ဖီဂျီနိုင်ငံ

ဝီကီပီးဒီးယား မှ
ဤနေရာသို့သွားရန် - အ​ညွှန်း​, ရှာဖွေရန်
ဖီဂျီသမ္မတနိုင်ငံ
Matanitu ko Viti'
ဖီဂျီနိုင်ငံ၏ အလံတော်
ဖီဂျီနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်
အလံတော် အမှတ်တံဆိပ်
ဆောင်ပုဒ်: Fear God and honour the Queen
နိုင်ငံတော် သီချင်း: God Bless Fij
ဖီဂျီနိုင်ငံ    ၏ တည်နေရာ
မြို့တော် ဆူးဗားမြို့
ရုံးသုံး ဘာသာစကားများ အင်္ဂလိပ်ဖီဂျီဖီဂျီဟင်ဒီ [၁]
အမျိုးအစား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ပါလီမန် သမ္မတနိုင်ငံ
အစိုးရ
• သမ္မတ
Epeli Nailatikau
• ဝန်ကြီးချုပ်
Frank Bainimarama
တည်ထောင်
• လွတ်လပ်ရေး (ယူကေမှ)
၁၀ အောက်တိုဘာ၁၉၇၀
• သမ္မတနိုင်ငံ
၂၈ စက်တင်ဘာ၁၉၈၇
ဧရိယာ
• စုစုပေါင်း
၁၈,၂၇၄ km2² (၇,၀၅၆ sq mi) (အဆင့်: ၁၅၅)
လူဦးရေ
• ခန့်မှန်း
၈၄၉,၀၀၀ (၂၀၀၉)
• သိပ်သည်းမှု
၄၆.၄/km²(၁၂၀.၃/sq mi) (အဆင့် - ၁၄၈)
ငွေကြေး ဖီဂျီဒေါ်လာ
တယ်လီဖုန်းကုဒ် +၆၇၉
Internet TLD .fj


ဖီဂျီနိုင်ငံ (တရားဝင်အခေါ်အားဖြင့် ဖီဂျီသမ္မတနိုင်ငံ) သည် တောင်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း မီလန်နီးရှား ဒေသတွင် ရှိသော ကျွန်းနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၏ မြောက်ကျွန်းမှ ရေမိုင် ၁,၁၀၀ မိုင် (၂၀၀၀ ကီလိုမီတာ၊ ၁၃၀၀ မိုင်) ခန့် အကွာအဝေးတွင် တည်ရှိသည်။ အနီးဆုံး အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများမှာ အနောက်ဘက်တွင် ဗနွားတူနိုင်ငံ၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ပြင်သစ် နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် နယူးဇီလန်၏ ကာမာဒက်ကျွန်းများ၊ အရှေ့ဘက်တွင် တုံဂါနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဆမိုးအားနိုင်ငံ၊ ပြင်သစ်၏ ဝေါလစ်နှင့်ဖူကျူးနား နှင့် မြောက်ဘက်တွင် တူဗားလူနိုင်ငံတို့ ဖြစ်ကြသည်။

ဖီဂျီနိုင်ငံသည် ကျွန်းပေါင်း ၃၃၀ ကျော်ရှိသော ကျွန်းစု ဖြစ်ပြီး ကျွန်းပေါင်း ၁၁၀ တွင် အမြဲတမ်း လူနေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းငယ်ကလေးပေါင်း ၅၀၀ ကျော် ရှိပြီး စုစုပေါင်း ကုန်းမြေဧရိယာမှာ ၇,၁၀၀ စတုရန်းမိုင် (၁၈,၃၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ရှိသည်။ အဝေးဆုံး ကျွန်းမှာ အိုနို-အိုင်-လော ကျွန်းဖြစ်သည်။ အဓိက ကျွန်းနှစ်ခု ဖြစ်သော ဗီတီလီဗူး နှင့် ဗနွားလီဗူးတွင် လူဦးရေ စုစုပေါင်း၏ ၈၇% နေထိုင်ကြသည်။ မြို့တော် ဖြစ်သော ဆူးဗားမြို့သည် ဗီတီလီဗူးကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ဖီဂျီနိုင်ငံ၏ အဓိက အပျော်စီးသင်္ဘောဆိပ်မြို့ အဖြစ်တည်ရှိသည်။ [၂]ဖီဂျီနိုင်ငံသားများ၏ ၄ပုံ ၃ပုံခန့်မှာ ဗီတီလီဗူးကျွန်း၏ ကမ်းရိုးတန်းများတွင် နေထိုင်ကြပြီး ဆူဗား သို့မဟုတ် ပိုမိုသေးငယ်သော မြို့ပြဒေသများ ဖြစ်သည့် နာဒီ (ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားဒေသ) နှင့် လော်တိုကာ (ကြံထုတ်လုပ်ငန်းဒေသ) တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဗီတီလီဗူးကျွန်း၏ အတွင်းပိုင်းဒေသများမှာ ၎င်း၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ကြမ်းတမ်းမှုကြောင့် လူဦးရေ ကျဲပါးသည်။ [၃]

