျိုးမျိုးစပ်၏ ဘာသာဇာတိဖြစ်သည်။ လူ ၃၂,၀၀၀,၀၀၀ ဦး ပထမဘာသာ ပြောရေး၍ မြန်မာတိုင်းရင်သား ဒုတိယဘာသာ ပြောရေးသည်။
မြန်မာဘာသာ Tibeto-Burman (ထီဘက်-ဗမာ) ဘာသာများအန္တောဂဓဝင်သည်။ Tibeto-Burman ဘာသာများက Sino-Tibetan (တရုတ်-တိဘက်) ဘာသာမိသားစုထဲ၌ ပါသည်. မြန်မာဘာသာ သံနေသံထားနှင့် ပုဒ်ခွဲဘာသာဖြစ်သည်။ ဗြာဟ္မီအက္ခရာနှင့်မွန်အက္ခရာရဆင်းသက်၏ အက္ခရာမြန်မာဘသာသုံးသည်။
Contents |
[ပြင်ဆင်ရန်] စကားလုံးအသံထွက်များ
ဤအပိုင်း International Phonetic Alphabetအသုံးပြုသည်။
[ပြင်ဆင်ရန်] ဗျည်းများ
| Biဩဌဇ | ဒန္တဇ | မုဒ္ဒဇ | Postalveolar and တာလုဇ |
Velar and labiovelar |
တာလုဇ | Placeless | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Plosive and Affricate | pʰ p b | tʰ t d | tʃʰ tʃ dʒ | kʰ k g | ʔ | ||
| နိဂ္ဂဟိတ | m̥ m | n̥ n | ɲ̥ ɲ | ŋ̊ ŋ | N | ||
| Fricative | θ (ð) | sʰ s z | ʃ | h | |||
| Approximant | (ɹ) | j | (ʍ) w | ||||
| Lateral | ɬ l | ||||||
ဗျည်းခန့်မှန်း /ɹ/ ရှုားသည်၊ ပါဠိနှင့်သင်္သကရိုက်အသံသုံး၏ နေရာနာမည်၌ ("အမရပူရ" [àməɹa̰pùra̰] လို) ၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစာလုံး၌ မှအသံထွက်သည်။ မြန်မာဘာသာ၏ /ɹ/ က /j/ ဖြစ်လာသည်။ (သီးခြားဘာသာစကားမှ /ɹ/ အမြဲသုံးသည်) ပါဌ် /j/ သုံးသည် (ရဟန္တာ /jəhàNdà/ ရာဇ /jàza̰/ လို). တစ်ခါတစ်လေ /l/ ကိုအသံထွက်လို့ရသည် ("တိရစ္ဆာန်" ကို /təɹeiʔ sʰàn/၎င်း /təleiʔ sʰàn/၎င်း အသံထွက်လို့ရသည်). /ʍ/လည်းရှားသည်၊ နိုင်ငံခြားနာမည်မှသုံးသေးသည်။
စလုံးစပ်များ၌ /pʰ, p/ အသံတွေ /b/ လိုအသံထွက်၊ /kʰ, k/ အသံတွေ /g/ လိုအသံထွက်, /tʃʰ, tʃ/ အသံတွေ /dʒ/ လိုအသံထွက်၊ /sʰ, s/ အသံတွေ /z/ အသံထွက်နိုင်သည်၊. အဆုံးပါတဲ့စာလုံး၌ /dʒ/ အသံ /j/ ဖြစ်နိုင်သည်။ သောကြောင့် "အင်္ကျီ" အသံထွက်ရင် /èiNdʒí/ နှင့် /èiNjí/ မှန်သည်။
In many Burmese words, ဓနိတနှင့် သိထိလအက္ခရာ indicate active or passive voice in verbs. Examples include the verb "cook," where the aspirated version ချက် ([ʧʰeʔ]) means "cook," while the unaspirated ကျက်([ʧeʔ]) means "to be cooked." Another example is "lessen," where the aspirated version ဖြေ ([pʰjè]) means "lessen" while the unaspirated version ပြေ ([pjè]) means "to lessen."
