ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ

ဝီကီပီးဒီးယား မှ
ဤနေရာသို့သွားရန် - အ​ညွှန်း​, ရှာဖွေရန်
ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ
(Chiến tranh Việt Nam)
အင်ဒိုချိုင်းနား စစ်ပွဲများနှင့် စစ်အေးတိုက်ပွဲ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း
VNWarMontage.png
နာရီလက်တံအတိုင်း အပေါ်ဘယ်ဘက်မှ: U.S. combat operations in Ia Drang, ARVN Rangers defending Saigon during the 1968 Tet Offensive, two Douglas A-4C Skyhawks en route for airstrikes against North Vietnam after the Gulf of Tonkin incident, ARVN recapture Quảng Trị during the 1972 Easter Offensive, civilians fleeing the 1972 Battle of Quảng Trị, burial of 300 victims of the 1968 Huế Massacre.
ရက်စွဲ ၁ နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၅ – ၃၀ ဧပြီ ၁၉၇၅ (၁၉၇၅-၀၄-၃၀)
(၁၉ နှစ်၊ ၅ လ၊ လေးပတ်နှင့် ၁ ရက်ကြာမြင့်)
နေရာ တောင်ဗီယက်နမ်၊ မြောက်ဗီယက်နမ်၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ လာအို
ရလဒ်

မြောက်ဗီယက်နမ် အနိုင်ရ

  • အင်ဒိုချိုင်းနားမှ အမေရိကန် ဦးဆောင်သော တပ်များ ဆုတ်ခွာ
  • တောင်ဗီယက်နမ်၊ လာအိုနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားတို့တွင် ကွန်မြူနစ်အစိုးရ အာဏာရရှိ
  • တောင်ဗီယက်နမ်အား မြောက်ဗီယက်နမ် သိမ်းပိုက်
နယ်နမိတ်
ပြောင်းလဲမှုများ
တောင်နှင့် မြောက်ဗီယက်နမ် ပြန်လည်ပေါင်းစည်းကာ ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံပေါ်ထွက်
စစ်ရင်ဆိုင်သည့် နိုင်ငံများ

ကွန်မြူနစ်ဆန့်ကျင် တပ်ဖွဲ့များ:
 တောင်ဗီယက်နမ်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု
 တောင်ကိုရီးယား
 ထိုင်း
 ဩစတြေးလျ
 နယူးဇီလန်
 ခမာ
 လာအို
 ဖိလစ်ပိုင်

အထောက်အပံများ:
 ထိုင်ဝမ်[၁]
ကနေဒါနိုင်ငံ Canada[၁]
 အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံ[၁]
 ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း[၁]
အီရန်နိုင်ငံ Iran[၁]
စပိန်နိုင်ငံ Spain[၁]
 မလေးရှား[၂][၃]

ကွန်မြူနစ်တပ်များ:
 မြောက်ဗီယက်နမ်
 တရုတ်ပြည်
Provisional Revolutionary Government of the Republic of South Vietnam ဗီယက်ကောင်း
ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ Khmer Rouge
လာအိုနိုင်ငံ Pathet Lao

အထောက်အပံ့များ:
 ဆိုဗီယက်ယူနီယံ
 မြောက်ကိုရီးယား
 ကျူးဘား[၄][၅]
 ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား[၆][၇]
ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံ Bulgaria[၈]
 အရှေ့ဂျာမနီ[၉]
ရိုမေးနီးယားနိုင်ငံ Romania
တပ်မှူးများနှင့် ခေါင်းဆောင်များ
တောင်ဗီယက်နမ် Ngô Đình Diệm
တောင်ဗီယက်နမ် Nguyễn Văn Thiệu
တောင်ဗီယက်နမ် Nguyễn Cao Kỳ
တောင်ဗီယက်နမ် Cao Văn Viên
တောင်ဗီယက်နမ် Ngô Quang Trưởng
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဂျွန် အက်ဖ် ကနေဒီ
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု လန်ဒန် ဘီ ဂျွန်ဆင်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ရစ်ချက် နစ်ကဆင်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ရောဘတ် မက်နမ်မရာ
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဝီလျံ ဝက်စ်မိုးလန်း
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု Creighton Abrams
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဖရက်ဒရစ် စီ ဝေယမ်း
ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ ပတ်ချုန်ဟီး
ထိုင်းနိုင်ငံ သမ်နွမ် ကစ်တစ်ကချောင်း
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ရောဘတ် မန်ဇိုင်း
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဟာရိုး ဟော့
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဂျွန် မက်အွမ်း
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဂျွန် ဂေါ်တန်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဝီလျံ မက်မဟွန်း
ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ ဖရက်ဒီနမ် မာကိုးစ်
နယူးဇီလန်နိုင်ငံ ကိတ် ဟောရိုကီး
နယူးဇီလန်နိုင်ငံ ဂျက် မာရှယ်
နယူးဇီလန်နိုင်ငံ နော်မန် ကက်
နှင့် အခြားများ
မြောက်ဗီယက်နမ် ဟိုချီမင်း
မြောက်ဗီယက်နမ် Lê Duẩn
မြောက်ဗီယက်နမ် ငုရင်ဂီယက်
မြောက်ဗီယက်နမ် Văn Tiến Dũng
မြောက်ဗီယက်နမ် Lê Trọng Tấn
မြောက်ဗီယက်နမ် Phạm Văn Đồng
Provisional Revolutionary Government of the Republic of South Vietnam Hoàng Văn Thái
Provisional Revolutionary Government of the Republic of South Vietnam Trần Văn Trà
Provisional Revolutionary Government of the Republic of South Vietnam Nguyễn Văn Linh
Provisional Revolutionary Government of the Republic of South Vietnam Nguyễn Hữu Thọ
နှင့် အခြားများ
စစ်အင်အား