ဖီဂျီနိုင်ငံသည် ပစိဖိတ်နိုင်ငံများတွင် စီးပွားရေး အဖွံ့ဖြိုးဆုံးနိုင်ငံများထဲတွင် တစ်နိုင်ငံ အဖြစ်ပါဝင်ပြီး သစ်တောများ၊ သတ္တုများ နှင့် ငါးများ ပေါများသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယနေ့တွင် နိုင်ငံခြားငွေကြေး ရရှိသော အဓိက စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများမှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် သကြားတင်ပို့ရောင်းချခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။[၄] အသုံးပြုသော ငွေကြေးမှာ ဖီဂျီဒေါ်လာ ဖြစ်သည်။ ဖီဂျီ ဒေသ အစိုးရများမှာ မြို့တော်နှင့် မြို့ ကောင်စီများ အဖြစ်ရှိကြပြီး ဒေသအစိုးရနှင့် မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီး ဌာန၏ လက်အောက်တွင် ရှိသည်။

ဖီဂျီကျွန်း အများစုမှ လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်းပေါင်း ၁၅၀မှ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုများကြောင့် ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယနေ့တွင် ဗနွားလီဗူးကျွန်းနှင့် တာဗျူနီကျွန်းတို့တွင် ဘူမိအပူပိုင်း ဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်များ ဆက်လက်ဖြစ်ပျက်လျှက် ရှိသည်။ ဖီဂျီနိုင်ငံတွင် လူသားတို့ ဘီစီ ၂ ထောင်စုနှစ်များကပင် စတင်နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး အစောပိုင်းတွင် အော်စထရိုနီးရှန်း လူမျိုးများ နေထိုင်ကြကာ နောက်ပိုင်းတွင် မီလန်နီးရှန်းလူမျိုးများ ဆက်လက်နေထိုင်ကြပြီး ပိုလီနီးရှန်းတို့၏ လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။ ဥရောပသားတို့မှ ဖီဂျီအား ၁၇ ရာစုတွင် စတင်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး [၅] လွတ်လပ်သော ဘုရင်နိုင်ငံအဖြစ် ခဏတာမျှ တည်ရှိပြီးနောက် ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့မှ ကိုလိုနီနယ်မြေ အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့သည်။ ဖီဂျီသည် ၁၉၇၀ အထိ ကရောင်းကိုလိုနီ အဖြစ် တည်ရှိခဲ့ပြီးနောက် ဓနသဟာယနိုင်ငံ အနေနှင့် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ အာဏာသိမ်းမှုများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားပြီးနောက် သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ်ကြေငြာခဲ့သည်။

၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ရေတပ်ဗိုလ်မှူး ဖရန့်ခ် ဘိုင်နီမာရာမာ မှ အာဏာသိမ်းခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဗဟိုတရားရုံးမှ စစ်တပ်ဦးဆောင်သည့် အစိုးရသည် ဥပဒေနှင့်မညီကြောင်း ဆုံးဖြတ်သည့် အခါတွင် စစ်တပ်မှ ရုပ်ပြ အဖြစ်ထားရှိသော သမ္မတ ရာတူ ဂျိုဆီဖာ အီလိုအီလို မှ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဖျက်သိမ်းပြီး ဘိုင်နီမာရာမာကို ပြန်လည် အာဏာအပ်နှင်းခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် အီလိုအီလို နေရာတွင် သမ္မတ ရာတူ အက်ပဲလီ နိုင်လာတီကော ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။.[၆] နှစ်များစွာ ရွှေ့ဆိုင်းပြီးနောက် ဒီမိုကရေစီ ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် ကျင်းပခဲ့ပြီး ဘိုင်နီမာရာမာ၏ ဖီဂျီဖတ်စ် ပါတီမှ မဲ ၅၉.၂% ဖြင့် အနိုင်ရခဲ့ကာ နိုင်ငံတကာ လေ့လာသူများမှလည်း ရွေးကောက်ပွဲသည် တရားမျှတသည်ဟု ထင်မြင်ချက်ပေးခဲ့ကြသည်။ [၇]

