မာတိကာသို့ ခုန်သွားရန်

ယီလူမျိုး

ဝီကီပီးဒီးယား မှ
(ယီ လူမျိုး မှ ပြန်ညွှန်းထားသည်)

ယီလူမျိုး (အင်္ဂလိပ်: Yi people) သို့မဟုတ် ယခင်က လိုလိုလူမျိုး (Lolo) ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သော လူမျိုးစုသည် အရှေ့အာရှ၏ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် အုပ်စုဝင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းတို့သည် အဓိကအားဖြင့် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သော စီချွမ်၊ ယူနန်၊ ကွေ့ကျိုး နှင့် ကွမ်ရှီး ပြည်နယ်တို့တွင် ပြန့်ကျဲနေထိုင်ကြသည်၊၊ တရုတ်နိုင်ငံပြင်ပတွင် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံနှင့် လာအိုနိုင်ငံတို့တွင်လည်း အနည်းငယ် နေထိုင်ကြသည်၊၊ယီလူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော လူနည်းစုတိုင်းရင်းသား ၅၅ မျိုးအနက် သတ္တမမြောက် လူဦးရေအများဆုံး လူမျိုးစုဖြစ်ပြီး ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၉ သန်းကျော် ရှိသည်။

ယီလူမျိုး (Yi People)
ꆈꌠ (Nuosu)
လူဦးရေ စုစုပေါင်း
(၉ သန်းခန့်)
အများစု နေထိုင်သည့် နေရာ
 တရုတ် (ယူနန်၊ စီချွမ်၊ ဂူဇောင်၊ ကွမ်စီ)
 ဗီယက်နမ်
 ထိုင်း
 လာအို
ဘာသာစကား
ယီဘာသာစကား (Loloish languages)
ကိုးကွယ်မှု
နတ်ကိုးကွယ်မှု (Bimoism), ဗုဒ္ဓဘာသာ, ခရစ်ယာန်ဘာသာ
ဆက်စပ် တိုင်းရင်းသား အုပ်စုများ
ဗမာလူမျိုး, နခီလူမျိုး, အာခါလူမျိုး, လီဆူလူမျိုး

တရုတ်နိုင်ငံတွင် စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ လျန်ရှန်း (Liangshan) ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုသည် ယီလူမျိုး အများဆုံး နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၂ သန်းခန့် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ Hà Giang၊ Cao Bằng နှင့် လာအိုကိုင်း (Lào Cai) ပြည်နယ်များတွင် နေထိုင်ကြသူများကို "Lô Lô" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး လူဦးရေ ၃,၃၀၀ ခန့် ရှိသည်။

သမိုင်းကြောင်း

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယီလူမျိုးတို့သည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြပြီး ရှေးဦးအစက တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ မူလဘိုးဘေးများသည် တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ကန်စု နှင့် ချင်းဟိုင် ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်၊၊[၁] ခရစ်နှစ် အစောပိုင်းရာစုနှစ်များတွင် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များသည် တောင်ဘက်သို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာတွင် တစ်အုပ်စုသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်သို့ ဝင်ရောက်သွားပြီး (ယနေ့ခေတ် တိဗက်လူမျိုးများ ဖြစ်လာသည်)၊ အခြားတစ်အုပ်စုမှာ တရုတ်ပြည် အနောက်တောင်ပိုင်း (စီချွမ်းနှင့် ယူနန်) မှတစ်ဆင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်၊၊ ဤသို့ ရွှေ့ပြောင်းရာတွင် ယီ ၊ ရဝမ်၊ လီဆူ နှင့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မျိုးနွယ်တူများအဖြစ် အတူတကွ ရှိခဲ့ကြသည်၊၊[၂] [၃]

ယီလူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်များနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ ၎င်းတို့သည် "အာပူ ဒူမူ" (Apu Dumu) ဟုခေါ်သော ဘိုးဘေးကြီးတစ်ဦးမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ၎င်းတွင် သား ၆ ဦးရှိခဲ့ပြီး ထိုသား ၆ ဦးမှတစ်ဆင့် ယီလူမျိုးစုကြီး ၆ ခု ကွဲပြားကာ အနောက်တောင်ဘက် ဒေသအသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ကြသည်။[၄]

အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုအတွင်း ထွန်းကားခဲ့သော နန်ကျောက်နိုင်ငံ (Nanzhao Kingdom) သည် ယီလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းတွင် အရေးပါသော ကာလတစ်ခုဖြစ်သည်။ နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သူများသည် ယီလူမျိုးများနှင့် ပိုင်လူမျိုး များ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။[၅] ထိုစဉ်က ယီလူမျိုးများသည် စစ်ရေးစစ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ပြီး အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။

နန်ကျောက်နိုင်ငံ ပြိုကွဲပြီးနောက် ယီလူမျိုးတို့သည် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်သော "စော်ဘွားစနစ်" ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ယီလူမျိုးတို့တွင် သမိုင်းကြောင်းအရ လူမှုအတန်းအစား ခွဲခြားမှု အလွန်ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို "အနက်ရောင်ယီ" (အုပ်ချုပ်သူ လူကုံထံတန်းစား) နှင့် "အဖြူရောင်ယီ" (သာမန်အရပ်သားနှင့် လယ်သမား) ဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။[၆] စီချွမ်ပြည်နယ်ရှိ သလျန်ရှန် တောင်တန်းဒေသသည် ယီလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို နှစ်ပေါင်းရာချီအောင် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။

၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများကြောင့် ယီလူမျိုးအချို့သည် တောင်ဘက်သို့ ထပ်မံရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရာမှ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ တို့သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြသည်။[၇] ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရက ယီလူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်းကျွန်စနစ်နှင့် အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှုများကို ပယ်ဖျက်စေခဲ့ပြီး "ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စု" များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။

ယီလူမျိုး (နူဆူ) တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ လီဆူလူမျိုး၊ အာခါလူမျိုး နှင့် လားဟူလူမျိုး တို့နှင့် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အလွန်နီးစပ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အဆိုပါလူမျိုးစုများသည် ယီလူမျိုးစုကြီး (Loloish group) မှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုသတ်မှတ်ချက်တွင်မူ ၎င်းတို့၏ သီးခြားအမည်များဖြင့်သာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။[၈]

ဘာသာစကားနှင့် စာပေ

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယီလူမျိုးများသည် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင်၊ တိဗက်-ဗမာအုပ်စု ထဲမှ လိုလို-ဗမာအုပ်စုဝင် လိုလိုမျိုးနွယ် (Loloish) ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်၊၊ ယီဘာသာစကားသည် အဓိကအားဖြင့် ဒေသန္တရစကားကြီး ၆ မျိုး ကွဲပြားနေပြီး ၎င်းတို့အချင်းချင်း နားလည်ရန် ခက်ခဲသော်လည်း သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံမှာ တူညီကြသည်၊၊ ဗမာစကား ကဲ့သို့ပင် အသံနိမ့်အမြင့် (Tonal language) ကို အခြေခံသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်၊၊[၉]

  1. မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ 诺苏)
  2. အနောက်ပိုင်း ယီ (လိုလို 罗罗)
  3. အလယ်ပိုင်းယီ (လိုလိုဖို 倮倮泼)
  4. တောင်ပိုင်း (နိဆု 尼苏)
  5. အရှေ့တောင် ယီ (ဆာနီ 撒尼)
  6. အရှေ့ ယီ (နာဆူ)

မြောက်ပိုင်းယီသည် ပြောဆိုသူ နှစ်သန်းခန့်ရှိပြီး ယီဘာသာ၏ စံထားရသည့်ဘာသာကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စု အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သရုပ်ခွဲသောဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ [၁၀]

