မဟာပီတာ

Wikipedia မှ
ဤနေရာသို့သွားရန် - အ​ညွှန်း​, ရှာ​ဖွေ​ရန်​
မဟာပီတာ (၁၆၇၂-၁၇၂၅)

ရုရှားဇာဘုရင်များထဲတွင် အကြီးကျယ်ဆုံးသော၊ ပဒေသရာဇ်ရုရှားကို ခေတ်မှီရေးအတွက် စွမ်းဆောင်ခဲ့သော ဇာဘုရင်အဖြစ် မဟာပီတာ(၁၆၇၂-၁၇၂၅)ကို လူတို့က အမှတ်ရကြသည်။

ဘဝအစ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

မဟာပီတာကို ဇာဘုရင် အဲလက်ဇစ်'နှင့် ဒုတိယမိဖုရား နာတာလီယာ နာရစ်ရှ်ကီးနား မှ ဖွားမြင်သည်။ ခမည်းတော် နတ်ရွာလားသဖြင့် မင်းညီမင်းသားများ အချင်းချင်း နန်းလုသတ်ဖြတ်ကြပြီး အဆုံးသတ်တွင် အသက် ၄ နှစ်မပြည့်မှီသေးသည့် ပီတာလေးတစ်ယောက် ပလ္လင်ပေါ်သို့ မျက်စိသူငယ်၊နားသူငယ်ဖြင့် တက်ရသည်။ အဖတူအမိကွဲ အမတော် ဆိုဖီယာက အထိန်းတော်အဖြစ် တာဝန်ယူပြီး ပီတာလေးကို ရင်ခွင်ပိုက်ဘုရင်အဖြစ် သတ်မှတ်အုပ်ချုပ်သည်။ ၁၆၈၉ အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်တွင် အမတော် ဆိုဖီယာကို ဖယ်ရှားပြီးကာမှ ဘုရင်အစစ်အမှန်အဖြစ် အုပ်ချုပ်သည်။

ရုရှားနိုင်ငံ၏ ထိုခေတ်အခြေအနေ[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ထိုအချိန်ထိ ရုရှားနိုင်ငံမှာ အခြားသော ဥရောပနိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်လျှင်များစွာ နောက်ကျကျန်နေချိန်ဖြစ်သည်။ မြေကျွန်လူတန်းစားမှာလည်း အရေအတွက်အားဖြင့် လွန်စွာများပြားနေပြီး ပြည်သူတစ်ရပ်လုံးမှာ အတွေးအခေါ်အားဖြင့်လည်း နောက်ကျနေခဲ့ရသည်။ အနောက်တိုင်းတွင် နယူတန်၏ ကျမ်းစာများ၊ ဥပဒေသများ ထွန်းကားဆူပွက်နေချိန်၌ပင် ရုရှားမှာ သိပ္ပံ နှင့် ဒဿနိက ဘာသာရပ်များထွန်းကားခြင်းမရှိပဲ အလယ်ခေတ်ပုံစံ ဘဝမှ တိုးတက်လားခြင်းမရှိသေးပေ။ ဘာသာရေးနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ရှေးရိုးစွဲဘာသာရေးစနစ်နှင့် အော်သိုဒေါ့ ကျောင်းတော်မှာ အာဏာကြီးမြဲဖြစ်သည်။

ခရီးရှည်ကြီးထွက်ခြင်း[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ထိုနောက်ကျမှုများကို ဖယ်ရှားတွန်းလှန်ရန်အတွက် ပီတာသည် အသက်ငယ်ငယ်ကပင် ပရော့ မီခေးလားဟူသောအမည်ကိုခံယူပြီး သာမန်အရပ်သားဘဝဖြင့် ဇာတ်မြုပ်ကာ ခရီးရှည်ကြီးထွက်လေသည်။ ထိုသို့ အနောက်ဖက်သို့ ထွက်သည့် ခရီးရှည်ကြီးတွင် နောက်ပါအင်အား ၂၅၀ ကျော်ပါဝင်ခဲ့သည်။

ထိုအရီးစဉ်အတွင်း လေ့လာဖွယ်ရာများကို စူးစိုက်လေ့လာခဲ့သည်။ ဟော်လန်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ပြီး ဒက်ချ် အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ၏ သင်္ဘောကျင်းတွင် သင်္ဘောတည်ဆောက်သည့် လက်သမားအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ တော်ဝင်ရေတပ်သင်္ဘောကျင်း တစ်ခုတွင်လည်း အလားတူ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ အမြောက်ပစ်နည်းကို ပရပ်ရှားတွင် သင်ကြားခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်တွင်ရှိနေစဉ် ပါလီမန်အစည်းအေ၀းပွဲသို့လည်း တက်ရောက်နားထောင်သည်။ ရောက်လေရာဒေသတိုင်းတွင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရှိသည့် လက်နက်တိုက်၊ ပြတိုက်၊ စက်ရုံအလုပ်ရုံနှင့် စာသင်ကျောင်း အစရှိသဖြင့် ဝင်ရောက်လေ့လာခဲ့သည်။ အကျဉ်းဆိုရလျှင် အနောက်တိုင်း၏ ဓလေ့၊ထုံးစံ နှင့် သိပ္ပံပညာ၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စက်မှုလုပ်ငန်း တို့ကို သွားရောက်လေ့လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုရမည်။

ရုရှားတွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်း[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

၁၆၉၈တွင် ရုရှားသို့ ပြန်ရောက်လာပြီး အမတော် ဆိုဖီယာကို ဖယ်ရှားကာ ရေရှည်တွင် အကျိုးဖြစ်ထွန်းမည့် ပြုပြင်ပြောင်းခဲရေးတို့ကို ပြုလုပ်ရန် အားထုတ်တော့သည်။ အနောက်တိုင်း နည်းပညာများကို ယူငင်သုံးစွဲရန် တိုက်တွန်းအားပေးပြီး အနောက်တိုင်း ပညာရှင်များကို ရုရှားသို့ ခေါ်ဆောင်ကာ ပညာပြန့်ပွားစေသည်။ အနောက်တိုင်း ဓလေ့ကိုလည်း ကျင့်သုံးစေသောအားဖြင့် နိုင်ငံသားများကို မုတ်ဆိတ်များ ဖယ်ရှားစေသည်။ နန်းတွင်းသားများကိုလည်း အနောက်တိုင်း ဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်စေသည်။ အစဦးတွင် ဆန့်ကျင်မှုများတွေ့ရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပီတာ့ဆန္ဒအတိုင်း အနောက်တိုင်းဓလေ့ကို လက်ခံကျင့်သုံးလာကြသည်။ ဘာသာရေးတွင်လည်း အော်သိုဒေါ့ကျောင်းတော်ကို ရှေးရိုးစွဲအဖြစ် ရှုမြင်ပြီး ကျောင်းတော်၏ အာဏာကို ကန့်သတ်လျှော့ချရန် ဆောင်ရွက်သည်။ စာသင်ကျောင်းများကို တည်ထောင်ပေးကာ သိပ္ပံပညာရပ်များကို သင်ကြားစေပြီး ခေတ်ဆန်ရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ ရုရှား အက္ခရာများ ကိုလည်း ခေတ်မှီစေရန် ပြုပြင်ပေးသည်။ အနောက်တိုင်းသုံး ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်ကိုပြောင်းလဲသုံးစွဲစေသည်။ စစ်တပ်ကိုလည်း ခေတ်မှီတပ်မတော် အဖြစ်ရောက်ရန် ပြုပြင်သည်။ စစ်ဝတ်စုံများကို စနစ်တကျဝတ်ဆင်စေပြီး သေနတ်များကို စွဲကိုင်စေသည်။ ခေတ်မှီစစ်ရေးလေ့ကျင့်နည်းများကို သုံးစွဲစေသည်။ ရေတပ်ကို ပထမဆုံးအနေဖြင့် ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ ပထမဆုံး ရုရှားသတင်းစာကို ရိုက်နှိပ်ထုတေ်၀ပေးသည်။

ထိုပြုပြင်ရေးများကြောင့် နိုင်ငံတွင်း လူလတ်တန်းစားဦးရေ သိသာစွာမြင့်မားလာပြီး ခေတ်သစ်တစ်ရပ်ဆီသို့ ဦးတည်ပြောင်းလဲလာတော့သည်။

နိုင်ငံတကာနှင့် စစ်ပွဲများတိုက်ခြင်း[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

နိုင်ငံတွင် ပြုပြင်ရေးများပြုလုပ်နေသကဲ့သို့ပင် ပြည်ပတွင်လည်း ပြုပြင်ရေးအတွက် စစ်ပွဲများဆင်နွဲသည်။ ရှေးဦးစွာ တောက်ဘက်ရှိ တူရကီနိုင်ငံနှင့် စစ်ပြုသည်။ အစပိုင်းတွင် အခြေအနေကောင်းပြီး အဇော့ဖ် ဆိပ်ကမ်းကိုရကာ ပင်လယ်နက်အထိ ရေကြောင်းကို စိုးမိုးခွင့်ရသော်လည်း နန်းသက်နောက်ပိုင်း ၁၇၁၁တွင် စစ်ရှုံးပြီး တူရကီလက်သို့ ပြန်ပေးရသည်။