≈၁,၈၃၀,၀၀၀ (၁၉၆၈)
 South Vietnam: ၈၅၀,၀၀၀ (၁၉၆၈)
၁,၅၀၀,၀၀၀ (၁၉၇၄–၇၅)[၁၀]
 United States: ၅၃၆,၁၀၀ (၁၉၆၈)
Free World Military Forces:[၁၁][၁၂]

  •  South Korea: ၅၀,၀၀၃
  •  Thailand: ၁၁,၅၈၆
  •  Australia: ၇,၆၇၂
  •  Philippines: ၂,၀၆၁
  •  New Zealand: ၅၅၂[၁၃]
  • စပိန်နိုင်ငံ Spain 30

≈၄၆၁,၀၀၀
 North Vietnam: ၂၈၇,၄၆၅ (ဇန်နဝါရီ ၁၉၆၈)[၁၄]
 China: ၁၇၉,၀၀၀ (၁၉၆၅–၆၉)[၁၅][၁၆]
[၁၇]
 Soviet Union: ၃,၀၀၀

 North Korea: ၃၀၀–၆၀၀
အသေအပျောက်

 South Vietnam
အရပ်သား ၁၉၅,၀၀၀–၄၃၀,၀၀၀ သေဆုံး[၁၈][၁၉]
၂၂၀,၃၅၇–၃၁၃,၀၀၀ စစ်သည် သေဆုံး[၂၀]
၁,၁၇၀,၀၀၀ ဒဏ်ရာရ[၂၁]
 United States
၅၈,၃၀၇ သေဆုံး၊[၂၂] ၃၀၃,၆၄၄ ဒဏ်ရာရ
 South Korea
၅,၀၉၉ သေဆုံး၊ ၁၀,၉၆၂ ဒဏ်ရာရ၊ ၄ ဦး ပျောက်ဆုံး
 Australia
၅၀၀ သေဆုံး၊ ၁,၁၂၉ ဒဏ်ရာရ
[၂၃]
 New Zealand
၃၇ သေဆုံး၊ ၁၈၇ ဒဏ်ရာရ
[၂၄]
 Thailand
၃၅၁ သေဆုံး၊ ၁,၃၅၈ ဒဏ်ရာရ[၂၅]
 Philippines
၉ ဦးသေဆုံး၊[၂၆] ၆၄ ဒဏ်ရာရ[၂၇]

စုစုပေါင်း သေဆုံး: ၄၇၉,၆၆၀–၈၀၇,၃၀၃
စုစုပေါင်း ဒဏ်ရာရ: ≈၁,၄၉၀,၀၀၀+[၂၁]

မြောက်ဗီယက်နမ်နှင့် ဗီယက်ကောင်း
၆၅,၀၀၀[၁၈] အရပ်သား သေဆုံး
၄၄၄,၀၀၀[၁၈]–၁,၁၀၀,၀၀၀ စစ်သည် သေဆုံးနှင့် ပျောက်ဆုံး
၆၀၀,၀၀၀+ ဒဏ်ရာရ[၂၈]
 China
≈၁,၁၀၀ သေဆုံးနှင့် ၄,၂၀၀ ဒဏ်ရာရ[၁၇]
 Soviet Union
၁၆ ဦးသေဆုံး[၂၉]
 North Korea
၁၄ ဦးသေဆုံး[၃၀]

