တရုတ်နိုင်ငံရှိ ဘာသာတရား

တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ကွန်မြူနစ်အစိုးရသည် တရားဝင်အားဖြင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒကို ထောက်ခံသည်။ သို့သော် တရုတ်ပြည်တွင် ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင်များ အပါအဝင် တရုတ်ပြည်သူအများစုတို့သည် ဘာသာတရားတစ်မျိုးမျိုးကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် သမိုင်းအစဉ်အလာအရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တည်မြဲဆုံး ဘာသာရေးနှင့် ဒဿနဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့အမျိုးမျိုးကို လက်ခံခဲ့သည်။ ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနှင့် တာအိုဝါဒ (တောက်ဝါဒ) တို့သည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ပူးပေါင်းလာပြီး တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုကို ပုံဖော်ထားသော “သွန်သင်ချက်သုံးချက်” (The Three Teachings) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ တရုတ်ဧကရာဇ်များသည် "ကောင်းကင်၏လုပ်ပိုင်ခွင့်" (Mandate of Heaven) ကို တောင်းခံပြီး တရုတ်ဘာသာရေး အလေ့အကျင့်များတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။

၂၀ ရာစုနှစ်အစောပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားနှင့် ခေတ်ပညာတတ်များက ဘာသာတရားအားလုံးကို "အယူသီးမှု" အဖြစ် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ၁၉၄၉ ခုနှစ်မှစ၍ ပါတီဝင်များအား ပါတီတွင်း ဘာသာရေးလုပ်ခြင်းမှ တားမြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ စတင်ခဲ့သော ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများနှင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒများသည် အဆုံးတွင် ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားသည်အထိ အရှိန်မြင့်လာခဲ့သည်။ ပါတီခေါင်းဆောင် မော်စီတုန်း စတင်ခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးသည် ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှစ၍ သူကွယ်လွန်ချိန် ၁正၇၆ ခုနှစ်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးသည် အစဉ်အလာ၊ အတွေးအခေါ်၊ ဓလေ့ထုံးစံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆန့်ကျင်တော်လှန် ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။

သို့သော် နောက်ပိုင်းခေါင်းဆောင်များ လက်ထက်တွင် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းများကို ပိုမိုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ပေးခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဘာသာကြီး ၅ ခုကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်။ ထိုဘာသာတို့မှာ-

1. မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ
2. တာအိုဝါဒ (တောက်ဝါဒ)
3. ကက်သလစ်အသင်းတော်
4. ပရိုတက်စတင့်
5. အစ္စလာမ်ဘာသာ တို့ဖြစ်သည်။

၂၁ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒနှင့် တရုတ်ရိုးရာဘာသာရေးကို တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် တရားဝင် ပြန်လည်အသိအမှတ်ပြုလာကြသည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာသည် တရုတ်လူမျိုး၏ဘာသာ

တရုတ်လူမျိုးအများစု ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာသည် မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ ရောနှောနေသော ပုံစံဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ သန်း ၆,၉၀၀ ကျော် ရှိသည့်အနက် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၁,၆၀၀ မှ ၂,၀၀၀ ခန့်အထိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော ဘာသာတရားနှင့် အယူဝါဒဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်သည် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် လူဦးရေအများဆုံး နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်တွင် လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၁,၂၀၀ (၁,၂၁၉,၁၄၉,၆၀၀ ကျော်) အထိ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။

ထို့ကြောင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ မဟာယာနနှင့် ထေရဝါဒ ပေါင်းလျှင် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ လူဦးရေအားဖြင့် ၁, plot၂၁,၉၈၉,၆၄၁ (သန်း ၁,၉၀၀ ကျော်၊ သန်း ၂,၀၀၀ နီးပါး) ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဒုတိယလူဦးရေအများဆုံး ကမ္ဘာ့ဘာသာနှင့် အကြီးထွားအမြန်ဆုံးသော ဘာသာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မဟာယာနကို အိန္ဒိယတွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောပြသည့်ဓမ္မအတိုင်း လက်တွေ့လိုက်နာကျင့်သုံးသူများကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ တည်ရှိရှင်သန်ဆဲ ဓလေ့ထုံးတမ်းဖြစ်သည့် မဟာယာနသည် ယနေ့အထိ တည်ရှိနေသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ်းကြီးနှစ်ခုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အခြားတစ်ခုမှာ ထေရဝါဒဖြစ်သည်။ ယခုကဲ့သို့ အတန်းအစားခွဲခြားထားခြင်းကို အားလုံးသော ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များမှ စောဒကတက်ခြင်း မရှိပါ။

မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းတော်များသည် ရှေးယခင်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များတွင် သင်ကြားခဲ့သည့် ဒုက္ခမှကင်းလွတ်ခြင်းနှင့် နိဗ္ဗာန်ရောက်ရာရောက်ကြောင်းစံများကို အလေးထားသင်ကြားခြင်းထက်၊ အရာအားလုံးအတွက် ဒုက္ခမှ အလုံးစုံလွတ်မြောက်ရေး ဖြစ်နိုင်စွမ်းအားနှင့် ဗုဒ္ဓ၏ တည်ရှိနေမှု၊ ဗောဓိသတ္တများ၊ ဗုဒ္ဓသဘာဝ (佛性) ကို ပုံဖော်ပေးသည့်အပေါ်တွင် ပိုမိုအခြေခံထားသည်။ အချို့သော မဟာယာနကျောင်းတော်များသည် ဘာသာရေးယုံကြည်မှု ဖော်ပြချက်ကို လွယ်ကူစွာ ရှင်းလင်းဖော်ပြရာတွင် ဗုဒ္ဓအမိတဗ၏ နာမတော်အားဖြင့် ကယ်တင်ခြင်းကို ရရှိခြင်း၊ ဗုဒ္ဓအမိတဗ (अमिताभ) ထံသို့ ဂါထာမန္တာန်များ ရွတ်ဆိုခြင်းဖြင့် ဘာသာယုံကြည်မှုနှင့် ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှုတို့ကို ရရှိစေသည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှု ဘဝပုံစံသည် သန့်ရှင်းသောမြေကျောင်းတော် (Pure Land Buddhism) ၏ ပြင်းထန်သောအာရုံစူးစိုက်ထားမှု တစ်ခုဖြစ်ပြီး မဟာယာနဘာသာ အရှေ့အာရှတစ်လွှားတွင် အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းတွင် ကြီးမားစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ အရှေ့အာရှတွင် စိတ်၏မူလအခြေခံများသည် ဘုရားရှိခိုးရွတ်ဆိုခြင်း၊ မန္တာန်ရွတ်ဆိုခြင်း သို့မဟုတ် ဓရဏပရိတ်ရွတ်ခြင်းတို့အပေါ်တွင် ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ အမှီသဟဲပြုနေပြီး၊ မဟာယာနသုတ်များ ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ခြင်းနှင့် တရားအားထုတ်ခြင်းများပေါ်တွင် မှီခိုနေပါသည်။ တရုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ဘုန်းကြီးအများစုသည် သန့်ရှင်းသောမြေကျောင်းတော်၏ အဆိုအတိုင်း ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြပြီး အချို့သောဘုန်းကြီးများသည် ဇန်ကျောင်းတော် (Zen) ၏ သင်ကြားမှုများနှင့် ပေါင်းစပ်ကျင့်ကြံအားထုတ်ကြသည်။

မဟာယာနကျောင်းအများစုသည် ဘုရားမဖြစ်သေးသည့် ဗောဓိသတ္တ (बोधिसत्त्व) များ၏ နတ်ကွန်းများကိုလည်း ယုံကြည်သက်ဝင်မှုရှိသည်။ ဗောဓိသတ္တများသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးထူးချွန်မှု၊ ဆုံးခန်းတိုင်အတတ်ပညာ၊ လူသားများနှင့် အခြားဘုံများ (တိရစ္ဆာန်၊ တစ္ဆေသရဲ၊ တစ်ဝက်တစ်ပျက်နတ်များ စသည်) ကို ကယ်တင်ရေးတို့ကို ရရှိရန် ဆုံးဖြတ်ထားကြသူများဖြစ်သည်။ မဟာယာနတွင် ဗုဒ္ဓသည် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပြီး အချိန်တိုင်း၊ နေရာတိုင်းနှင့် သုံးဆဲ့တစ်ဘုံတွင် ပါရှိသူအဖြစ် သိမြင်ထားပြီး၊ ဗောဓိသတ္တများသည် အများကောင်းကျိုးအတွက် ထူးချွန်သော အရည်အသွေးစံများကို ကိုယ်စားပြုရန် ရောက်ရှိလာကြသည်ဟု သိမြင်သည်။ ဇန်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် မဟာယာန၏ ကျောင်းတစ်ကျောင်းဖြစ်ပြီး မဟာယာနကယ်တင်ခြင်း အဆိုအမိန့်၏ တရားရိပ်များအပေါ် ချိန်ရွယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဗောဓိသတ္တများ၏ ဗိမာန်ကို သိစိတ်၏ ကိုယ်စားပြုသွင်ပြင်များအဖြစ် မြင်သည်။

ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် မိမိကိုယ်တိုင် ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့သဖြင့် ဘီစီ ၅၈၈ ခုတွင် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မြတ်စွာဘုရား ဖြစ်တော်မူချိန်၌ တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ဒဿနဆရာကြီး ကွန်ဖြူးရှပ် (ဘီစီ ၅၅၁-၄၇၉) မမွေးသေးပါ။ တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ကွန်ဖြူးရှပ်ကို အတွေးအခေါ်ပညာရှင် သာမက ဘာသာရေးရှေ့ဆောင်အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ကြသည်။ ကိုးရီးယားကျွန်းဆွယ်တွင် ဘာသာရေးအသွင်ဖြင့် ကိုးကွယ်ကြသေးသော်လည်း တရုတ်လူမျိုးတို့အတွက်မူ ဘဝလမ်းပြ ဒဿနဆရာကြီးအဖြစ် ကြည်ညိုပြီး ၎င်း၏ လမ်းစဉ်များကို လိုက်နာကြသည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာ ဂိုဏ်းခွဲများအပေါ် တရုတ်အစိုးရနှင့် ပြည်သူတို့၏ ရှုမြင်ပုံ

မဟာယာန နှင့် ဇင် (ချန်) ဗုဒ္ဓဘာသာ (Han Buddhism)

တရုတ်ရိုးရာ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ၎င်းမှဆင်းသက်လာသော ဇင်ဘာသာ (တရုတ်လို 'ချန်' 禪) ကို တရုတ်လူမျိုးအများစု (ဟန်တရုတ်) ကိုးကွယ်ကြသဖြင့် "ဟန်ဗုဒ္ဓဘာသာ" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ အစိုးရသည် မဟာယာနနှင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာကို "နိုင်ငံရေးအရ အန္တရာယ်မရှိသော အမျိုးသားအမွေအနှစ်" အဖြစ် လိုလားစွာ ရှုမြင်သည်။ သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်၏ တရုတ်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု မြှင့်တင်ရေး မူဝါဒအောက်တွင် ဤဘာသာတရားများကို အနောက်တိုင်း ခရစ်ယာန်ဘာသာတိုးတက်မှုကို တန်ပြန်ရန် မဟာဗျူဟာမြောက် လက်နက်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးချသည်။ အစိုးရသည် "ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာဖိုရမ်" (World Buddhist Forum) ကို အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပကာ ၎င်း၏ ယဉ်ကျေးမှုစွမ်းအား (Soft Power) ကို ကမ္ဘာသို့ ပြသရန် ဤဂိုဏ်းခွဲများကို မြှင့်တင်ပေးသည်။

ပြည်သူအများစုအတွက် မဟာယာနနှင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဘာသာတရားထက် ဘဝနေထိုင်မှုပုံစံ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ပြင်းထန်သော လူမှုရေးဖိအားများ ခံစားနေရသည့် တရုတ်မြို့ပြလူငယ်များအကြား ဇင် (Zen) စိတ်ငြိမ်အေးချမ်းမှု ရှာဖွေခြင်း၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် တရားစခန်းဝင်ခြင်းနှင့် ခေတ်ပေါ် "ဗုဒ္ဓဘာသာကဲ့သို့ အေးဆေးနေထိုင်ခြင်း" (Buddha-like/佛系 - Fuxi) လူနေမှုပုံစံများ အလွန်ခေတ်စားလျက်ရှိသည်။

တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ (Vajrayana / Tibetan Buddhism)

တိဗက်၊ အတွင်းမွန်ဂိုလီးယားနှင့် တရုတ်အနောက်ပိုင်းဒေသများတွင် ကိုးကွယ်ကြသည့် ပက္ကဝါဒ (ဝဇီရာယာန) ဂိုဏ်းခွဲဖြစ်သည်။

အစိုးရသည် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာကို "အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် ခွဲထွက်ရေးဝါဒ" ဆိုင်ရာ အထိမခံဆုံး ကိစ္စရပ်တစ်ခုအဖြစ် အထူးစောင့်ကြည့်ရှုမြင်သည်။ အထူးသဖြင့် ပြည်ပသို့ တိမ်းရှောင်နေသော ဒလိုင်းလားမား (Dalai Lama) ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို လုံးဝပိတ်ပင်ထားပြီး၊ နောက်ထပ်ပေါ်ထွန်းမည့် ပန်ချန်လားမားနှင့် ဒလိုင်းလားမား ကလေးငယ်များကို ကွန်မြူနစ်ပါတီကသာ စိတ်ကြိုက်ရွေးချယ်ခန့်အပ်ခွင့်ရှိရမည်ဟု ဥပဒေထုတ်ပြန်ထားသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် ပါတီအလံများလွှင့်ထူစေပြီး သစ္စာခံရန် ဖိအားပေးသည်။

ဟန်တရုတ်လူမျိုး အထက်တန်းလွှာများနှင့် ပညာတတ်များအကြားတွင်မူ တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ဆန်းကြယ်သော မန္တန်များ၊ ယတြာများနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လေ့ကျင့်ခန်းများသည် တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ဆွဲဆောင်မှုရှိနေသည်။ သို့သော် နိုင်ငံရေးအရ အစိုးရ၏ ဝါဒဖြန့်မှုများကြောင့် ပြည်သူအများစုသည် တိဗက်ဘုန်းကြီးများကို "ခွဲထွက်ရေးသမားများ" အဖြစ် သံသယစိတ်ဖြင့် ကြည့်ရှုလေ့ရှိသည်။

ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ (Theravada Buddhism)

မြန်မာ၊ လာအို၊ ထိုင်းနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်စပ်ချင်း ထိစပ်နေသော ယူနန်ပြည်နယ် (အထူးသဖြင့် ပန်းရှန်းနှင့် သျှစ်သျှောင်ပန္နားဒေသ) ရှိ ဒိုင် (ရှမ်း)၊ ပလောင်၊ ဝ လူမျိုးစုများ ကိုးကွယ်သည့် ပါဠိအခြေခံ ဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်သည်။

အစိုးရသည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကို "နယ်စပ်ဒေသ တည်ငြိမ်ရေးနှင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများ (ASEAN) နှင့် သံတမန်ရေးရာ ချိတ်ဆက်မှုတံတား" အဖြစ် ရှုမြင်သည်။ အစိုးရက ထေရဝါဒ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးပြီး မြန်မာ၊ သီရိလင်္ကာ၊ ထိုင်းနိုင်ငံတို့မှ သံဃာတော်များနှင့် ဘာသာရေးလဲလှယ်မှုများ ပြုလုပ်ရန် အားပေးသည်။ သို့သော်လည်း အစိုးရထိန်းချုပ်မှုအပြင်ဘက်သို့ ကျော်လွန်၍ ပြည်ပအဖွဲ့အစည်းများနှင့် တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ခြင်းကိုမူ တင်းကျပ်စွာ တားမြစ်ထားသည်။

တရုတ်ပြည်မကြီးမှ ပြည်သူများအတွက်မူ ယူနန်ဒေသရှိ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာသည် ထူးခြားဆန်းပြားသော "လူမျိုးစုယဉ်ကျေးမှု” တစ်ခုဖြစ်သည်။မြန်မာ့ရိုးရာ သင်္ကြန်ရေသဘင်ပွဲ (Burmese Water Splashing Festival) နှင့် ထေရဝါဒစေတီပုထိုးများ၏ ဗိသုကာလက်ရာများကို လာရောက်လည်ပတ်စရာ အပန်းဖြေနေရာတစ်ခုအဖြစ်သာ အဓိက ရှုမြင်ကြသည်။

တရုတ်နိုင်ငံသို့ အစ္စလာမ်ဘာသာ ရောက်ရှိလာပုံ

တရုတ်ရိုးရာ မူဆလင်မှတ်တမ်းများအရ ဆွဟာဘ Sa'd ibn Abī Waqqās (594–674)၊ Ja'far ibn Abi Talib နှင့် Jahsh တို့သည် ၆၁၆/၆၁၇ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်၌ တရားဟောချိန်မှစ၍ တရုတ်ပြည်၌ အစ္စလာမ်သမိုင်း စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ၆၁၅/၆၁၆ ခုနှစ်တွင် Abyssinia မှ ရွက်လွှင့်ပြီးနောက် စစ်တကောင်း-ကမ်ရု-မဏိပူရ လမ်းကြောင်းအတိုင်း လာရောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ Sa'd ibn Abi Waqqas သည် ၆၅၀-၆၅၁ ခုနှစ်တွင် ခလစ်ဖ် ဥသ္မန် (Caliph 'Uthman) က တရုတ်နိုင်ငံသို့ သံတမန်စေလွှတ်ရန် တောင်းဆိုပြီးနောက် တတိယအကြိမ်အဖြစ် တရုတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရာ တရုတ်ဧကရာဇ်မင်း၏ လှိုက်လှဲနွေးထွေးစွာ လက်ခံခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။

တရုတ်-အာရပ် ကုန်သွယ်မှုဆက်ဆံရေး

အစ္စလာမ့်မတိုင်မီကပင် အာရေဗျနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ တောင်ကမ်းရိုးတန်းကြားတွင် ကုန်သွယ်မှုဆက်ဆံရေး တည်ရှိခဲ့ပြီး အာရပ်ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သည်များသည် အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းလာသောအခါ ပိုမိုထွန်းကားလာခဲ့သည်။ မွန်ဂိုယွမ်မင်းဆက် လက်ထက်တွင် ၎င်း၏ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။

ကုန်သွယ်ရေး၊ စစ်ပွဲ၊ လက်အောက်ငယ်သား သို့မဟုတ် လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်မှုမှတစ်ဆင့် အမျိုးမျိုးသော စတက်ပ်လွင်ပြင် (Steppe) မျိုးနွယ်များနှင့် အင်ပါယာများနှင့် ရှည်လျားပြီး အပြန်အလှန်အကျိုးပြုသော ဆက်ဆံရေးသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ကြီးမားသော အစ္စလမ်မစ်အသိုင်းအဝိုင်းအတွက် လမ်းခင်းပေးခဲ့သည်။ အစ္စလာမ့်ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုမှာ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရောနှောနေထိုင်သော လွင်ပြင်အမျိုးမျိုးမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ မွန်ဂိုအင်ပါယာကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် ပါရှားနှင့် အာရှအလယ်ပိုင်းမှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့ခံရသော အုပ်ချုပ်သူ၊ ဗိုလ်ချုပ်များနှင့် အခြားခေါင်းဆောင်များအဖြစ် မွတ်ဆလင်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။

