အစုသီအိုရီ

သီးသန့် အစုသီအိုရီ (pure set theory) ကို ဘိုင်နရီဆက်သွယ်ချက် သင်္ကေတ (binary relation symbol) က အစုဝင်ဖြစ်မှု (set membership) ကို ဖော်ပြသော လက္ခဏာတန်ဖိုး (signature) အပေါ်ရှိ ညီမျှခြင်း (equality) ပါဝင်သည့် ပထမအဆင့် ပရက်ဒီကိတ် ကဲကုလပ် (first-order predicate calculus) ဖြင့် ပုံစံတကျ ရေးဆွဲဖွဲ့စည်းထားသည်။[၁] ဆွေးနွေးမှုဆိုင်ရာ အလုံးစုံပါဝင်စု (universe of discourse) တွင် သီးသန့်အစုများ (pure sets) ဖြင့်သာ လုံးဝ ဖွဲ့စည်းထားပြီး အရာဝတ္ထု (object) တိုင်းသည် အစုတစ်ခု ဖြစ်သည့်အပြင် အစုများ၏ အစုဝင် (elements) အားလုံးသည်လည်း ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် အစုများ ဖြစ်ကြသည်။[၂]
အစု နှင့် တို့ကို ပေးထားပါက စံ ဆက်သွယ်ချက်များ (standard relations) နှင့် ဘူးလီးယန်း တွက်ချက်မှုများ (Boolean operations) ကို ပထမအဆင့် ပုံသေနည်းများ (first-order formulas) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
- အစုပိုင်း သို့မဟုတ် ပါဝင်ခြင်း (Subset or Inclusion) -
- အစုပိုင်းအစစ် (Proper Subset) -
- ပေါင်းစပ်စု (Union) -
- ထပ်တူပိုင်းအစု (Intersection) -
- အစုခြားနားခြင်း (Set Difference) -
- အချိုးညီခြားနားခြင်း (Symmetric Difference) -
- ပါဝါအစု (Power Set) -
- အစီအစဉ်ကျအတွဲ (Ordered Pair) - ကာဇီမျက်ရှ် ကူရာတော့ဗ်စကီး (Kazimierz Kuratowski) ၏ သတ်မှတ်ချက်အရ ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် သီးခြားလက္ခဏာ ဂုဏ်သတ္တိ (characteristic property) ဖြစ်သော ကို ပြည့်မီစေသည်။[၃]
- ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် (Cartesian Product) -
အစောပိုင်း ပုံစံတကျမဟုတ်သော အစုသီအိုရီ (non-formalized set theory) သည် ကန့်သတ်ချက်မဲ့ အကျုံးဝင်မှု နဂိုမှန်အဆိုပုံစံ (unrestricted comprehension schema) ကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၎င်းအရ ပုံသေနည်း (formula) ဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည့် မည်သည့် အခြေအနေ (condition) အတွက်မဆို ကို ပြည့်မီစေသော အရာဝတ္ထုများ အတိအကျ ပါဝင်သည့် အစုတစ်ခု တည်ရှိသည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ဤနဂိုမှန်အဆိုပုံစံသည် ကလပ်စစ်ကယ် ပထမအဆင့် ယုတ္တိဗေဒ (classical first-order logic) တွင် ယုတ္တိဗေဒအရ ရှေ့နောက်မညီသော ဝိရောဓိ ဖြစ်စေသည်။ ဟု ရွေးချယ်ပါက ရပ်ဆဲလ်၏ အန်တီနိုမီ (Russell antinomy) ကို ရရှိစေပြီး ဟု သတ်မှတ်ခြင်းသည် ဟူသော အကျိုးဆက်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။[၄] ဂျော့ ကန်တာ (Georg Cantor) က အစု တိုင်းအတွက် ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင် (surjective function) မတည်ရှိနိုင်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့ပြီး ဖြစ်ကြောင်း ပြခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အလုံးစုံပါဝင်စု (universal set) တည်ရှိသည်ဟု ယူဆပါက ကို ရရှိစေပြီး ၎င်းသည် ကန်တာ၏ သီအိုရမ် (Cantor's theorem) ကို ဆန့်ကျင်နေသည်။[၅] အလားတူစွာ ချေဇာရေး ဘူရာလီ-ဖို့တီ (Cesare Burali-Forti) ၏ အန်တီနိုမီ (Burali-Forti antinomy) အရ အော်ဒီနယ် (ordinal) အားလုံး၏ စုစည်းမှု သည် အစုတစ်ခု မဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ အကြောင်းမှာ သည် အစုဖြစ်ပါက ၎င်းသည် ၏ အစုဝင်တိုင်းထက် တင်းကျပ်စွာ ကြီးမားသော အော်ဒီနယ်တစ်ခု ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[၆] မည်သည့် အစုအတွင်း၌မျှ ပါဝင်နိုင်ခြင်းမရှိသော အစုမဟုတ်သည့် ထိုကဲ့သို့သော စုစည်းမှုများကို အတန်းအစားအစစ်များ (proper classes) ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။[၇]
ZFC ၏ နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ မူဘောင် (The Axiomatic Framework of ZFC)
[ပြင်ဆင်ရန်]သင်္ချာပညာရပ်၏ စံ အခြေခံအုတ်မြစ်ဆိုင်ရာ မူဘောင်မှာ ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို ပါဝင်သော ဇာမီလို-ဖရန်ကယ် အစုသီအိုရီ (Zermelo–Fraenkel set theory with the Axiom of Choice) သို့မဟုတ် ZFC ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို အပေါ်ရှိ တူညီမှုပါဝင်သော ပထမအဆင့် ယုတ္တိဗေဒ (first-order logic with equality) ဖြင့် ပုံစံတကျ တည်ဆောက်ထားသည်။[၈]
- အစုကျယ်ပြန့်မှု (Extensionality) - အစုနှစ်ခု တူညီရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ၎င်းတို့၌ တူညီသော အစုဝင်များ ရှိကြခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
- အခြေခံဖြစ်တည်မှု သို့မဟုတ် ပုံမှန်ဖြစ်မှု (Foundation or Regularity) - ဗလာမဟုတ်သော အစု (non-empty set) တိုင်းတွင် -အငယ်ဆုံး အစုဝင် (minimal element) တစ်ခု ပါဝင်သည်။
- ခွဲခြားခြင်း နဂိုမှန်အဆိုပုံစံ သို့မဟုတ် အတိအကျသတ်မှတ်ခြင်း (Separation Schema or Specification) - ကိန်းရှင်ကြားခံ ဗက်တာ (parameter vector) ပါဝင်သော ပထမအဆင့် ပုံသေနည်း (first-order formula) တိုင်းအတွက် မည်သည့် အစု တွင်မဆို ကို ပြည့်မီစေသည့် အစုဝင်များ ပါဝင်သော အစုပိုင်း (subset) တစ်ခု တည်ရှိသည်။
- အတွဲဖွဲ့ခြင်း (Pairing) - မည်သည့် အစု နှင့် အတွက်မဆို နှင့် တို့သာ အတိအကျ ပါဝင်သည့် အစုတစ်ခု တည်ရှိသည်။
- ပေါင်းစပ်စု (Union) - အစု တိုင်းအတွက် ၎င်း၏ အစုဝင်များ အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသော ပေါင်းစပ်စုသည် အစုတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိသည်။
- ပါဝါအစု (Power Set) - အစု တိုင်းအတွက် ၏ အစုပိုင်း အားလုံးတို့၏ စုစည်းမှုသည် အစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။
- အနန္တ (Infinity) - ဆင့်ကဲအစု (inductive set) တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ပဏာမ ကိန်းသေများ (primitive constants) မပါဝင်သော သီးသန့်ဘာသာစကားအရ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
- ၎င်းကို ဗလာစု (empty set) ကို အသုံးပြု၍ အတိုကောက်အားဖြင့် ဟု ဖော်ပြသည်။
