ပိုင်လူမျိုး
| ပိုင်လူမျိုး Baipzix • Bai'ho • Baini | |
|---|---|
| ပိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုး (白族 / Bai People) | |
 ယူနန်ပြည်နယ် စီကျိုး (Xizhou) မြို့ဟောင်းတွင် ရိုးရာဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ထားသည့် ပိုင်အမျိုးသမီး | |
| Xizhou Town - Bai People.jpg | |
| ပင်မနေထိုင်ရာဒေသ | တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ (ယူနန်ပြည်နယ် - တာလီဒေသ) |
| လူဦးရေ | |
| • စုစုပေါင်း | ၁,၉၃၃,၅၁၀ ဦး (၂၀၁၀ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းအရ) [၁] |
| ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ | ဗုဒ္ဓဘာသာ (မဟာယနနှင့် ထေရဝါဒ)၊ ဗန်ကျူးဘာသာ (ဒေသခံနတ်ကိုးကွယ်မှု)၊ တာအိုဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ [၂] |
| အသုံးပြုသည့်ဘာသာစကား | ပိုင်စကား (Bai)၊ မန်ဒရင်တရုတ် (Mandarin) |
| ဆက်စပ်လူမျိုးစုများ | ဟန်တရုတ်လူမျိုး၊ ဟွေ နှင့် အခြား တရုတ်-တိဘက်နွယ် မျိုးနွယ်စုများ |
ပိုင်လူမျိုး သို့မဟုတ် ပါအိပ်လူမျိုး (ပိုင် : Baipho, /pɛ̰˦˨xo̰˦/ (白和)၊ တရုတ်: 白族; Pinyin: Báizú) သည် အရှေ့အာရှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် သမိုင်းကြောင်းရှိသည့် လူမျိုးစုတစ်ခုဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်း၏ ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် တရုတ်အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ၅၆ စုအနက် အင်အားတောင့်တင်းသော လူမျိုးစုတစ်စု ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် တရုတ်နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ လူဦးရေသန်းခေါင်စာရင်း အချက်အလက်များအရ ပိုင်လူမျိုး ဦးရေ ၁,၉၃၃,၅၁၀ ဦး ရှိသည်။[၁]
အမည်နာမ
[ပြင်ဆင်ရန်]ပိုင်လူမျိုးများသည် အဖြူရောင်ကို သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်းနှင့် ကံကောင်းခြင်း၏ နိမိတ်အဖြစ် အလေးအမြတ်ထား သတ်မှတ်ကြသဖြင့် မိမိတို့ကိုယ်ကို "Baipzix" ( pɛ˦˨ tsi˧၊ Baizi, 白子)၊ "Bai'ho" ( pɛ˦˨ xo˦၊ Baihuo, 白伙)၊ သို့မဟုတ် "Bai yinl" ( pɛ˦˨ ji˨˩၊ Baini, 白尼) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ယင်း၏အဓိပ္ပာယ်မှာ "လူဖြူ" သို့မဟုတ် "အဖြူရောင်ကို ဝတ်ဆင်သူများ" ဟု ရည်ညွှန်းသည်။[၂] တရုတ်သမိုင်းတွင် ၎င်းတို့ကို ဟန်လူမျိုးများက "မင်ကျာ" (Minjia / 民家) ဟု ကာလရှည် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် တရုတ်အစိုးရက ၎င်းတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် လက္ခဏာကို အခြေခံ၍ "ပိုင်လူမျိုး" (Bai) ဟု တရားဝင် သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်စေခဲ့သည်။
သမိုင်းကြောင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် မနုဿဗေဒ သုတေသနပြုချက်များအရ ပိုင်လူမျိုးများသည် ယခုခေတ် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူ၊ ဗမာ တို့နှင့်အတူ တိဘက်-ဗမာနွယ်ဝင် မျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခုအဖြစ် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် ယူနန်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ဘီစီကာလကတည်းက စတင်ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။[၃]