စုစုပေါင်း သေဆုံး: ၄၅၅,၄၇၆–၁,၁၇၀,၄၇၆
စုစုပေါင်း ဒဏ်ရာရ: ≈၆၀၈,၂၀၀

ဗီယက်နမ် အရပ်သား သေဆုံး: ၆၂၇,၀၀၀–၂,၀၀၀,၀၀၀[၁၈][၃၁][၃၂]
ကမ္ဘောဒီးယား ပြည်တွင်းစစ် သေဆုံး: ၂၀၀,၀၀၀–၃၀၀,၀၀၀*
လာအို ပြည်တွင်းစစ် သေဆုံး: ၂၀,၀၀၀–၂၀၀,၀၀၀*
စုစုပေါင်း အရပ်သား သေဆုံး: ၈၄၇,၀၀၀–၂,၅၀၀,၀၀၀
စုစုပေါင်း သေဆုံး: ၁,၄၈၄,၀၀၀–၃,၈၈၆,၀၂၆ လေယာဉ် ပျက်စီးမှု

* ခန့်မှန်းခြေ
အမေရိကန် စစ်တပ်မှ ရဟတ်ယာဉ် စစ်သားများကို ချထားခဲ့ပြီး ပျံတက်နေစဉ်

ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ ဆိုသည်မှာ စစ်အေးတိုက်ပွဲ ကာလအတွင်း ဗီယက်နမ်နိုင်ငံလောနိုင်ငံ နှင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲ ဖြစ်ပြီး ၁၉၅၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁ ရက်နေ့မှ စတင်၍ ဆိုင်းဂုံမြို့ ကျဆုံးသည့် ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက်တွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲသည် ပထမ အင်ဒိုချိုင်းနားစစ် အပြီးတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကွန်မြူနစ်မဟာမိတ်များက ထောက်ပံ့ကူညီသော မြောက်ဗီယက်နမ် နှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် အခြား ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်သူ မဟာမိတ်များက ထောက်ပံ့ကူညီသော တောင်ဗီယက်နမ်တို့ တိုက်ခိုက်ကြသော စစ်ပွဲ ဖြစ်သည်။ ကွန်မြူနစ်တို့ ဦးဆောင်ပြီး လက်နက်ငယ်များ တပ်ဆင်ထားသည့် တောင်ဗီယက်နမ်ရှိ ဗီယက်ကောင်း သို့မဟုတ် အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်ဖွဲ့က ဒေသအတွင်းရှိ ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်သည့် တပ်များကို ပြောက်ကျားစစ်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ဗီယက်နမ် အမျိုးသား တပ်မတော် (မြောက်ဗီယက်နမ် တပ်မတော်) ကမူ အလုံးအရင်းနှင့် ပုံမှန် စစ်ပွဲကို ဆင်နွဲကြသည်။ အမေရိကန်နှင့် တောင်ဗီယက်နမ် တပ်ဖွဲ့များက လေကြောင်းတိုက်ပွဲ နှင့် ပစ်ခတ်မှု အားသာချက်တို့ အပေါ်တွင် အခွင့်ကောင်းယူ၍ မြေပြင်တပ်များ၊ အမြှောက်တပ်များနှင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းများ ပူးပေါင်း၍ ရှာဖွေ ဖျက်ဆီးသည့် စစ်ဆင်ရေးကို ဆင်နွဲကြသည်။

