ပထမ ကွန်စတန်တီနုစ်

ပထမ ကွန်စတန်တီနုစ် (Constantine I)
ရောမဧကရာဇ်
မဟာကွန်စတန်တီနုစ်၏ ရုပ်တု (ယော့ခ်မြို့)
ရောမဧကရာဇ်
နန်းသက်	၂၅ ဇူလိုင် ၃၀၆ – ၂၂ မေ ၃၃၇
ရှေ့မင်းဆက်	ကွန်စတန်တီယုစ် ကလိုရုစ်
နောက်မင်းဆက်	ဒုတိယ ကွန်စတန်တီနုစ်၊ ဒုတိယ ကွန်စတန်တီယုစ် နှင့် ကွန်စတန်
မွေးဖွား	၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇၂ (သို့မဟုတ်) ၂၈၀ ခန့် နအိစ်ဆုစ် (Naissus)၊ ဒါနုဗီယမ်
ကွယ်လွန်	၂၂ မေ ၃၃၇ (အသက် ၅၇ ခန့်) နိကောမေဒီယာ (Nicomedia)
ထာဝရ အိပ်စက်ရာ နေရာ	သူတော်စင်တမန်တော်များ ဘုရားကျောင်း၊ ကွန်စတန်တီနိုပုလစ်
အိမ်ထောင်ဖက်	မင်နာဗီနာ (Minervina) ဖော်စ်တာ (Fausta)
သားသမီးများ	ခရစ်စ်ပုစ်၊ ဒုတိယ ကွန်စတန်တီနုစ်၊ ဒုတိယ ကွန်စတန်တီယုစ်၊ ကွန်စတန်၊ ကွန်စတန်တီးနား၊ ဟယ်လီနာ
ခမည်းတော်	ကွန်စတန်တီယုစ် ကလိုရုစ်
မယ်တော်	ဟယ်လီနာ
ကိုးကွယ်မှု	ခရစ်ယာန်ဘာသာ (ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် နှစ်ခြင်းခံ)

ပထမ ကွန်စတန်တီနုစ် (လက်တင်: Flavius Valerius Constantinus; ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇၂ ခန့် – ၂၂ မေ ၃၃၇) သည် မဟာကွန်စတန်တီနုစ် (Constantine the Great) ဟု ကျော်ကြားသော ရောမဧကရာဇ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ရောမဧကရာဇ်များအနက် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ပထမဆုံး စတင်သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရောမအင်ပါယာသည် ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့်နှင့်အတူ ကြီးမားသော အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ဥရောပသမိုင်းတွင် အလွန်အရေးပါသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။

ငယ်ဘဝနှင့် အာဏာရရှိခြင်း

ကွန်စတန်တီနုစ်ကို အေဒီ ၂၇၂ (သို့မဟုတ် ၂၈၀) ခန့်တွင် ယနေ့ခေတ် ဆားဘီးယားနိုင်ငံ၊ နအိစ်ဆုစ်မြို့ (Naissus) ၌ ဖွားမြင်သည်။ ဖခင်မှာ ရောမဧကရာဇ် ကွန်စတန်တီယုစ် ကလိုရုစ် (Constantius Chlorus) ဖြစ်ပြီး မိခင်မှာ ဟယ်လီနာ (Helena) ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်ဘဝကို ဧကရာဇ် ဒီအိုကလေတီယနုစ် (Diocletian) ၏ နန်းတော်တွင် အကျယ်ချုပ်သဘောဖြင့် ကြီးပြင်းခဲ့ရသည်။

၃၀၅ ခုနှစ်တွင် ဒီအိုကလေတီယနုစ် နန်းစွန့်ပြီးနောက် ဖခင်ဖြစ်သူသည် အနောက်ရောမ၏ အရှင်သခင် (Augustus) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၃၀၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိန်ကျွန်း၊ အီဗိုရာကုမ် (Eboracum) မြို့၌ ဖခင်ကွယ်လွန်သောအခါ ၎င်း၏ တပ်သားများက ကွန်စတန်တီနုစ်ကို ဧကရာဇ်အဖြစ် ဝိုင်းဝန်းတင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းနောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားသော ပြည်တွင်းစစ်များ၌ ပြိုင်ဘက်များဖြစ်သော မာခ်ဆန်တီယုစ် (Maxentius) နှင့် လီကီနီယုစ် (Licinius) တို့ကို အောင်နိုင်ကာ ၃၂၄ ခုနှစ်တွင် ရောမအင်ပါယာတစ်ခုလုံး၏ တစ်ဦးတည်းသော ဧကရာဇ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု

