ဖီဂျီနိုင်ငံ

ဝီကီပီးဒီးယား မှ
ဤနေရာသို့သွားရန် - အ​ညွှန်း​, ရှာဖွေရန်
ဖီဂျီသမ္မတနိုင်ငံ
Matanitu ko Viti'
ဖီဂျီနိုင်ငံ၏ အလံတော်
ဖီဂျီနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်
အလံတော် အမှတ်တံဆိပ်
ဆောင်ပုဒ်: Fear God and honour the Queen
နိုင်ငံတော် သီချင်း: God Bless Fij
ဖီဂျီနိုင်ငံ    ၏ တည်နေရာ
မြို့တော် ဆူးဗားမြို့
ရုံးသုံး ဘာသာစကားများ အင်္ဂလိပ်ဖီဂျီဖီဂျီဟင်ဒီ [၁]
အမျိုးအစား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ပါလီမန် သမ္မတနိုင်ငံ
အစိုးရ
• သမ္မတ
Epeli Nailatikau
• ဝန်ကြီးချုပ်
Frank Bainimarama
တည်ထောင်
• လွတ်လပ်ရေး (ယူကေမှ)
၁၀ အောက်တိုဘာ၁၉၇၀
• သမ္မတနိုင်ငံ
၂၈ စက်တင်ဘာ၁၉၈၇
ဧရိယာ
• စုစုပေါင်း
၁၈,၂၇၄ km2² (၇,၀၅၆ sq mi) (အဆင့်: ၁၅၅)
လူဦးရေ
• ခန့်မှန်း
၈၄၉,၀၀၀ (၂၀၀၉)
• သိပ်သည်းမှု
၄၆.၄/km²(၁၂၀.၃/sq mi) (အဆင့် - ၁၄၈)
ငွေကြေး ဖီဂျီဒေါ်လာ
တယ်လီဖုန်းကုဒ် +၆၇၉
Internet TLD .fj


ဖီဂျီနိုင်ငံ (တရားဝင်အခေါ်အားဖြင့် ဖီဂျီသမ္မတနိုင်ငံ) သည် တောင်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း မီလန်နီးရှား ဒေသတွင် ရှိသော ကျွန်းနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၏ မြောက်ကျွန်းမှ ရေမိုင် ၁,၁၀၀ မိုင် (၂၀၀၀ ကီလိုမီတာ၊ ၁၃၀၀ မိုင်) ခန့် အကွာအဝေးတွင် တည်ရှိသည်။ အနီးဆုံး အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများမှာ အနောက်ဘက်တွင် ဗနွားတူနိုင်ငံ၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ပြင်သစ် နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် နယူးဇီလန်၏ ကာမာဒက်ကျွန်းများ၊ အရှေ့ဘက်တွင် တုံဂါနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဆမိုးအားနိုင်ငံ၊ ပြင်သစ်၏ ဝေါလစ်နှင့်ဖူကျူးနား နှင့် မြောက်ဘက်တွင် တူဗားလူနိုင်ငံတို့ ဖြစ်ကြသည်။

ဖီဂျီနိုင်ငံသည် ကျွန်းပေါင်း ၃၃၀ ကျော်ရှိသော ကျွန်းစု ဖြစ်ပြီး ကျွန်းပေါင်း ၁၁၀ တွင် အမြဲတမ်း လူနေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းငယ်ကလေးပေါင်း ၅၀၀ ကျော် ရှိပြီး စုစုပေါင်း ကုန်းမြေဧရိယာမှာ ၇,၁၀၀ စတုရန်းမိုင် (၁၈,၃၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ရှိသည်။ အဝေးဆုံး ကျွန်းမှာ အိုနို-အိုင်-လော ကျွန်းဖြစ်သည်။ အဓိက ကျွန်းနှစ်ခု ဖြစ်သော ဗီတီလီဗူး နှင့် ဗနွားလီဗူးတွင် လူဦးရေ စုစုပေါင်း၏ ၈၇% နေထိုင်ကြသည်။ မြို့တော် ဖြစ်သော ဆူးဗားမြို့သည် ဗီတီလီဗူးကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ဖီဂျီနိုင်ငံ၏ အဓိက အပျော်စီးသင်္ဘောဆိပ်မြို့ အဖြစ်တည်ရှိသည်။ [၂]ဖီဂျီနိုင်ငံသားများ၏ ၄ပုံ ၃ပုံခန့်မှာ ဗီတီလီဗူးကျွန်း၏ ကမ်းရိုးတန်းများတွင် နေထိုင်ကြပြီး ဆူဗား သို့မဟုတ် ပိုမိုသေးငယ်သော မြို့ပြဒေသများ ဖြစ်သည့် နာဒီ (ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားဒေသ) နှင့် လော်တိုကာ (ကြံထုတ်လုပ်ငန်းဒေသ) တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဗီတီလီဗူးကျွန်း၏ အတွင်းပိုင်းဒေသများမှာ ၎င်း၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ကြမ်းတမ်းမှုကြောင့် လူဦးရေ ကျဲပါးသည်။ [၃]

ဖီဂျီနိုင်ငံသည် ပစိဖိတ်နိုင်ငံများတွင် စီးပွားရေး အဖွံ့ဖြိုးဆုံးနိုင်ငံများထဲတွင် တစ်နိုင်ငံ အဖြစ်ပါဝင်ပြီး သစ်တောများ၊ သတ္တုများ နှင့် ငါးများ ပေါများသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယနေ့တွင် နိုင်ငံခြားငွေကြေး ရရှိသော အဓိက စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများမှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် သကြားတင်ပို့ရောင်းချခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။[၄] အသုံးပြုသော ငွေကြေးမှာ ဖီဂျီဒေါ်လာ ဖြစ်သည်။ ဖီဂျီ ဒေသ အစိုးရများမှာ မြို့တော်နှင့် မြို့ ကောင်စီများ အဖြစ်ရှိကြပြီး ဒေသအစိုးရနှင့် မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီး ဌာန၏ လက်အောက်တွင် ရှိသည်။

ဖီဂျီကျွန်း အများစုမှ လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်းပေါင်း ၁၅၀မှ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုများကြောင့် ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယနေ့တွင် ဗနွားလီဗူးကျွန်းနှင့် တာဗျူနီကျွန်းတို့တွင် ဘူမိအပူပိုင်း ဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်များ ဆက်လက်ဖြစ်ပျက်လျှက် ရှိသည်။ ဖီဂျီနိုင်ငံတွင် လူသားတို့ ဘီစီ ၂ ထောင်စုနှစ်များကပင် စတင်နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး အစောပိုင်းတွင် အော်စထရိုနီးရှန်း လူမျိုးများ နေထိုင်ကြကာ နောက်ပိုင်းတွင် မီလန်နီးရှန်းလူမျိုးများ ဆက်လက်နေထိုင်ကြပြီး ပိုလီနီးရှန်းတို့၏ လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။ ဥရောပသားတို့မှ ဖီဂျီအား ၁၇ ရာစုတွင် စတင်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး [၅] လွတ်လပ်သော ဘုရင်နိုင်ငံအဖြစ် ခဏတာမျှ တည်ရှိပြီးနောက် ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့မှ ကိုလိုနီနယ်မြေ အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့သည်။ ဖီဂျီသည် ၁၉၇၀ အထိ ကရောင်းကိုလိုနီ အဖြစ် တည်ရှိခဲ့ပြီးနောက် ဓနသဟာယနိုင်ငံ အနေနှင့် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ အာဏာသိမ်းမှုများ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားပြီးနောက် သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ်ကြေငြာခဲ့သည်။

၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ရေတပ်ဗိုလ်မှူး ဖရန့်ခ် ဘိုင်နီမာရာမာ မှ အာဏာသိမ်းခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဗဟိုတရားရုံးမှ စစ်တပ်ဦးဆောင်သည့် အစိုးရသည် ဥပဒေနှင့်မညီကြောင်း ဆုံးဖြတ်သည့် အခါတွင် စစ်တပ်မှ ရုပ်ပြ အဖြစ်ထားရှိသော သမ္မတ ရာတူ ဂျိုဆီဖာ အီလိုအီလို မှ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဖျက်သိမ်းပြီး ဘိုင်နီမာရာမာကို ပြန်လည် အာဏာအပ်နှင်းခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် အီလိုအီလို နေရာတွင် သမ္မတ ရာတူ အက်ပဲလီ နိုင်လာတီကော ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။.[၆] နှစ်များစွာ ရွှေ့ဆိုင်းပြီးနောက် ဒီမိုကရေစီ ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် ကျင်းပခဲ့ပြီး ဘိုင်နီမာရာမာ၏ ဖီဂျီဖတ်စ် ပါတီမှ မဲ ၅၉.၂% ဖြင့် အနိုင်ရခဲ့ကာ နိုင်ငံတကာ လေ့လာသူများမှလည်း ရွေးကောက်ပွဲသည် တရားမျှတသည်ဟု ထင်မြင်ချက်ပေးခဲ့ကြသည်။ [၇]

အမည်မှည့်ခေါ်ပုံ[ပြင်ဆင်ရန်]

ဖီဂျီနိုင်ငံ၏ အဓိကကျွန်းမကြီး၏ အမည်မှာ ဗီတီလီဗူး ဖြစ်ပြီး ဖီဂျီဆိုသော အမည်မှာ ထိုအမည်မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ် အသံထွက်မှာ ၎င်းတို့၏ ကျွန်းနီးနားချင်းဖြစ်သော တုံဂါနိုင်ငံ မှ အသံထွက် ကို ယူထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့အမည်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားသည်။

ဖီဂျီနိုင်ငံသားတို့နှင့် ဥရောပသားတို့ ပထမဆုံး တွေ့ဆုံခြင်းကို သူတို့နှင့် တုံဂါနိုင်ငံတွင် တွေ့ဆုံခဲ့သော ဂျိမ်းစ်ကွတ်၏ လေ့လာစူစမ်းရေး အဖွဲ့ဝင်တို့၏ စာများမှ တဆင့် သိရသည်။ သူတို့အား ကြောက်မက်ဖွယ် ကောင်းသော စစ်သူရဲများ နှင့် ကြမ်းတမ်းသော လူသားစားသူများ၊ ပစိဖိတ်အတွင်း အကောင်းဆုံးသော သင်္ဘောများ ဆောက်လုပ်နိုင်သော်လည်း အလွန်တော်သော သင်္ဘောသားများ မဟုတ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ သူတို့အား တုံဂါသားများမှ ရွံ့ကြောက်ကြပြီး သူတို့ထံမှ ထုတ်လုပ်သော သစ်ခေါက်အဝတ်များ နှင့် တုတ်များကို တန်ဖိုးထားကြပြီး လိုချင်သူများပြားကြသည်။ သူတို့မှ သူတို့နေထိုင်သည့် နေရာကို ဗီတီဟု ခေါ်ကြပြီး တုန်ဂါသားများက ဖီဆီ ဟု ခေါ်ကြသည်။ ထိုမှတဆင့် အင်္ဂလိပ် အသံထွက် ဖီဂျီ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ကပ္ပတိန် ဂျိမ်းစ်ကွတ်ထံမှ တဆင့် လူအများသို့ သတင်းစကား ပျံ့နှံ့သွားပြီး ထိုကျွန်းများကို လူအများ သိရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ဖီးဂျီး (Feejee) ဆိုသည်မှာ တုံဂါအသံထွက်ကို အင်္ဂလိပ်စာလုံးဖြင့် ပေါင်းထားခြင်း ဖြစ်ပြီး[၈] ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းထိ ဖီဂျီသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသော သာသနာပြုများ နှင့် ခရီးသွားများ၏ မှတ်တမ်းများ နှင့် အခြားသော စာရေးအသားများတွင် အသုံးပြုကြသည်။[၉][၁၀]

သမိုင်း[ပြင်ဆင်ရန်]

အစောပိုင်းသမိုင်း[ပြင်ဆင်ရန်]

ဖီဂျီရှိ မြို့များတွင် တွေ့ရသော အိုး အနုပညာလက်ရာများ အရ ဖီဂျီနိုင်ငံတွင် လူတို့ အခြေချ နေထိုင်သည်မှာ ဘီစီ ၃၅၀၀ မှ ၁၀၀၀ ခန့် သို့မဟုတ် ထိုအချိန်မတိုင်မီက ဖြစ်သည်ဟု ပြသနေသော်လည်း ပစိဖိတ်ဒေသသို့ လူတို့ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်သည့် မေးခွန်းများမှာ အငြင်းပွားဆဲပင် ဖြစ်သည်။ ထိုကျွန်းများတွင် ပထမဆုံး နေထိုင်သူများမှာ လာပီတာလူမျိုးများ သို့မဟုတ် ပိုလီနီးရှန်းများ၏ ဘိုးဘေးများဟု ယုံကြည်ကြသော်လည်း မီလာနီးရှန်းများ ရောက်လာသည့် အခါတွင် ထိုသူတို့ ဘယ်ရောက်သွားသည်ဆိုသည့် အချက်နှင့် ပတ်သက်၍ သိရှိရသည်မှာ များများစားစား မရှိပေ။ ယဉ်ကျေးမှု အသစ်တွင် ထိုသူတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုများ ရှိနိုင်ပြီး ရှေးဟောင်းသုတေသန တွေ့ရှိချက်များ အရမူ သူတို့သည် ဆမိုးအားနိုင်ငံတုံဂါနိုင်ငံ နှင့် ဟာဝိုင်အီ အထိပင် ပြောင်းရွှေ့သွားကြသည်ဟု ပြသနေသည်။

ဖီဂျီသားတို့ကြားတွင် ပထမဆုံး ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့သော ဥရောပသားများမှာ သင်္ဘောပျက်၍ ရောက်ရှိခဲ့သော ချားဆဲဗေ့ချ် တို့ကဲ့သို့သော သင်္ဘောသားများ ဖြစ်ကြသည်။

ဖီဂျီတွင် ပထမဆုံး အခြေချ နေထိုင်ကြသူများမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀ ခန့်က ဥရောပမှ ရွက်လွှင့်သွားလာကြသော ကုန်သည်များနှင့် လာရောက်အခြေချသူများ ဖြစ်သည်။ လာပီတာတို့၏ အိုးကွဲများကို နိုင်ငံအနှံ့အပြား မြေကြီးတူးဖော်ရာတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ဖီဂျီတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုမှာ အနောက်ပစိဖိတ်မှ မီလာနီးရှန်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဆင်သော်လည်း ရှေးကျသော ပိုလီနီးရှန်း ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ခိုင်မာသော ဆက်နွယ်မှုများ ရှိသည်။ ဥရောပသားတို့နှင့် မထိတွေ့မီ အချိန်ကပင် ဖီဂျီသားတို့နှင့် အနီးအနားရှိ ကျွန်းစုများတွင် ကုန်သွယ်မှု ရှိခဲ့ကြောင်းကို ပြသနေသည်မှာ တုံဂါတွင် ဖီဂျီရှိ သစ်ပင်များနှင့် ဆောက်လုပ်ထားသော ကနူးလှေများကို တွေ့ရှိရခြင်းနှင့် လော် ကျွန်းစုများတွင် အသုံးပြုသော ဘာသာစကားများတွင် တုံဂါတွင် သုံးသော စကားများ ပါဝင်နေခြင်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဖီဂျီတွင် ထုတ်လုပ်သော အိုးများကို ဆမိုးအားနိုင်ငံ နှင့် မာကွီဆာကျွန်းများ အထိပင် တွေ့ရသည်။