အမည်မှည့်ခေါ်ပုံ[ပြင်ဆင်ရန်]

ဖီဂျီနိုင်ငံ၏ အဓိကကျွန်းမကြီး၏ အမည်မှာ ဗီတီလီဗူး ဖြစ်ပြီး ဖီဂျီဆိုသော အမည်မှာ ထိုအမည်မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ် အသံထွက်မှာ ၎င်းတို့၏ ကျွန်းနီးနားချင်းဖြစ်သော တုံဂါနိုင်ငံ မှ အသံထွက် ကို ယူထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့အမည်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားသည်။

ဖီဂျီနိုင်ငံသားတို့နှင့် ဥရောပသားတို့ ပထမဆုံး တွေ့ဆုံခြင်းကို သူတို့နှင့် တုံဂါနိုင်ငံတွင် တွေ့ဆုံခဲ့သော ဂျိမ်းစ်ကွတ်၏ လေ့လာစူစမ်းရေး အဖွဲ့ဝင်တို့၏ စာများမှ တဆင့် သိရသည်။ သူတို့အား ကြောက်မက်ဖွယ် ကောင်းသော စစ်သူရဲများ နှင့် ကြမ်းတမ်းသော လူသားစားသူများ၊ ပစိဖိတ်အတွင်း အကောင်းဆုံးသော သင်္ဘောများ ဆောက်လုပ်နိုင်သော်လည်း အလွန်တော်သော သင်္ဘောသားများ မဟုတ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ သူတို့အား တုံဂါသားများမှ ရွံ့ကြောက်ကြပြီး သူတို့ထံမှ ထုတ်လုပ်သော သစ်ခေါက်အဝတ်များ နှင့် တုတ်များကို တန်ဖိုးထားကြပြီး လိုချင်သူများပြားကြသည်။ သူတို့မှ သူတို့နေထိုင်သည့် နေရာကို ဗီတီဟု ခေါ်ကြပြီး တုန်ဂါသားများက ဖီဆီ ဟု ခေါ်ကြသည်။ ထိုမှတဆင့် အင်္ဂလိပ် အသံထွက် ဖီဂျီ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ကပ္ပတိန် ဂျိမ်းစ်ကွတ်ထံမှ တဆင့် လူအများသို့ သတင်းစကား ပျံ့နှံ့သွားပြီး ထိုကျွန်းများကို လူအများ သိရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဖီးဂျီး (Feejee) ဆိုသည်မှာ တုံဂါအသံထွက်ကို အင်္ဂလိပ်စာလုံးဖြင့် ပေါင်းထားခြင်း ဖြစ်ပြီး[၈] ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းထိ ဖီဂျီသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသော သာသနာပြုများ နှင့် ခရီးသွားများ၏ မှတ်တမ်းများ နှင့် အခြားသော စာရေးအသားများတွင် အသုံးပြုကြသည်။[၉][၁၀]

သမိုင်း[ပြင်ဆင်ရန်]

အစောပိုင်းသမိုင်း[ပြင်ဆင်ရန်]

ဖီဂျီရှိ မြို့များတွင် တွေ့ရသော အိုး အနုပညာလက်ရာများ အရ ဖီဂျီနိုင်ငံတွင် လူတို့ အခြေချ နေထိုင်သည်မှာ ဘီစီ ၃၅၀၀ မှ ၁၀၀၀ ခန့် သို့မဟုတ် ထိုအချိန်မတိုင်မီက ဖြစ်သည်ဟု ပြသနေသော်လည်း ပစိဖိတ်ဒေသသို့ လူတို့ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်သည့် မေးခွန်းများမှာ အငြင်းပွားဆဲပင် ဖြစ်သည်။ ထိုကျွန်းများတွင် ပထမဆုံး နေထိုင်သူများမှာ လာပီတာလူမျိုးများ သို့မဟုတ် ပိုလီနီးရှန်းများ၏ ဘိုးဘေးများဟု ယုံကြည်ကြသော်လည်း မီလာနီးရှန်းများ ရောက်လာသည့် အခါတွင် ထိုသူတို့ ဘယ်ရောက်သွားသည်ဆိုသည့် အချက်နှင့် ပတ်သက်၍ သိရှိရသည်မှာ များများစားစား မရှိပေ။ ယဉ်ကျေးမှု အသစ်တွင် ထိုသူတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုများ ရှိနိုင်ပြီး ရှေးဟောင်းသုတေသန တွေ့ရှိချက်များ အရမူ သူတို့သည် ဆမိုးအားနိုင်ငံတုံဂါနိုင်ငံ နှင့် ဟာဝိုင်အီ အထိပင် ပြောင်းရွှေ့သွားကြသည်ဟု ပြသနေသည်။