အမေရိကန် အစိုးရက ထိုစစ်ပွဲတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှုအား ကွန်မြူနစ်တို့ တောင်ဗီယက်နမ်အား သိမ်းပိုက်ခြင်းမှ တဆင့် ကွန်မြူနစ် ဝါဒ ပျံ့နှံ့ခြင်းကို တားဆီးနိုင်ရန်ဟု ထင်မြင်ယူဆသည်။ မြောက်ဗီယက်နမ် အစိုးရ နှင့် ဗီယက်ကောင်း တို့ကမူ အစပထမတွင် အမေရိကန် ကျောထောက်နောက်ခံ ပေးထားသော ပြင်သစ်နှင့် နောက်တွင် အမေရိကန်၏ ရုပ်သေး အစိုးရဖြစ်သော တောင်ဗီယက်နမ် နှင့် တိုက်ခိုက်သော ကိုလိုနီ စစ်ပွဲအဖြစ် ယူဆကြသည်။ အမေရိကန် စစ်ရေးအကြံပေးများသည် ထိုစဉ်က ပြင်သစ် အင်ဒိုချိုင်းနားဟု ခေါ်သော ထိုနေရာသို့ ၁၉၅၀ တွင် စတင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ အမေရိကန်တို့၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှုသည် ၁၉၆၀ နှစ်များ အစောပိုင်းတွင် အရှိန်မြင့်လာပြီး ၁၉၆၁ တွင် စစ်အင်အားကို ၃ ဆ တိုးမြှင့်ခဲ့ကာ ၁၉၆၂ တွင် နောက်ထပ် ၃ ဆ ထပ်မံ တိုးမြှင့်ခဲ့ပြန်သည်။ အမေရိကန် ချေမှုန်းရေး တပ်ဖွဲ့များလည်း ၁၉၆၅ တွင် စတင် တပ်စွဲခဲ့သည်။ စစ်ဆင်ရေးသည် နိုင်ငံတကာ နယ်နိမိတ်များ အထိတိုင်အောင် ပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး လောနိုင်ငံ နှင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတို့လည်း အပြင်းအထန် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရသည်။ အမေရိကန်တို့၏ စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှုသည် "တက် တိုက်ခိုက်မှု" (Tet Offensive) ဟု ခေါ်သော အချိန်ဖြစ်သည့် ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် အထွဋ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုနောက်ပိုင်းတွင် အမေရိကန် မြေပြင်တပ်များသည် ဗီယက်နမ်မိုင်ဇေးရှင်း (Vietnamization) ပေါ်လစီ အရ တဖြည်းဖြည်း ဆုတ်ခွာလာခဲ့သည်။ ၁၉၇၃ ဇန်နဝါရီလတွင် ပဲရစ် ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်ကို ပါဝင်တိုက်ခိုက်သူ အားလုံးမှ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော်လည်း တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သေးသည်။

အမေရိကန်တို့၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှုသည် ၁၉၇၃ ခု ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်တွင် ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး အမေရိကန် ကွန်ဂရက်မှ အတည်ပြုလိုက်သော ကေ့စ်-ချပ် ပြင်ဆင်မှု ဥပဒေ ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဗီယက်နမ် အမျိုးသား တပ်မတော်မှ ဆိုင်းဂုံအား ၁၉၇၅ ဧပြီလတွင် သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် စစ်ပွဲပြီးဆုံးခဲ့ကာ နောက်တစ်နှစ်တွင် မြောက်ဗီယက်နမ်နှင့် တောင်ဗီယက်နမ်တို့ ပြန်လည် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်။ စစ်ပွဲကြောင့် လူ့အသက်ပေါင်းများစွာ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ဗီယက်နမ် စစ်သားနှင့် ပြည်သူ အားလုံးပေါင်း သေဆုံးမှုမှာ ၁ သန်း ထည်နည်းသော ကိန်းဂဏန်းမှ ၃ သန်း အထိ အမျိုးမျိုး ခန့်မှန်းလေ့ ရှိကြသည်။ ကမ္ဘောဒီးယား လူမျိုး ၂ သိန်းမှ ၃သိန်း အထိ နှင့် လာအိုလူမျိုး ၂သောင်းမှ ၂သန်းကြား သေဆုံးခဲ့ရသည်။ အမေရိကန် စစ်သားပေါင်း ၅၈,၂၂၀ လည်း စစ်ပွဲအတွင်း သေဆုံးခဲ့ရသည်။

စစ်ပွဲအမည်များ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ဤစစ်ပွဲကိုအမည်ပေါင်းများစွာဖြင့် ရည်ညွှန်းခဲ့ကြသည်။ ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲဆိုသည်မှာ လူသိများသောနာမည်ဖြစ်သည်။ ဒုတိယအင်ဒိုချိုင်းနားစစ်ပွဲ သို့မဟုတ် ဗီယက်နမ်ပဋိပက္ခဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ အင်ဒိုချိုင်းနားဒေသတွင်စစ်ပွဲပေါင်းများစွာဖြစ်ပွားခဲ့သဖြင့် ဤစစ်ပွဲကိုအခြားသောစစ်ပွဲများနှင့်ကွဲပြားစေရန်အတွက် အဓိကပါဝင်သောနိုင်ငံများကိုမူတည်၍ အမည်ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ဗီယက်နမ်ဘာသာစကားဖြင့် ဤစစ်ပွဲကို Kháng chiến chống Mỹ (အမေရိကန်ကိုတွန်းလှန်သောစစ်ပွဲ) ဟုခေါ်သည့်အပြင် Chiến tranh Việt Nam (ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ) ဟူ၍လည်းခေါ်ဆိုကြသည်။