[ပြင်ဆင်ရန်] သရများ
| Monophthongs | Diphthongs | |||
|---|---|---|---|---|
| အရှ့ | အနောက် | အရှ့ သရတစ်ဝက် | အနောက် သရတစ်ဝက် | |
| ပိတ် | i | u | ||
| အလယ်ပိတ် | e | o | eɪ | oʊ |
| အလယ် | ə | |||
| အလယ်ဖွင့် | ɛ | ɔ | ||
| အဖွင့် | a | aɪ | aʊ | |
The monophthongs /e/၊ /o/၊ /ə/၊ နှင့် /ɔ/ ဝဏ္ဏအဖွင့်၌ဘဲပါသည် (syllable coda မပါ၏ဝဏ္ဏ); the diphthongs /ei/၊ /ou/၊ /ai/၊ နှင့် /au/ ဝဏ္ဏအပိတ်၌ဘဲပါသည် (syllable coda ပါ၏ဝဏ္ဏ).
[ပြင်ဆင်ရန်] လေးသံ
မြန်မာဘာသာ သံနေသံထားဘာသာဖြစ်တော့ phonemic ခြားနားချက် သရအသံပေါ်မှာမူတည်သည်။ မြန်မာဘာသာမှာ အသံခြားနားချက်များက လေသံ၊ phonation၊ အသံအရှိန်၊ အဓွန့်၊ နှင့် သရအရည် အားလုံးပေါ်မှာလည်းမူတည်သည်။ အသံခြားနားချက်လေးခုရှိသည်။
| အသံနာမည် | IPA | အနက် |
|---|---|---|
| နိမ့်သံ | à | Normal phonation, medium duration, low intensity, low (often slightly rising) pitch |
| တက်သံ | á | Sometimes slightly breathy, relatively long, high intensity, high pitch; often with a fall before a pause |
| သက်သံ | a̰ | tense or creaky phonation (sometimes with lax glottal stop), medium duration, high intensity, high (often slightly falling) pitch |
| တိုင်သံ | aʔ | Centralized vowel quality, final glottal stop, short duration, high pitch (in citation; can vary in context) |
နမူနာမှာ အသံတွေစကားလုံများ၏ အဓိပ္ပယ်ပျောင်းသည်။
- နိမ့်သံ /kʰà/ (ခါ)
- တက်သံ /kʰá/ (ခါး)
- သက်သံ /kʰa̰/ (ခ)
- တိုင်သံ /kʰaʔ/ (ခတ်)
/N/ ပါတဲ့ဝဏ္ဏမှာ တိုင်သံမပါဘူး။
- နိမ့်သံ /kʰàN/ (ခံ)
- တက်သံ /kʰáN/ (ခန်း)
- သက်သံ /kʰa̰N/ (ခန့်)
[ပြင်ဆင်ရန်] အက္ခရာ
The written Burmese dates to the reign of King Kyanzittha (r. 1084-1113). The Mon script, which descended from the Brāhmī script, was adapted with many changes to suit the phonology of Burmese for transcribing spoken Burmese. The earliest evidence of written Burmese is the Myazedi stone inscription (written in 1113), which was a story about King Kyanzittha as told by his son Prince Yazakumar in four scripts: Pyu, Mon, Pali, and Burmese.
The Burmese script is characterized by its circular letters and diacritics. It is an abugida, with all letters having an inherent vowel အ (a. [a̰] or [ə]). Tone markings are in the form of diacritics placed to the left, right, top, and bottom of letters, but are not always indicative of the proper tone. Likewise, written Burmese has preserved all nasalized finals ([-n, m, -ŋ]), which have merged to [-n] in spoken Burmese. The exception is [-ɲ], which, in spoken Burmese, can be one of many open vowels ([i, e, ɛ]). Likewise, other consonantal finals ([-s, -p, -t, -k]) have been reduced to [-ʔ]. Similar merges are seen in other Sino-Tibetan languages like Shanghainese, and to a lesser extent, Cantonese.
Much of the orthography in written Burmese today can be traced back to Middle Burmese, which had a wider range of finals. Standardized tone marking was not achieved until the 1700s. During colonial rule under the British, spelling was standardized through dictionaries and spellers.