ဖီဂျီသားတို့ကြားတွင် ပထမဆုံး ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့သော ဥရောပသားများမှာ သင်္ဘောပျက်၍ ရောက်ရှိခဲ့သော ချားဆဲဗေ့ချ် တို့ကဲ့သို့သော သင်္ဘောသားများ ဖြစ်ကြသည်။

ဖီဂျီတွင် ပထမဆုံး အခြေချ နေထိုင်ကြသူများမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀ ခန့်က ဥရောပမှ ရွက်လွှင့်သွားလာကြသော ကုန်သည်များနှင့် လာရောက်အခြေချသူများ ဖြစ်သည်။ လာပီတာတို့၏ အိုးကွဲများကို နိုင်ငံအနှံ့အပြား မြေကြီးတူးဖော်ရာတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ဖီဂျီတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုမှာ အနောက်ပစိဖိတ်မှ မီလာနီးရှန်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဆင်သော်လည်း ရှေးကျသော ပိုလီနီးရှန်း ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ခိုင်မာသော ဆက်နွယ်မှုများ ရှိသည်။ ဥရောပသားတို့နှင့် မထိတွေ့မီ အချိန်ကပင် ဖီဂျီသားတို့နှင့် အနီးအနားရှိ ကျွန်းစုများတွင် ကုန်သွယ်မှု ရှိခဲ့ကြောင်းကို ပြသနေသည်မှာ တုံဂါတွင် ဖီဂျီရှိ သစ်ပင်များနှင့် ဆောက်လုပ်ထားသော ကနူးလှေများကို တွေ့ရှိရခြင်းနှင့် လော် ကျွန်းစုများတွင် အသုံးပြုသော ဘာသာစကားများတွင် တုံဂါတွင် သုံးသော စကားများ ပါဝင်နေခြင်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဖီဂျီတွင် ထုတ်လုပ်သော အိုးများကို ဆမိုးအားနိုင်ငံ နှင့် မာကွီဆာကျွန်းများ အထိပင် တွေ့ရသည်။

ရာတူး တာနိုအာ ဗီဆာဝါကာ

အရှေ့မှ အနောက်သို့ မိုင် ၆၂၀ (ကီလိုမီတာ ၁,၀၀၀) ခန့်ရှိသော ဖီဂျီနိုင်ငံသည် ဘာသာစကား မြောက်များစွာကို အသုံးပြုကြသည်။ ဖီဂျီနိုင်ငံ၏ သမိုင်းကြောင်းမှာ အခြေချ နေထိုင်မှုသာ မကဘဲ ရွှေ့လျားပြောင်းလဲမှုကိုလည်း ဖော်ပြလျှက် ရှိသည်။ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တသီးတခြားဖြစ်သော ဖီဂျီယဉ်ကျေးမှု ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေသာ လူမျိုးစုများ အကြား အစဉ်သဖြင့် တိုက်ခိုက်နေခြင်းနှင့် လူသားစားခြင်းတို့မှာ နေရာအနှံအပြား ဖြစ်ပွားနေပြီး နေ့စဉ် နေထိုင်မှု ဘဝ၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများလည်း ဖြစ်သည်။ [၁၁] ၁၉ ရာစု အတွင်း ရာတူး အူဒရေ အူဒရေသည် လူ ၈၇၂ ဦးကို စားခဲ့ပြီး သူ၏ အောင်မြင်မှုအတွက် ကျောက်တုံးများကို စာရင်းမှတ် သည့် အနေဖြင့် ပုံထားခဲ့သည်။[၁၂] ဒဲရစ်စကား၏ စာအုပ် အရ[၁၃] "ပွဲတော်များ ကျင်းပသည့် အခါတွင် လတ်လတ်ဆတ်ဆတ် သတ်ဖြတ်ထားသော အလောင်းများကို စားသုံးရန် အတွက် စုပုံထားကြသည်။ "ကျုပ်ကိုစားပါ။" ဟူသော နှုတ်ဆက်ခြင်းသည် သာမန် အရပ်သားတစ်ဦးမှ ခေါင်းဆောင်ကို ထုံးတမ်းစဉ်လာ နှုတ်ဆက်သည့် စကား ဖြစ်သည်။ စကား၏ ရေးသားချက်အရ ခေါင်းဆောင်၏ အိမ်တိုင် နှင့် ဘုန်းကြီး၏ ကျောင်းတော်၏ တိုင်တို့တွင်လည်း စတေးထားသော လူ၏ အလောင်းများကို မြှုပ်နှံထားသည်။ ထိုသို့ ပြုရခြင်း၏ အကြောင်းမှာ စတေးထားသော လူ၏ ဝိဉာဉ်သည် ထိုအဆောက်အဦးကို ထောက်ပံ့ရန်အတွက် နတ်ဘုရားများကို တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ပေးလိမ့်မည် ဟု ယူဆသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ တိုင်အသစ် လဲရမည် ဆိုပါကလည်း လူများအား ထပ်မံ စတေးလေ့ ရှိသည်။ [၁၃] အကယ်၍ ဒရူရာ ဟု ခေါ်သော လှေအသစ်ကို ရေချသည့် အခါတွင်လည်း လူများအား ဒလိမ့်တုံး အဖြစ်သုံး၍ သေဆုံးစေခြင်း မပြုပါက ထိုလှေသည် ရေပေါ်တွင် ကြာရှည် ပေါ်လိမ့်မည် မဟုတ်ဟု ယူဆကြသည်။ [၁၄] ယနေ့ခေတ် ဖီဂျီသားများက ထို အချိန်များကို မိစ္ဆာခေတ်ဟု ယူဆကြသည်။ လူသားစားသော ဖီဂျီသားများ၏ နေထိုင်မှု ပုံစံကြောင့် ဥရောပ သင်္ဘောသားများ အနေနှင့် ဖီဂျီရေပိုင်နက် အတွင်းသို့ သွားရာက်ရန် အတားအဆီးဖြစ်ခဲ့ပြီး ဖီဂျီကျွန်းအား လူသားစားကျွန်းများ ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသဖြင့် ဖီဂျီဆိုသော အမည်ကို ကမ္ဘာမှ မသိရှိခဲ့ကြပေ။[၁၅]