တရုတ်နိုင်ငံရှိ မွတ်ဆလင်များသည် ခုနစ်ရာစုမှစတင်ကာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကြီးမားသော အကွဲအပြဲများကို ဆန့်ကျင်ကာ တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် ၎င်းတို့၏ယုံကြည်မှုကို ကျင့်သုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ အစ္စလာမ်သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခံရဆဲ ဘာသာတရားများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။

သမိုင်း

တရုတ်မူဆလင်များ၏ သမိုင်းဝင်မှတ်တမ်းများအရ အစ္စလာမ်ဘာသာကို တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပထမဆုံး ပို့ဆောင်ခဲ့သူမှာ ၆၅၁ ခုနှစ်တွင် သံရုံးအကြီးအကဲအဖြစ် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တတိယအကြိမ် လာရောက်ခဲ့သော Sa'd ibn abi Waqqas ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်သည် တတိယမြောက် ခလစ်ဖ် ဥသ္မန် လက်ထက်ဖြစ်ပြီး တမန်တော် မိုဟာမက် ကွယ်လွန်ပြီး အနှစ်နှစ်ဆယ်အကြာ ဖြစ်သည်။ သံတမန်ကို လက်ခံရရှိသည့် တန်မင်းဆက် ဧကရာဇ် Gaozong သည် နိုင်ငံ၏ပထမဆုံးဗလီဖြစ်သည့် ကန်တွန် (Canton) ရှိ အောက်မေ့ဖွယ်ဗလီကို ဆောက်လုပ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ဟွေဒဏ္ဍာရီများသည် ၆၁၆/၆၁၇ အစောပိုင်းတွင် သဟေဗာ (Sahabas) များ လည်ပတ်မှုဖြင့် အစ္စလမ်ဘာသာစတင်ခြင်းနှင့် ၆၅၁ လည်ပတ်မှုကို ရောထွေးနေပုံရသည်။

ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင်များက Waqqās ကိုယ်တိုင် တရုတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်ဖူးကြောင်း အထောက်အထားမရှိဟု စောဒကတက်လေ့ရှိသော်လည်း ဟီဂျရီသက္ကရာဇ်အစောပိုင်း ဆယ်စုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း မွတ်ဆလင်သံတမန်များနှင့် ကုန်သည်များသည် တန်တရုတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထန်မင်းဆက်၏ ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားရာ ဗဟိုအာရှနှင့် ထင်ရှားသော အဆက်အသွယ်များသည် တရုတ်မြို့များတွင် နေထိုင်သော အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်အာရှ ကုန်သည်များ၏ အရေးပါသော အသိုက်အဝန်းများနှင့်အတူ အစ္စလာမ်ဘာသာကို မိတ်ဆက်ရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေခဲ့သည်။

အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် တရုတ်အစိုးရနှင့် ပြည်သူတို့၏ ရှုမြင်ပုံ

တရုတ်အစိုးရ၏ ရှုမြင်ပုံ (နိုင်ငံရေးနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးအမြင်)

တရုတ်အစိုးရသည် အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် ရှုမြင်ရာတွင် လူမျိုးစုနောက်ခံနှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေး တည်နေရာအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားခြားနားသော မူဝါဒနှစ်ရပ်ဖြင့် ချဉ်းကပ်သည်။ အစိုးရသည် အစ္စလာမ်ဘာသာကို သီးသန့်ဘာသာရေးပြဿနာထက် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာကို ထိပါးနိုင်သည့် "ခွဲထွက်ရေးဝါဒ"၊ "အစွန်းရောက်ဝါဒ" စသည့် လုံခြုံရေးအန္တရာယ်များနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်၍ ရှုမြင်လေ့ရှိသည်။