စီချွမ်ပြည်နယ်ပြတိုက်၊ ချန်ဒူး၊ စီချွမ်အနုပညာနှင့် လူမျိုးစုပြခန်း၊ 2010။

ယီလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင်စာပေသည် အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ကျော် (အချို့က နှစ်ပေါင်း ၁,၀၀၀ ကျော်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်) သက်တမ်းရှိပြီး အာရှတိုက်၏ ရှေးအကျဆုံးသော စာပေများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်၊၊ မူလယီစာသည် အက္ခရာမဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ်ဖော် သင်္ကေတများ (Logographic) ဖြစ်သည်၊၊ ရှေးယခင်က ဘာသာရေးဆရာ "ဘီမို" (Bimo) များကသာ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး သမိုင်း၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဆေးပညာနှင့် ဘာသာရေးကျမ်းစာပေါင်းများစွာကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်၊၊[၁၁] ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် တရုတ်အစိုးရသည် ရှေးဟောင်းယီစာ သင်္ကေတပေါင်း ၈,၀၀၀ မှ ၁၀,၀၀၀ ခန့်အနက်မှ အသုံးအများဆုံး သင်္ကေတ ၈၁၉ ခုကို ရွေးချယ်၍ အသံထွက်အလိုက် စနစ်တကျ ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်၊၊ ၎င်းကို "Modern Yi Syllabary" ဟုခေါ်ပြီး ယခုအခါ လျန်ရှန်း (Liangshan) ဒေသရှိ ကျောင်းများတွင် တရားဝင် သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်၊၊[၁၂]

ယီစာပေကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် "ဘီမို" (Bimo) ဟုခေါ်သော ရိုးရာဘာသာရေး ပညာရှိများသည် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်၊၊ ရှေးဟောင်းယီစာဖြင့် ရေးသားထားသော ကျမ်းစာများကို လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လာကြသူများဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်နှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို စာပေဖြင့် ခိုင်ခိုင်မာမာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြသည်၊၊

မျိုးရိုးဗီဇ

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယီလူမျိုး (ယခင်က လိုလိုလူမျိုးဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သူများ) သည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အရှေ့အာရှ၏ လူသားမျိုးနွယ် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းတွင် အလွန်အရေးပါသည်၊၊ ခေတ်သစ် DNA နည်းပညာဖြင့် လေ့လာချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် တိဗက်လူမျိုးများ၊ ဗမာလူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်မှုရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်၊၊[၁၃][၁၄]

ယီလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ Y-Chromosome ကို လေ့လာချက်အရ အဓိကအားဖြင့် Haplogroup O2 (M122) ကိုတွေ့ရပြီး ဤဗီဇသည် ယီလူမျိုးများတွင် အများဆုံးတွေ့ရသော အမှတ်အသားဖြစ်ပြီး (ခန့်မှန်းခြေ ၄၀% မှ ၆၀% အထိ) ရှိသည်၊၊ ဤအချက်သည် ၎င်းတို့အား ဟန်တရုတ်၊ ဗမာ နှင့် တိဗက်လူမျိုး တို့နှင့် မျိုးရိုးတူညီကြောင်း ပြသနေသည်၊၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆,၀၀၀ ခန့်က မြစ်ဝါမြစ် အနီးတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ရှေးဦးစိုက်ပျိုးရေး လူမျိုးစုများမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်၊၊[၁၅][၁၆] Haplogroup D (M174) ဗီဇသည် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်၏ ရှေးဦးလူသားများ ထံမှ ဆင်းသက်လာသော ဗီဇဖြစ်ပြီး ယီလူမျိုးများတွင်လည်း အထိုက်အလျောက် တွေ့ရှိရသည်၊၊ ဤအချက်သည် ယီလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် တောင်ဘက်သို့ မရွှေ့ပြောင်းမီ တိဗက်လူမျိုးများနှင့် သွေးနှောမှု ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်၊၊[၁၇][၁၈] မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော Mitochondrial DNA (mtDNA) လေ့လာချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း အာရှမျိုးနွယ်စု နှစ်ခုလုံး၏ ဝိသေသများ ရောနှောနေသည်ကို တွေ့ရသည်၊၊[၁၉]

