သောက္ကတဲ

ဝီကီပီးဒီးယား မှ
Jump to navigation Jump to search

သောက္ကတဲ(Sukhothai Kingdom )(ထိုင်း: ราชอาณาจักรสุโขทัย (pronunciation)) သည်ထိုင်းနိုင်ငံ၏အစောပိုင်းကာလနိုင်ငံဖြစ်သည်။၁၂၃၈မှ ၁၄၃၈ထိတည်ရှိခဲ့သည်။ မြို့တော်ဟောင်းမှာ လက်ရှိမြို့၏၁၂ကီလိုမီတာအကွာတွင်ရှိသည်။

อาณาจักรสุโขทัย
Kingdom of Sukhothai
၁၂၃၈ – ၁၄၃၈

သောက္ကတဲ Sukothai Kingdom တည်နေရာ
Approximate extent of Sukhothai's zone of influence, late 13th century.
မြို့တော် Sukhothai (1238–1347, 1430–1438)
Phitsanulok (1347–1430)
ဘာသာစကား Sukhothai dialect
ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု Theravada Buddhism
အစိုးရစနစ် Feudalism
King
 - 1238–1257 Sri Indraditya
 - 1279–1299 Ramkhamhaeng
 - 1347–1368 Mahathammaracha I
 - 1419–1438 Mahathammaracha IV
ခေတ်ကာလ Middle Ages
 - ဘာဗိုနိုင်ငံမှလွတ်မြောက်ခြင်း ၁၂၃၈
 - ရမ်ခမ်ဟန်ကန်၏အောက်တွင်ချဲ့ထွင်ခြင်း ၁၂၇၉-၁၂၉၈
 - Became Ayutthayan tributary ၁၃၇၈
 - အယုဒ္ဓယအောက်ကျရောက်ခြင်း ၁၄၃၈
ယနေ့  ထိုင်း
 လာအို
 မြန်မာ
 မလေးရှား

သမိုင်းကြောင်း[ပြင်ဆင်ရန်]

လာဗိုနိုင်ငံမှလွတ်မြောက်ခြင်း[ပြင်ဆင်ရန်]

ဆူခိုထိုင်းရှိဆီဆဝိုက်ဘုရားကျောင်း
Seated Buddha in "Maravijaya", second half of century (Sukhothai).[၁] The Walters Art Museum.

၁၃ရာစုမတိုင်ခင်ကသောက္ကတဲမှာ ခမာအင်ပါယာ လာဗိုနိုင်ငံလက်အောက်ရှိကုန်သွယ်ရေးမြို့ဖြစ်သည်။တိုင်လူမျိုးများသည် ကျောက်ဖယားချိုင့်ဝှမ်းဒေသအထက်ပိုင်းသို့အပြောင်းများလာသည်။

သမိုင်းပညာရှင်အချို့က သောက္ကတဲ၏ခမာအင်ပါယာမှခွဲထွက်ခြင်းကို ၁၁၈၀အစောပိုင်းမှစခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။နောက်ပိုင်းတွင် မွန်လူမျိုးများကခမာလက်အောက်မှခွဲထွက်နိုင်ခဲ့သည်။၁၂၃၉တွင် မွန်တို့၏လက်ထဲမှ ဖိုးခွန်ညီအစ်ကို၂ယောက်မှသိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။ညီအစ်ကို၂ယောက်မှအစ်ကိုမှသောက္ကတဲကိုအုပ်ချုပ်ကာ ဖရာရောင်းမင်းဆက်စတင်ခဲ့သည်။၁၂၅၇ခုနှစ်အထိ သောက္ကတဲနိုင်ငံမှာ ကျောက်ဖယားချိုင့်ဝှမ်းအထက်ပိုင်းအထိဖြစ်သည်။

ထိုင်းသမိုင်းပညာရှင်များက သောက္ကတဲနိုင်ငံတည်ထောင်မှုမှာသူတို့နိုင်ငံစတင်တည်ထောင်ခြင်းဟုမှတ်ကြသည်။

Wat Saphan Hin, Sukhothai Historical Park
Phra Achana, Wat Si Chum, Sukhothai Historical Park

Expansions under Ramkahaeng[ပြင်ဆင်ရန်]