၃၁၂ ခုနှစ်၊ မီလ်ဗီယန်တံတား တိုက်ပွဲ (Battle of the Milvian Bridge) မတိုင်မီတွင် ကွန်စတန်တီနုစ်သည် ကောင်းကင်၌ လက်ဝါးကပ်တိုင်သင်္ကေတကို မြင်တွေ့ခဲ့ပြီး "ဤသင်္ကေတဖြင့် အောင်နိုင်လော့" ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ ထိုအောင်ပွဲနောက်ပိုင်း ၃၁၃ ခုနှစ်တွင် မီလန်အမိန့်ပြန်တမ်း (Edict of Milan) ကို ထုတ်ပြန်ကာ ခရစ်ယာန်ဘာသာကို တရားဝင်ကိုးကွယ်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၃၂၅ ခုနှစ်တွင် ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းပေါင်းစုံ ပါဝင်သော နအိစီးယား ကောင်စီ (Council of Nicaea) ကို ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်ယုံကြည်ချက်များကို စနစ်တကျ စုစည်းစေခဲ့သည်။

သို့သော် ၎င်းသည် နိုင်ငံရေးအရ အလွန်ပြတ်သားသူဖြစ်ပြီး ၃၂၆ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏ ဇနီး ဖော်စ်တာ (Fausta) နှင့် သားကြီး ခရစ်စ်ပုစ် (Crispus) တို့ကို အကြောင်းပြချက် ခိုင်ခိုင်လုံလုံမရှိဘဲ ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဘဝတစ်လျှောက်လုံး ခရစ်ယာန်ဘာသာကို အားပေးခဲ့သော်လည်း ကွယ်လွန်ခါနီးတွင်မှ နှစ်ခြင်းမင်္ဂလာကို ခံယူခဲ့သည်။

ကွန်စတန်တီနိုပိုလိစ် မြို့တော်သစ်

ကွန်စတန်တီနုစ်သည် အင်ပါယာ၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းကို ပိုမိုခိုင်မာစေရန် ဘီဇန်တီအူမ် (Byzantium) မြို့ဟောင်းကို အခြေခံ၍ မြို့တော်သစ်တစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၃၃၀ ခုနှစ်တွင် ထိုမြို့ကို "နိုဗာ ရောမာ" (Nova Roma - ရောမသစ်) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းကို အစွဲပြု၍ ကွန်စတန်တီနိုပိုလိစ် (Constantinopolis) ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင်မူ အီစတန်ဘူလ်မြို့ဟု လူသိများသည်။

ဘဝနိဂုံးနှင့် သမိုင်းအမွေအနှစ်

၃၃၇ ခုနှစ်တွင် ပါးရှားနိုင်ငံသို့ စစ်ချီရန် ပြင်ဆင်နေစဉ် နိကောမေဒီယာမြို့ အနီး၌ နာမကျန်းဖြစ်ကာ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်နှင့် ဘာသာရေး မူဝါဒများသည် နောင်နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင်ကျော်တိုင် တည်တံ့ခဲ့သော ဘိုင်ဇန်တိုင်း အင်ပါယာ (Byzantine Empire) ၏ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အင်ပါယာကို သားတော်သုံးပါးဖြစ်သော ဒုတိယ ကွန်စတန်တီနုစ်၊ ဒုတိယ ကွန်စတန်တီယုစ် နှင့် ကွန်စတန်တို့က ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။

ပြင်ပလင့်ခ်များ

• အင်္ဂလိပ်ဝီကီပီးဒီးယားရှိ Constantine the Great ဆောင်းပါး