1. ဟွေလူမျိုး မွတ်စလင်များ (Hui Muslims) အပေါ် ရှုမြင်ပုံ: တရုတ်စကားပြောပြီး တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရောနှောနေထိုင်သော ဟွေလူမျိုးများကိုမူ အစိုးရက "တရုတ်ဆန်သော မွတ်စလင်ကောင်းများ" အဖြစ် သမိုင်းတလျှောက် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့တွင် ခွဲထွက်ရေးလှုပ်ရှားမှု မရှိသဖြင့် ရှင်ကျန်းဒေသလောက် ပြင်းထန်သော ဖိနှိပ်မှုမျိုး မကြုံတွေ့ရသော်လည်း မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း "ဘာသာရေးကို တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization of Religion) မူဝါဒအောက်တွင် ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်များ၏ အာရဗီစတိုင် အမိုးခုံးများကို ဖျက်ဆီး၍ တရုတ်ရိုးရာအမိုးများဖြင့် အစားထိုးရန် ဖိအားပေးခြင်း ခံနေရသည်။
2. ဝီဂါလူမျိုး မွတ်စလင်များ (Uyghur Muslims) အပေါ် ရှုမြင်ပုံ: အစ္စလမ်မစ်နိုင်ငံများနှင့် နယ်စပ်ချင်းနီးကပ်ပြီး တာကစ် (Turkic) နောက်ခံရှိသော ရှင်ကျန်းဒေသမှ ဝီဂါမွတ်စလင်များကိုမူ အစိုးရက "ခွဲထွက်ရေးနှင့် အကြမ်းဖက်ဝါဒ" အစိုးရိမ်ရဆုံးအုပ်စုအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ ထို့ကြောင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေး ခေါင်းစဉ်အောက်တွင် ပြန်လည်ပြုပြင်ရေးစခန်း (Re-education Camps) များ ဖွင့်လှစ်ခြင်း၊ ဘာသာရေးဝတ်ပြုမှုများကို တင်းကျပ်စွာ ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် နည်းပညာသုံး စောင့်ကြည့်ခြင်းများကို အပြင်းထန်ဆုံး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

တရုတ်ပြည်သူများ၏ ရှုမြင်ပုံ (လူမှုရေးနှင့် လူမျိုးစုအမြင်)

တရုတ်ပြည်သူအများစု (အထူးသဖြင့် ကိုးကွယ်မှုမဲ့ သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓ၊ တာအို ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို လက်ခံသော ဟန်တရုတ်လူမျိုး ၉၀% ကျော်) ၏ အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် အမြင်သည် အစိုးရ၏ ဝါဒဖြန့်ချိမှုများနှင့် အွန်လိုင်း မီဒီယာများအပေါ်တွင် ကြီးစွာ မှီတည်နေသည်။

• အစ္စလာမ်ကြောက်ရောဂါ (Islamophobia) မြင့်တက်လာခြင်း: အွန်လိုင်းလူမှုကွန်ရက်များ (ဥပမာ- Weibo) တွင် အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ကမ္ဘာတဝှမ်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစွန်းရောက်အကြမ်းဖက်မှု သတင်းများကြောင့် တရုတ်ပြည်သူအချို့အကြား အစ္စလာမ်ဘာသာအပေါ် သံသယစိတ်နှင့် စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့မှုများ ရှိကြသည်။ အချို့က အစ္စလာမ်ဘာသာ၏ တင်းကျပ်သော စည်းမျဉ်းများနှင့် အစားအသောက်ဓလေ့ (Halal) များသည် တရုတ်ရိုးရာ ဟန်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဟဇာတမဖြစ်ဟု ယူဆကြသည်။
• စီးပွားရေးနှင့် အစားအသောက်အရ လက်ခံမှု: အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝ၌ တရုတ်ပြည်သူများသည် မွတ်စလင်တို့၏ "လန်ကျိုး အမဲသားခေါက်ဆွဲ" (Lanzhou Beef Noodles) နှင့် ဟာလာလ်အသားကင် (Qingzhen) ဆိုင်များကို အလွန်နှစ်သက်ကြပြီး လူမျိုးစုစားသောက်ကုန် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုအဖြစ် ကောင်းမွန်စွာ လက်ခံကြသည်။
• အိမ်နီးနားချင်းအဖြစ် ရှုမြင်ပုံ: နှစ်ပေါင်းရာစုချီ၍ အတူနေထိုင်လာခဲ့သော ဟွေမွတ်စလင်များနှင့် ပတ်သက်၍မူ အများစုက သာမန်တရုတ်နိုင်ငံသား အိမ်နီးနားချင်းများအဖြစ်သာ သဘောထားကြပြီး ဘာသာရေးအရ ပဋိပက္ခကြီးကြီးမားမား မရှိကြပေ။ သို့သော် ဝီဂါလူမျိုးများနှင့် ပတ်သက်၍မူ နယ်မြေဝေးလံခြင်းနှင့် အစိုးရ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်များကြောင့် အဝေးမှ စိုးရိမ်စိတ်ဖြင့် ကြည့်ရှုသည့် သဘောရှိသည်။

