သကျမျိုးနွယ်

သကျသာကီ သမ္မတနိုင်ငံတော်

မျိုးနွယ်စု အချက်အလက်များ
ဒေသရင်း	ကပိလဝတ်ပြည် (ယခု နီပေါနှင့် အိန္ဒိယနယ်စပ်)
ခေတ်ကာလ	ဘီစီ ၁ ထောင်စုခန့် (သံခေတ်)
အုပ်ချုပ်မှုစနစ်	ဂဏသံဃ (စုပေါင်းအုပ်ချုပ်သော သမ္မတစနစ်)
ထင်ရှားသော ခေါင်းဆောင်များ	သုဒ္ဓေါဒနမင်း မဟာနာမ်မင်း
ကိုးကွယ်မှု	ဗေဒင်ဘာသာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ
သမိုင်းဝင် အဆင့်အတန်း
ကျဆုံးခြင်း	ကောသလတိုင်း ဝိဋဋူပမင်း၏ ကျူးကျော်ဖျက်ဆီးမှုခံရခြင်း

သကျသာကီမျိုးနွယ် (သင်္သကရိုက်: Śākya၊ ပါဠိ: Sākya) သို့မဟုတ် သကျမင်းမျိုး ဆိုသည်မှာ ခရစ်တော်မပေါ်မီ နှစ် ၁ ထောင်စုခန့် (သံခေတ်) အတွင်း အိန္ဒိယတိုက်ငယ်မြောက်ပိုင်း၊ ယခုခေတ် နီပေါနိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယ်စပ်ဒေသများတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော အာရိယန် သက္ကတမျိုးနွယ်စု ဖြစ်သည်။

၎င်းတို့သည် ကပိလဝတ်ပြည် (Kapilavastu) ကို မြို့တော်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ အယုဒ္ဓယ အိက္ခာကု (Ikshvaku) မင်းဆက်မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းနှင့် ကျမ်းဂန်များက ဆိုကြသည်။ သကျမျိုးနွယ်စုသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အခြားသော အင်အားကြီးနိုင်ငံများကဲ့သို့ သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ် သီးသန့်မဟုတ်ဘဲ၊ မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များနှင့် ပညာရှိများ စုပေါင်းတိုင်ပင်အုပ်ချုပ်သည့် "ဂဏသံဃ" (Gana Sangha) ဟုခေါ်သော အထူးသမ္မတနိုင်ငံစနစ် (Oligarchy/Republic) အသွင်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ကပိလဝတ်ပြည် (Kapilavastu) ကို မြို့တော်အဖြစ် တည်ထောင်ကာ အယုဒ္ဓယ အိက္ခာကု (Ikshvaku) မင်းဆက်မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းနှင့် ကျမ်းဂန်များက ဆိုကြသည်။ သကျမျိုးနွယ်စုသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အခြားသော အင်အားကြီးနိုင်ငံများကဲ့သို့ သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ် သီးသန့်မဟုတ်ဘဲ၊ မျိုးနွယ်စုခေါင်းဆောင်များနှင့် ပညာရှိများ စုပေါင်းတိုင်ပင်အုပ်ချုပ်သည့် "ဂဏသံဃ" (Gana Sangha) ဟုခေါ်သော အထူးသမ္မတနိုင်ငံစနစ် (Oligarchy/Republic) အသွင်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။

ဝေါဟာရရင်းမြစ်နှင့် သမိုင်းကြောင်း

"သကျ" ဟူသော စကားရပ်သည် သက္ကတဘာသာဖြင့် "စွမ်းဆောင်နိုင်သူ၊ အစွမ်းသတ္တိရှိသူ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ပိဋကတ်တော်လာ အဆိုအရ ဥက္ကာကရာဇ်မင်း၏ သားတော်၊ သမီးတော်များသည် မင်းကြီး၏ အမိန့်ဖြင့် တောထွက်ခဲ့ရပြီးနောက်၊ ဟိမဝန္တာတောခြေရှိ ကပိလရသေ့ သီတင်းသုံးရာ သစ်တောကြီးကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ မြို့တည်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ မိမိတို့အချင်းချင်း မျိုးရိုးမပျက်အောင် အိမ်ထောင်ပြု၍ မြို့ပြတည်ထောင်နိုင်သည်ကို ဥက္ကာကရာဇ်မင်းကြီး ကြားသိရသောအခါ "ငါ့သားတော်သမီးတော်များသည် အချက်အလက်နှင့် ညီညွတ်ကြပေစွ၊ စွမ်းဆောင်နိုင်ကြပေစွ" ဟု အံ့ဩချီးမွမ်းရာမှ "သကျ" (ဝါ) "သာကီဝင်" ဟူသောအမည် တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်