ဤစစ်ပွဲတွင်အဓိကပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသော စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများမှာ တစ်ဖက်တွင်Army of the Republic of Vietnam (ဗီယက်နမ်အစိုးရတပ်မတော်)၊ U.S. military(အမေရိကန်တပ်မတော်) နှင့် ကျန်တစ်ဖက်တွင်မူ People's Army of Vietnam (ဗီယက်နမ်ပြည်သူ့တပ်မတော်)၊ တောင်ဗီယက်နမ်လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဖွဲ့စုနှင့် ဗီယက်နမ်တောင်ပိုင်းပြောက်ကျားအင်အားစုတို့ဖြစ်ကြသည်။

၁၉၄၉ ခုနှစ်နောက်ခံအကြောင်းအရာများ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

၁၈၅၀ခုနှစ်များတွင် ပြင်သစ်တို့သည် အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ်ကို စတင်သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၉၃ခုနှစ်တွင်ပစိဖိတ်ဒေသတစ်ခုလုံးကိုထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။၁၈၈၄ ဟူးစာချုပ်အရ ပြင်သစ်တို့သည်ဗီယက်နမ်ကို နှစ်ပေါင်းခုနှစ်ဆယ်တိုင်အောင် ကိုလိုနီပြုနိုင်ခဲ့သည်။ စစ်ရေးဆိုင်ရာခုခံမှုများရှိသော်ငြားလည်း၁၈၈၈ခုနှစ်တွင် ယနေ့ကမ္ဘောဒီယားနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တည်ရှိသည့် ဧရိယာများကို ပြင်သစ်ကိုလိုနီပိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့ကြသည် (လာအိုနိုင်ငံသည်လဲနောက်ပိုင်းတွင် ပြင်သစ်ကိုလိုနီအဖြစ်သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်)။ များစွာသောဗီယက်နမ်အမျိုးသားတို့၏ ကြိုးပမ်းမှုများစွာ ရှိခဲ့သော်လည်း၁၉၄၁ခုနှစ်တွင် အင်ဒိုချိုင်းနားကွန်မြူနစ်ပါတီမှ စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အမေရိကန်မှငွေကြေးထောက်ပံပေးသော Viet Minh common front(ဗီယက်မင်းအဖွဲ့အစည်း) လောက်အောင်မြင်မှုမရခဲ့ပေ။ ဤအဖွဲ့အစည်းသည် ဂျပန်တို့၏သိမ်းပိုက်မှုကိုလဲတွန်းလှန်ခဲ့သည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားနေသောကာလဖြစ်သည့် ၁၉၄၀ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်တို့သည်ဂျာမန်တို့ကို အရှုံးပေးလိုက်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ပြင်သစ်ပြည်နယ်များသည်လဲ နာဇီဂျာမနီတို့၏လက်အောက်ခံများဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့အတူ ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနားကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ခွင့်သည်လဲ ပြင်သစ်ပြည်နယ်များနည်းတူ ဂျာမန်လက်အောက်ကျရောက်သွားသည်။ ၁၉၄၀ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဂျပန်တို့သည် အင်ဒိုင်ချိုင်းနာကျွန်းဆွယ်ကို စတင်ကျူးကျော်လာခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့စတင်ကျူးကျော်လာခြင်းကို ခုခံမှုမရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် ဂျပန်တို့သည် ပြင်သစ်ကိုလိုနီဒေသတစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ်သည် ပြင်သစ်လက်အောက်ခံအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်သော်လည်း အမှန်တကယ်အုပ်ချုပ်နိုင်စွမ်းသည် ဂျပန်တို့၏လက်ထဲတွင်သာရှိခဲ့သည်။

ဗီယက်မင်းပါတီကို ပြင်သစ်တို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေးရရှိအောင်စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော်လည်း ၁၉၄၅ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့်ဂျပန်တို့၏ကျူးကျော်မှုကိုလဲ တွန်းလှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်နှင့် တရုတ်အမျိုးသားပါတီတို့သည် ဂျပန်တို့ကိုတွန်းလှန်တိုက်ခိုက်မှုတွင် နောက်ကွယ်မှကူညီပေးခဲ့ကြသည်။ သို့သော် အစပိုင်း၌သူတို့တွင် ပြန်လှန်တိုက်ခိုက်ရန် လုံလောက်သည့်အင်အားမရှိခဲ့ချေ။ ဗီယက်မင်းပါတီခေါင်းဆောင် ဟိုချီမင်းကို တရုတ်အမျိုးသားပါတီမှ ကွန်မြူနစ်တစ်ယောက်အဖြစ်သံသယရှိသဖြင့် ထောင်ဒဏ်တစ်နှစ်ချမှတ်ခဲ့သည်။