ရာတူး တာနိုအာ ဗီဆာဝါကာ

အရှေ့မှ အနောက်သို့ မိုင် ၆၂၀ (ကီလိုမီတာ ၁,၀၀၀) ခန့်ရှိသော ဖီဂျီနိုင်ငံသည် ဘာသာစကား မြောက်များစွာကို အသုံးပြုကြသည်။ ဖီဂျီနိုင်ငံ၏ သမိုင်းကြောင်းမှာ အခြေချ နေထိုင်မှုသာ မကဘဲ ရွှေ့လျားပြောင်းလဲမှုကိုလည်း ဖော်ပြလျှက် ရှိသည်။ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း တသီးတခြားဖြစ်သော ဖီဂျီယဉ်ကျေးမှု ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေသာ လူမျိုးစုများ အကြား အစဉ်သဖြင့် တိုက်ခိုက်နေခြင်းနှင့် လူသားစားခြင်းတို့မှာ နေရာအနှံအပြား ဖြစ်ပွားနေပြီး နေ့စဉ် နေထိုင်မှု ဘဝ၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများလည်း ဖြစ်သည်။ [၁၁] ၁၉ ရာစု အတွင်း ရာတူး အူဒရေ အူဒရေသည် လူ ၈၇၂ ဦးကို စားခဲ့ပြီး သူ၏ အောင်မြင်မှုအတွက် ကျောက်တုံးများကို စာရင်းမှတ် သည့် အနေဖြင့် ပုံထားခဲ့သည်။[၁၂] ဒဲရစ်စကား၏ စာအုပ် အရ[၁၃] "ပွဲတော်များ ကျင်းပသည့် အခါတွင် လတ်လတ်ဆတ်ဆတ် သတ်ဖြတ်ထားသော အလောင်းများကို စားသုံးရန် အတွက် စုပုံထားကြသည်။ "ကျုပ်ကိုစားပါ။" ဟူသော နှုတ်ဆက်ခြင်းသည် သာမန် အရပ်သားတစ်ဦးမှ ခေါင်းဆောင်ကို ထုံးတမ်းစဉ်လာ နှုတ်ဆက်သည့် စကား ဖြစ်သည်။ စကား၏ ရေးသားချက်အရ ခေါင်းဆောင်၏ အိမ်တိုင် နှင့် ဘုန်းကြီး၏ ကျောင်းတော်၏ တိုင်တို့တွင်လည်း စတေးထားသော လူ၏ အလောင်းများကို မြှုပ်နှံထားသည်။ ထိုသို့ ပြုရခြင်း၏ အကြောင်းမှာ စတေးထားသော လူ၏ ဝိဉာဉ်သည် ထိုအဆောက်အဦးကို ထောက်ပံ့ရန်အတွက် နတ်ဘုရားများကို တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ပေးလိမ့်မည် ဟု ယူဆသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ တိုင်အသစ် လဲရမည် ဆိုပါကလည်း လူများအား ထပ်မံ စတေးလေ့ ရှိသည်။ [၁၃] အကယ်၍ ဒရူရာ ဟု ခေါ်သော လှေအသစ်ကို ရေချသည့် အခါတွင်လည်း လူများအား ဒလိမ့်တုံး အဖြစ်သုံး၍ သေဆုံးစေခြင်း မပြုပါက ထိုလှေသည် ရေပေါ်တွင် ကြာရှည် ပေါ်လိမ့်မည် မဟုတ်ဟု ယူဆကြသည်။ [၁၄] ယနေ့ခေတ် ဖီဂျီသားများက ထို အချိန်များကို မိစ္ဆာခေတ်ဟု ယူဆကြသည်။ လူသားစားသော ဖီဂျီသားများ၏ နေထိုင်မှု ပုံစံကြောင့် ဥရောပ သင်္ဘောသားများ အနေနှင့် ဖီဂျီရေပိုင်နက် အတွင်းသို့ သွားရာက်ရန် အတားအဆီးဖြစ်ခဲ့ပြီး ဖီဂျီကျွန်းအား လူသားစားကျွန်းများ ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသဖြင့် ဖီဂျီဆိုသော အမည်ကို ကမ္ဘာမှ မသိရှိခဲ့ကြပေ။[၁၅]

ဖီဂျီ တောင်ကုန်းနေ စစ်သူရဲ ။ ဖရန်စစ် ဟားဘတ် ဒပ်ဖ်တီမှ ၁၈၇၀ ခုနှစ်များတွင် ရိုက်ကူးခဲ့သော ဓာတ်ပုံ

ဒတ်ချ်လူမျိုး စူးစမ်းရှာဖွေသူ အေဘယ်လ် တက်စ်မန်း သည် ၁၆၄၃ ခုနှစ်တွင် မဟာဒက္ခိဏတိုက်ကြီးကို ရှာဖွေရင်း ဖီဂျီနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ လည်ပတ်ခဲ့သည်။ [၁၆] ဥရောပသားများ ကျွန်းများပေါ်တွင် အခြေချနေထိုင်ခြင်းမှဦ ၁၉ ရာစု အတွင်း စတင်ခဲ့သည်။ [၁၇] ဖီဂျီတွင် ပထမဆုံး အခြေချ နေထိုင်ကြသော ဥရောပသားများမှာ ကမ်းစမ်ကို မွှေနှောက်ရှာဖွေကြသူများ၊ သာသနာပြုများ၊ ဝေလငါးဖမ်းသမားများ နှင့် ထိုအချိန်က အရောင်းအဝယ် စတင်ထွန်းကားလာသည်။ သစ်မွှေးနှင့် ပင်လယ်မျှော့ကုန်သွယ်ရေးတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသူများ ဖြစ်ကြသည်။

ရာတူး ဆီရူး အီပန်နီးဆား ခါကိုဘော သည် ဗီတီလီဗူးကျွန်း၏ အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်း အလွန်ရှိ ဘော ကျွန်းမှ အကြီးအကဲနှင့် စစ်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ဖီဂျီရှိ စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေသော လူမျိုးစု အချို့အား ၎င်း၏ ခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင် တစ်စုတစည်းတည်း ဖြစ်အောင် စည်းရုံးသိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် သူသည် တွီးဗီတီ သို့မဟုတ် ဖီဂျီ၏ ဘုရင် အဖြစ် ခံယူခဲ့ပြီး ဖီဂျီနိုင်ငံအား ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းအောက်သို့ တရားဝင် ဝင်ရောက်ပြီးနောက်တွင် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ အဖြစ် ခံယူခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့မှ ဖီဂျီကျွန်းအား ကိုလိုနီ နယ်မြေ အဖြစ် ၁၈၇၄ တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဖီဂျီ၏ ပထမဘုရင်ခံ အာသာ ချားလ် ဟမ်မေလ်တန်-ဂေါ်ဒွန်မှ ဒေသခံ အလုပ်သမားများ အသုံးပြုမှု သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေထိုင်ပုံတို့ကို နှောင့်ယှက်ခြင်းအား ခွင့်မပြု သဖြင့် ဗြိတိသျှတို့သည် သကြားခင်းများတွင် လုပ်ကိုင်ရန် အိန္ဒိယမှ ကန်ထရိုက် အလုပ်သမားများ ခေါ်သွင်းလာခဲ့သည်။ ၁၈၇၅-၇၆တွင် ဝက်သက်ရောဂါ ပြန့်ပွားမှုကြောင့် ဖီဂျီနိုင်ငံသား ၄၀,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး [၁၈] ဖီဂျီ လူဦးရေ၏ ၃ ပုံ ၁ပုံမျှ ဖြစ်သည်။ [၁၉] ၁၉၄၂ ခုနှစ် လူဦးရေမှာ ၂၁၀,၀၀၀ ခန့် ဖြစ်ပြီး ၉၄,၀၀၀ မှာ အိန္ဒိယ လူမျိုးများ ဖြစ်ကာ ၊ ဖီဂျီဒေသခံ ၁၀၂,၀၀၀ ဦး ၊ တရုတ် ၂,၀၀၀ ဦး နှင့် ဥရောပသား ၅,၀၀၀ ဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ [၂၀]

