ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)

ဝီကီပီးဒီးယား မှ
Jump to navigation Jump to search
ကလက်ပဆို (ဂြိုဟ်ရံလ) နှင့် မရောထွေးပါနှင့်။
Callisto
Callisto.jpg
Callisto's anti-Jovian hemisphere imaged in 2001 by NASA's Galileo spacecraft. It shows a heavily cratered terrain. The large impact structure Asgard is on the limb at upper right. The prominent rayed crater below and just right of center is Bran.
ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း
ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူဂယ်လီလီယို
ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ရက်စွဲ7 January 1610[၁]
အခြားအမည်များ
Jupiter IV
ပါဝင်အရာဝတ္ထုများCallistoan, Callistonian
ပတ်လမ်း ဂုဏ်အင်များ
Periapsis1869000 km[lower-alpha ၁]
Apoapsis1897000 km[lower-alpha ၂]
ဆီမီး မေဂျာ ဝင်ရိုး
1 882 700 km[၂]
ပတ်လမ်း ဗဟိုကျမှု0.0074[၂]
ပတ်လမ်း ကာလ
16.6890184 d[၂]
ပျမ်းမျှ ပတ်နှုန်း
8.204 km/s
ပတ်လမ်း တိမ်းစောင်းမှု2.017° (to the ecliptic)
0.192° (to local Laplace planes)[၂]
ဂြိုဟ်ရံလများဂျူပီတာဂြိုဟ်
ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်အင်များ
ပျမ်းမျှ အချင်းဝက်
2410.3±1.5 km (0.378 Earths)[၃]
မျက်နှာပြင် ဧရိယာ
7.30×107 km2 (0.143 Earths)[lower-alpha ၃]
ထုထည်5.9×1010 km3 (0.0541 Earths)[lower-alpha ၄]
အရွယ်အစား(1.075938±0.000137)×1023 kg (0.018 Earths)[၃]
ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆ
1.8344±0.0034 g/cm3[၃]
မျက်နှာပြင် ဒြပ်ဆွဲအား
1.235 m/s2 (0.126 g)[lower-alpha ၅]
အင်နားရှားကိန်း
0.359±0.005[၄] (estimate)
လွတ်မြောက်အလျင်
2.440 km/s[lower-alpha ၆]
လှည့်ပတ်ကာလ
synchronous[၃]
ဝင်ရိုးတိမ်းစောင်းမှု
zero[၃]
Albedo0.22 (geometric)[၅]
မျက်နှာပြင် အပူချိန် min mean max
K[၅] 80±5 134±11 165±5
မြင်သာသော အရွယ်အစား
5.65 (opposition)[၆]
လေထု
မျက်နှာပြင် လေထုဖိအား
7.5 picobar[၇] (7.5×1010 kPa, 7.4019×1012 atm)
လေထု၌ ဓာတုပါဝင်နှုန်း≈ 4×108 molecules/cm3 ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်;[၇]
up to 2×1010 molecules/cm3 မော်လီကျူလာ အောက်ဆီဂျင်(O2)[၈]

ကလက်စတို သည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်ဂျန်နမိတ်ပြီးလျင် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စနေဂြိုဟ်တိုက်တန်နှင့် ဂျန်နမိတ်ပြီးလျင် တတိယအကြီးမားဆုံး ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်ပြီး ၁၆၁၀ ခုနှစ်တွင် ဂယ်လီလီယိုမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ အချင်းအားဖြင့် ၄၈၂၁ ကီလိုမီတာရှိပြီး ကလက်စတိုသည် မာကျူရီဂြိုဟ်၏ ထုထည် ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း ရှိသည်။ ဂျူပီတာမှ ၁၈၈၃၀၀၀ ကီလိုမီတာ ကွာဝေးပြီး[၂] ကလက်စတို၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခြမ်းသည် ဂျူပီတာဘက်သို့ အမြဲတမ်း မျက်နှာမူလျက် လှည့်ပတ်နေသောကြောင့် ကလက်စတို၏ ကောင်းကင်တွင် ဂျူပီတာအား ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ မြင်ရမည်ဖြစ်သည်။ ကလက်စတိုသည် အခြားသော အတွင်းပိုင်း ဂြိုဟ်ရံများထက်မူ ဂျူပီတာ၏ မဂ္ဂနက်တိုစဖီးယား သက်ရောက်မှုဒဏ်ကို ပိုမိုနည်းပါးစွာ ခံရသည်။[၉][၁၀] ကျောက်စိုင်နှင့် ရေခဲတို့ဖြင့် ကလက်စတိုအား ဖွဲ့စည်းထားပြီး မြေမျက်နှာပြင်တွင် ရေခဲလွှာဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။[၁၁] ကလက်စတို၏ မျက်နှာပြင်သည် နေအဖွဲ့အစည်း၌ သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဖြစ်ပြီး[၁၂] ထိတိုက်ရာများဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိသည်။[၁၃] ကလက်စတို၌ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ပါဝင်သော အင်မတန်ပါးလွှာသည် လေထုရှိပြီး[၇] မော်လီကျူလာ အောက်ဆီဂျင်လည်း တည်ရှိနိုင်သည်။[၈]