ပြင်သစ်ကိုဂျာမန်တို့သိမ်းပိုက်ပြီး ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနားကိုလိုနီများ၏အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ဂျာမန်များယူလိုက်သည့်အချိန်အထိ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံသည် ပြင်သစ်နှင့်ဂျပန်နှစ်နိုင်ငံ၏သိမ်းပိုက်ခြင်းကိုခံနေရပြီး အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်းဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များသည်လဲ ကွဲကွဲပြားပြားမရှိခဲ့ပေ။ ပြင်သစ်တို့ဝင်ရောက်စွတ်ဖက်မည်ကိုကြောက်ရွံ့လာသော ဂျပန်စစ်တပ်သည် ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ ၉ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ်စစ်တပ်နှင့် အာဏာပိုင်များကို ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီး ဗီယက်နမ်ရုပ်သေးအင်ပါယာနိုင်ငံကို ဖန်တီးခဲ့သည်။

၁၉၄၄-၁၉၄၅ ခုနှစ်များအတွင်းတွင် ပြင်သစ်နှင့်ဂျပန်တို့၏ခေါင်းပုံဖြတ်ဗိုလ်လုပ်ခြင်းနှင့် ရာသီဥတုဆိုးရွားခြင်းတို့ကြောင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးဘေးဆိုက်ရောက်ခဲ့သည် (ပြင်သစ်အင်ဒိုင်ချိုင်းနားကိုလိုနီဒေသသည် ထိုအချိန်ကဂျပန်တို့ကိုကောက်ပဲသီးနှံများပေးပို့ရသည်)။ ထိုဒေသ၏လူဦးရေစုစုပေါင်းပမာဏ ၁၀သန်းတွင် လူဦးရေ ၄သိန်းမှ ၂ သန်းအထိ ငတ်မွတ်ခြင်းကြောင့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်တို့ဖန်တီးခဲ့သည့် ခေါင်းပုံဖြတ်အမြတ်ကြီးစားမှုတို့ကြောင့် ၁၉၄၅ခုနှစ် မတ်လတွင် ဗီယက်မင်းမြို့သူမြို့သားတို့သည် ဆန်သိုလှောင်ရုံများကို ဖျက်ဆီးခဲ့ကြပြီး အခွန်များကိုလဲပေးဆောင်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ဆန်သိုလှောင်ရုံ ၇၅ ခုမှ ၁၀၀ အတွင်း ဆက်တိုက်ဆိုသလို ပြည်သူပိုင်သိမ်းခဲ့ကြသည်။ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်းနှင့် အာဏာပိုင်တို့ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော ဤပုန်ကန်မှုကြီးကို ဗီယက်မင်းမြို့နေလူထုတို့သည် အားပေးထောက်ခံခဲ့ကြပြီး သူတို့ကိုယ်တိုင်လဲ တစ်စထက်တစ်စပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။

၁၉၄၅ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၂၂ရက်နေ့တွင် ဂျပန်တို့လက်နက်ချပြီး OSS အေးဂျင့်များဖြစ်သော Archimedes Patti နှင့် Carleton B. Swift Jr. တို့သည်ကူညီရိုင်းပင်းရေးတာဝန်ဖြင့် POW အဖွဲ့ဝင်များကို လွတ်ပေးရန် ဟနွိုင်းသို့ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အစိုးရခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ဖြစ်သော Jean Sainteny မှအောင်မြင်စွာဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဂျပန်တပ်များသည်ကိုယ်တိုင်ဆန္ဒမပါဘဲ လက်နက်ချခဲ့ရသော်လည်း ဥပဒေထိန်းသိမ်းရေးကိုဆက်လက်ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် ပြင်သစ်ကိုလိုနီစစ်သားများကိုရှာဖွေထိန်းသိမ်းရန် ဂျပန်အထူးစစ်ခုံရုံးမှတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။