ဖိုးခွန်ပန့်မိုင်း (Pho Khun Ban Muang) နှင့် သူ၏ အစ်ကို ရမ်းခမ်းဟဲန် (Ram Khamhaeng) တို့သည် သောက္ကတဲနိုင်ငံတော် ကို တိုးချဲ့ကြသည်။ထိုသို့တိုးချဲ့ရေးအပိုင်းတွင်သမိုင်းပညာရှင်များအကြားအငြင်းပွားမှုများလည်းရှိသည်။ အနောက်ဖက်တွင် ရမ်းခမ်းဟဲန် မှာပုဂံအင်ပါယာလက်အောက်မှလွတ်ရန်ကြံနေသော ဝါရီရူးခေါင်းဆောင်သည့်မွန်တို့ကိုအကူအညီပေးကာ မွန်တို့မှာ မုတ္တမတွင်နိုင်ငံထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်။နောက်ပိုင်းမှ ပဲခူးသို့ပြောင်းသွားသည်။သီရိသနန်ဟန်မှဘုန်းတော်ကြီးများကြောင့် သောက္ကတဲတွင်ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။၁၂၈၃တွင် ထိုင်းအက္ခရာများကိုတီထွင်ခဲ့သည်။

ဩဇာကျဆင်းလားခြင်းနှင့်အယုဒ္ဓယလက်အောက်ကျရောက်ခြင်း[ပြင်ဆင်ရန်]

ဆူခိုထိုင်း၏ဩဇာတိုတောင်းလာခဲ့သည်။ ရမ်းခမ်းဟဲန် နတ်ရွာစံပြီးနောက် သောက္ကတဲနယ်မြေများပြိုကွဲခဲ့သည်။ သူ၏သားတော် လော့ထိုင်းနန်းတက်လာသည်။ ထိုအတောအတွင်း ၁၃၇၈တွင် အယုဒ္ဓယဘုရင် တာမာရာချာ ၂ မှ ကျူးကျော်လာရောက်ရှိလာပြီးသောက္ကတဲကို ယင်း၏ဩဇာအောက်သွတ်သွင်းလိုက်သည်။

သောက္ကတဲနှင့်မြန်မာပြည်[ပြင်ဆင်ရန်]

သောက္ကတဲ(ဆူခိုထိုင်း)သည် ထိုင်းနိုင်ငံဟူ၍ဖြစ်လာမည့်မြေပေါ်တွင် ရှမ်းတို့၏ပထမဆုံးမြို့ပြနိုင်ငံဖြစ်သည်။ မွန်ဂိုတို့ကြောင့် နန်ချောင်နိုင်ငံပျက်စီးပြီးနောက် ရှမ်းတို့သည် တောင်ဖက်သို့အလုံးအရင်းဖြင့်ဆုတ်ခွာလာခဲ့သည်။ ရှိရင်းစွဲ ပရပထုံ၊ ဟရိဘုဉ္ဇ၊ ဒွာရာဝတီစသည့်မွန်မြို့ပြနိုင်ငံများကိုတိုက်ခိုက်သိမ်းယူပြီး သောက္ကတဲ၊ ဇင်းမယ်(လန်နာ)စသည့်နိုင်ငံများကိုထူထောင်ကြသည်။ မဂဒူးအမည်ရှိ သောက္ကတဲမင်း၏ သားမက်ဖြစ်သူ မွန်-ရှမ်းကပြားတစ်ယောက်သည် ဟံသာဝတီနိုင်ငံကိုထူထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်ပုဂံနိုင်ငံတော်ပျက်စီးပြီးနောက် အင်းဝရှမ်းများနှင့်ဟံသာဝတီမွန်များအနှစ် ၄၀ စစ်ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် သောက္ကတဲသည်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့သည်။ သောက္ကတဲရှမ်းတို့သည် ဟံသာဝတီကိုမကြာခဏလာရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင်ထပ်မံပေါ်ထွန်းလာသော အယုဒ္ဂယက ပိုမိုအင်အားကြီးမားလာပြီးသောက္ကတဲကိုသိမ်းယူခဲ့သဖြင့် သောက္ကတဲခေတ်ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။

Sukhothai royal temple, replica in Muang Boran

References[ပြင်ဆင်ရန်]

Template:S-royalhouse
ယခင်က
Lavo Kingdom
Ruling Dynasty of the
Kingdom of Sukhothai

1238-1583
ဆက်ခံသူ
Ayutthaya Kingdom