ချယ်ရီပင်

ချယ်ရီပင် (Prunus avium) သည် ပန်းပွင့်သော အပင်၊ နှင်းဆီမျိုးရင်းဝင် ဖြစ်၍ ယင်း၏မျိုးစုအမည်မှာ ပရုနပ် (Prunus) ဖြစ်သည်။ ချယ်ရီပင်တွင် အချိုမျိုးနှင့် အချဉ်မျိုးဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိရာ အချိုမျိုးကို Prunus avium ဟု ခေါ်ဆိုပြီး အချဉ်မျိုးကို Prunus cerasus ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းရှိ တောင်ကုန်းဒေသများ၌ အချိုမျိုးဖြစ်သော ချယ်ရီပင်များကို အများအပြား တွေ့ရတတ်သည်။

ချယ်ရီပင်
ချယ်ရီပင်၏ အရွက်နှင့် အသီးများ
ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဆင့်အတန်း
မျိုးသုဉ်းမှုအန္တရာယ်နည်းပါး  (IUCN 3.1)
မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း
လောက:	Plantae
Clade:	Angiosperms
Clade:	Eudicots
Clade:	Rosids
မျိုးစဉ်:	Rosales
မျိုးရင်း:	Rosaceae
မျိုးဇာတ်:	Amygdaleae
မျိုးစု:	Prunus
မျိုးစိတ်:	P. avium
ဒွိနာမ
Prunus avium L.
ချယ်ရီအချိုပင်များ ပေါက်ရောက်ရာဒေသ ပြမြေပုံ
Synonyms
စာရင်း Prunus cerasus var. avium L. Cerasus avium (L.) Moench Druparia avium (L.) Clairv. Prunus bigarella Dumort. Prunus duracina (L.) Sweet Prunus juliana (L.) Gaudin Prunus nigricans Ehrh. Prunus varia Ehrh.

ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ အင်္ဂလန်ပြည်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတောင်ပိုင်းတို့၌ ချယ်ရီပင်များကို အမြတ်တနိုး စိုက်ပျိုးကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော ချယ်ရီပင်များသည် ဂျပန်ချယ်ရီကဲ့သို့ အစိုက်အပျိုးမျိုး မဟုတ်ဘဲ ဒေသခံ သဘာဝမျိုးရင်းများ (Wild native species) ဖြစ်ကြပြီး အများအားဖြင့် ပေ ၃,၀၀၀ အထက် အေးမြသော တောင်တန်းဒေသများတွင် တွေ့ရသည်။

မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ချယ်ရီ

မြန်မာပြည် အထက်ပိုင်းတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ချယ်ရီပန်း

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပေါက်ရောက်သော ချယ်ရီအမျိုးအစားမှာ ဟိမဝန္တာ ချယ်ရီမျိုးရင်း ဖြစ်ပြီး အောက်ပါဒေသများတွင် အလေ့ကျ ပေါက်ရောက်လေ့ရှိသည် -

• ရှမ်းပြည်နယ် (ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်)
• ကယားပြည်နယ် (အနောက်မြောက်ပိုင်း)
• ချင်းပြည်နယ်
• စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အထက်ပိုင်း (နာဂတောင်တန်း)
• ကချင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ဘက် တောင်တန်းများ

ချယ်ရီပန်း၏ အရောင်မှာ အများအားဖြင့် ပန်းရောင်ဘက် သန်းလေ့ရှိပြီး နှစ်စဉ် ဇန်နဝါရီလကုန်မှ စတင်ကာ ဧပြီလဆန်းအထိ ဒေသအလိုက် ဖူးပွင့်ကြသည်။

အသုံးချမှု

ချယ်ရီသီးသည် ဆီးသီးနှင့် မက်မုံသီးတို့ကဲ့သို့ မာသော အစေ့ရှိသည့် အသီးမျိုး ဖြစ်သည်။