သြဂုတ်လအတွင်းတွင် ဂျပန်စစ်တပ်များသည် ဗီယက်မင်းမြို့ကဲ့သို့ပင် ငြိမ်သက်နေခဲ့ပြီး အခြားသောနိုင်ငံရေးအစုအဖွဲ့များသည် ပြည်သူ့အဆောက်အအုံများနှင့် ခဲယမ်းလက်နက်များကို သိမ်းပိုက်ကာ သြဂုတ်လတော်လှန်ရေးကြီးကို စတင်ခဲ့ကြသည်။ OSS တာဝန်ရှိသူများသည် ဤအတောအတွင်း ဟိုချီမင်းနှင့်အခြားသော ဗီယက်မင်းတာဝန်ရှိသူများနှင့် အကြိမ်ပေါင်းများစွာတွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ကြပြီး ရလာဒ်အနေဖြင့် ၁၉၄၅ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂ရက်နေ့တွင် ဟနွိုင်းမြို့လူဦးရေ ၅သိန်းရှေ့မှောက်တွင် ဟိုချီမင်းကိုယ်တိုင် လွတ်လပ်သောဒီမိုကရက်တစ်ဗီယက်နမ်ပြည်ထောင်စုအဖြစ် ကြေညာနိုင်ခဲ့လေသည်။ ဤအထိမ်းအမှတ်ပွဲတွင် ဟိုချီမင်းသည် အမေရိကန်လွတ်လပ်ရေးစာတမ်းမှ စာကြောင်းများဖြစ်သည့် "လူသားအားလုံးသာတူညီမျှအခွင့်အရေးရှိသည်၊ ဖန်တီးရှင်သည်ကျွန်တော်တို့အားလုံးကို ရှင်သန်ခွင့်၊ လွတ်လပ်ခွင့်၊ ပျော်ရွှင်မှုတို့ ဆောင်ကြည်းနိုင်ခွင့်စသည့် အခွင့်အရေးများကို ပေးအပ်ထားပြီးဖြစ်သည်" စသည့်အချက်များကို မိန့်ခွင်းတွင်ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့သည်။

သို့သော် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်၏အဓိကမဟာမိတ်များဖြစ်သည့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတို့သည် ဗီယက်နမ်သည် ပြင်သစ်တို့ပိုင်ဖြစ်သည်ဟု သဘောတူကြသည်။ သို့သော်ပြင်သစ်တို့တွင် ဗီယက်နမ်ကိုပြန်လန်ထိန်းသိမ်းရန်အင်အားမရှိသဖြင့် ဗြိတိသျှတို့ကတောင်ပိုင်းကိုထိန်းချုပ်ရန်နှင့် တရုတ်တို့က မြောက်ပိုင်းကိုထိန်းသိမ်းရန်သဘောတူညီချက်တစ်ခု ချုပ်ဆိုလိုက်သည်။ တရုတ်တို့သည် လက်ကျန်ဂျပန်တပ်များကိုလက်နက်ချစေရန်အတွက် နယ်နိမိတ်စည်းမျဉ်း၁၆ မှ ၁၉၄၅ခုနှစ် စက်တင်ဘာ၁၄ရက်တွင် နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့စတင်ဝင်ရောက်လာသည်။ ဗြိတိသျှတို့ နိုင်ငံတောင်ပိုင်းသို့စတင်ဝင်ရောက်လာချိန်တွင်မူ တစ်ဦးတည်းဆောင်ရွက်ရန်စစ်သည်အင်အားအလုံအလောက်မရှိသဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသောပြင်သစ်တပ်များနှင့် လက်နက်ချထားသောဂျပန်တပ်များကို လက်နက်ပြန်လည်တပ်ဆင်ပေးပြီး အကူအညီယူခဲ့ရသည်။