- အစားထိုးခြင်း နဂိုမှန်အဆိုပုံစံ (Replacement Schema) - အကယ်၍ ပထမအဆင့် ပုံသေနည်း သည် အစု အပေါ်တွင် ဖန်ရှင်ဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်ချက် (functional operation) တစ်ခုကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပါက ထိုဆောင်ရွက်ချက်အောက်ရှိ ၏ ပုံရိပ်သည် အစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။
- ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို (Axiom of Choice) - တစ်စုံစီ ဘုံမပါသော ဗလာမဟုတ်သည့် အစုများ (pairwise-disjoint non-empty sets) ပါဝင်သော အစု တိုင်းအတွက် အတွင်းရှိ အစုတစ်ခုချင်းစီမှ အစုဝင် အတိအကျ တစ်ခုစီ ပါဝင်သော ရွေးချယ်မှုအစု (choice set) တစ်ခု တည်ရှိသည်။
နုတ်ယူရရှိမှုဆိုင်ရာ မှီခိုမှုများနှင့် ထပ်တူညီမှုများ (Deductive Dependencies and Equivalences)
[ပြင်ဆင်ရန်]အစုကျယ်ပြန့်မှုဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက်အရ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
- သုညအစု နဂိုမှန်အဆို (Null Set Axiom) နှင့် အတွဲဖွဲ့ခြင်းတို့သည် သီးခြားစီ အဆိုပြုရန် မလိုဘဲ ZF တွင် သက်သေပြနိုင်သော (provable) အဆိုများ ဖြစ်ကြသည်။ အနန္တ နဂိုမှန်အဆိုမှ ဆင့်ကဲအစု ကို ပေးထားပါက ခွဲခြားခြင်း နဂိုမှန်အဆိုပုံစံဖြင့် ကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ပြီး ပါဝါအစု အပေါ်သို့ အစားထိုးခြင်း နဂိုမှန်အဆိုပုံစံကို အသုံးချခြင်းဖြင့် အတွဲဖွဲ့ခြင်းကို ရရှိသည်။[၉]
- အစားထိုးခြင်း နဂိုမှန်အဆိုပုံစံသည် ခွဲခြားခြင်း နဂိုမှန်အဆိုပုံစံကို ညွှန်းဆိုစေနိုင်သည်။ အစု နှင့် တို့ကို ပေးထားပြီး အကယ်၍ ဖြစ်ပါက ကို ပြည့်မီစေသော သက်သေပြအစုဝင် (witness) တစ်ခုကို ရွေးချယ်နိုင်သည်။ ထို့နောက် မှန်ကန်ပါက ကို သို့ ပုံဖော်ပြီး အခြားအခြေအနေတွင် သို့ ပုံဖော်သည့် ဖန်ရှင်ကို သတ်မှတ်နိုင်သည်။ အစားထိုးခြင်း နဂိုမှန်အဆိုပုံစံအရ ၎င်းအစုပိုင်းကို အစုတစ်ခုအဖြစ် ရရှိစေသည်။[၁၀]
- ZF အောက်တွင် ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆိုသည် အစုတိုင်းကို ကောင်းစွာ အစဉ်ချနိုင်သည်ဟူသော ဇာမီလို၏ ကောင်းစွာအစဉ်ကျခြင်း သီအိုရမ် (Zermelo's Well-Ordering Theorem) နှင့်လည်းကောင်း၊ ချိတ်တန်း (chain) တိုင်း၌ အထက်ကန့်သတ်ချက် (upper bound) ရှိသော တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျသောအစု (partially ordered set) တိုင်းတွင် အကြီးဆုံး အစုဝင် (maximal element) တစ်ခု ရှိသည်ဟူသော ဇွန်း၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Zorn's Lemma) နှင့်လည်းကောင်း နုတ်ယူမှုအရ ထပ်တူညီကြသည် (deductively equivalent)။[၁၁]
စုဆောင်း အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းပုံ၊ အဆင့် နှင့် ရောင်ပြန်ဟပ်မှု (The Cumulative Hierarchy, Rank, and Reflection)
[ပြင်ဆင်ရန်]
သီးသန့်အစုများ၏ အလုံးစုံပါဝင်စု (universe of pure sets) ကို အော်ဒီနယ်များ၏ အတန်းအစား (class of ordinals) အပေါ်တွင် အနန္တလွန် ထပ်ကျော့ခြင်း (transfinite recursion) ဖြင့် ဖွန်နွိုင်းမန်း စုဆောင်း အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းပုံ (von Neumann cumulative hierarchy) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း တည်ဆောက်ထားသည်။[၁၂]
အလုံးစုံပါဝင်စု တစ်ခုလုံးသည် အတန်းအစားအစစ် (proper class) ဖြစ်သည်။[၁၃] ZF ၏ ကျန်ရှိသော နဂိုမှန်အဆိုများကို လက်ခံထားပါက အခြေခံဖြစ်တည်မှု နဂိုမှန်အဆို (Axiom of Foundation) သည် အစုတိုင်းသည် တစ်ခုခုသော အဆင့် တွင် ပါဝင်သည်ဟူသော ဖော်ပြချက်နှင့် ထပ်တူညီသည်။[၁၄] ဤကဲ့သို့ အဆင့်ဆင့် စုဆောင်းဖွဲ့စည်းမှုသည် အော်ဒီနယ် အဆင့်ဖန်ရှင် (ordinal rank function) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ပေးသည်။
မွန်တက်ဂျူး-လေဗီ ရောင်ပြန်ဟပ်မှု မူဝါဒ (The Montague–Levy Reflection Principle)
[ပြင်ဆင်ရန်]အတွင်းရှိ မည်သည့် ပထမအဆင့် ပုံသေနည်း (first-order formula) အတွက်မဆို သည် ၏ အမှန်တရားကို ရောင်ပြန်ဟပ်ပေးသည့် (reflects) အလိုရှိသလောက် ကြီးမားသော အော်ဒီနယ် များ တည်ရှိကြောင်း ZFC တွင် သက်သေပြနိုင်သည်။[၁၅]
အက်ဇရီယဲလ် လေဗီ (Azriel Levy) သည် အစုကျယ်ပြန့်မှု၊ ခွဲခြားခြင်း နှင့် အခြေခံဖြစ်တည်မှုတို့ ပါဝင်သော စနစ်သည် ရောင်ပြန်ဟပ်မှု နဂိုမှန်အဆိုပုံစံ (Reflection Schema) နှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်ပါက ZF အပြည့်အစုံနှင့် နုတ်ယူမှုအရ ထပ်တူညီကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။[၁၆] ရောင်ပြန်ဟပ်မှု မူဝါဒသည် ZFC ကို အဆုံးရှိ နဂိုမှန်အဆိုများဖြင့် ဖွဲ့စည်း၍မရနိုင်ကြောင်း (not finitely axiomatizable) ကိုလည်း ဖော်ပြသည်။ အကယ်၍ ZFC ကို အဆုံးရှိ ဝါကျ (finite sentence) တစ်ခုဖြင့် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့ပါက ရောင်ပြန်ဟပ်မှု မူဝါဒအရ ဖြစ်စေသည့် အော်ဒီနယ် တစ်ခုကို ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် အစုမော်ဒယ်လ် (set model) ကို ပေးကာ ZFC အတွင်း၌ပင် ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက် (consistency statement) ကို သက်သေပြနိုင်မည် ဖြစ်သဖြင့် ဂိုဒယ်၏ ဒုတိယမြောက် မပြည့်စုံမှု သီအိုရမ် (Gödel's Second Incompleteness Theorem) ကို ဆန့်ကျင်နေမည် ဖြစ်သည်။[၁၇]
အနန္တလွန် အော်ဒီနယ်များနှင့် ကာဒီနယ်များဆိုင်ရာ သီအိုရီ (Theory of Transfinite Ordinals and Cardinals)
[ပြင်ဆင်ရန်]ဖွန်နွိုင်းမန်း အော်ဒီနယ်များ (Von Neumann Ordinals)
[ပြင်ဆင်ရန်]အစု တစ်ခုသည် ကူးပြောင်းနိုင်သော အစု (transitive set) ဖြစ်ပြီး ဆက်သွယ်ချက်အရ တင်းကျပ်စွာ ကောင်းစွာအစဉ်ကျပါက (strictly well-ordered) ထိုအစုကို ဖွန်နွိုင်းမန်း အော်ဒီနယ် (von Neumann ordinal) ဟု ခေါ်သည်။[၁၈] အော်ဒီနယ် (ordinal) တိုင်းသည် ၎င်း၏ ရှေ့တွင် တင်းကျပ်စွာ တည်ရှိသော အော်ဒီနယ်များ၏ အစုနှင့် ညီမျှသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဖြစ်သည်။
- တိုက်ရိုက်နောက်ဆက်တွဲ (Immediate Successor) -
- စုဆုံမှတ်အော်ဒီနယ် (Limit Ordinal) - အကယ်၍ သည် နောက်ဆက်တွဲ အော်ဒီနယ် မဟုတ်ပါက ဖြစ်သည်။
- သဘာဝကိန်းများ (Natural Numbers) - သဘာဝကိန်းများကို အဆုံးရှိ အော်ဒီနယ်များ (finite ordinals) အဖြစ် သတ်မှတ်ဖော်ပြပြီး ၊ ၊ စသည်ဖြင့် သတ်မှတ်ကာ ပထမဆုံး စုဆုံမှတ်အော်ဒီနယ်မှာ ဖြစ်သည်။