သုတေသနပြုချက်များအရ ယီလူမျိုးများသည် ဗမာလူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ အလွန်နီးစပ်သည်၊၊ လေ့လာချက်တစ်ခုတွင် ယီလူမျိုးများသည် တိဗက်လူမျိုးများထက်စာလျှင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပိုမိုနီးစပ်သော DNA ရလဒ်များ ပြသနေသည်ကို တွေ့ရသည်၊၊ ၎င်းမှာ ယီနှင့် ဗမာတို့သည် ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုကြီးမှ ခွဲထွက်လာပြီးနောက် တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ရွှေ့ပြောင်းလာကြသည့် လမ်းကြောင်းတူညီသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊၊[၂၀][၂၁]

ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယီလူမျိုးများသည် ရောင်စုံခြယ်သထားသော ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ခေါင်းပေါင်းနှင့် ပန်းထိုးအင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အညိုရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်များထဲတွင် "မီးတိုင်ပွဲတော်" (Torch Festival) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။

တည်နေရာ

[ပြင်ဆင်ရန်]

 ယီလူဦးရေ ၉သန်းကျော်ရှိပြီး ယူနန်ပြည်နယ်တွင် ၄.၅သန်းကျော်၊ ၂.၅သန်းသည်  စီချွမ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ပြီး ယီ၁သန်းသည်   ကွမ်ကျိုးပြည်နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသည်။ ယီလူမျိုးအားလုံးနီးပါးသည်တောင်တန်းဒေသများ၌နေထိုင်ကြသည်။ [ကိုးကားချက်လိုသည်] ။

ယီဒေသ၏အမြင့်ပိုင်းကွဲပြားခြားနားမှုများသည်ရာသီဥတုနှင့်ဤဒေသများတွင်မိုးရွာသွန်းမှုကိုတိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်။ ဤထူးခြားသောကွဲပြားခြားနားမှုများမှာယီဒေသရှိရာသီဥတုမှာမိုင်အနည်းငယ်ကွာဝေးသည်ဟုပြောခဲ့ဖူးသည်။ ကွဲပြားခြားနားသောဒေသများရှိရီလူ ဦး ရေသည်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အလွန်ကွဲပြားခြားနားပြီး၎င်းတို့နှင့်လုံးဝကွဲပြားခြားနားသောနည်းလမ်းများဖြင့်နေထိုင်ကြသည်။ [၂၂]

လူဦးရေပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု

[ပြင်ဆင်ရန်]

ခရိုင်အလိုက် ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်း)

[ပြင်ဆင်ရန်]

တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် စီချွမ်း၊ ကွေ့ကျိုး နှင့် ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်၊၊ အောက်ပါဇယားသည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယီလူမျိုး ၁% နှင့်အထက် နေထိုင်သော ခရိုင်နှင့် မြို့ပြဒေသများကို ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်၊၊

တရုတ်နိုင်ငံရှိ ယီလူမျိုးများ၏ လူဦးရေစာရင်း (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်)
ခရိုင်/မြို့ပြဒေသ ယီလူမျိုး % ယီလူဦးရေ စုစုပေါင်း လူဦးရေ
စီချွမ်းပြည်နယ် (Sichuan) 2.58 2,122,389 82,348,296
လျန်ရှန်း ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Liangshan Yi) 44.43 1,813,683 4,081,697
ဘူထော့ခရိုင် (Butuo County) 95.44 132,285 138,604
ကျောက်ကျွယ်ခရိုင် (Zhaojue County) 96.75 200,951 207,712
မိကုခရိုင် (Meigu County) 97.81 172,356 176,214
ကွေ့ကျိုးပြည်နယ် (Guizhou) 2.39 843,554 35,247,695
လျိုဖန်းရွှီမြို့ (Liupanshui) 9.56 262,308 2,744,085
ပိကျဲဒေသ (Bijie) 7.41 468,800 6,327,471
ယူနန်ပြည်နယ် (Yunnan) 11.11 4,705,658 42,360,089
ချူရှုံ ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Chuxiong Yi) 26.31 668,937 2,542,530
ဟုန်ဟေ ဟာနီနှင့် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု (Honghe) 23.57 973,732 4,130,463
နင်လန် ယီကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင် (Ninglang Yi) 61.97 142,049 229,204

ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်

[ပြင်ဆင်ရန်]


  • Pollard, S. (1921). In Unknown China. Seeley Service & Co. Limited.
  • d'Ollone, H. (1912). In Forbidden China. T. Fisher Unwin.

ပြင်ပလင့်များ

[ပြင်ဆင်ရန်]

ကိုးကား

[ပြင်ဆင်ရန်]
  1. ↑ Luce, G. H. (1959). "Old Burma—Early Pagan". Artibus Asiae.
  2. ↑ Than Tun (1988). The Royal Orders of Burma, A.D. 1598-1885. Kyoto University.
  3. ↑ Mullaney၊ Thomas (2011)။ Coming to Terms with the Nation: Ethnic Classification in Modern China။ University of California Press။ p. 23။
  4. ↑ Harrell၊ Stevan (2001)။ Ways of Being Ethnic in Southwest China။ University of Washington Press။ p. 190။
  5. ↑ Beckwith၊ Christopher I. (1987)။ The Tibetan Empire in Central Asia။ Princeton University Press။ p. 65။
  6. ↑ Herman၊ John E. (2007)။ Amid the Clouds and Mist: China's Colonization of Guizhou။ Harvard University Press။ p. 34။
  7. ↑ Michaud၊ Jean (2006)။ Historical Dictionary of the Peoples of the South-East Asian Massif။ Scarecrow Press။ p. 251။
  8. ↑ Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". Papers in Southeast Asian Linguistics 14: 1–72.
  9. ↑ Bradley, D. (1979). Proto-Loloish. Scandinavian Institute of Asian Studies Monograph Series.
  10. ↑ "英语和彝语的语法比较研究" (2006). -西南民族大学学报(人文社科版). doi:10.3969/j.issn.1004-3926.2006.08.014.
  11. ↑ Luo, W. (2001). The History of Yi Script. Sichuan People's Publishing House.
  12. ↑ Harrell, S. (2001). Ways of Being Ethnic in Southwest China. University of Washington Press.
  13. ↑ Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". Molecular Biology and Evolution.
  14. ↑ Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". Nature.
  15. ↑ Shi, H., et al. (2005). "Y-Chromosome Evidence of Southern Origin of the East Asian–Specific Haplogroup O3-M122". The American Journal of Human Genetics.
  16. ↑ Huang, Y., et al. (2018). "Genetic diversity and phylogenetic analysis of Yi people in Southwest China". Scientific Reports.
  17. ↑ Wen, B., et al. (2004). "Genetic evidence supports demic diffusion of Han culture". Nature.
  18. ↑ Yao, H. B., et al. (2017). "Genetic structure of Tibeto-Burman populations in Southwest China". Journal of Human Genetics.
  19. ↑ Yao, Y. G., et al. (2002). "Phylogeographic Differentiation of Mitochondrial DNA in Han Chinese". The American Journal of Human Genetics.
  20. ↑ Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". Molecular Biology and Evolution.
  21. ↑ Zhang, X., et al. (2019). "The genetic history of Admixture in the Yi people". Annals of Human Biology.
  22. ↑ Ethnic Groups - china.org.cn။ china.org.cn။ 2014-08-08 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
"https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=ယီလူမျိုး&oldid=1030160" မှ ရယူရန်