လွတ်လပ်ရေး ရပြီးခေတ် (၁၉၇၀)[ပြင်ဆင်ရန်]

ဗြိတိသျှတို့က ဖီဂျီနိုင်ငံအား ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ပေးခဲ့သည်။ ဒီမိုကရက်တစ် အုပ်ချုပ်ရေးအား ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှု ၂ ခုမှ ဝင်ရောက်နှောက်ယှက်ခဲ့ပြီး အကြောင်းမှာ ဖီဂျီအစိုးရတွင် အိန္ဒိယ-ဖီဂျီလူမျိုးတို့ လွှမ်းမိုးနေသည်ဟု အမြင်ရှိသောသူများ များပြားလာသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ် ဒုတိယ အာဏာသိမ်းမှုမှ ဖီဂျီ ဘုရင် နှင့် ဘုရင်ခံချုပ်တို့အား အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာမရှိသော သမ္မတဖြင့် အစားထိုးခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ အမည်အား ဖီဂျီ ဒိုမီနီယံ နိုင်ငံမှ ဖီဂျီ သမ္မတနိုင်ငံဟု ပြောင်းလဲခဲ့ပြီဂ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ဖီဂျီကျွန်းများ သမ္မတနိုင်ငံဟု အမည် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ အာဏာသိမ်းမှု ၂ ခုနှင့် အတူ ဖြစ်ပွားသော လူထု အုံကြွမှုများကြောင့် အိန္ဒိယ-ဖီဂျီ လူမျိုး အများအပြား ပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့ပြီး ထို့အတွက်ကြောင့် လူဦးရေ လျော့နည်းသွားကာ စီးပွားရေး အကြပ်အတည်းများ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး မီလန်နီးရှန်းတို့မှာ လူများစု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ [၂၁]

၁၉၉၀ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အသစ်မှ နိုင်ငံရေးစနစ်တွင် ဒေသရင်း ဖီဂျီလူမျိုးတို့ လွှမ်းမိုးမှုကို ပြဌာန်းခဲ့သည်။ လူမျိုးရေး ခွဲခြားမှုကို ဆန့်ကျင်သော အဖွဲ့ (Group Against Racial Discrimination (GARD)) ကို ဖွဲ့စည်းပြီး တစ်ဖက်သတ် ရေးဆွဲထားသော ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ဆန့်ကျင်ကာ ၁၉၇၀ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ပြန်လည် အစားထိုးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ၁၉၈၇ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှုကို ဦးဆောင်သော ဒုတိယ ဗိုလ်မှူးကြီး ဆီတီဗန်နီ ရာဗူကာသည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အသစ်ဖြင့် ကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲ အပြီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၃ နှစ်အကြာတွင် ရာဗူကာသည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ပြန်လည် လေ့လာသုံးသပ်ရေး ကော်မရှင်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ဖီဂျီ နေရင်း လူမျိုးစု ခေါင်းဆောင်အများစု နှင့် အိန္ဒိယ-ဖီဂျီ လူမျိုးစု ခေါင်းဆောင် အများစုမှ ထောက်ခံသော ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်ကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ဖီဂျီသည် ဓနသဟာယ နိုင်ငံများ အဖွဲ့သို့ ပြန်လည် ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။

လီဗူကာ၊ ၁၈၄၂

၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ဂျော့ရှ်စပိတ်မှ အစပြုသော နောက်ထပ် အာဏာသိမ်းမှု တစ်ခု ထပ်မံ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသစ် ပြဌာန်းအပြီးတွင် ပထမဆုံး အိန္ဒိယ-ဖီဂျီလူမျိုး သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သော မဟန္ဒရာ ချောင်ဒရီ ၏ အစိုးရအား ဖြုတ်ချခဲ့သည်။ ဖိအားပေး ဖြုတ်ချခြင်း ဖြစ်ဟန်တူသော သမ္မတ ရာတူး ဆာ ကာမီဆေးဆေး မာရာ ၏ နှုတ်ထွက်မှု အပြီးတွင် ကွန်မိုဒိုး ဖရန့်ခ် ဘိန်နီမရမာ မှ အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာကို လွှဲပြောင်းရယူခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ပုန်ကန်မှု ၂ ခု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး သူပုန်တပ်သားများက ဆူဗာ၏ အဲလိဇဘက်ဘုရင်မ စစ်တန်းလျားအား မွှေနှောက်ခဲ့သည်။ ဗဟိုတရားရုံးချုပ်မှ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ပြန်လည် ပြဌာန်းရန် အမိန့်ချခဲ့ပြီး ၂၀၀၁ စက်တင်ဘာတွင် ဒီမိုကရေစီ စနစ်ကို ပြန်လည် ထူထောင်ခဲ့ကာ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့ပြီး ယာယီ ဝန်ကြီးချုပ် လိုင်ဆနီးယား ကာရေ့စ် ၏ ဆိုကော့စကို ဒူအဗာတာ နီ လီဝီနီဗနဝါ ပါတီ မှ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ [၂၂]

၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကာရေ့စ်၏ အစိုးရမှ အငြင်းပွားမှုများ အကြားတွင် ရင်ကြားစေ့ရေးနှင့် ညီညွတ်ရေး ကော်မရှင်ကို အဆိုပြုခဲ့ပြီး ထိုကော်မရှင်အား ၂၀၀၀ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှုတွင် ခံခဲ့ရသူများအား လျော်ကြေးပေးရန် နှင့် ထိုအာဏာသိမ်းမှုကို စီစဉ်သူများအား လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပေးရန် အတွက် အကြံပြုနိုင်သော အာဏာ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း စစ်တပ်နှင့် အထူးသဖြင့် နိုင်ငံ၏ ထိပ်ဆုံး စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်သော ဖရန့်ခ် ဘိန်နီမရမာမှ ထိုဥပဒေအား အပြင်းအထန် ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ ဘိန်နီမရမာသည် ကြမ်းတမ်းသော အာဏာသိမ်းမှုတွင် ပါဝင်သော လက်ရှိ အစိုးရကို ထောက်ခံသူများအား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခြင်းသည် မဖြစ်သင့်ကြောင်း ယူဆသူများနှင့် အမြင်တူသည်။ မေလမှ စခဲ့သော ထိုဥပဒေအား သူ၏ တိုက်ခိုက်မှုများသည် ဇွန် ဇူလိုင် လ အထိ ရောက်ခဲ့ပြီး သူနှင့် အစိုးရ အကြားရှိ တင်းမာသော ဆက်ဆံရေးအား ပိုမို တင်းမာစေခဲ့သည်။