သကျသာကီနိုင်ငံသည် ဘုရင်တစ်ပါးတည်းက သက်ဦးဆံပိုင် အာဏာသုံးစွဲသည့် စနစ်မဟုတ်ဘဲ၊ မျိုးနွယ်စုအတွင်းရှိ အထက်တန်းလွှာ သျှတ္တြိယမျိုးနွယ်ကြီးများ စုပေါင်းတိုင်ပင်အုပ်ချုပ်သော ဂဏသံဃ (Gaṇasaṅgha) ခေါ် "မင်းတိုင်ပင်အမတ်စု အခြေခံ သမ္မတစနစ်" ပုံစံဖြင့် လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ဟိမဝန္တာတောင်ခြေရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ်စုများ၏ ကျေးရွာအဆင့် စုပေါင်းခေါင်းဆောင်မှု ဓလေ့ထုံးစံများနှင့် ပုံစံတူညီနေသည်။

တိုင်းပြည်၏ တရားစီရင်ရေးနှင့် စီမံခန့်ခွဲရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်အားလုံးကို မြို့တော်ကပိလဝတ်ရှိ "သန္ထာဂါရ" (Mote Hall) ဟုခေါ်သော အစည်းအဝေးခန်းမကြီးတွင် မင်းညီမင်းသား (Raja) များ အားလုံး စုံညီစွာ မဲခွဲဆွေးနွေး အဆုံးအဖြတ်ပြုကြသည်။

သကျသာကီတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် သီးခြားကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ရပ်တည်သော်လည်း အင်အားကြီးမားသော အိမ်နီးချင်း ကောသလတိုင်း (Kosala Kingdom) ၏ ဩဇာခံနိုင်ငံ (Vassal State) အဖြစ် တရားဝင် ရှိခဲ့သည်။

မျက်မှောက်ခေတ် လေ့လာချက်များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထား

ယနေ့ခေတ်တွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် မနုဿဗေဒ ပညာရှင်များသည် နီပေါနိုင်ငံ တောင်ပိုင်း ကပိလဝတ်ခရိုင် (တေလာရာကုတ်ဒေသ) နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဥတ္တရပဒေသပြည်နယ်ရှိ ပစ်ပရာဝါ (Piprahwa) အရပ်တို့ကို ရှေးဟောင်း သကျသာကီတို့၏ အခြေစိုက်ရာ မြို့တော်ဟောင်းများအဖြစ် တူးဖော်တွေ့ရှိထားကြသည်။ အထူးသဖြင့် ပစ်ပရာဝါစေတီတော်မှ တူးဖော်ရရှိသော အရိုးအိုးများပေါ်တွင် ဗြာဟ္မီအက္ခရာဖြင့် "ဤသည်မှာ သကျမျိုးနွယ်စုတို့၏ ဘုရားရှင်ခန္ဓာကိုယ်တော်မှ ဓာတ်တော်များဖြစ်သည်" ဟု ရေးထိုးထားခြင်းက သကျသာကီတို့သည် သမိုင်းတွင် အမှန်တကယ် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။

မျိုးရိုးဗီဇ (Genetic DNA) ဆန်းစစ်ချက်များအရ ယနေ့ခေတ် နီပေါနိုင်ငံ ခတ္တမန္ဒုတောင်ကြားတွင် နေထိုင်ကြသည့် နီဝါး (Newar) လူမျိုးစုထဲမှ "ရှကျ" (Shakya) နှင့် "ဗာဂျရာချာရီယာ" (Vajracharya) မျိုးရိုးအမည်ခံထားသူများသည် ရှေးဟောင်း သကျသာကီ မျိုးနွယ်စုများမှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသူများအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည်။ ၎င်းတို့၏ DNA ကို လေ့လာကြည့်သောအခါ အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း အင်ဒို-အာရီယန် (Indo-Aryan) မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဟိမဝန္တာတစ်လျှောက်ရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ် (Tibeto-Burman) မျိုးရိုးဗီဇတို့ သမိုင်းဦးကာလကတည်းက အပြန်အလှန် ပေါင်းစပ်နှောလျက်ရှိနေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ကပိလဝတ်ဒေသသည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အာရိယန်မြေပြန့်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် တိဗက်-ဗမာကုန်းမြင့်ယဉ်ကျေးမှုတို့ ရှေးဦးကာလကတည်းက ဆုံစည်းရာဇုန် ဖြစ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