[ပြင်ဆင်ရန်] သီးခြားဘာသာနှင့်ဂရုသံ
အထက်မြန်မာရလာပေမဲ့ မြန်မာဘာသာ၏ ဘာသာစကားစံ ရန်ကုန်အသံဖြစ်သည်။ မန္တလေးအသံအရင်တုံးက အသံစံဖြစ်သည်။. သို့ပေမဲ့ရန်ကုန်အသံ (အောက်မြန်မာ) နှင့် မန္တလေးအသံ (အထက်မြန်မာ) အသံထွက်မကွာမှ စကားလုံးအသုံးချကွာသည်။ မန္တလေး၌ ယောကျားနှင့်မိန်းမ "ကျွန်တော်" ကိုသုံးသည်။ ရန်ကုန်၌တော့ မိန်းမတွေ ကျွန်မ သုံးသည်။ အထက်မြန်မာဘာသာစကားလည်း စကားလုံးသုံးရင် မိခင်ဘက်နှင့်ဖခင်ဘက် အမျိုးခွဲခြားသည်။
သို့ပေမဲ့ ဧရာဝတီတောင်ကြားရပ်ဝေး၊ ထားတယ်၊ မြိတ်၊ ယော၊ ပလော် (Palaw)၊ သီးခြားဘာသာအသံဖြစ်သည်။ ရခိုင်းဘာသာသည် ရှေးဟောင်းမြန်မာဘာသာနှင့်အတူဆုံးဖြစ်သည် ([r] အသံအသုံးသေးသည်)။ တင်္သာရီတိုင်း၏သီးခြားဘာသာများ သံရပ်ကိုတိုးသည်။ ထားဝယ်ဘာသာ [-l-] (ရှေးဟောင်းမြန်မာစာမှအသုံးပြုသည်) အလယ်သုံးသေးသည်။ စကားလုံနှင့်အသံကွာပေမဲ့ ဘာသာအားလုံး mutual intelligibility ရှိသည်။
[ပြင်ဆင်ရန်] စကားစု
မြန်မာစကားစု အများ Tibeto-Burman (တီဘက်-ဗမာ)ဘာသာမိသားစု အမျိုးတော်သည်။ သို့ပေမဲ့မြန်မာဘာသာ အဓိကပါဠိဘာသာ၊ မွန်ဘာသာ၊ နှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာရ စာလုံးအများပါသည်။ သင်္သကရိုက်ဘာသာ၊ ဟိန္ဒီဘာသာ၊ နှင့် တရုတ်ဘာသာ စလုံးအနည်အသုံးပြုသည်။
- ပါဠိစာလုံးငှား - ဘာသာတရား၊ အစိုးရ၊ , ဝိဇ္ဇာ၊ နှင့် သိပ္ပံ မူတည်၏စကားလုံး
- အင်္ဂလိပ်စာလုံးငှား - သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ၊ အတိုင်းအဆ၊ နှင့် ခေတ်သစ်ပစ္စည်းမူတည်၏စကားလုံး
- မွန်စာလုံးငှား မြန်မာဘာသာအများကြီးပါဝင်လာတော့ စာလုံးငှားလိုမခွဲခြားဘူး။
- သင်္သကရိုက်ဘာသာ၊ တရုတ်ဘာသာ၊ နှင့် ဟိန္ဒီဘာသာ စာလုံးငှား are also found (albeit to a much lesser degree) in Burmese.
- တစ်ခြားဘာသာများလည်း မြန်မာစကားစုကိုစကားလုံးထည့်ပေါင်းလာသည်။
| ဘာသာ | နံပါတ် (စာလုံးငှား၊ နာမ်မှ) |
|---|---|
| ပါဠိ | ၁၅၃၁ |
| အင်္ဂလိပ် | ၅၇၅ |
| သင်္သကရိုက် | ၃၂၁ |
| ဟိန္ဒီ | ၁၅၈ |
| မွန် | ၉၆ |
| တရုတ် | ၃၁ |
| အရဗ်အစ် | ၁၆ |
| ထိုင်း | ၁၅ |
| ပသျှူး | ၁၄ |
| ရှမ်း | ၁၂ |
| ပြင်သစ် | ၁၂ |
| ကလယ် | ၅ |
| မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန် (၁၉၉၃) | |
နမူနာစာရင်--
- ဒုက္ခ ([doʔkʰa̰]) - ပါဠိ "dukkha"
- ရေဒီယို ([rèdìjò]) - အင်္ဂလိပ် "radio"
- စနစ် ([səniʔ]) - မွန် "စ္နတ်"
- ကော်ပြန့် ([kɔ̀pja̰n]) - အင်္ကျေီတိုတရုတ် 潤餅 (jūn-piáⁿ)
- ဇနီး ([zəní]) - ဟိန္ဒီ पत्नी (jani)
- ခေါက်ဆွဲ ([kʰaʊʔ sʰwé]) - ရှမ်း [kʰaw3 sʰen3]
- ပေ ([pè]) - ပေါ်တူဂယ် pé
- အလံ ([əlàn]) - အာရပ် alam