မြောက်ပိုင်းတွင် ထိုစဉ်က အင်အားကြီးသော ဆွီဒင်နိုင်ငံနှင့် စစ်ဖြစ်ပွားသည်။ ပွဲဦးတွင် ရုရှားတို့ ရှုံးသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဒိန်းမတ်နှင့် ပူးပေါင်း တိုက်စစ်ဆင်သဖြင့် အသာရလာသည်။ ထိုအချိန်များအတွင်း ပိုလန်ကလည်း ဆွီဒင်ကို စစ်ကြေညာသဖြင့် ဆွီဒင်အနေဖြင့် စစ်ပွဲတွင် အရှုံးဖက်သို့ ဦးတည်ရတော့သည်။ ၁၇၀၀တွင် နေဗာစစ်ပွဲတွင် ဆွီဒင်တို့ အောင်ပွဲခံကာ ဆွီဒင်ဘုရင်က ရုရှားကို မမှုလောက်ဟု သဘောထားပြီး အခြားနိုင်ငံများသို့ လှည့်ကာ စစ်မျက်နှာဖွင့်သည်။ ပီတာက ရုရှားစစ်တပ်ကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ပြီး စစ်ကိုအရှိန်မြှင့်သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၇၀၉တွင် ဆွီဒင်ကို ပိုတဗ်စစ်၌ အနိုင်ရပြီး နေဗာမြစ်၀တွင် စိန့်ပီတာစဘက်မြို့ကို တည်ထောင်သည်။ ထို့ကြောင့် ရုရှားအနေဖြင့် အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးလွယ်ကူစေရန် ပင်လယ်ထွက်ပေါက်ရသဖြင့် များစွာအကျိုးရှိပေသည်။ ၁၇၁၂တွင် မြို့တော်သစ်ရှိရာ မော်စကိုသို့ ပြောင်းရွှေ့စံမြန်းသည်။

ပြည်ပစစ်များနှင့် ပြည်တွင်းပြုပြင်ရေးများကြောင့် ငွေကြေးကုန်ကျများကာ အခွန်အတုပ်ကြီးမြှင့်စွာကောက်ခံသဖြင့် မကျေနပ်မှုများဖြစ်လာကာ ပြည်တွင်းတွင် သူပုန်ထသဖြင့် ရက်စက်စွာနှိမ်နှင်းသည်။

ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးနှင့် မိသားစု[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

အရပ် ၆ပေ၆လက်မမြင့်ပြီး ရုပ်ရည်ချောမောကာ ပျော်ရွှင်ရီမောနေတတ်သည့် ပီတာကို လူချစ်လူခင်ပေါပါသည်။ သန်မာထွားကြိုင်းပြီး ကျန်းမာရေးလည်းကောင်းသည်။ အတတ်ပညာရပ်များစွာတတ်မြောက်သည်။ လက်သမားပန်းချီဆရာပုံနှိပ်စက်ဆရာရေကြောင်းလမ်းပြ နှင့် သင်္ဘောတည်ဆောက်ရေးဖက်တို့တွင် ထူးချွန်သည်။ အရက်အလွန်အကျွံသောက်တတ်ပြီး ထိခိုက်ခံစားလွယ်သည့်ပုံလည်းရှိသည်။

အိမ်ထောင် နှစ်ဆက်ရှိသည်။ ပထမမိဖုရား ယူဒိုဇီးယားကို အသက် ၁၇နှစ်တွင် လက်ထက်ပြီး တစ်ပတ်ကြာပေါင်းသင်းကာ အဲလက်ဇီ အမည်ရသားတစ်ယောက်ထွန်းကားသည်။ အသက် ၂၆နှစ်တွင် အဆိုပါမယားကို သီလရှင်ကျောင်းသို့ ပို့ကာ ၁၇၁၂တွင် အပြီးအပြတ် ကွာရှင်းခဲ့သည်။၁၇၁၈တွင် သားဖြစ်သူ အဲလက်ဇစ်က မိမိအားလုပ်ကြံရန် ကြံစီသည်ဟုဆိုပြီး ဖမ်းဆီးနှိပ်စက်သဖြင့် အဲလက်ဇစ်တစ်ယောက် ထောင်တွင်းတွင် သေဆုံးသွားခဲ့သည်။

ဒုတိယမိဖုရား ကတ်သရင်းမှာ သာမန်အရပ်သူဖြစ်သည်။ လစ်သေူ၀းနီးယားသူဖြစ်ပြီး ပီတာနောက် နန်းတက်သည်။

နတ်ရွာစံခြင်း[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

၁၇၂၅တွင် အသက် ၅၅နှစ်အရွယ်ရှိ မဟာပီတာ နတ်ရွာစံသည်။

ရည်ညွှန်းကိုးကား[ပြင်​ဆင်​ရန်​]