မှတ်စု[ပြင်ဆင်ရန်]

  1. Periapsis is derived from the semimajor axis (a) and eccentricity (e): .
  2. Apoapsis is derived from the semimajor axis (a) and eccentricity (e): .
  3. Surface area derived from the radius (r): .
  4. Volume derived from the radius (r): .
  5. Surface gravity derived from the mass (m), the gravitational constant (G) and the radius (r): .
  6. Escape velocity derived from the mass (m), the gravitational constant (G) and the radius (r): .

ကိုးကား[ပြင်ဆင်ရန်]

  1. Galilei, G. (13 March 1610). Sidereus Nuncius 
  2. ၂.၀ ၂.၁ ၂.၂ ၂.၃ ၂.၄ Planetary Satellite Mean Orbital Parameters။ Jet Propulsion Laboratory, California Institute of Technology။
  3. ၃.၀ ၃.၁ ၃.၂ ၃.၃ ၃.၄ Anderson, J. D. (2001). "Shape, mean radius, gravity field and interior structure of Callisto". Icarus 153 (1): 157–161. doi:10.1006/icar.2001.6664. Bibcode2001Icar..153..157A. 
  4. "The Galilean Satellites" (1 October 1999). Science 286 (5437): 77–84. doi:10.1126/science.286.5437.77. PMID 10506564. 
  5. ၅.၀ ၅.၁ Moore, Jeffrey M.; Chapman, Clark R.; Bierhaus, Edward B. (2004). "Callisto" (PDF). In Bagenal, F.; Dowling, T.E.; McKinnon, W.B. Jupiter: The planet, Satellites and Magnetosphere. Cambridge University Press. 
  6. Classic Satellites of the Solar System။ Observatorio ARVAL။ 13 July 2007 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  7. ၇.၀ ၇.၁ ၇.၂ Carlson, R. W. (1999). "A Tenuous Carbon Dioxide Atmosphere on Jupiter's Moon Callisto" (PDF). Science 283 (5403): 820–821. doi:10.1126/science.283.5403.820. PMID 9933159. Bibcode1999Sci...283..820C. 
  8. ၈.၀ ၈.၁ Liang, M. C. (2005). "Atmosphere of Callisto" (PDF). Journal of Geophysical Research 110 (E2): E02003. doi:10.1029/2004JE002322. Bibcode2005JGRE..11002003L. 
  9. Cooper, John F. (2001). "Energetic Ion and Electron Irradiation of the Icy Galilean Satellites" (PDF). Icarus 139 (1): 133–159. doi:10.1006/icar.2000.6498. Bibcode2001Icar..149..133C. 
  10. Exploring Jupiter – JIMO – Jupiter Icy Moons Orbiter – the moon Callisto။ Space Today Online။
  11. Chang၊ Kenneth။ "Suddenly, It Seems, Water Is Everywhere in Solar System"၊ New York Times၊ 12 March 2015။ 12 March 2015 တွင် ပြန်စစ်ပြီး 
  12. Callisto – Overview – Planets – NASA Solar System ExplorationNASA Solar System Exploration။ 28 March 2014 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။
  13. Glenday, Craig (2013). Guinness Book of World Records 2014. Guinness World Records Limited, 187. ISBN 978-1-908843-15-9