ဖီဂျီ တောင်ကုန်းနေ စစ်သူရဲ ။ ဖရန်စစ် ဟားဘတ် ဒပ်ဖ်တီမှ ၁၈၇၀ ခုနှစ်များတွင် ရိုက်ကူးခဲ့သော ဓာတ်ပုံ

လွတ်လပ်ရေး ရပြီးခေတ် (၁၉၇၀)[ပြင်ဆင်ရန်]

ပထဝီဝင်[ပြင်ဆင်ရန်]

ရာသီဥတု[ပြင်ဆင်ရန်]

နိုင်ငံရေး[ပြင်ဆင်ရန်]

စီးပွားရေး[ပြင်ဆင်ရန်]

သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ[ပြင်ဆင်ရန်]

လူ့အဖွဲ့အစည်း[ပြင်ဆင်ရန်]

ယဉ်ကျေးမှု[ပြင်ဆင်ရန်]

ကိုးကား[ပြင်ဆင်ရန်]

  1. Dr. A. Tschentscher, LL.M.။ Section 4 of Fiji Constitution။ Servat.unibe.ch။ 2009-05-03 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  2. Fiji Cruises Destination Topics. Retrieved 23 March 2016.
  3. Fiji: People။ United States of America State department (28 June 2010)။ 15 September 2010 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  4. ကိုးကား အမှား - Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Factbook-Fiji
  5. Fiji: History။ infoplease.com (2005)။ 15 September 2010 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  6. "Fiji's president takes over power"၊ BBC၊ 10 April 2009။ 15 September 2010 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ Archived from the original on 13 April 2009။ 
  7. "Int'l monitors endorse Fiji election as credible"၊ Associated Press၊ 29 September 2014။ 25 September 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ Archived from the original on 21 September 2014။ 
  8. Schutz, Albert J. (December 1974). "The Forerunners of the Fijian Dictionary". The Journal of the Polynesian Society 83 (4): 443–457. 
  9. Barbour, Thomas (1923). "The Frogs of the Fiji Islands". Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 75: 111–115. 
  10. Scarr, Deryck (1984). Fiji: A short history. Institute for Polynesian Studies, Brigham Young University—Hawaii Campus. ISBN 0-939154-36-6. OCLC 611678101. 
  11. Sanday, Peggy Reeves (1986) Divine hunger: cannibalism as a cultural system, Cambridge University Press, p. 151, IBNS 0521311144.
  12. Sanday, Peggy Reeves (1986) Divine hunger: cannibalism as a cultural system, Cambridge University Press, p. 166, IBNS 0521311144.
  13. ၁၃.၀ ၁၃.၁ Scarr, Daryck. A Short History of Fijiyear=1984, 3. 
  14. Scarr, page 19
  15. Pacific Peoples, Melanesia/Micronesia/Polynesia။ Archived from the original on 1 March 2005။ 1 March 2005 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။, Central Queensland University.