အနန္တလွန် ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း နှင့် ထပ်ကျော့ခြင်း (Transfinite Induction and Recursion)
[ပြင်ဆင်ရန်]- အနန္တလွန် ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (Transfinite Induction) - အကယ်၍ အတန်းအစား (class) သည် ကို ပြည့်မီပါက ဖြစ်သည်။[၁၉]
- အနန္တလွန် ထပ်ကျော့ခြင်း (Transfinite Recursion) - သတ်မှတ်နိုင်သော မည်သည့် အတန်းအစား တွက်ချက်မှု (definable class operation) ကိုမဆို ပေးထားပါက အားလုံးအတွက် ကို ပြည့်မီစေသည့် သီးသန့်ဖြစ်သော သတ်မှတ်နိုင်သည့် အတန်းအစား ဖန်ရှင် (definable class function) တစ်ခု အပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ စုဆုံမှတ်အဆင့်များတွင် ချဉ်းကပ်ဖန်ရှင်များ (approximating functions) တည်ရှိမှုကို အာမခံရန် အစားထိုးခြင်း နဂိုမှန်အဆိုပုံစံ လိုအပ်သည်။[၂၀]
အနန္တလွန် ကာဒီနယ်များနှင့် ကာဒီနယ် ဂဏန်းသင်္ချာ (Transfinite Cardinals and Cardinal Arithmetic)
[ပြင်ဆင်ရန်]အော်ဒီနယ် တစ်ခုသည် ၎င်းထက် တင်းကျပ်စွာ သေးငယ်သော မည်သည့် အော်ဒီနယ် နှင့်မျှ အရွယ်အစား မတူညီပါက ၎င်းကို ကာဒီနယ် (cardinal) ဟု ခေါ်သည်။[၂၁] ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို (AC) အရ အစု တိုင်းတွင် သီးသန့် အစုအရွယ်အစား (cardinality) ရှိသည်။ အနန္တ ကာဒီနယ်များ (infinite cardinals) ကို အဲလက်ဖ် အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းပုံ (aleph hierarchy) မှတစ်ဆင့် အော်ဒီနယ်များဖြင့် အညွှန်းတပ်ဖော်ပြသည်။
စုဆုံမှတ်အော်ဒီနယ် ၏ ကိုဖိုင်နယ်လီတီ (cofinality) ဆိုသည်မှာ ၏ ကန့်သတ်ချက်မဲ့ အစုပိုင်း (unbounded subset) တစ်ခု၏ အစီအစဉ်အမျိုးအစား (order type) ဖြစ်သည့် အငယ်ဆုံး ကာဒီနယ် ဖြစ်သည်။
အနန္တ ကာဒီနယ် တစ်ခုတွင် ဖြစ်ပါက ၎င်းသည် ပုံမှန် ကာဒီနယ် (regular cardinal) ဖြစ်ပြီး အခြားအခြေအနေတွင် သည် ဆင်ဂူလာ ကာဒီနယ် (singular cardinal) ဖြစ်သည်။ အနန္တ နောက်ဆက်တွဲ ကာဒီနယ် (successor cardinal) တိုင်းသည် ပုံမှန် ကာဒီနယ် ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံး ဆင်ဂူလာ ကာဒီနယ်မှာ ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ကိုဖိုင်နယ်လီတီမှာ ဖြစ်သည်။[၂၂]
ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆိုအောက်တွင် အနန္တ ကာဒီနယ် ပေါင်းခြင်းနှင့် မြှောက်ခြင်းတို့သည် အပြည့်အဝ စုပ်ယူမှု ရှိကြသည် (completely absorptive)။
အဲလ်ဖရက် တာစကီး (Alfred Tarski) က အနန္တ ကာဒီနယ် အားလုံးအတွက် စုပ်ယူမှု အခြေအနေ (absorption condition) ပြည့်မီခြင်းသည် ZF အပေါ်တွင် AC နှင့် နုတ်ယူမှုအရ ထပ်တူညီကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။[၂၃]
ကာဒီနယ် ထပ်ကိန်းတင်ခြင်း (cardinal exponentiation) သည် စုပ်ယူမှု မရှိသည့်အပြင် ၎င်းကို ZFC တစ်ခုတည်းဖြင့် ရှင်းလင်းဆုံးဖြတ်၍ မရနိုင်ပေ။
- ကိုးနစ်ခ်၏ သီအိုရမ် (König's Theorem) - အားလုံးအတွက် ဖြစ်ပါက ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ကို ညွှန်းဆိုသည့်အပြင် ကွန်တီနူအမ်၏ ကိုဖိုင်နယ်လီတီ (cofinality of the continuum) သည် ရေတွက်၍မရသော (uncountable) ဖြစ်ရမည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဖြစ်ရမည်ဟု သက်သေပြသည်။[၂၄]
- ရှဲလပ်ခ်၏ pcf သီအိုရီ (Shelah's pcf Theory) - ZFC တစ်ခုတည်းအတွင်း၌ပင် ဆင်ဂူလာ ကာဒီနယ်များ၏ ထပ်ကိန်းတင်ခြင်းသည် သာမန်မဟုတ်သော ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ ဘောင်များအတွင်း တည်ရှိသည်။ အကယ်၍ သည် အားကောင်းသော စုဆုံမှတ် ကာဒီနယ် (strong limit cardinal) ဖြစ်ပါက၊ ဆိုလိုသည်မှာ အားလုံးအတွက် ဖြစ်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
မေတာသင်္ချာ၊ မော်ဒယ်လ်များနှင့် မပြည့်စုံမှု (Metamathematics, Models, and Incompleteness)
[ပြင်ဆင်ရန်]ZFC ၏ ပထမအဆင့် မော်ဒယ်လ် (first-order model) တစ်ခုဆိုသည်မှာ ဖွဲ့စည်းပုံ (structure) ဖြစ်ပြီး ဤနေရာတွင် သည် ဗလာမဟုတ်သော အစု သို့မဟုတ် အတန်းအစား ဖြစ်ကာ သည် ZFC ၏ နဂိုမှန်အဆို အားလုံးကို ပြည့်မီစေသည်။[၂၆] အကယ်၍ သည် စံ အစုဝင်ဖြစ်မှုဆိုင်ရာဆက်သွယ်ချက် (standard membership relation) ဖြစ်ပြီး ပြည့်မီပါက မော်ဒယ်လ်သည် ကူးပြောင်းနိုင်သော မော်ဒယ်လ် (transitive model) ဖြစ်သည်။
ကာ့တ် ဂိုဒယ် (Kurt Gödel) ၏ မပြည့်စုံမှုသီအိုရမ်များ (Incompleteness Theorems) သည် အစုသီအိုရီ၏ ပထမအဆင့် နဂိုမှန်အဆိုပြုမှု နယ်နိမိတ်များကို ပြခဲ့သည်။[၂၇]
- ပထမမြောက် မပြည့်စုံမှု သီအိုရမ် (First Incompleteness Theorem) - အကယ်၍ ZFC သည် ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှု ရှိပါက လည်း မဖြစ်နိုင်၊ လည်း မဖြစ်နိုင်သည့် ပိတ်ထားသော ဝါကျများ (closed sentences) သည် တွင် တည်ရှိသည်။
- ဒုတိယမြောက် မပြည့်စုံမှု သီအိုရမ် (Second Incompleteness Theorem) - အကယ်၍ ZFC သည် ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှု ရှိပါက ၎င်း၏ ဂဏန်းသင်္ချာနည်းအရ ဖော်ပြထားသော ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုဆိုင်ရာ ဝါကျ (arithmetized consistency sentence) ကို ZFC အတွင်း၌ ထုတ်ယူသက်သေပြ၍ မရနိုင်ပေ။
ထို့ကြောင့် အစုသီအိုရီတွင် အမှီအခိုကင်းမှု ရလဒ်များ (independence results) သည် နှိုင်းရ ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုဆိုင်ရာ သက်သေပြချက်များ (relative consistency proofs) ပုံစံကို ယူကြသည်။ ဖော်ပြချက် တစ်ခုကို ZFC တွင် ချေပ၍မရနိုင်ကြောင်း ပြသရန်အတွက် ယူဆထားသော ZFC မော်ဒယ်လ်တစ်ခုမှတစ်ဆင့် ၏ မော်ဒယ်လ်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ပြခြင်းဖြင့် အကျိုးဆက်ကို ပြရသည်။[၂၈]
အတွင်းမော်ဒယ်လ်များနှင့် ဂိုဒယ်၏ တည်ဆောက်နိုင်သော အလုံးစုံပါဝင်စု (Inner Models and Gödel's Constructible Universe)
[ပြင်ဆင်ရန်]ZFC ၏ အတွင်းမော်ဒယ်လ် (inner model) တစ်ခုဆိုသည်မှာ အော်ဒီနယ် အားလုံး ပါဝင်ပြီး () ZFC ၏ နဂိုမှန်အဆို တိုင်းကို ပြည့်မီစေသည့် ကူးပြောင်းနိုင်သော အတန်းအစား (transitive class) ဖြစ်သည်။[၂၉]