၎င်းတို့သည် အေဒီ ၈ ရာစုတွင် ထွန်းကားခဲ့သော နန်ကျောက် (နန်းဇောင်း) အင်ပါယာ နှင့် အေဒီ ၁၀ ရာစု (အေဒီ ၉၃၇) တွင် တွမ့်စီးဖင် (Duan Siping) တည်ထောင်ခဲ့သော တာလီနိုင်ငံ (Dali Kingdom) တို့၏ ပင်မကျောရိုး ယဉ်ကျေးမှုအခြေခံ လူမျိုးကြီး ဖြစ်သည်။[၄] ပိုင်လူမျိုးများသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် တရုတ်အလယ်ပိုင်း ဟန်လူမျိုးများနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ စစ်မက်ရေးရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း အနီးကပ်ဆုံး ထိတွေ့မှုရှိခဲ့သဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှဆန်သော ကုန်းတွင်းပိုင်း ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဟန်တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု နှစ်ရပ်လုံး ပေါင်းစပ်နေသည့် ထူးခြားသော လူနေမှုပုံစံ ရှိသည်။
မျိုးရိုးဗီဇ
[ပြင်ဆင်ရန်]ပိုင်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များသည် ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကားနှင့် သမိုင်းကြောင်း ရွေ့လျားမှုကဲ့သို့ပင် အလွန်ထူးခြားပြီး စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းလှသည်။ ခေတ်သစ် DNA နှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက် (Modern Genetic Studies) များအရ ပိုင်လူမျိုးများ၏ ဗီဇဖွဲ့စည်းပုံမှာ ပိုင်လူမျိုး အမျိုးသားများ၏ Y-Chromosome (Y-DNA) ဟပ်ပလိုဂရု (Haplogroup) ကို စစ်ဆေးရာတွင် တိဘက်-ဗမာနွယ်ဝင်များ၏ ပင်မလက္ခဏာဖြစ်သော Haplogroup O2 (O-M122)သည် အဓိက အများဆုံး ဖြစ်နေကြောင်း တွေ့ရသည်။[၅] သို့သော်လည်း တရုတ်တောင်ပိုင်း ဌာနေမျိုးနွယ်စုများ (ခရာ-ဒိုင် နှင့် ဩစထြိုအေးရှားတစ်) တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော Haplogroup O1a နှင့် O1b တို့လည်း ရောနှောပါဝင်နေသဖြင့် ပိုင်လူမျိုးများသည် ရှေးဦးကာလကတည်းက ယူနန်ဒေသခံ ဌာနေလူမျိုးစုများနှင့် သဘာဝအတိုင်း မျိုးဗီဇချင်း ရောနှောမှု ရှိခဲ့ကြောင်း ပြသနေသည်။[၆]
မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သည့် Mitochondrial DNA (mtDNA) လေ့လာချက်များအရမူ ပိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်မြောက်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော တိဘက်-ဗမာနွယ်ဝင် မျိုးနွယ်စုများထက် တရုတ်တောင်ပိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသရှိ မျိုးနွယ်စုများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်သော ဟပ်ပလိုဂရုများ (ဥပမာ- Haplogroup B, F, M7) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။[၇]
တည်နေရာ
[ပြင်ဆင်ရန်]
ပိုင်လူမျိုးများသည် အများအားဖြင့် ယူနန်ပြည်နယ် (အဓိကအားဖြင့် တာလီဒေသ) တွင် စုစည်းနေထိုင်ကြပြီး၊ အိမ်နီးချင်း ကွေ့ကျိုး (ပိကျယ်ဒေသ) နှင့် ဟူနန်ပြည်နယ် (သင်းကြီဒေသ) တို့တွင်လည်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။ ပိုင်လူမျိုးစုစုပေါင်း၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် ယူနန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တာလီပိုင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Dali Bai Autonomous Prefecture) တွင် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။
ဘာသာစကားနှင့် စာပေယဉ်ကျေးမှု