ကိုးကား[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

  1. ၁.၀ ၁.၁ ၁.၂ ၁.၃ ၁.၄ ၁.၅ ALLIES OF THE REPUBLIC OF VIETNAM။ 24 September 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  2. Chapter Three: 1957-1969 Early Relations between Malaysia and Vietnam (PDF)။ University of Malaya Student Repository။ 17 October 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  3. Tunku Abdul Rahman Putra Al-Haj (Profiles of Malaysia's Foreign Ministers) (PDF)။ Institute of Diplomacy and Foreign Relations (IDFR), Ministry of Foreign Affairs (Malaysia) (2008)။ Archived from the original on 16 October 2015။ 17 October 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ “The Tunku had been personally responsible for Malaya's partisan support of the South Vietnamese regime in its fight against the Vietcong and, in reply to a Parliamentary question on 6 February 1962, he had listed all the used weapons and equipment of the Royal Malaya Police given to Saigon. These included a total of 45,707 single-barrel shotguns, 611 armoured cars and smaller numbers of carbines and pistols. Writing in 1975, he revealed that "we had clandestinely been giving 'aid' to Vietnam since early 1958. Published American archival sources now reveal that the actual Malaysian contributions to the war effort in Vietnam included the following: "over 5,000 Vietnamese officers trained in Malaysia; training of 150 U.S. soldiers in handling Tracker Dogs; a rather impressive list of military equipment and weapons given to Viet-Nam after the end of the Malaysian insurgency (for example, 641 armored personnel carriers, 56,000 shotguns); and a creditable amount of civil assistance (transportation equipment, cholera vaccine, and flood relief)". It is undeniable that the Government's policy of supporting the South Vietnamese regime with arms, equipment and training was regarded by some quarters, especially the Opposition parties, as a form of interfering in the internal affairs of that country and the Tunku's valiant efforts to defend it were not convincing enough, from a purely foreign policy standpoint.”
  4. The Cuban Military Under Castro, 1989. Page 76
  5. Cuba in the World, 1979. Page 66
  6. Cesky a slovensky svet။ Svet.czsk.net။ 24 February 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  7. Bilaterální vztahy České republiky a Vietnamské socialistické republiky | Mezinárodní vztahy | e-Polis – Internetový politologický časopis။ E-polis.cz။ 24 February 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  8. Foreign Affairs in the 1960s and 1970sLibrary of Congress (1992)။ “Throughout the 1960s and 1970s, Bulgaria gave official military support to many national liberation causes, most notably in the Democratic Republic of Vietnam, (North Vietnam)…”
  9. Project MUSE - Sailing in the Shadow of the Vietnam War: The GDR Government and the "Vietnam Bonus" of the Early 1970s
  10. Le Gro, p. 28.
  11. Vietnam War : US Troop Strength။ Historycentral.com။ 17 October 2009 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  12. Facts about the Vietnam Veterans Memorial Collection။ nps.gov။ (citing The first American ground combat troops landed in South Vietnam during March 1965, specifically the U.S. Third Marine Regiment, Third Marine Division, deployed to Vietnam from Okinawa to defend the Da Nang, Vietnam, airfield. During the height of U.S. military involvement, 31 December 1968, the breakdown of allied forces were as follows: 536,100 U.S. military personnel, with 30,610 U.S. military having been killed to date; 65,000 Free World Forces personnel; 820,000 South Vietnam Armed Forces (SVNAF) with 88,343 having been killed to date. At the war's end, there were approximately 2,200 U.S. missing in action (MIA) and prisoners of war (POW). Source: Harry G. Summers Jr. Vietnam War Almanac, Facts on File Publishing, 1985.)
  13. (2005) The A to Z of the Vietnam War. The Scarecrow Press. 
  14. Vietnam War After Action Reports, BACM Research, 2009, page 430
  15. "China admits 320,000 troops fought in Vietnam"၊ 16 May 1989။ 24 December 2013 တွင် ပြန်စစ်ပြီး 
  16. Roy, Denny (1998). China's Foreign Relations. Rowman & Littlefield, 27. ISBN 978-0847690138. 
  17. ၁၇.၀ ၁၇.၁ China and Vietnam. 
  18. ၁၈.၀ ၁၈.၁ ၁၈.၂ ၁၈.၃ Lewy 1978, pp. 450–3.
  19. Thayer 1985, chap. 12.
  20. Rummel, R.J (1997), "Table 6.1A. Vietnam Democide : Estimates, Sources, and Calculations," (GIF), Freedom, Democracy, Peace; Power, Democide, and War, University of Hawaii System 
  21. ၂၁.၀ ၂၁.၁ Tucker, Spencer E. The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History ABC-CLIO. ISBN 1-85109-961-1
  22. Vietnam Veterans Memorial Fund - News
  23. Australian casualties in the Vietnam War, 1962–72 | Australian War Memorial။ Awm.gov.au။ 29 June 2013 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  24. Overview of the war in Vietnam | VietnamWar.govt.nz, New Zealand and the Vietnam War။ Vietnamwar.govt.nz (16 July 1965)။ 29 June 2013 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  25. The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History By Spencer C. Tucker "https://books.google.com/?id=qh5lffww-KsC"
  26. Chapter III: The Philippines။ History.army.mil။ 24 February 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  27. Asian Allies in Vietnam။ Embassy of South Vietnam (March 1970)။ 18 October 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  28. Soames, John. A History of the World, Routledge, 2005.
  29. Dunnigan, James & Nofi, Albert: Dirty Little Secrets of the Vietnam War: Military Information You're Not Supposed to Know. St. Martin's Press, 2000, p. 284. ISBN 0-312-25282-X.
  30. North Korea fought in Vietnam War။ BBC News (31 March 2000)။ 18 October 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  31. Shenon၊ Philip။ "20 Years After Victory, Vietnamese Communists Ponder How to Celebrate"၊ 23 April 1995။ 24 February 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး  The Vietnamese government officially claimed a rough estimate of 2 million civilian deaths, but it did not divide these deaths between those of North and South Vietnam.
  32. "fifty years of violent war deaths: data analysis from the world health survey program: BMJ"၊ 23 April 2008။ 5 January 2013 တွင် ပြန်စစ်ပြီး  From 1955 to 2002, data from the surveys indicated an estimated 5.4 million violent war deaths … 3.8 million in Vietnam