ကာ့တ် ဂိုဒယ် (Kurt Gödel) သည် ပါဝါအစု အပြည့်အစုံ တွက်ချက်မှုနေရာတွင် ပထမအဆင့် သတ်မှတ်နိုင်သော ပါဝါအစု အော်ပရေတာ (first-order definable power set operator) ဖြင့် အစားထိုးကာ တည်ဆောက်နိုင်သော အလုံးစုံပါဝင်စု (constructible universe) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။[၃၀]
တည်ဆောက်နိုင်သော အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းပုံ (constructible hierarchy) ကို အပေါ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း အလွှာလိုက် ဖွဲ့စည်းသည်။
တည်ဆောက်နိုင်သော အလုံးစုံပါဝင်စု၏ ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties of the Constructible Universe)
[ပြင်ဆင်ရန်]- သည် အငယ်ဆုံး အတွင်းမော်ဒယ်လ် (minimal inner model) ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ သည် ရှိသော ZF ၏ ကူးပြောင်းနိုင်သည့် အတန်းအစား မော်ဒယ်လ်တစ်ခု ဖြစ်ပါက ဖြစ်သည်။[၃၁]
- ဖြစ်သည်။ ဂိုဒယ်သည် သိပ်သည်းမှု အထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (Condensation Lemma) ကို အသုံးပြု၍ သည် ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆိုနှင့် အားလုံးအတွက် ဖြစ်သည်ဟူသော ယေဘုယျပြု ကွန်တင်နျူယမ်ယူဆချက် (Generalized Continuum Hypothesis) သို့မဟုတ် GCH ကို ပြည့်မီကြောင်း ပြသခဲ့သည်။[၃၂]
- တည်ဆောက်နိုင်စွမ်း နဂိုမှန်အဆို (Axiom of Constructibility) သည် အစုတိုင်းသည် တည်ဆောက်နိုင်သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ ၎င်းသည် ZF နှင့် နှိုင်းရ ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှု ရှိသည်။
- ဂျန်ဆင်၏ အသေးစိတ်ဖွဲ့စည်းပုံ (Jensen's Fine Structure) - ရော်နယ်လ် ဂျန်ဆင် (Ronald Jensen) သည် CH နှင့် စူစလင် သစ်ပင်ဂရပ် (Suslin tree) တည်ရှိမှုကို ညွှန်းဆိုသော စိန်ပုံ မူဝါဒ (diamond principle) အပြင် စတုရန်းပုံ မူဝါဒ (square principle) အပါအဝင် အတွင်း မှန်ကန်သော တွဲစပ်သင်္ချာဆိုင်ရာ မူဝါဒများကို ခွဲထုတ်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။[၃၃]
အမှီအခိုကင်းမှု သက်သေပြချက်များနှင့် ဖော်ဆင်းခြင်း (Independence Proofs and Forcing)
[ပြင်ဆင်ရန်]၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ပေါလ် ကိုဟင် (Paul Cohen) သည် ZFC ၏ ရေတွက်နိုင်သော ကူးပြောင်းနိုင်သည့် မော်ဒယ်လ်များ၏ ဂျင်နရစ် တိုးချဲ့ချက်များကို တည်ဆောက်ရန် ဖော်ဆင်းခြင်း (forcing) နည်းလမ်းကို တီထွင်ခဲ့ပြီး ကွန်တင်နျူယမ်ယူဆချက် နှင့် ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆိုတို့၏ အမှီအခိုကင်းမှုကို သက်သေပြခဲ့သည်။[၃၄]
ဖော်ဆင်းခြင်း ယန္တရား (The Forcing Machinery)
[ပြင်ဆင်ရန်]သည် ZFC ၏ ရေတွက်နိုင်သော ကူးပြောင်းနိုင်သည့် မော်ဒယ်လ်တစ်ခု ဖြစ်သော အောက်ခြေမော်ဒယ်လ် (ground model) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထို့ပြင် သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျသောအစု (poset) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အစုဝင် တို့သည် အခြေအနေများ (conditions) ဖြစ်ကြပြီး သည် က ထက် ပို၍အားကောင်းသည် သို့မဟုတ် တိုးချဲ့သည် (extends) ဟု ဖော်ပြသည်။[၃၅]
- အခြေအနေနှစ်ခု အတွက် ပြည့်မီပါက ၎င်းတို့သည် ကိုက်ညီကြသည် (compatible)။ အခြားအခြေအနေတွင် ၎င်းတို့သည် မကိုက်ညီကြပေ ()။
- အစုပိုင်း အတွက် ပြည့်မီပါက သိပ်သည်းသည် (dense) ဟု ခေါ်သည်။
- စစ်ထုတ်စနစ် (filter) သည် အောက်ပါအချက်များကို ပြည့်မီပါက -ဂျင်နရစ် (M-generic) ဖြစ်သည်။
- အတွင်းရှိ သိပ်သည်းသောအစု တိုင်းအတွက် ဖြစ်ခြင်း
သည် ရေတွက်နိုင်သောကြောင့် တွင် ပါဝင်သည့် ၏ သိပ်သည်းသော အစုပိုင်းများ စုစည်းမှုသည်လည်း ရေတွက်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဝန်းရံအလုံးစုံပါဝင်စု (ambient universe) အတွင်း ဂျင်နရစ် စစ်ထုတ်စနစ်များ အမှန်တကယ် တည်ရှိသည်။ သည် အက်တမ်မဲ့ (atomless) ဖြစ်သည့် အခါတိုင်း ဖြစ်ပြီး ဂျင်နရစ် တိုးချဲ့ချက် (generic extension) သည် ကို တင်းကျပ်စွာ ပိုမိုလွှမ်းခြုံကြောင်း အာမခံသည်။[၃၆]
ဂျင်နရစ် တိုးချဲ့ချက်များနှင့် ဖော်ဆင်း ဆက်သွယ်ချက် (Generic Extensions and the Forcing Relation)
[ပြင်ဆင်ရန်]တိုးချဲ့ချက်၏ အစုဝင်များကို သည် အမည်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဖြစ်သည့် အတွဲများ ၏ အစုဖြစ်သော -အမည်များ (-names) ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည်။ တန်ဖိုးရှာ ပုံဖော်မှု (evaluation map) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
ဂျင်နရစ် တိုးချဲ့ချက်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံ သည် နှင့် ပြည့်မီသော ကို တိုးချဲ့သည့် ZFC ၏ အငယ်ဆုံး ကူးပြောင်းနိုင်သော မော်ဒယ်လ် ဖြစ်သည်။[၃၇] ဖော်ဆင်း ဆက်သွယ်ချက် (forcing relation) ကို အတွင်း၌ သတ်မှတ်နိုင်ပြီး ၎င်းသည် ဖော်ဆင်း သီအိုရမ် (Forcing Theorem) ကို ပြည့်မီစေသည်။
အဓိက အမှီအခိုကင်းမှု ရလဒ်များ (Major Independence Results)
[ပြင်ဆင်ရန်]- CH ၏ အမှီအခိုကင်းမှု (Independence of CH) - ဥပမာအားဖြင့် ဂိုဒယ်၏ တည်ဆောက်နိုင်သော အလုံးစုံပါဝင်စု ကဲ့သို့သော အောက်ခြေမော်ဒယ်လ်သည် CH ကို ပြည့်မီသည်ဟု ယူဆပါက ပြောင်းပြန်ပါဝင်မှုအရ စီစဉ်ထားသော အဆုံးရှိ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖန်ရှင်များ ဖြင့် ဖော်ဆင်းခြင်းသည် ကာဒီနယ်များကို ပြိုကျစေခြင်း မရှိဘဲ ကွဲပြားသော ကိုဟန် ကိန်းစစ်များ (Cohen reals) ခုကို ပေါင်းထည့်ပေးပြီး ကို ရရှိစေသည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
- AC ၏ အမှီအခိုကင်းမှု (Independence of AC) - အချိုးညီ မော်ဒယ်လ်ပိုင်း (symmetric submodel) ကို တည်ဆောက်ခြင်းဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
- ထပ်ကျော့ဖော်ဆင်းခြင်း (Iterated Forcing) - ရောဘတ် ဆိုလိုဗေး (Robert Solovay) နှင့် စတန်လီ တန်နင်ဘောင်း (Stanley Tennenbaum) တို့သည် စူစလင် သစ်ပင်ဂရပ် အားလုံးကို ချေဖျက်ရန် အော်ဒီနယ်အလျား တစ်လျှောက် အဆုံးရှိ အထောက်အပံ့ရှိသော ထပ်ကျော့ဖော်ဆင်းခြင်း (finite-support iterated forcing) ကို တီထွင်ခဲ့ပြီး ZFC နှင့် စူစလင်၏ ယူဆချက် (Suslin's Hypothesis, ) တို့၏ နှိုင်းရ ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှုကို ပြခဲ့သည်။[၄၀]