နိုဝင်ဘာလ နှောင်းပိုင်းမှ ဒီဇင်ဘာလ အစောပိုင်းတွင် ဘိန်နီမရမာသည် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဖီဂျီ အာဏာသိမ်းမှုတွင် အဓိက နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဘိန်နီမရမာသည် ဥပဒေကြမ်း ပါလီမန်တွင် တင်သွင်းပြီးနောက် ကာရေ့စ်အား တောင်းဆိုမှု စာရင်းကို ပေးပို့ခဲ့ကာ ထိုစာရင်းတွင် ၂၀၀၀ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုတွင် ပါဝင်သူများအား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးသည့် ကိစ္စလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ သူသည် ကာရေ့စ်အား ထိုတောင်းဆိုမှုများကို လိုက်လျောရန် သို့မဟုတ် နှုတ်ထွက်ရန် နောက်ဆုံးနေ့ အဖြစ် ဒီဇင်ဘာ ၄ ရက်ကို သတ်မှတ် ရာဇသံ ပေးခဲ့သည်။ ကာရေ့စ်ဘက်မှလည်း မတုန်မလှုပ်စွာပင် တောင်းဆိုမှုများကို မလိုက်လျောခဲ့သလို နှုတ်ထွက်ခြင်းလည်း မပြုခဲ့ပေ။ ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်တွင် သမ္မတ ရာတူး ဂျိုဆီဖာ အီလိုအီလိုမှ ပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းရန် အမိန့်အာဏာကို ဘိန်နီမရမာနှင့် တွေ့ဆုံအပြီးတွင် လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဖီဂျီ အယူခံတရားရုံးမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှုသည် တရားမဝင်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဖီဂျီ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အရှုပ်အထွေး ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ သမ္မတ အီလိုအီလို မှ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ရုတ်သိမ်းခဲ့ပြီး တရားသူကြီးများနှင့် ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအောက်မှ ခန့်အပ်ထားသူများအားလုံးကို ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်သူသည် ဘိန်နီမရမာအား အမိန့်ကြော်ငြာစာ အသစ်ဖြင့် ယာယီ ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ကာ "အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ အရေးပေါ် ဥပဒေ" ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ပြည်တွင်း ခရီးသွားခြင်းကို ကန့်သတ်ခဲ့ကာ သတင်းစာ ဆင်ဆာဖြတ်ခြင်းကို ခွင့်ပြုခဲ့သည်။

ဖီဂျီနိုင်ငံသည် နိုင်ငံ အရွယ်အစားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အတော်ကြီးမားသော စစ်တပ် ရှိပြီး ကမ္ဘာတဝှမ်းရှိ ကုလသမဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းခြင်း မစ်ရှင် များ အတွက် အဓိက ပံ့ပိုးသူ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် စစ်မှုထမ်းဟောင်း အများအပြားသည် ၂၀၀၃ ခုနှစ် အမေရိကန် ဦးဆောင်သော အီရတ်နိုင်ငံ ကျူးကျော် သိမ်းပိုက်မှု အပြီးတွင် အီရတ်ရှိ ဝင်ငွေကောင်းသော လုံခြုံရေး ကဏ္ဍတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်လျှက် ရှိကြသည်။ [၂၃]

ပထဝီဝင်[ပြင်ဆင်ရန်]

အိုရှန်းနီးယား အတွင် ဖီဂျီ၏ တည်နေရာ
ဖီဂျီနိုင်ငံ မြေပုံ
ဖီဂျီနိုင်ငံ၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
ဖီဂျီကမ်းရိုးတန်းမှ အုန်းပင်တန်းများ

ဖီဂျီနိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း ဧရိယာ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၇၅,၀၀၀ ( စတုရန်းကီလိုမီတာ ၁၉၄,၀၀၀) မျှရှိပြီး ထိုဧရိယာ၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ကုန်းမြေဖြစ်သည်။

ဖီဂျီနိုင်ငံသည် ‌အနောက်တောင် ပစိဖိတ်ဒေသ၏ အချက်အချာနေရာဖြစ်ပြီး ဗနွားတူနိုင်ငံနှင့် တုံဂါနိုင်ငံတို့၏ အလယ်ခေါင်တွင် တည်ရှိသည်။ ဖီဂျီကျွန်းစုများသည် အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၁၇၆° ၅၃' နှင့် အနောက် လောင်ဂျီကျု ၁၇၈° ၁၂' ကြားတွင်တည်ရှိသည်။ ၁၈၀ ဒီဂရီ မီရီဒီယန် မျဉ်းသည် တာဗူနီကျွန်းကို ဖြတ်သွားသော်လည်း နိုင်ငံတကာ အချိန်သတ်မှတ်မျဉ်းအား အနည်းငယ် ကွေး၍ ဖီဂျီကျွန်းအားလုံးကို UTC+၁၂ အချိန် သတ်မှတ်ထားသည်။ ရိုတူမာကျွန်းမှ လွဲ၍ ဖီဂျီကျွန်းစု အားလုံးသည် ၁၅° ၄၂' နှင့် ၂၀° ၀၂' တောင်လတ္တီကျု အတွင်းတွင် တည်ရှိပြီး ရိုတူမာကျွန်းသည် ထိုကျွန်းစုများ၏ မြောက်ဘက် ရေမိုင် ၂၂၀ အကွာတွင် တည်ရှိကာ ဆူဗားမြို့၏ မြောက်ဘက် ရေမိုင် ၃၆၀ အကွာ အီကွေတာ၏ တောင်ဘက် ၁၂° ၃၀' တွင် တည်ရှိသည်။

ဖီဂျီနိုင်ငံတွင် ကျွန်းပေါင်း ၃၃၂ ကျွန်း [၄] (လူမနေသော ကျွန်း ၁၀၆ ကျွန်း) ရှိပြီး သေးငယ်သော ကျွန်းငယ်လေးပေါင်း ၅၂၂ ကျွန်း ရှိသည်။ အရေးအပါဆုံး ကျွန်း ၂ ခုမှာ ဗီတီလီဗူးကျွန်း နှင့် ဗနွား လီဗူး ကျွန်း တို့ ဖြစ်ကြကာ ထိုကျွန်း ၂ကျွန်း မှ နိုင်ငံ မြေဧရိယာ၏ ၄ပုံ ၃ပုံ ခန့် ရှိသည်။ ဖီဂျီရှိကျွန်းများမှာ တောင်ထူထပ်ပြီး အမြင့်ဆုံးမှာ ၄,၃၄၁ပေ (၁,၃၂၄ မီတာ) ရှိပြီး ထူထပ်သော အပူပိုင်း သစ်တောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။

အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ ဗီတီလီဗူးကျွန်းပေါ်ရှိ တိုမာနီဗီ တောင်ဖြစ်ပြီး မြို့တော် ဆူဗားမြို့သည် ဗီတီလီဗူးကျွန်း ပေါ်တွင် တည်ရှိကာ လူဦးရေ၏ ၄ ပုံ ၃ ပုံခန့်မျှ ရှိသည်။ အခြား အရေးပါသော မြို့များတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်ရှိသော နာဒီမြို့ [၂] နှင့် ဖီဂျီ၏ ဒုတိယမြို့တော် ဖြစ်ပြီး အကြီးဆုံး သကြားစက်ရုံ နှင့် ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းရှိသော လော်တိုကာမြို့တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ဗနွားလီဗူးကျွန်းပေါ်ရှိ အဓိကမြို့များမှာ လာဘာဆာမြို့ နှင့် ဆာဗူးဆာဗူးမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ အခြားကျွန်းများတွင် တတိမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းဖြစ်သော တာဗူနီကျွန်း၊ စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ကျွန်းဖြစ်သော ကာဒါဗူးကျွန်း နှင့် ရေပန်းစားသော ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအကြား ရေပန်းစားသော ကျွန်းများ ဖြစ်သည့် မာမာနူကာကျွန်းစု (နဒီကျွန်း အနီး) နှင့် ရာဆာဝါ ကျွန်းစု ၊ ဆူဗားကျွန်း အနီးရှိ လိုမိုင်ဗီတီ ကျွန်းစု ၊ အလွန်ဝေးလံသော နေရာတွင် တည်ရှိသော လော ကျွန်းတို့ ပါဝင်သည်။ ဖီဂျီကျွန်းစု၏ မြောက်ဘက် ရေမိုင် ၂၇၀ အကွာတွင် တည်ရှိသော ရိုတူမာကျွန်းသည် ဖီဂျီတွင် အထူးအုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေ အဆင့် ရရှိထားသည်။ လူမနေသော သန္တာကျောက်တန်း ဖြစ်သည့် ဆီဗာ-အိုင်-ရာ သည် အဓိက ကျွန်းစု၏ အနောက်တောင်ဘက် ၂၅၀ ရေမိုင် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။