ခရစ်ယာန်ဘာသာ တိုးတက်လာမှုအပေါ် တရုတ်အစိုးရ၏ သတိပြုမိမှုနှင့် စိုးရိမ်ချက်များ

တရုတ်နိုင်ငံတွင် လက်ရှိအချိန်၌ ခရစ်ယာန်ဘာသာ (အထူးသဖြင့် ပရိုတက်စတင့်ဝါဒ) သည် မြို့ပြလူငယ်များ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများနှင့် ပညာတတ်လူတန်းစားများအကြား အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်လျက်ရှိသည်။ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CCP) သည် ထိုသို့ ခရစ်ယာန်လူဦးရေ မြင့်တက်လာခြင်းကို ရိုးရိုးဘာသာရေးကိစ္စထက် ပါတီ၏အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးကို စိန်ခေါ်နိုင်သည့် နိုင်ငံရေးအန္တရာယ်တစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ အထူးသဖြင့် အစိုးရ၏ တရားဝင်ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ လျှို့ဝှက်လည်ပတ်နေသည့် "အိမ်တွင်းအသင်းတော်များ" (House Churches) ၏ ကွန်ရက်သည် အားကောင်းလာပြီး ပါတီဝင်အရေအတွက် (သန်း ၉၀ ကျော်) နီးပါးအထိ ခရစ်ယာန်လူဦးရေ မြင့်တက်လာနိုင်ခြေရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အနောက်နိုင်ငံများက ခရစ်ယာန်ဘာသာကို အသုံးချကာ တရုတ်ပြည်သူများ၏ စိတ်ဓာတ်ကို ပြောင်းလဲစေမည့် "အရောင်ပြောင်းတော်လှန်ရေး" (Color Revolution) ဖန်တီးလာမည်ကိုလည်း တရုတ်အစိုးရက အထူးစိုးရိမ်လျက်ရှိသည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် တာအိုဘာသာတို့ဖြင့် အစားထိုး ခုခံခြင်း မဟာဗျူဟာ

အနောက်တိုင်းအတွေးအခေါ်များ လွှမ်းမိုးလာမည့် ခရစ်ယာန်ဘာသာတိုးတက်မှုကို အဟန့်အတားပြုရန်အတွက် တရုတ်အစိုးရသည် ပြည်တွင်းဖြစ် ဘာသာတရားများနှင့် အတွေးအခေါ်များဖြစ်ကြသော မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒတို့ကို အားပေးမြှင့်တင်ပြီး အစားထိုးခုခံသည့် မဟာဗျူဟာကို ကျင့်သုံးသည်။

သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်၏ "ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ယုံကြည်မှု" (Cultural Confidence) ဟူသော ကြွေးကြော်သံအောက်တွင် တရုတ်လူငယ်များ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခိုလှုံရာရှာဖွေသည့်အခါ ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းများသို့ မသွားဘဲ ပြည်တွင်းရှိ ဗုဒ္ဓ/တာအို ဘုန်းကြီးကျောင်းများသို့သာ သွားရောက်ကြရန် ရုပ်ရှင်၊ မီဒီယာနှင့် ဝါဒဖြန့်ချိရေးများဖြင့် လမ်းကြောင်းပေးသည်။ အစိုးရသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် တာအိုဘာသာ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို နိုင်ငံတော်ဘတ်ဂျက်ဖြင့် ခမ်းနားအောင် ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးပြီး "ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာဖိုရမ်" (World Buddhist Forum) ကဲ့သို့သော ပွဲများကို တခမ်းတနား ကျင်းပပေးသည်။ ထို့အပြင် လူငယ်များအကြား တရုတ်ရိုးရာ ခေတ်ဆန်းလှုပ်ရှားမှု (Guochao) ကို အားပေးခြင်းဖြင့် တရုတ်ရိုးရာဓလေ့များသည်သာ ခေတ်မီဆန်းသစ်သည်ဟူသော အမြင်ကို စိတ်ဓာတ်ရေးရာအရ အစားထိုးပုံသွင်းလျက်ရှိသည်။

ဧဝံဂေလိဟောပြောခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆွယ်မှုအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များ

ခရစ်ယာန်ဘာသာ၏ အခြေခံသဘောသဘာဝဖြစ်သော "ဧဝံဂေလိဟောပြောခြင်း" (Evangelism) နှင့် ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်း (Proselytization) တို့ကို တရုတ်အစိုးရက ဥပဒေအရ ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသည်။ တရုတ်ပြည်တွင်းရှိ ခရစ်ယာန်များသည် အများပြည်သူရှေ့တွင် တရားဟောခွင့်မရှိသဖြင့် မိတ်ဆွေဖွဲ့ခြင်း၊ အိမ်တွင်းမိတ်သဟာယ (Home Fellowships) ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် WeChat ကဲ့သို့သော အွန်လိုင်းဒီဂျစ်တယ် ပလက်ဖောင်းများတွင် ကုဒ်စကားလုံးများ သုံးစွဲ၍ ဧဝံဂေလိကို တိတ်တဆိတ် ပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်ကြသည်။

တရုတ်အစိုးရသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် "ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းဥပဒေအသစ်" (Regulations on Religious Affairs) ကို ထုတ်ပြန်ကာ ဘာသာရေးထိန်းချုပ်မှုကို ပိုမိုတင်းကျပ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါဥပဒေများနှင့် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေများအရ -

1. ဘုရားကျောင်းနယ်မြေပြင်ပဖြစ်သော လမ်းမ၊ ပန်းခြံနှင့် စာသင်ကျောင်းများတွင် ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်းနှင့် ကျမ်းစာဝေခြင်းကို လုံးဝတားမြစ်သည်။
2. နိုင်ငံခြားသား သာသနာပြုများ (Missionaries) က အင်္ဂလိပ်စာဆရာ သို့မဟုတ် စီးပွားရေးသမားအသွင်ဖြင့် ဝင်ရောက်ကာ ဘာသာရေးဆွယ်ခြင်း၊ တရားမဝင်ဝတ်ပြုပွဲများ ဦးဆောင်ခြင်းပြုလုပ်ပါက ချက်ချင်း ဖမ်းဆီး၍ ပြည်နှင်ဒဏ် (Deportation) ချမှတ်သည်။
3. အစိုးရခွင့်ပြုချက်လိုင်စင်မရှိဘဲ အင်တာနက်ပေါ်တွင် ဘာသာရေးတရားဟောခြင်း၊ ဗီဒီယိုနှင့် စာပေများ ဖြန့်ဝေခြင်းကို ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ပြီး အကောင့်ပိတ်သိမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်သည်။

ပါတီသည် ဘာသာရေးအဆုံးအမများကို ကွန်မြူနစ်ဝါဒလမ်းစဉ်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် "ဘာသာရေးကို တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization of Religion) မူဝါဒဖြင့် သမ္မာကျမ်းစာကိုပင် ပြန်လည်တည်းဖြတ်ရန် ကြိုးပမ်းနေပြီး၊ ဘုရားကျောင်းများတွင်လည်း မျက်နှာမှတ်မိစနစ် (Facial Recognition) ကင်မရာများတပ်ဆင်၍ အသက် ၁၈ နှစ်အောက် ကလေးသူငယ်များ ဘာသာရေးလုပ်ဆောင်မှုကို တင်းကျပ်စွာ စောင့်ကြည့်ပိတ်ပင်လျက်ရှိသည်။

နိဂုံး

ခြုံငုံသုံးသပ်ရသော် ၂၁ ရာစု လက်ရှိတရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာရေးအခင်းအကျင်းသည် တရားဝင်အားဖြင့် ဘုရားမဲ့ဝါဒကို ကျင့်သုံးသော ကွန်မြူနစ်အစိုးရ၏ တင်းကျပ်သည့် ထိန်းချုပ်မှုများနှင့် ပြည်သူလူထု၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခိုလှုံရာရှာဖွေမှုများအကြား အားပြိုင်နေသည့် ထူးခြားသော ပုံစံတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် ပါတီအာဏာတည်မြဲရေးအတွက် ခရစ်ယာန်ဘာသာ (ပရိုတက်စတင့်) ၏ တိုးတက်မှုအရှိန်အဟုန်နှင့် ပြည်ပဩဇာလွှမ်းမိုးမှုများကို ဥပဒေအသစ်များ၊ နည်းပညာစောင့်ကြည့်မှုများဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ကန့်သတ်လျက်ရှိသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အနောက်တိုင်းအတွေးအခေါ်များကို ခုခံရန်အတွက် ပြည်တွင်းဖြစ် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာနှင့် ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒတို့ကို "တရုတ်မှုပြုခြင်း" (Sinicization) မူဝါဒအောက်တွင် အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဖြစ် ပြန်လည်မြှင့်တင်ပြီး အစားထိုးပုံသွင်းသည့် မဟာဗျူဟာကို ပါးနပ်စွာ ကျင့်သုံးနေသည်။

သို့သော်လည်း ခေတ်သစ်တရုတ်မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်း၏ ပြင်းထန်သော လူမှုရေးဖိအားများနှင့် စီးပွားရေးအကြပ်အတည်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပြည်သူတို့၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်များ (Spiritual Vacuum) ကို အစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှုများဖြင့် လုံးဝပိတ်ဆို့ထားနိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ကန့်သတ်မှုများနှင့် အစားထိုးခုခံမှုများ ကြားထဲမှပင် ခရစ်ယာန်အသင်းတော်များ၏ တိတ်တဆိတ် ဧဝံဂေလိဟောပြောစည်းရုံးမှုများနှင့် လူငယ်များအကြား ဗုဒ္ဓ/တာအိုဘာသာဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့များ ပြန်လည်ခေတ်စားလာမှုများက ဆက်လက်အားကောင်းနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လက်ရှိတရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာရေးသည် တင်းကျပ်သော နိုင်ငံရေးဘောင်အတွင်း၌ပင် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် အသွင်ပြောင်းကာ ဆက်လက်ရှင်သန် တိုးတက်နေသည့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စိတ်ဓာတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အားပြိုင်မှုစစ်တလင်းတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။

ပြင်ပလင့်ခ်များ

• Buddhism in China