ဖော်ပြချက်ဆိုင်ရာ အစုသီအိုရီ နှင့် ပြဋ္ဌာန်းမှု (Descriptive Set Theory and Determinacy)
[ပြင်ဆင်ရန်]ဖော်ပြချက်ဆိုင်ရာ အစုသီအိုရီ (descriptive set theory) သည် အဓိကအားဖြင့် ကိန်းစစ်မျဉ်း (real line) နှင့် ဘလဲ ရပ်ဝန်း (Baire space) တို့အပါအဝင် ပိုလန် ရပ်ဝန်းများ (Polish spaces) ဟုခေါ်သော ခွဲထုတ်၍ရပြီး ပြည့်စုံသည့် အကွာအဝေးဖန်ရှင်အသွင်ပြောင်းနိုင်သော တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်းများ (separable complete metrizable topological spaces) ၏ သတ်မှတ်နိုင်သော အစုပိုင်းများ၏ ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများကို စူးစမ်းလေ့လာသည်။[၄၁]
ဘိုရဲလ် နှင့် ပရိုဂျက်တစ် အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းပုံများ (The Borel and Projective Hierarchies)
[ပြင်ဆင်ရန်]- ဘိုရဲလ် အစုများ (Borel Sets) - အဖွင့်စုများ (open sets) အားလုံး ပါဝင်သော အငယ်ဆုံး ဆစ်ဂ်မာအက္ခရာသင်္ချာ (sigma-algebra) ဖြစ်သည်။ ဘိုရဲလ် အစုတိုင်းသည် ကလပ်စစ်ကယ် ပုံမှန်ဖြစ်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (classical regularity properties) ဖြစ်ကြသည့် လီဘက်ဂ် တိုင်းတာနိုင်မှု (Lebesgue measurability)၊ အဖွင့်စုတစ်ခုနှင့် ကျဲပါးသောအစုတစ်ခုသာ ကွာခြားသည့် ဘလဲ ဂုဏ်သတ္တိ (Baire property) နှင့် ရေတွက်နိုင်သော အစုဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် သီးသန့်မှတ်များ မပါဝင်သည့် ဗလာမဟုတ်သော အပိတ်စု ပါဝင်ခြင်းဟူသော ပြီးပြည့်စုံသောအစု ဂုဏ်သတ္တိ (perfect set property) တို့ကို ပြည့်မီကြသည်။[၄၂]
- ပရိုဂျက်တစ် အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းပုံ (Projective Hierarchy) - ဘိုရဲလ် အစုများမှ စတင်၍ ဆင့်ကဲ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
- ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်သောအစု သို့မဟုတ် အန်နာလစ်တစ် (Analytic) သို့မဟုတ် - အတွင်းရှိ ဘိုရဲလ် အစုများ၏ အဆက်မပြတ် ပရိုဂျက်ရှင်းများ (continuous projections) ဖြစ်သည်။
- ဒွန်တွဲခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာအစု သို့မဟုတ် ဒွန်တွဲအန်နာလစ်တစ် (Co-analytic) သို့မဟုတ် - အစုများ၏ ဖြည့်စွက်စုများ (complements) ဖြစ်သည်။
- အဆင့် - အစုများ၏ အဆက်မပြတ် ပရိုဂျက်ရှင်းများ ဖြစ်သည်။
အစုတိုင်းသည် လီဘက်ဂ် တိုင်းတာနိုင်ပြီး ဘလဲ ဂုဏ်သတ္တိနှင့် ပြီးပြည့်စုံသောအစု ဂုဏ်သတ္တိတို့ ရှိကြောင်းကို ZFC က သက်သေပြသည်။ သို့ရာတွင် ZFC သည် အစု အားလုံးအတွက် ပြီးပြည့်စုံသောအစု ဂုဏ်သတ္တိကို မတည်ထောင်နိုင်သကဲ့သို့ အစုများ လီဘက်ဂ် တိုင်းတာနိုင်ခြင်း ရှိမရှိကိုလည်း မဆုံးဖြတ်နိုင်ပေ။ အကြောင်းမှာ ဂိုဒယ်၏ တည်ဆောက်နိုင်သော အလုံးစုံပါဝင်စု တွင် တိုင်းတာ၍မရသော ကိန်းစစ်အစုတစ်ခု တည်ရှိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။[၄၃]
အနန္တဂိမ်းများနှင့် ပြဋ္ဌာန်းမှု (Infinite Games and Determinacy)
[ပြင်ဆင်ရန်]ရလဒ်အစု (payoff set) ကို ပေးထားပါက ဂေးလ်-စတူးဝပ် ဂိမ်း (Gale–Stewart game) သည် ပြည့်စုံသော သတင်းအချက်အလက်ပါ ကစားသမားနှစ်ဦး အနန္တဂိမ်း (two-player infinite game of perfect information) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကစားသမား ၁ က ကို ကစားပြီး ကစားသမား ၂ က ကို ကစားကာ ကစားသမား ၁ က ကို ဆက်လက်ကစားခြင်းဖြင့် ကို ထုတ်လုပ်သည်။ အကယ်၍ ဖြစ်ပါက ကစားသမား ၁ က အနိုင်ရရှိပြီး အခြားအခြေအနေတွင် ကစားသမား ၂ က အနိုင်ရရှိသည်။[၄၄] ကစားသမား တစ်ဦးဦး၌ အနိုင်ရ မဟာဗျူဟာ (winning strategy) ရှိပါက ထိုဂိမ်း သည် ပြဋ္ဌာန်းပြီးဖြစ်သည် (determined) ဟု ခေါ်သည်။
- ဘိုရဲလ် ပြဋ္ဌာန်းမှု (Borel Determinacy) - ဒေါ်နယ် အေ မာတင် (Donald A. Martin) အရ ဘိုရဲလ် ဂိမ်းတိုင်းသည် ZFC တစ်ခုတည်းအတွင်း၌ပင် ပြဋ္ဌာန်းပြီး ဖြစ်သည်။[၄၅]
- ပြဋ္ဌာန်းမှု နဂိုမှန်အဆို (Axiom of Determinacy) သို့မဟုတ် AD - မည်သည့် အတွက်မဆို သည် ပြဋ္ဌာန်းပြီးဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ AD အောက်တွင် ကိန်းစစ်များ၏ အစုအားလုံးသည် လီဘက်ဂ် တိုင်းတာနိုင်ပြီး ဘလဲ ဂုဏ်သတ္တိနှင့် ပြီးပြည့်စုံသောအစု ဂုဏ်သတ္တိတို့ကို ပြည့်မီသည်။ AD သည် ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို အပြည့်အစုံကို ဆန့်ကျင်သော်လည်း ကိန်းစစ်များအတွက် ရေတွက်နိုင်သော ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို (Countable Axiom of Choice for reals, ) ကို ညွှန်းဆိုစေသည်။[၄၆]
- ပရိုဂျက်တစ် ပြဋ္ဌာန်းမှု (Projective Determinacy) သို့မဟုတ် PD - ပရိုဂျက်တစ် အစုတိုင်းသည် ပြဋ္ဌာန်းပြီးဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြသည်။ PD သည် ZFC နှင့် ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှု ရှိပြီး ပရိုဂျက်တစ် အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် သက်ဆိုင်သော ကလပ်စစ်ကယ် မေးခွန်း အားလုံးကို ဖြေရှင်းပေးကာ ပရိုဂျက်တစ် အစုတိုင်းသည် ပုံမှန်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။[၄၇]
- ဝုဒင်၏ ညီမျှသော ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှု (Woodin's Equiconsistency) - အနန္တအရေအတွက်ရှိသော ဝုဒင် ကာဒီနယ်များ (Woodin cardinals) တည်ရှိခြင်းသည် အတွင်းမော်ဒယ်လ် တွင် AD မှန်ကန်သည်ဟူသော အဆိုဖြစ်သည့် နှင့် ညီမျှသော ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှု ရှိသည် (equiconsistent)။[၄၈]
ကာဒီနယ်ကြီး အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းပုံ နှင့် ဖော်ဆင်း နဂိုမှန်အဆိုများ (The Large Cardinal Hierarchy and Forcing Axioms)
[ပြင်ဆင်ရန်]ကာဒီနယ်ကြီး အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းပုံ (The Large Cardinal Hierarchy)
[ပြင်ဆင်ရန်]ကာဒီနယ်ကြီးများ (large cardinals) ဆိုသည်မှာ ZFC ၏ သက်သေပြနိုင်စွမ်းထက် ကျော်လွန်သော ရောင်ပြန်ဟပ်မှု သို့မဟုတ် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိများဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည့် ရေတွက်၍မရသော ကာဒီနယ်များ ဖြစ်ကြသည်။[၄၉]