ရာသီဥတု[ပြင်ဆင်ရန်]

ဖီဂျီနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုမှာ အပူပိုင်း ပင်လယ်ရာသီဥတုဖြစ်ပြီး တစ်နှစ်ပတ်လုံး ပူနွေးကာ ရာသီဥတုပြင်းထန်မှု နည်းပါးသည်။ ပူနွေးသော ရာသီဥတုမှာ နိုဝင်ဘာလမှ ဧပြီလအထိ ဖြစ်ပြီး အေးမြသော ရာသီဥတုမှာ မေလမှ အောက်တိုဘာလ အထိ ဖြစ်သည်။ အေးမြသော ရာသီဥတုတွင် အပူချိန်သည် ပျမ်းမျှ ၂၂ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ် ( ၇၂ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ရှိသည်။ မိုးရွာသွန်းမှုမှာ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားပြီး အထူးသဖြင့် ကုန်းတွင်းပိုင်း ဒေသတွင် ပူနွေးသော ရာသီဥတု၌ မိုးအကြီးအကျယ် ရွာသွန်းသည်။ ကြီးမားသော ကျွန်းများတွင်မူ ကျွန်း၏ အရှေ့တောင်ပိုင်းသည် အနောက်မြောက်ပိုင်းထက် ပို၍ မိုးများပြီး ထို့အတွက်ကြောင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများကို အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ လေတိုက်ခတ်မှု အသင့်အတင့် ရှိပြီး တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ်ခန့် ( ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုလျှင် ၁၀ ကြိမ်မှ ၁၂ကြိမ်) ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း တိုက်ခတ်လေ့ ရှိသည်။ [၂၄][၂၅][၂၆]

၂၀၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ တွင် ဖီဂျီသည် ပြင်းထန်သော ဝင်စတန် ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်း တိုက်ခတ်ခြင်း ခံရပြီး နိုင်ငံအတွင်း ကုန်းတွင်းပိုင်း အထိ ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်သော တစ်ခုတည်းသော အဆင့် ၅ ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်း ဖြစ်သည်။ ဝင်စတန်မုန်တိုင်းသည် ကျွန်းအတွင်း အိမ်ခြေ သောင်းကျော်မျှကို ပျက်စီးစေခဲ့ပြီး လူ ၄၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ကာ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ဖီဂျီဒေါ်လာ ၂ ဘီလီယံ (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ဘီလီယံ) မျှ ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။[၂၇][၂၈]

နိုင်ငံရေး[ပြင်ဆင်ရန်]

ဖီဂျီနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးမှာ ပါလီမန် ကိုယ်စားပြု ဒီမိုကရေစီ စနစ်ပေါ်တွင် အခြေခံသော သမ္မတနိုင်ငံ စနစ် ဖြစ်ပြီး ဝန်ကြီးချုပ်သည် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီး သမ္မတမှာ နိုင်ငံ၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာကို အစိုးရက ကျင့်သုံးပြီး ဥပဒေပြုအာဏာကို အစိုးရနှင့် ဖီဂျီပါလီမန် နှစ်ခုစလုံးက ကျင့်သုံးကာ တရားစီရင်ရေးအာဏာမှာ အုပ်ချုပ်ရေး နှင့် ဥပဒေပြုရေးမှ သီးခြားတည်ရှိသည်။

စစ်တပ်နှင့် တရားဥပဒေ စိုးမိုးရေး[ပြင်ဆင်ရန်]

စစ်တပ်တွင် ဖီဂျီသမ္မတနိုင်ငံ တပ်မတော်ပါဝင်ပြီး အမြဲတမ်း စစ်သည်အင်အား ၃,၅၀၀ နှင့် အရန်အင်အား ၆,၀၀၀ ရှိကာ ရေတပ်တွင် အင်အား ၃၀၀ ရှိသည်။

ကုန်းတပ်တွင် ဖီဂျီခြေလျင်တယ်၊ ဖီဂျီ အင်ဂျင်နီယာတပ်၊ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးတပ် နှင့် လေ့ကျင့်ရေးတပ်တို့ ပါဝင်သည်။ ပုံမှန် တပ်မ ၂ ခုမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် နိုင်ငံခြားတွင် ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရန် အခြေချ နေထိုင်လေ့ ရှိသည်။

တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး ဌာန အောက်တွင်

  • ဖီဂျီ ရဲတပ်ဖွဲ့ [၂၉] နှင့်
  • ဖီဂျီ အကျဉ်းဦးစီးဌာန [၃၀] တို့ ပါဝင်သည်။

အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ[ပြင်ဆင်ရန်]

ဖီဂျီနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသများပြ မြေပုံ

ဖီဂျီနိုင်ငံအား တိုင်းဒေသကြီး ၄ ခု အဖြစ်ပိုင်းခြားထားပြီး ၎င်းတို့ကို ခရိုင် ၁၄ ခု အဖြစ် ထပ်မံ ပိုင်းခြားထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

  • အလယ်ပိုင်းတိုင်း တွင် ခရိုင် ၅ ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ နိုင်တာစီရီ၊ နာမိုဆီ၊ ရီဝါ၊ ဆီရူဝါ နှင့် တိုင်လီဗူး တို့ဖြစ်သည်။
  • အရှေ့ပိုင်းတိုင်းတွင် ခရိုင် ၃ ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ကာဒါဗူး၊ လော နှင့် လိုမိုင်းဗီတီ တို့ ဖြစ်သည်။
  • မြောက်ပိုင်းတိုင်းတွင် ခရိုင် ၃ ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ဘွာ၊ ကာကောဒရို့ဗ် နှင့် မာကွာတာ တို့ဖြစ်သည်။
  • အနောက်ပိုင်းတိုင်းတွင် ခရိုင် ၃ ခုပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ဘာ၊ နာဒရိုဂါ-နာဗိုဆာ နှင့် ရာ တို့ ဖြစ်သည်။

စီရူး အဲပီနီဆာ ကာကိုဗော အုပ်ချုပ်စဉ်က ဖက်ဒရယ်တိုင်း ၃ခု အဖြစ် ပိုင်းခြားခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့အား နိုင်ငံရေး ဒေသများ အဖြစ် မသတ်မှတ်ပေ။ သို့သော်လည်း ဖီဂျီ ကျွန်း နေရင်း နေထိုင်သူများအတွက်မူ အရေးပါသော လူမှုရေး အပိုင်းအခြားအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။


ဖက်ဒရယ်တိုင်းဒေသ ခေါင်းဆောင်
ဘူရီဘာဆာဂါ ရို တေမူမူး ဗွီကာဘာ ကီပါ
ကူဘူနာ လစ်လပ်
တိုဗာတာ ရာတူး နိုင်ကာမာ တာဝါကေး လာလာဘလာဗူး

စီးပွားရေး[ပြင်ဆင်ရန်]

ဖီဂျီ၏ ပြည်ပပို့ကုန်များ
ဖီဂျီ၏ မြို့တော်နှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဗဟိုဌာနဖြစ်သော ဆူဗားမြို့