ရှေးဟောင်း သကျသာကီ မျိုးနွယ်စုများသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း၏ အင်ဒို-အာရီယန် (Indo-Aryan) ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကား စံနှုန်းများကို လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ကြသော်လည်း၊ မျက်မှောက်ခေတ် မနုဿဗေဒ၊ ဘာသာစကားဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဗေဒ (Genetic Anthropology) သုတေသနများအရ ၎င်းတို့တွင် ဟိမဝန္တာတောင်ခြေတစ်လျှောက်ရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ် (Tibeto-Burman) သွေးရင်းမြစ်များနှင့် လူမှုဓလေ့များ သိသိသာသာ ရောနှောတည်ရှိခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရသည်။ဝေဒခေတ် အာရီယန်လူမျိုးတို့၏ စနစ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက သကျသာကီတို့ ကျင့်သုံးခဲ့သည့် ထူးခြားသော လူမှုရေးစနစ်များသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်စုတို့၏ ပုံစံများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်နေကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် ဘာသာစကားဗေဒပညာရှင်များက ထောက်ပြကြသည်။ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများတွင် သာကီဝင်မင်းမျိုးများသည် မျိုးရိုးသန့်စင်စေရန်အတွက် မောင်နှမအချင်းချင်း လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့ကြကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ အကြွင်းမဲ့ အာဏာစိုးမိုးသော သက်ဦးဆံပိုင် ဝေဒအာရီယန်လူမှုစနစ်တွင် ဤကဲ့သို့ သွေးနီးစပ်သူချင်း လက်ထပ်ခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသော်လည်း၊ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ် ရှေးဦးမျိုးနွယ်စုအချို့တွင်မူ ဤဓလေ့မျိုးကို တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆက်နွှယ်မှု

သကျသာကီမျိုးနွယ်စုသည် ကမ္ဘာ့သမိုင်းနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် အထင်ရှားဆုံးသော မျိုးနွယ်စုဖြစ်ရခြင်းမှာ ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာတို့၏ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်တော်မူသော ဂေါတမဗုဒ္ဓ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤမျိုးနွယ်စု၏ အကြီးအကဲတစ်ဦးဖြစ်သူ သုဒ္ဓေါဒနမင်း နှင့် မိဖုရားကြီး မဟာမာယာ တို့မှ မွေးဖွားသန့်စင်လာခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို မျိုးနွယ်စုအား အစွဲပြု၍ "သကျမုနိ" (သကျတို့၏ ပညာရှိမြတ်) ဟုလည်းကောင်း၊ သာကီဝင်မင်းသားဟူ၍လည်းကောင်း ကမ္ဘာက ခေါ်ဝေါ်သမုတ်ကြသည်။

မျိုးနွယ်စု ပျက်စီးခြင်း

မြတ်စွာဘုရားရှင် သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ် ကာလနောက်ဆုံးပိုင်း၌ ကောသလတိုင်း ရှင်ဘုရင် ဝိဋဋူပ (Vidudabha) မင်းသားသည် မိမိအား ကပိလဝတ်ပြည်မှ သာကီဝင်တို့က ကာမဒါသီ (ကျွန်မ) ၏ သားဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ နှိမ့်ချဆက်ဆံခဲ့သည်ကို ရန်ငြိုးဖွဲ့ကာ ကပိလဝတ်ပြည်သို့ စစ်အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ချီတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် တားဆီးပေးခဲ့သော်လည်း စတုတ္ထအကြိမ်တွင် သာကီဝင်တို့၏ ရှေးဝဋ်ကြွေးကံကြောင့် တားဆီးတော်မမူတော့ဘဲ၊ ဝိဋဋူပမင်း၏ တပ်များက သကျသာကီမျိုးနွယ်စုတစ်ခုလုံးနီးပါးကို ကလေးလူကြီးမကျန် ရက်စက်စွာ သတ်ဖြတ်ပစ်ခဲ့သဖြင့် သကျသာကီမျိုးနွယ်စုကြီးသည် သမိုင်းကဏ္ဍမှ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးပျောက်ကွယ်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့ရရှာသည်။