- ရောက်ရှိရန်မဖြစ်နိုင်သော ကာဒီနယ်ကိန်းများ (Inaccessible Cardinals) - ရေတွက်၍မရသော ကာဒီနယ် တစ်ခုသည် ပုံမှန်ဖြစ်ပြီး စုဆုံမှတ် ကာဒီနယ်လည်း ဖြစ်ပါက ၎င်းကို အားနည်းစွာ ရောက်ရှိရန်မဖြစ်နိုင်သော ကာဒီနယ်ကိန်း (weakly inaccessible) ဟု ခေါ်သည်။ သည် ပုံမှန်ဖြစ်ပြီး အားကောင်းသော စုဆုံမှတ် ဖြစ်ပါက ၎င်းကို အားကောင်းစွာ ရောက်ရှိရန်မဖြစ်နိုင်သော ကာဒီနယ်ကိန်း (strongly inaccessible) ဟု ခေါ်သည်။ အကယ်၍ သည် အားကောင်းစွာ ရောက်ရှိရန်မဖြစ်နိုင်သော ကာဒီနယ်ကိန်း ဖြစ်ပါက ဖြစ်သည်။[၅၀]
- မာလို ကာဒီနယ်များ (Mahlo Cardinals) - ပုံမှန် ကာဒီနယ် ၏ အောက်တွင် ရှိသော အားကောင်းစွာ ရောက်ရှိရန်မဖြစ်နိုင်သော ကာဒီနယ်ကိန်းများ၏ အစုသည် အတွင်း တည်ငြိမ်သောအစု (stationary set) ဖြစ်ပါက ထို ကို မာလို ကာဒီနယ် (Mahlo cardinal) ဟု ခေါ်သည်။[၅၁]
- အားနည်းစွာ ကျစ်လျစ်သော ကာဒီနယ်များ (Weakly Compact Cardinals) - ရေတွက်၍မရသော ကာဒီနယ် တစ်ခုသည် အားနည်းစွာ ကျစ်လျစ်သော ကာဒီနယ် (weakly compact) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ၎င်းသည် အားကောင်းစွာ ရောက်ရှိရန်မဖြစ်နိုင်သော ကာဒီနယ်ကိန်း ဖြစ်ပြီး သစ်ပင်ဂုဏ်သတ္တိ (tree property) ရှိခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ဆိုလိုသည်မှာ ထက် ငယ်သော အစုအရွယ်အစားရှိ အဆင့်များပါဝင်သည့် အမြင့် ရှိသော သစ်ပင်ဂရပ်တိုင်းတွင် အလျား ရှိသော အကိုင်းအခက် (branch) တစ်ခု ရှိသည်။ ထပ်တူညီစွာ ဖော်ပြရလျှင် သည် -မဖော်ပြနိုင်စွမ်း (-indescribability) သို့မဟုတ် အပေါ်ရှိ -ရောင်ပြန်ဟပ်မှုကို ပြည့်မီသည်။[၅၂]
- တိုင်းတာနိုင်သော ကာဒီနယ်များ (Measurable Cardinals) - -ပြည့်စုံသော ပင်ရင်းမဟုတ်သည့် လွန်ကဲဖစ်လ်တာ (non-principal ultrafilter) ပါဝင်သော ကာဒီနယ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပင်ရင်းမဟုတ်သော အခြေခံကျသည့် ထည့်သွင်းမြှုပ်နှံမှု (elementary embedding) ကို အရေးပါသောအမှတ် (critical point) ဖြင့် တည်ရှိစေသည်။ ဒါနာ စကော့တ် (Dana Scott) က အကယ်၍ တိုင်းတာနိုင်သော ကာဒီနယ်တစ်ခု တည်ရှိပါက ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့ပြီး တည်ဆောက်နိုင်စွမ်း နဂိုမှန်အဆိုကို ချေပခဲ့သည်။[၅၃]
- အားကောင်းသော ကာဒီနယ်များနှင့် ဝုဒင် ကာဒီနယ်များ (Strong and Woodin Cardinals) - ကာဒီနယ် သည် -အားကောင်းသည်ဆိုသည်မှာ ၊ နှင့် ပြည့်မီသော တည်ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ သည် ဝုဒင် ဖြစ်သည်ဆိုသည်မှာ မည်သည့် အတွက်မဆို ကို ထိန်းသိမ်းပေးသည့် --အားကောင်းသော တည်ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။[၅၄]
- စူပါကျစ်လျစ်သော ကာဒီနယ်များ (Supercompact Cardinals) - မည်သည့် အတွက်မဆို ၊ နှင့် ပြည့်မီသော တည်ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။[၅၅]
ဖော်ဆင်း နဂိုမှန်အဆိုများ (Forcing Axioms)
[ပြင်ဆင်ရန်]ဖော်ဆင်း နဂိုမှန်အဆိုများသည် ဂျင်နရစ် တိုးချဲ့ချက်များမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အစုသဘောတရားဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများသည် အောက်ခြေစကြဝဠာအတွင်း၌ပင် အမှန်တကယ် တည်ရှိပြီးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခြင်းဖြင့် အလုံးစုံပါဝင်စု ကို အမြင့်ဆုံး ချဲ့ထွင်ပေးသည်။
- မာတင်၏ နဂိုမှန်အဆို (Martin's Axiom, MA) - ရေတွက်နိုင်သော ချိတ်တန်း အခြေအနေ (countable chain condition, ccc) ကို ပြည့်မီသည့် မည်သည့် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျသောအစု အတွက်မဆိုနှင့် အရွယ်အစား ရှိသော သိပ်သည်းသောအစုများ စုစည်းမှု တိုင်းအတွက် တိုင်းနှင့် ဘုံဖြတ်မှတ်ရှိသော စစ်ထုတ်စနစ် တစ်ခု တည်ရှိသည်။[၅၆]
- တိုပေါ်လော်ဂျီအရ MA သည် ဗလာမဟုတ်သော မည်သည့် ကျစ်လျစ်သည့် ဟာ့စ်ဒေါ့ဖ် ccc ရပ်ဝန်း (compact Hausdorff ccc space) တွင်မဆို ထက် နည်းသော သိပ်သည်းသည့် အဖွင့်စုများ၏ ထပ်တူပိုင်းအစုသည် သိပ်သည်းမှု ရှိပြီး ဗလာမဟုတ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။[၅၇]
- သင့်လျော်သော ဖော်ဆင်း နဂိုမှန်အဆို (Proper Forcing Axiom, PFA) - MA ကို သင့်လျော်သော တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျသောအစုများ (proper posets) နှင့် သိပ်သည်းသောအစု ခုတို့၏ စုစည်းမှုများအတွက် တိုးချဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ လုံလောက်စွာ ကြီးမားသော ပုံမှန် ကာဒီနယ် တိုင်းနှင့် ပါဝင်သည့် ရေတွက်နိုင်သော အခြေခံကျသည့် မော်ဒယ်လ်ပိုင်း (countable elementary submodel) တိုင်းအတွက် အခြေအနေ တိုင်းတွင် -ဂျင်နရစ် အခြေအနေ (generic condition) တစ်ခု ရှိပါက တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျသောအစု သည် သင့်လျော်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။[၅၈]
- မာတင်၏ အများဆုံးတန်ဖိုး (Martin's Maximum, MM) - ZFC နှင့် ရှေ့နောက်ညီညွတ်သော အမြင့်ဆုံး ဖော်ဆင်း နဂိုမှန်အဆို ဖြစ်ပြီး ၏ တည်ငြိမ်သော အစုပိုင်းများကို ထိန်းသိမ်းပေးသည့် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျသောအစု အားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သည်။[၅၉]
- PFA နှင့် MM တို့သည် ဖြစ်ကြောင်းကို ညွှန်းဆိုသည့်အပြင် ပရိုဂျက်တစ် ပြဋ္ဌာန်းမှု (Projective Determinacy, PD) ကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။[၆၀]
- အက်စ်ပီရို-ရှင်ဒလာ ထပ်တူညီမှု (Asperó–Schindler Equivalence) - ဒေးဗစ် အက်စ်ပီရို (David Asperó) နှင့် ရာ့လ်ဖ် ရှင်ဒလာ (Ralf Schindler) တို့သည် မာတင်၏ အများဆုံးတန်ဖိုး (Martin's Maximum, ) က ဝုဒင်၏ နဂိုမှန်အဆို (Woodin's Axiom ) ကို ညွှန်းဆိုကြောင်းနှင့် ကာဒီနယ်ကြီးများ တည်ရှိပါက ဘောင်ခတ်ထားသော (bounded ) သည် နဂိုမှန်အဆို နှင့် ထပ်တူညီကြောင်း သက်သေပြခဲ့ပြီး ဖော်ဆင်း နဂိုမှန်အဆိုများနှင့် ပြဋ္ဌာန်းမှုသဘောတရားတို့ကို ဂျင်နရစ် ပကတိဖြစ်မှုဆိုင်ရာ မူဘောင်တစ်ခုတည်းအောက်တွင် ပေါင်းစည်းပေးခဲ့သည်။[၆၁]
အခြားရွေးချယ်စရာ နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ်များ (Alternative and Structural Foundations)
[ပြင်ဆင်ရန်]ပထမအဆင့် ZFC အပြင် အခြားသော အခြေခံအုတ်မြစ်ဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံများကိုလည်း လေ့လာစူးစမ်းကြသည်။