သစ်တောများ၊ သတ္တုတွင်းထွက်များ နှင့် ငါး နှင့် ရေထွက်သတ္တဝါ အရင်းအမြစ်များ ရှိသဖြင့် ဖီဂျီနိုင်ငံသည် ပစိဖိတ် ကျွန်းစုများထဲတွင် အတိုးတက်ဆုံးသော စီးပွားရေး ရှိသည့် နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ သို့သော် တဝမ်းတခါး ဖူလုံရုံမျှ ရပ်တည်နေရသော သူများလည်း ရှိသည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ် မာရီယွန် အမ် ဂါနေးမှ အကြွေးဝယ်စနစ်ကို မိတ်ဆက်ပေးသည့် အခါတွင် ထိုကဏ္ဍ၌ တိုးတက်မှု အချို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ သဘာဝအရင်းအမြစ်များတွင် သစ်၊ ငါး၊ ရွှေ၊ ကြေးနီ၊ ကမ်းလွန် ရေနံ နှင့် ရေအားလျှပ်စစ်တို့ ပါဝင်သည်။ ဖီဂျီသည် ၁၉၆၀ ခုနှစ်များ နှင့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်များတွင် အလျှင်အမြန် တိုးတက်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် တိုးတက်မှု ရပ်တန့်နေခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် စီးပွားရေး ထပ်မံကျဆင်းခဲ့သည်။

အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း စီးပွားရေး တံခါးဖွင့်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် အထည်ချုပ်လုပ်ငန်း တဟုန်ထိုး တိုးတက်ခဲ့ပြီး ပုံမှန် တိုးတက်မှုနှုန်း ရှိခဲ့သော်လည်း သကြားလုပ်ငန်းတွင်မှု မြေယာငှားရမ်းမှု အချိန်ကာလနှင့် ပတ်သက်၍ မသေချာ မရေရာမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ကြံစိုက်ပျိုးသူ တောင်သူများအတွက် မြေငှားရမ်းမှု သက်တမ်း ပြည့် သွားသည့် အပြင် စက်ရုံများနှင့် လယ်ယာများ၏ ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်း ကျဆင်းခဲ့သဖြင့် ဥရောပသမဂ္ဂမှ ထောက်ပံ့မှုများ ပေးသည့်တိုင်အောင် သကြားထုတ်လုပ်မှု ကျဆင်းခဲ့သည်။ ဖီဂျီသည် မောရစ်ရှနိုင်ငံ ပြီးလျှင် ဥရောပသမဂ္ဂ၏ အထောက်အပံ့ကို ဒုတိယမြောက် အများဆုံး ရရှိသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ဖီဂျီ၏ အသက်သွေးကြော ဖြစ်သော ရွှေတွင်းများသည် ဗာတူကိုလာ တွင် ရှိပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ပိတ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း ၂၀၀၈ တွင် ပြန်လည် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။

မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးခြင်းနှင့် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများ တိုးပွားလာခြင်းတို့က လတ်တလော ဂျီဒီပီ တိုးတက်မှုကို အထောက်အပံ့ ပေးခဲ့သည်။ သကြားတင်ပို့ရောင်းချခြင်း နှင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်း (၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွား ၄၃၀,၈၀၀ ဦး ရှိပြီး [၃၁]နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ပို၍ များပြားလာသည်။) တို့က နိုင်ငံခြား ဝင်ငွေ အဓိက ရရှိစေခဲ့သည်။ ဖီဂျီသည် ဝင်ငွေအတွက် ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း အပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုနေရသည်။ သကြား ထုတ်လုပ်ခြင်းသည် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၏ သုံးပုံ တစ်ပုံမျှ ရှိသည်။ ရေရှည် ပြဿနာများ အနေနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု နည်းပါးခြင်း နှင့် မြေယာပိုင်ဆိုင်မှု အခွင့်အရေး ဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ရှိသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များ၊ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များ နှင့် ၂၀၀၀ ခုနှစ်များ အတွင်း နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းတွင် အကြီးအကျယ် သက်ရောက် ရိုက်ခတ်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ၂.၈% မျှ စီးပွားရေး ကျဆင်းခဲ့ပြီး ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ၁% သာ တိုးတက်ခဲ့သည်။

ခရီးသွားလုပ်ငန်း ကဏ္ဍသည် အလျှင်အမြန် ပြန်လည်တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် အာဏာမသိမ်းမီ အချိန်က ခရီးသွား ဧည့်သည် ဦးရေ သို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိခဲ့သဖြင့် စီးပွားရေး ပြန်လည်တိုးတက်လာမှု အသင့်အတင့်မျှ ရှိခြင်းသည် ၂၀၀၃ ခုနှစ် နှင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ် အထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ၁.၇% နှင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ၂.၀% မျှသာ ရှိခဲ့သည်။ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှုန်း နိမ့်သော်လည်း ကြွေးငွေဖြင့် အဆမတန် သုံးစွဲမှုများကြောင့် ဖီဂျီ အရန်ရံပုံငွေ ဘဏ်၏ ပေါ်လစီဆိုင်ရာ အညွှန်းနှုန်းကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ၁% မှ ၃.၂၅% သို့ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ အတိုးနှုန်း နိမ့်ခြင်းသည် ပို့ကုန်အတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အများအပြားကို မဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့သေးပေ။

သို့သော်လည်း ကျဆင်းလာသော အိမ်ခြံမြေ အတိုးနှုန်းများကြောင့် အိမ်ရာကဏ္ဍတွင် ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။ ဖီဂျီနိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံး အဆောက်အဦးမှာ ဆူးဗားရှိ ၁၄ ထပ်မြင့်သော ဖီဂျီ အရန်ရံပုံငွေဘဏ် အဆောက်အဦး ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် စတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၅ နိုဝင်ဘာတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ဆူးဗား ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဗဟိုဌာန အဆောက်အဦးသည် အရန်ရံပုံငွေဘဏ် အဆောက်အဦးထက် ပိုမြင့်ရန် စီစဉ်ထားသော်လည်း နောက်ဆုံး အချိန်တွင် ဒီဇိုင်းပြောင်းလဲခဲ့ပြီး အရန်ရံပုံငွေဘဏ် အဆောက်အဦးကသာ အမြင့်ဆုံး အဆောက်အဦး အဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။

ဖီဂျီနိုင်ငံတွင် ကုန်သွယ်ခြင်းနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခြင်းတို့သည် စစ်အာဏာရှင် စနစ်ကြောင့် ဝေဖန်မှုများ ရှိခဲ့သည်။[၃၂] ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဖီဂျီနိုင်ငံ၏ ယာယီဝန်ကြီးချုပ်နှင့် အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ဖြစ်သော ဖရန့်ခ် ဘိန်နီမရမာမှ ရွေးကောက်ပွဲကို ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ပြီး ဘိန်နီမရမာ အနေနှင့် ဩစတြေးလျ ဝန်ကြီးချုပ် ကီဗင်ရတ်ဒ် နှင့် နယူးဇီလန် ဝန်ကြီးချုပ် ဟယ်လင် ကလက်တို့နှင့် တွေ့ဆုံရမည် ဖြစ်သော နျူးအေးနိုင်ငံတွင် ကျင်းပမည့် ပစိဖိတ်ကျွန်းများ ဖိုရမ်မှ နှုတ်ထွက်မည်ဟု ကြေငြာခဲ့သည်။[၃၃]

တောင်ပစိတ်ဖိတ် စတော့ခ်အိတ်ချိန်း (SPSE) သည် ဆူးဗားတွင် အခြေစိုက်သော ဖီဂျီနိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသော လိုင်စင်ရ ငွေးကြေးသက်သေခံလက်မှတ် အရောင်းအဝယ်ဌာန ဖြစ်သည်။ ၎င်းအနေနှင့် ဒေသတွင်း အရေးပါသော အိတ်ချိန်းတစ်ခု ဖြစ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။


ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း[ပြင်ဆင်ရန်]