[ပြင်ဆင်ရန်]ပိုင်ဘာသာစကား (Bai Language) သည် တရုတ်-တိဘက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Family) တွင် ပါဝင်သည်။ သို့သော်လည်း နှစ်ပေါင်းထောင်ချီ၍ တရုတ်ဘာသာစကားနှင့် အနီးကပ် ထိတွေ့လွှမ်းမိုးခံခဲ့ရသဖြင့် ဝေါဟာရနှင့် မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ ရင်းမြစ်ခွဲခြားမှုတွင် ပညာရှင်များအကြား အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ (Modern Linguists) က ပိုင်ဘာသာစကားသည် ရှေးဦးတရုတ်စကား (Old Chinese) ၏ ခွဲထွက်လာသော စောစီးသည့် ညီအစ်မ ဘာသာစကားစု ဖြစ်နိုင်သလို၊ သို့မဟုတ် တိဘက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားအခြေခံပေါ်တွင် တရုတ်ဝေါဟာရများ အလုံးအရင်းဖြင့် ကာလရှည် စီးဝင်လာသည့် သီးခြားအုပ်စု (Independent Branch) တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ရှုမြင်ကြသည်။[၈]
သမိုင်းဦး တန်နှင့် ဆောင်မင်းဆက် ကာလများက ပိုင်လူမျိုးများသည် မိမိတို့ဘာသာစကားကို ရေးသားရန် တရုတ်စာလုံးများကို အသံလှိုင်းအလိုက် ငှားယူအသုံးပြုသည့် ရေးထုံးစနစ် (ဂျပန်တို့၏ Man'yōgana စနစ်နှင့် ဆင်တူသော စနစ်) ကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ခေတ်သစ်ကာလ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် တရုတ်အစိုးရ၏ ကူညီမှုဖြင့် လက်တင်အက္ခရာကို အခြေခံထားသော ခေတ်သစ် ပိုင်စာပေအရေးအသားစနစ် (Latin-based script) ကို တီထွင်ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။
ထင်ရှားသော ပိုင်လူမျိုးများ
[ပြင်ဆင်ရန်]တွမ့်စီးဖင် (Duan Siping) အေဒီ ၉၃၇ တွင် သမိုင်းဝင် တာလီနိုင်ငံ (Dali Kingdom) ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းနှင့် တရုတ်တောင်ပိုင်း ကုန်သွယ်ရေးကို စိုးမိုးခဲ့သူ ဧကရာဇ်။ ချိန်ယီချင် (Shen Yiqin) တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်၊ ကွေ့ကျိုးပြည်နယ်၏ ပထမဆုံးသော အမျိုးသမီး ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး။ ဝမ်ရှီးကျိ (Wang Xiji) တရုတ်နိုင်ငံ၏ ထင်ရှားသော လေကြောင်းနှင့် အာကာသအင်ဂျင်နီယာ၊ Long March 1 ဒုံးပျံကို ပင်မဒီဇိုင်းဆွဲခဲ့သူ ကမ္ဘာကျော်ပညာရှင်။ ယန်လိဖင် (Yang Liping) တရုတ်နိုင်ငံ၏ အဆင့်မြင့် အမျိုးသားအဆင့် ရိုးရာအကပညာရှင်ကြီး (ဥဒေါင်းအကဖြင့် ကမ္ဘာကျော်သူ)။ ကျောက်ဆေ့မင် (Zhao Shiming) ပိုင်ဘာသာစကားနှင့် သဒ္ဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ စနစ်တကျ ပထမဦးဆုံး သုတေသနပြု လေ့လာခဲ့သည့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်။ ကျိုးပေါင်ကျုံး (Zhou Baozhong) ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် တရုတ်အရှေ့မြောက်ပိုင်း တပ်မတော်၏ စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး။
ကိုးကား
[ပြင်ဆင်ရန်]- 1 2 National Bureau of Statistics of China. (2010). Tabulation on the 2010 Population Census of the People's Republic of China.
- 1 2 China.org.cn. (2005). The Bai Ethnic Group.
- ↑ Lieberman, V. (2003). Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830. Cambridge University Press.
- ↑ Backus, C. (1981). The Nan-chao Kingdom and Ch'ing Frontier Policy. Cambridge University Press.
- ↑ Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports the demic diffusion of Han culture into New World". Nature, 431(7006), 302-305.
- ↑ Shi, H., et al. (2005). "Y-chromosome evidence of Southern origin of the East Asian-specific haplogroup O3-M122". American Journal of Human Genetics, 77(3), 408–419.
- ↑ Yao, Y. G., et al. (2002). "Mitochondrial DNA history of an ethnic minority: The Bai people of Yunnan". Human Genetics, 110(5), 461-468.
- ↑ Wiersma, G. (1990). On the Genetic Position of the Bai Language. California University Press.