- အတန်းအစား သီအိုရီများဖြစ်သော NBG နှင့် MK (Class Theories (NBG and MK)) - ဖွန်နွိုင်းမန်း ဘဲရ်နိုင်စ်ဂိုဒယ်အစုသီအိုရီ (Von Neumann–Bernays–Gödel set theory) သို့မဟုတ် NBG သည် အတန်းအစားအစစ်များ (proper classes) ကို လက်ခံပြီး အဆုံးရှိ နဂိုမှန်အဆိုပြုမှု (finite axiomatization) ရှိသည်။ ၎င်းသည် အစုဆိုင်ရာ ဝါကျများ (set sentences) အားလုံးအတွက် ZFC ၏ တည်မြဲသော တိုးချဲ့ချက် (conservative extension) ဖြစ်သည်။[၆၂] မော့စ်-ကယ်လီ အစုသီအိုရီ (Morse–Kelley set theory) သို့မဟုတ် MK သည် အတန်းအစားအစစ်များအတွက် အင်ပရက်ဒီကေးတစ် အကျုံးဝင်မှု (impredicative comprehension) ကို ခွင့်ပြုထားပြီး ZFC ထက် တင်းကျပ်စွာ ပိုမိုကြီးမားသော ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှု အား (consistency strength) ကို ပေးသည်။[၆၃]
- ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ အစုသီအိုရီ သို့မဟုတ် ETCS (Categorical Set Theory (ETCS)) - ဝီလျံ လောဗီးယား (William Lawvere) သည် အစုများကတ်တဂိုရီ၏ အခြေခံသီအိုရီ (Elementary Theory of the Category of Sets, ETCS) ကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ ၎င်းတွင် အစုဝင်ဖြစ်မှုအစား ဖန်ရှင်များနှင့် ပေါင်းစပ်ခြင်းတို့ကို ပဏာမအဖြစ် ယူဆပြီး အစုများ ကတ်တဂိုရီ (category of sets) ကို သဘာဝကိန်းများ အရာဝတ္ထု (natural numbers object) နှင့် ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို (axiom of choice) ပါဝင်သော ကောင်းစွာအခြေခံအမှတ်ပါသည့် အခြေခံကျသော တိုပို့စ် (well-pointed elementary topos) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။[၆၄]
- ဟိုမိုတိုပီ အမျိုးအစားသီအိုရီ သို့မဟုတ် HoTT (Homotopy Type Theory (HoTT)) - ယူနီဗေးလန့် အခြေခံအုတ်မြစ်များ (univalent foundations) တွင် ယူနီဗေးလန့်စ် နဂိုမှန်အဆို (Univalence Axiom) နှင့် အဆင့်မြင့် ဆင့်ကဲသတ်မှတ် အမျိုးအစားများ (higher inductive types) ဖြင့် တိုးချဲ့ထားသည့် မာတင်-လော့ဗ် အမျိုးအစားသီအိုရီ (Martin-Löf type theory) အတွင်း၌ အစုများကို ဟိုမိုတိုပီ ၀-အမျိုးအစားများ (homotopy 0-types) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။[၆၅]
ကိုးကား (References)
[ပြင်ဆင်ရန်]- Asperó၊ David; Schindler၊ Ralf (2021)၊ "Martin's Maximum\(^{++}\) implies Woodin's Axiom \((*)\)"၊ Annals of Mathematics၊ 193 (3): 793–835၊ doi:10.4007/annals.2021.193.3.3၊ MR 4251214၊ Zbl 1472.03058
- Awodey၊ Steve (2011)၊ "From Sets to Types, to Categories, to Sets"၊ in Ferrari၊ Luca (ed.)၊ Foundations and the Ontological Quest၊ Epistemische Studien၊ 21၊ Frankfurt: Ontos Verlag၊ pp. 113–124၊ doi:10.1515/9783110322699.113
- Bagaria၊ Joan (2023)၊ "Set Theory"၊ in Zalta၊ Edward N.; Nodelman၊ Uri (eds.)၊ The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2023 ed.)၊ Metaphysics Research Lab, Stanford University
- Baumgartner၊ James E. (1984)၊ "Applications of the Proper Forcing Axiom"၊ in Kunen၊ Kenneth; Vaughan၊ Jerry E. (eds.)၊ Handbook of Set-Theoretic Topology၊ Amsterdam: North-Holland၊ pp. 913–959၊ ISBN 978-0-444-86580-9၊ MR 0776640၊ Zbl 0567.03032
- Cantor၊ Georg (1874)၊ "Ueber eine Eigenschaft des Inbegriffes aller reellen algebraischen Zahlen" [On a Property of the Collection of All Real Algebraic Numbers]၊ Journal für die reine und angewandte Mathematik၊ 1874 (77): 258–262၊ doi:10.1515/crll.1874.77.258၊ JFM 06.0058.03၊ MR 1579612
- Cohen၊ Paul J. (1966)၊ Set Theory and the Continuum Hypothesis၊ New York: W. A. Benjamin၊ ISBN 978-0-8053-2327-6၊ MR 0234835၊ Zbl 0149.00602
- Devlin၊ Keith (1993)၊ The Joy of Sets: Fundamentals of Contemporary Set Theory၊ Undergraduate Texts in Mathematics (2nd ed.)၊ New York: Springer-Verlag၊ doi:10.1007/978-1-4612-0903-4၊ ISBN 978-0-387-94094-6၊ MR 1235670၊ Zbl 0778.03042
- Enderton၊ Herbert B. (1977)၊ Elements of Set Theory၊ New York: Academic Press၊ ISBN 978-0-12-238440-0၊ MR 0498114၊ Zbl 0367.04001
- Foreman၊ Matthew; Magidor၊ Menachem; Shelah၊ Saharon (1988)၊ "Martin's Maximum, saturated ideals, and nonregular ultrafilters. Part I"၊ Annals of Mathematics၊ 127 (1): 1–47၊ doi:10.2307/1971415၊ MR 0924672၊ Zbl 0647.03043
- Fremlin၊ David H. (1984)၊ Consequences of Martin's Axiom၊ Cambridge Tracts in Mathematics၊ 84၊ Cambridge: Cambridge University Press၊ doi:10.1017/CBO9780511526206၊ ISBN 978-0-521-25091-7၊ MR 0780933၊ Zbl 0549.03041
- Gale၊ David; Stewart၊ F. M. (1953)၊ "Infinite games with perfect information"၊ Contributions to the Theory of Games၊ Annals of Mathematics Studies၊ II၊ Princeton: Princeton University Press၊ pp. 245–266၊ doi:10.1515/9781400881970-015၊ MR 0055639၊ Zbl 0051.10601
- Gödel၊ Kurt (1931)၊ "Über formal unentscheidbare Sätze der Principia Mathematica und verwandter Systeme I" [On formally undecidable propositions of Principia Mathematica and related systems I]၊ Monatshefte für Mathematik und Physik၊ 38 (1): 173–198၊ doi:10.1007/BF01700694၊ Zbl 0002.00101
- Gödel၊ Kurt (1938)၊ "The Consistency of the Axiom of Choice and of the Generalized Continuum-Hypothesis"၊ Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America၊ 24 (12): 556–557၊ doi:10.1073/pnas.24.12.556၊ MR 1658853၊ Zbl 0020.29701
- Jech၊ Thomas (2003)၊ Set Theory၊ Springer Monographs in Mathematics (The Third Millennium, revised and expanded ed.)၊ Berlin: Springer-Verlag၊ doi:10.1007/3-540-44761-X၊ ISBN 978-3-540-44085-7၊ MR 1940513၊ Zbl 1019.03046