ရှန်ဂရီလာ ဖီဂျီ အပန်းဖြေဟိုတယ်
မာမာနူကာ ကျွန်းစုရှိ ကျွန်းတစ်ကျွန်း

ဖီဂျီတွင် သိသာထင်ရှားသော ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းရှိပြီး ထင်ရှားသော ဒေသများမှာ နာဒီ၊ ကိုရယ်ကို့စ်၊ ဒီနာရောကျွန်း နှင့် မာမာနူကာ ကျွန်းများတို့ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံတကာ ခရီးသွားဧည့်သည်များတွင် ဩစတြေးလျ၊ နယူးဇီလန် နှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတို့မှ အများဆုံး လာရောက်လည်ပတ်ကြသည်။ [၃၄]ဖီဂျီတွင် များပြားသော သန္တာကျောက်တန်းများ ရှိပြီး ရေငုပ်ခြင်းသည် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများစိတ်ဝင်စားသော အလုပ် ဖြစ်သည်။ [၃၅]

ဖီဂျီတွင် ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားများကို အဓိက ဆွဲဆောင်နိုင်သော အရာများမှာ ဖြူဖွေးသည့် သဲသောင်ခုံများရှိသော ပင်လယ်ကမ်းခြေများ၊ မျက်စိပသာဒ ဖြစ်စရာ ကျွန်းများ နှင့် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ပူနွေးသော ရာသီဥတုတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဖီဂျီသည် အလယ်အလတ်တန်းစား အားလပ်ရက် အပန်းဖြေစရာ နေရာဖြစ်ပြီး နေထိုင်စရာ အများစုမှာ အလယ်အလတ်ဈေးနှုန်းမျှ ကျသင့်သည်။ ပိုမို၍ ဈေးသက်သာသော အပန်းဖြေ ဟိုတယ်များကို ဝေးလံသော နေရာများတွင် ဖွင့်လှစ်နေကြပြီး ထို့အတွက် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ လာရောက်နိုင်သည့် အခွင့်အလမ်း ပို၍ များလာသည်။ စီအင်န်အင်န် သတင်းဌာနမှာ ဖီဂျီနိုင်ငံ၏ လောကာလာ ကျွန်း အပန်းဖြေ ဟိုတယ်အား ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အလှပဆုံး ကျွန်းဟိုတယ် ၁၅ ခုတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားခဲ့သည်။ [၃၆]

၂၀၁၂ ခုနှစ် တရားဝင် စာရင်းဇယားများ အရ ၇၅% မျှသော ခရီးသွားတို့သည် အပန်းဖြေရန် နှင့် အားလပ်ရက် အနားယူရန် ဖီဂျီသို့ လာရောက်ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ [၃၇] ချစ်ဆိပ်ရည် တက်ရန် နေရာများ ရှိသောကြောင့် ဟန်းနီးမွန်း ထွက်ရာတွင် အလွန်ရေပန်းစားသော နေရာဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မိသားစု များအတွက် ကလေးငယ်များ တွက်နေရာများ ဖြစ်သည့် ကလေးငယ် ကလပ် နှင့် ကလေးထိန်းပါရှိသည့် မိသားစုများနှင့် သင့်လျော်သော အပန်းဖြေစခန်းများလည်း ရှိသည်။ [၃၈]

သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ[ပြင်ဆင်ရန်]

လူ့အဖွဲ့အစည်း[ပြင်ဆင်ရန်]

ယဉ်ကျေးမှု[ပြင်ဆင်ရန်]

ကိုးကား[ပြင်ဆင်ရန်]

  1. Dr. A. Tschentscher, LL.M.။ Section 4 of Fiji Constitution။ Servat.unibe.ch။ 2009-05-03 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  2. ၂.၀ ၂.၁ Fiji Cruises Destination Topics. Retrieved 23 March 2016.
  3. Fiji: People။ United States of America State department (28 June 2010)။ 15 September 2010 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  4. ၄.၀ ၄.၁ FijiThe World Factbook။ CIA။ 28 December 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  5. Fiji: History။ infoplease.com (2005)။ 15 September 2010 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  6. "Fiji's president takes over power"၊ BBC၊ 10 April 2009။ 15 September 2010 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ Archived from the original on 13 April 2009။ 
  7. "Int'l monitors endorse Fiji election as credible"၊ Associated Press၊ 29 September 2014။ 25 September 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။ Archived from the original on 21 September 2014။ 
  8. Schutz, Albert J. (December 1974). "The Forerunners of the Fijian Dictionary". The Journal of the Polynesian Society 83 (4): 443–457. 
  9. Barbour, Thomas (1923). "The Frogs of the Fiji Islands". Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 75: 111–115. 
  10. Scarr, Deryck (1984). Fiji: A short history. Institute for Polynesian Studies, Brigham Young University—Hawaii Campus. ISBN 0-939154-36-6. OCLC 611678101. 
  11. Sanday, Peggy Reeves (1986) Divine hunger: cannibalism as a cultural system, Cambridge University Press, p. 151, IBNS 0521311144.
  12. Sanday, Peggy Reeves (1986) Divine hunger: cannibalism as a cultural system, Cambridge University Press, p. 166, IBNS 0521311144.
  13. ၁၃.၀ ၁၃.၁ Scarr, Daryck. A Short History of Fijiyear=1984, 3. 
  14. Scarr, page 19
  15. Pacific Peoples, Melanesia/Micronesia/Polynesia။ Archived from the original on 1 March 2005။ 1 March 2005 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။, Central Queensland University.
  16. Abel Janszoon Tasman Biography, www.answers.com.
  17. Oceania – A Short History of Fiji Archived 12 December 2005 at the Wayback Machine., Jane Resture's Oceania Page
  18. “Historical Time line” Archived 29 June 2011 at the Wayback Machine.. Fiji government.
  19. “Timeline: Fiji”. BBC News.
  20. “World Battlefronts: Yanks in the Cannibal Isles”. Time. 26 October 1942.
  21. Lal၊ Brij V (April 2003)။ Fiji Islands: From Immigration to Emigration။ Migration Policy Institute။ 14 June 2009 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  22. In George Speight's Shadow: Fiji General Elections of 2001 Jstor.org. Retrieved 23 March 2016.
  23. Fijian peacekeepers in Iraq aren't just a battalion — they're a choir
  24. Our Country။ Government of the Republicof the Fiji Islands (November 2009)။
  25. Fiji: Land။ Encyclopædia Britannica။
  26. Suva, Fiji Monthly Weather။ The Weather Company။
  27. TC Winston death toll stands at 44FBC TV (11 March 2016)။ 12 March 2016 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  28. Estimated cost of Fiji’s damage bill stands at FJD$2billion။ 22 April 2016 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  29. Home. Police.gov.fj. Retrieved 5 May 2013.
  30. Fiji Corrections Service Archived 22 May 2012 at the Wayback Machine.. Corrections.org.fj. Retrieved 5 May 2013.
  31. Fiji Economy and Politics။ Archived from the original on 26 July 2008။
  32. DailyFinance (29 November 2010)။ Fiji Water Leaves Fiji: 4 Things to Know About the Shutdown။ Aolnews.com။ Archived from the original on 2 December 2010။ 2 May 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  33. Zealand၊ New (19 August 2008)။ Democracy hopes dashed after Fiji pulls out of Pacific Forum။ Australian Broadcasting Corporation။ 3 May 2009 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  34. Arrivals information။ Archived from the original on 6 January 2007။ 26 November 2010 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။. Fiji Islands Bureau of Statistics.
  35. Fiji Travel Information and Travel Guide. Lonely Planet Archived 24 February 1999 at the Wayback Machine.. Retrieved April 2010.
  36. Fordham၊ Krisanne။ "The world's most beautiful island hotels"၊ Cable News Network၊ 28 March 2017။ 
  37. Fiji Bureau of Statistics. Statsfiji.gov.fj. Retrieved 18 July 2013.
  38. FIJI’S BEST KIDS’ CLUBS (16 June 2015)။ Archived from the original on 13 October 2015။ 13 August 2016 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။