၁၉၇၀ ဘိုးလာ ဆိုင်ကလုန်း

၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် ဘိုလာ ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း (၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် မဟာဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း ဟုလည်း လူသိများ) သည် ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အရှေ့ပါကစ္စတန် (ယခု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်) နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘင်္ဂလားပြည်နယ်ကို တိုက်ခတ်ခဲ့သော အလွန်ပြင်းထန်ပြီး အသက်ဆုံးရှုံးမှု အများဆုံး အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းကြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မှတ်တမ်းတင်ထားသမျှ သမိုင်းတစ်လျှောက် အသက်အများဆုံး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း ဖြစ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အဆိုးရွားဆုံး လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ဘေးအန္တရာယ်များထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ အနည်းဆုံး လူပေါင်း ၃၀၀,၀၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့ပြီး၊ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အရေအတွက်မှာ ၄၅၀,၀၀၀ အထိရှိခဲ့ရာ အဓိကအားဖြင့် ဂင်္ဂါမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသရှိ နိမ့်ကျသော ကျွန်းများစွာကို ရေလွှမ်းမိုးခဲ့သည့် မုန်တိုင်းဒီလှိုင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဘိုလာမုန်တိုင်းသည် ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် မြောက်အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ဆိုင်ကလုန်းရာသီ၏ ဆဋ္ဌမမြောက်နှင့် အပြင်းထန်ဆုံးသော ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း ဖြစ်ခဲ့သည်။

အဆိုပါ ဆိုင်ကလုန်းသည် နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် အလယ်ပိုင်း၌ စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး မြောက်ဘက်သို့ ရွေ့လျားရင်း အားကောင်းလာခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် တစ်နာရီလျှင် ၁၈၅ ကီလိုမီတာ (၁၁၅ မိုင်) နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး လေတိုက်နှုန်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး နောက်နေ့ညနေပိုင်းတွင် အရှေ့ပါကစ္စတန် ကမ်းရိုးတန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်ခဲ့သည်။ မုန်တိုင်းဒီလှိုင်းသည် ကမ်းလွန်ကျွန်းများစွာကို ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ကျေးရွာများကို ရှင်းလင်းကာ ဒေသတစ်လျှောက် စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ အဆိုးရွားဆုံး ထိခိုက်ခဲ့သည့် တာဇူမူဒင် မြို့နယ်ခွဲတွင် လူဦးရေ ၁၆၇,၀၀၀ ၏ ၄၅% ကျော်မှာ မုန်တိုင်းကြောင့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။

စစ်အစိုးရခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ် ယာဟယာခန်း ဦးဆောင်သော ပါကစ္စတန်အစိုးရသည် မုန်တိုင်းပြီးနောက် ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာခဲ့ခြင်းကြောင့် အရှေ့ပါကစ္စတန်ရှိ ဒေသခံနိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များနှင့် နိုင်ငံတကာမီဒီယာများ၏ ဝေဖန်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ အနောက်ပါကစ္စတန်အစိုးရ၏ ဆိုးရွားပြီး ခွဲခြားဆက်ဆံသော တုံ့ပြန်မှုသည် အရှေ့ပါကစ္စတန်ပြည်သူများအကြားတွင် မကျေနပ်မှုများ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့ပြီး၊ တစ်လအကြာတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ရွေးကောက်ပွဲ၌ အတိုက်အခံ အာဝါမီလိဂ်ပါတီကို ပြည်နယ်အတွင်း မဲအပြတ်အသတ်ဖြင့် အနိုင်ရစေခဲ့သည့်အပြင် ၇ လအကြာတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် လွတ်မြောက်ရေးစစ်ပွဲကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။