ကပ်ရောဂါ
ကပ်ရောဂါ (အင်္ဂလိပ်: Epidemi) ဟူသော ဝေါဟာရသည် ဂရိဘာသာစကား ἐπί epi (အပေါ် သို့မဟုတ် အထက်) နှင့် δῆμος demos (လူထု) ဟူသော စကားလုံးများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ သတ်မှတ်ထားသော လူဦးရေအုပ်စုတစ်ခုအတွင်းရှိ အိမ်ရှင်သက်ရှိ အမြောက်အမြားထံသို့ အချိန်တိုကာလတစ်ခုအတွင်း ရောဂါဘယများ လျင်မြန်စွာ ကူးစက်ပျံ့နှံ့သွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မီနင်ဂိုကောကပ်စ် ဦးနှောက်မြှေးရောင်ပိုး ကူးစက်မှုဖြစ်စဉ်များတွင် သီတင်းပတ် နှစ်ပတ်ဆက်တိုက် လူဦးရေ ၁၀၀,၀၀၀ လျှင် ရောဂါဖြစ်ပွားသူ အရေအတွက် ၁၅ ဦးထက် ကျော်လွန်ပါက ၎င်းကို ကပ်ရောဂါ အခြေအနေဟု သတ်မှတ်သည်။[၁][၂]
ကူးစက်ရောဂါများ ကပ်ရောဂါအသွင် ဖြစ်ပွားရခြင်းမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် အချက်အလက်ပေါင်းများစွာကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့တွင် အိမ်ရှင်လူဦးရေအုပ်စု၏ ဂေဟစနစ် ပြောင်းလဲခြင်း (ဥပမာ - စိတ်ဖိစီးမှု မြင့်တက်လာခြင်း သို့မဟုတ် ရောဂါသယ်ဆောင်သည့် ပိုးမွှားမျိုးစိတ်များ၏ လူဦးရေသိပ်သည်းဆ တိုးပွားလာခြင်း)၊ ရောဂါပိုးခိုအောင်းရာ သက်ရှိ၏ မျိုးရိုးဗီဇ ပြောင်းလဲသွားခြင်း သို့မဟုတ် အိမ်ရှင်လူဦးရေအုပ်စုအတွင်းသို့ အသစ်ပေါ်ပေါက်လာသော ရောဂါပိုးမွှားများ ရောက်ရှိလာခြင်း (ရောဂါပိုး သို့မဟုတ် အိမ်ရှင်သက်ရှိများ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာခြင်းကြောင့်) စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ကပ်ရောဂါတစ်ခုသည် ရှိနှင့်ပြီးသား ရောဂါပိုးတစ်ခုအပေါ်တွင် ဖြစ်စေ၊ အသစ်ပေါ်ပေါက်လာသော ဗိုင်းရပ်စ်/ဘက်တီးရီးယားအသစ်တစ်ခုအပေါ်တွင် ဖြစ်စေ အိမ်ရှင်သက်ရှိများ၏ ကိုယ်ခံစွမ်းအားသည် ဒေသတွင်း ပုံမှန်မျှခြေအဆင့်အောက်သို့ ရုတ်တရက် ကျဆင်းသွားပြီး ကူးစက်ပြန့်ပွားနိုင်စွမ်း အနိမ့်ဆုံးသတ်မှတ်ချက်ကို ကျော်လွန်သွားသည့်အခါမျိုးတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။[၃]
ကပ်ရောဂါတစ်ခုသည် နေရာဒေသတစ်ခုတည်း၌သာ ကန့်သတ်ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း၊ အကယ်၍ ၎င်းသည် အခြားနိုင်ငံများ သို့မဟုတ် အခြားတိုက်ကြီးများသို့ ပျံ့နှံ့သွားပြီး လူဦးရေအမြောက်အမြားကို ထိခိုက်စေပါက ၎င်းကို ကမ္ဘာ့ကပ်ရောဂါ ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။[၁]:§1:72 ကပ်ရောဂါအဖြစ် ကြေညာနိုင်ရန်အတွက် ပုံမှန်အားဖြင့် ရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှုန်း၏ အခြေခံစံနှုန်းကို ကောင်းမွန်စွာ နားလည်သဘောပေါက်ထားရန် လိုအပ်သည်။ တုပ်ကွေးကဲ့သို့သော အချို့သောရောဂါများအတွက် ကပ်ရောဂါအဖြစ် သတ်မှတ်ရာတွင် ယင်းအခြေခံစံနှုန်းထက် ရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှုန်း မည်မျှအထိ တိုးတက်လာသည်ဟူသော သတ်မှတ်ချက်အပေါ် မူတည်၍ ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။[၂] အလွန်ရှားပါးသော ရောဂါတစ်ခု၏ ဖြစ်ပွားမှုဖြစ်စဉ် အနည်းငယ်မျှကိုပင် ကပ်ရောဂါအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားနိုင်သော်လည်း၊ အအေးမိခြင်းကဲ့သို့သော သာမန်ရောဂါမျိုး အမြောက်အမြား ဖြစ်ပွားနေခြင်းကိုမူ ကပ်ရောဂါဟု သတ်မှတ်မည်မဟုတ်ပါ။ ကပ်ရောဂါတစ်ခုသည် ကျန်းမာရေး ထိခိုက်ပျက်ပြားခြင်းနှင့် အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ် ဆုံးရှုံးခြင်းတို့အပြင်၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဆုံးရှုံးမှုများမှတစ်ဆင့် ကြီးမားလှသော ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
ကိုးကား
[ပြင်ဆင်ရန်]- 1 2 Dicker၊ Richard C.; Coronado၊ Fátima; Koo၊ Denise; Parrish၊ R. Gibson (2012)။ Principles of epidemiology in public health practice; an introduction to applied epidemiology and biostatistics. 3rd ed (Third ed.)။ Atlanta, Georgia: Centers for Disease Control and Prevention။
- 1 2 "When is an epidemic an epidemic?" (January 2002). The Israel Medical Association Journal 4 (1): 3–6. PMID 11802306.
- ↑ Callow PP, ed. (1998)။ "Epidemic"။ The Encyclopedia of Ecology and Environmental Management။ Oxford: Blackwell Science Ltd.။ p. 246။ ISBN 0-86542-838-7။