• စားသောက်ကုန်: ချယ်ရီအချိုသီးကို အသီးမှည့်အတိုင်း စားသုံးကြပြီး အချဉ်သီးကို သနပ်နှင့် အချဉ်ရည်များ ပြုလုပ်ရာတွင် သုံးသည်။ ချယ်ရီအရည်ကို အရက်ချက်ရာတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။
• ပရိဘောဂ: ချယ်ရီသားမှာ ခိုင်မာသဖြင့် အကောင်းစား အိမ်ထောင်ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးဝင်သည်။
• ဆေးဘက်ဝင်မှု: ချယ်ရီပင်၏ အခေါက်မှာ ဆေးဘက်ဝင်သည်ဟု သိရှိရသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသော သဘာဝချယ်ရီအမျိုးအစားများ

ဟိမဝန္တာချယ်ရီ (Prunus cerasoides)

ဟိမဝန္တာချယ်ရီပင်
ဖူးပွင့်နေသော ဟိမဝန္တာတောချယ်ရီပန်းများ
မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း
လောက:	Plantae
Clade:	Angiosperms
Clade:	Eudicots
Clade:	Rosids
မျိုးစဉ်:	Rosales
မျိုးရင်း:	Rosaceae
မျိုးဇာတ်:	Amygdaleae
မျိုးစု:	Prunus
မျိုးစိတ်:	P. cerasoides
ဒွိနာမ
Prunus cerasoides D.Don

ဟိမဝန္တာချယ်ရီပင်များ (Wild Himalayan Cherry) သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အများဆုံးတွေ့ရသော သဘာဝချယ်ရီမျိုးဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၊ ချင်းတောင်တန်း၊ ကချင်တောင်တန်း ဒေသများ၏ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁,၀၀၀–၂,၄၀၀ မီတာ (၃,၃၀၀–၇,၉၀၀ ပေ) မြင့်သော တောင်တန်းများတွင် ပေါက်ရောက်သည်။

ပန်းအရောင်မှာ အဖြူရောင်မှ ပန်းရောင်၊ ပန်းနီဖျော့ရောင်များ ရှိကြပြီး နှစ်စဉ် ဒီဇင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ဖူးပွင့်ကြသည်။ ဒေသခံများက ယင်းတို့ကို တောင်ချယ်ရီ သို့မဟုတ် တောချယ်ရီ ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။

Prunus jenkinsii

Prunus jenkinsii သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတောင်တန်းများနှင့် အာသံဒေသ တို့တွင် တွေ့ရှိရနိုင်သော ချယ်ရီမျိုးစိတ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အမြဲစိမ်းပင် အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အသီးမှာ ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိကာ ရှည်လျားသော အရွက်များ ရှိခြင်းက ဟိမဝန္တာချယ်ရီနှင့် ကွဲပြားခြားနားသောအချက် ဖြစ်သည်။ အချို့သော ရုက္ခဗေဒ သုတေသနများတွင် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသများ၌ ပေါက်ရောက်ကြောင်း အတည်ပြုဖော်ပြထားသည်။

ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အရေးပါမှု

သဘာဝချယ်ရီပင်များသည် တောင်တန်းဒေသ၏ ဇီဝမျိုးစုံလင်မှု (Biodiversity) ကို များစွာ အထောက်အကူပြုသည်။

• ဂေဟစနစ်: ပန်းဖူးချိန်တွင် ပျား၊ ပုရွက်ဆိတ်နှင့် အခြားဝတ်မှုန်ကူးစိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ အင်းဆက်များကို ဆွဲဆောင်ပေးသဖြင့် ဂေဟစနစ်အတွက် အရေးပါသည်။
• မြေဆီလွှာ: တောင်စောင်းများတွင် ပေါက်ရောက်သော ချယ်ရီပင်များ၏ အမြစ်များသည် မြေဆီလွှာ တိုက်စားမှုကို ကာကွယ်ပေးသဖြင့် မြေဆီလွှာ ထိန်းသိမ်းရေး အတွက်လည်း အရေးပါလှသည်။

ယခုအခါ ရာသီဥတု ပြောင်းလဲလာမှုနှင့် တောပြုန်းလာမှုများကြောင့် အထူးတလည် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရမည့် ဒေသမျိုးရင်း ချယ်ရီပင်များသည် တဖြည်းဖြည်း ရှားပါးလာနေပြီ ဖြစ်သည်။