- Jensen၊ R. Björn (1972)၊ "The fine structure of the constructible hierarchy"၊ Annals of Mathematical Logic၊ 4 (3): 229–308၊ doi:10.1016/0003-4843(72)90001-0၊ MR 0309729၊ Zbl 0276.02036
- Kanamori၊ Akihiro (2003)၊ The Higher Infinite: Large Cardinals in Set Theory from Their Beginnings၊ Springer Monographs in Mathematics (2nd ed.)၊ Berlin: Springer-Verlag၊ doi:10.1007/978-3-540-88842-0၊ ISBN 978-3-540-00384-7၊ MR 1994835၊ Zbl 1022.03043
- Kanamori၊ Akihiro (2004)၊ "The Empty Set, the Cardinal, and the Unconscious"၊ The Bulletin of Symbolic Logic၊ 10 (4): 473–498၊ doi:10.2178/bsl/1102083759၊ MR 2136634၊ Zbl 1073.03002
- Kechris၊ Alexander S. (1995)၊ Classical Descriptive Set Theory၊ Graduate Texts in Mathematics၊ 156၊ New York: Springer-Verlag၊ doi:10.1007/978-1-4612-4190-4၊ ISBN 978-0-387-94374-9၊ MR 1321597၊ Zbl 0833.03042
- Kunen၊ Kenneth (1980)၊ Set Theory: An Introduction to Independence Proofs၊ Studies in Logic and the Foundations of Mathematics၊ 102၊ Amsterdam: North-Holland၊ ISBN 978-0-444-85401-8၊ MR 0597342၊ Zbl 0443.03025
- Levy၊ Azriel (1960)၊ "Axiom schemata of strong infinity in axiomatic set theory"၊ Pacific Journal of Mathematics၊ 10 (1): 223–238၊ doi:10.2140/pjm.1960.10.223၊ MR 0124205၊ Zbl 0095.00902
- Martin၊ Donald A. (1975)၊ "Borel Determinacy"၊ Annals of Mathematics၊ 102 (2): 363–371၊ doi:10.2307/1971035၊ MR 0398829၊ Zbl 0324.02040
- Martin၊ Donald A.; Solovay၊ Robert M. (1970)၊ "Internal issues of foundation in set theory"၊ Annals of Mathematical Logic၊ 2 (2): 143–178၊ doi:10.1016/0003-4843(70)90008-2၊ MR 0270904၊ Zbl 0209.01601
- Martin၊ Donald A.; Steel၊ John R. (1989)၊ "A Proof of Projective Determinacy"၊ Journal of the American Mathematical Society၊ 2 (1): 71–125၊ doi:10.2307/1990913၊ MR 0955605၊ Zbl 0677.03033
- Mendelson၊ Elliott (1973)၊ Introduction to Mathematical Logic (2nd ed.)၊ New York: D. Van Nostrand Company၊ ISBN 978-0-442-25306-6၊ MR 0347525၊ Zbl 0192.01901
- Monk၊ J. Donald (1969)၊ Introduction to Set Theory၊ McGraw-Hill Series in Higher Mathematics၊ New York: McGraw-Hill၊ ISBN 978-0-07-042715-0၊ MR 0289290၊ Zbl 0199.02201
- Moore၊ Gregory H.; Garciadiego၊ Alejandro R. (1981)၊ "Burali-Forti's Paradox: A Reappraisal of Its Origins"၊ Historia Mathematica၊ 8 (3): 319–350၊ doi:10.1016/0315-0860(81)90070-6၊ MR 0629342၊ Zbl 0473.01007
- Scott၊ Dana (1961)၊ "Measurable cardinals and constructible sets"၊ Bulletin de l'Académie Polonaise des Sciences, Série des Sciences Mathématiques, Astronomiques et Physiques၊ 9: 521–524၊ MR 0144840၊ Zbl 0104.00602
- Shelah၊ Saharon (1994)၊ Cardinal Arithmetic၊ Oxford Logic Guides၊ 29၊ New York: The Clarendon Press, Oxford University Press၊ ISBN 978-0-19-853760-1၊ MR 1318912၊ Zbl 0812.03047
- Solovay၊ Robert; Tennenbaum၊ Stanley (1971)၊ "Iterated Cohen extensions and Souslin's problem"၊ Annals of Mathematics၊ 94 (2): 201–245၊ doi:10.2307/1970860၊ MR 0290961၊ Zbl 0241.02026
- Univalent Foundations Program (2013)၊ Homotopy Type Theory: Univalent Foundations of Mathematics၊ Princeton: Institute for Advanced Study
- Woodin၊ W. Hugh (2010)၊ The Axiom of Determinacy, Forcing Axioms, and the Nonstationary Ideal၊ De Gruyter Series in Logic and Its Applications၊ 1၊ Berlin: Walter de Gruyter၊ ISBN 978-3-11-019702-0
- ↑ Bagaria (2023), §2.
- ↑ Enderton (1977), p. 10.
- ↑ Jech (2003), p. 11.
- ↑ Kanamori (2004), p. 488.
- ↑ Cantor (1874), p. 258.
- ↑ Moore and Garciadiego (1981), p. 320.
- ↑ Bagaria (2023), §1.
- ↑ Devlin (1993), p. 35.
- ↑ Bagaria (2023), §2.1.
- ↑ Kunen (1980), p. 12.
- ↑ Kanamori (2004), p. 501.
- ↑ Monk (1969), p. 112.
- ↑ Bagaria (2023), §4.
- ↑ Jech (2003), p. 64.
- ↑ Levy (1960), p. 224.
- ↑ Levy (1960), p. 226.
- ↑ Kunen (1980), p. 138.
- ↑ Bagaria (2023), §3.
- ↑ Jech (2003), p. 19.
- ↑ Bagaria (2023), §3.
- ↑ Devlin (1993), p. 65.
- ↑ Bagaria (2023), §3.1.
- ↑ Jech (2003), p. 50.
- ↑ Jech (2003), p. 54.
- ↑ Shelah (1994), p. 45.
- ↑ Bagaria (2023), §5.2.
- ↑ Gödel (1931), p. 173.
- ↑ Kunen (1980), p. 88.
- ↑ Jech (2003), p. 175.
- ↑ Gödel (1938), p. 556.
- ↑ Devlin (1993), p. 115.
- ↑ Gödel (1938), p. 557.
- ↑ Jensen (1972), p. 280.
- ↑ Cohen (1966), p. 107.
- ↑ Kunen (1980), p. 185.
- ↑ Jech (2003), p. 202.
- ↑ Kunen (1980), p. 189.
- ↑ Cohen (1966), p. 135.
- ↑ Jech (2003), p. 250.
- ↑ Solovay and Tennenbaum (1971), p. 201.
- ↑ Kechris (1995), p. 12.
- ↑ Bagaria (2023), §6.1.
- ↑ Jech (2003), p. 504.
- ↑ Gale and Stewart (1953), p. 245.
- ↑ Martin (1975), p. 363.
- ↑ Bagaria (2023), §6.2.
- ↑ Martin and Steel (1989), p. 71.
- ↑ Woodin (2010), p. 112.
- ↑ Kanamori (2003), p. 15.
- ↑ Bagaria (2023), §10.
- ↑ Kanamori (2003), p. 22.
- ↑ Jech (2003), p. 118.
- ↑ Scott (1961), p. 521.
- ↑ Kanamori (2003), p. 360.
- ↑ Kanamori (2003), p. 332.
- ↑ Martin and Solovay (1970), p. 143.
- ↑ Fremlin (1984), p. 12.
- ↑ Baumgartner (1984), p. 913.
- ↑ Foreman, Magidor, and Shelah (1988), p. 2.
- ↑ Foreman, Magidor, and Shelah (1988), p. 5.
- ↑ Asperó and Schindler (2021), p. 795.
- ↑ Mendelson (1973), p. 154.
- ↑ Monk (1969), p. 210.
- ↑ Awodey (2011), p. 114.
- ↑ Univalent Foundations Program (2013), p. 101.