အလျင်

Wikipedia မှ
ဤနေရာသို့သွားရန် - အ​ညွှန်း​, ရှာ​ဖွေ​ရန်​

အလျှင်​သည် ဦးတည်​ရာ​တစ်​ခု​အတွင်း ရွေ့​လျား​နေ​သော​အရာ​တစ်​ခု​အား ၎င်း​၏ မည်​မျှ လျှင်​မြန်​၍ မည်​မျှ ကွာဝေး​သည်​ကို တိုင်းတာ​ခြင်း​ဖြစ်​သည်။ ရူပဗေဒ​တွင် အလျင်​၏ အဓိပ္ပါယ်​အား အရာ​ဝတ္ထု​တစ်​ခု​သည် တစ်​နေရာ​မှ အခြား​တစ်​နေရာ(တူညီ​သော နေရာ​သို့ မဟုတ်)သို့ ရွေ့​လျား​ရာ​တွင် ကြာ​သော​အချိန်​နှင့် ရွေ့​လျား​မှု​၏ ဦးတည်​ရာ တိုင်းတာ​ရန်​အတွက် အသုံးပြု​ပြီး၊ ဗက်တာ ကွမ်တတီ(vector quantity)ဟု သိ​ကြ​သည်။ အရာ​ဝတ္ထု​တစ်​ခု​၏ ဦးတည်​ရာ​သည် ၃​၀ ဒီ​ဂ​ရီ အရှေ့​မှ တောင်​သို့ တစ်​စက္ကန့်​လျှင် ၇ မီ​တာ​ဖြင့် ရွေ့​နေ​လျင် အလျင်​သည်


velocity =  \frac{displacement}{time} plus ဦးတည်​ရာ .[၁]

ထို့​ကြောင့် ဥပမာ​အချို့ အနေ​ဖြင့် တစ်​စုံ​တ​ခု​သည် လေးထောင့်ပုံ​စံ​ရွေ့​လျားသော်​လည်း ၎င်း​အစပြု​သည့် နေရာ​၌ ပြန်လည်​အဆုံးသတ်​လျှင် ၎င်း​တွင် အကွာ​အဝေး​မ​ရှိ​ချေ။ ဆိုလို​သည်မှာ အရာ​ဝတ္တု​၏​အကွာ​အဝေး= သုည ဖြစ်​ပြီး အလျင်​သည်​လည်း သုည​ပင်​ဖြစ်​သည်။ ၎င်း​သည် အမြန်​နှုန်း​နှင့် ကွဲပြား​ခြား​နားသည်။ အမြန်​သည် လေးထောင့် ပတ်လည်​တွင် ရွေ့​လျား​သည်။ လူ​တို့​သည် အလျှင်​နှင့် အမြန်​နှုန်း​တို့​ကို တူညီ​သည်​ဟု မှတ်ယူ​ကာ မ​ကြာ​ခဏ မှားယွင်း​စွာ သုံးစွဲ​ကြ​သည်။ သို့သော် ၎င်း​တို့​သည်မ​တူညီ​ကြ​ဘဲ အလျင်​သည်ကား ဦးတည်​ရာ ရှိ​လေ​သည်။


ပုံသေ အလျင်​နှင့် မြန်​နှုန်း(Constant velocity and speed)[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ပုံသေ​အလျင်​တွင် အရာ​ဝတ္တု​တစ်​ခု​၏ ပုံသေ​မြန်​နှုန်း​ဖြင့် ပုံသေ​ဦးတည်​ရာ​တစ်​ခု​တို့​ပါဝင်​သည်။ ပုံသေ​ဦးတည်​ရာ​ဆို​သည်မှာ အရာ​ဝတ္တု​သည် မျဉ်း​ဖြောင့်​အတိုင်း ဦးတည်​ရာ မ​ပြောင်းလဲ​ပဲ​သွား​ခြင်း​ဖြစ်​သည်။(မျဉ်း​ကွေး​များ​ဖြစ်​၍ မ​ရ​ပါ။) ထို​ကြောင့် ပုံသေ​အလျင်​ဆို​သည်မှာ မျဉ်း​ဖြောင့်​တစ်​ကြောင်းပေါ်​တွင် ပုံသေ​မြန်​နှုန်း​ဖြင့် သွား​သော​အလျင်​ကို ဆိုလို​ရင်း​ဖြစ်​သည်။

ဥပမာ ကား​တစ်​စင်း​သည် စက်ဝိုင်း​တစ်​ခု​ကို ၂​၀ ကီ​လို​မီ​တာ/နာရီ နှုန်း​ဖြင့် သွား​နေ​သည်​ဆို​ပါ​က အဆို​ပါ​ကား​တွင် ပုံသေ​မြန်​နှုန်း​ရှိ​မည်​ဖြစ်သော်​လည်း ပုံသေ​အလျင်​ကား​ရှိ​မည် မဟုတ်​ချေ။ အဘယ်​ကြောင့်​ဆိုသော် ဦးတည်​ရာ​များ​ပြောင်းလဲ​နေ​သော​ကြောင့် ဖြစ်​သည်။

ပျမ်းမျှ​အလျင်(Average velocity )[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

အချိန်​နဲ့​လိုက်​၍ အရာ​ဝတ္တု​ရဲ့ တည်​နေရာ ပြောင်းလဲ​သွား​နှုန်း​ကို အလျင်​ဟုခေါ်​သည်။ ထို​အရာ​ဝတ္တု​၏ ပျမ်းမျှ​အလျင်​ဆို​သည်မှာ အရာ​ဝတ္တု​ရဲ့ အရွေ့(Δx)ကို အချိန်အပိုင်းအခြား(Δt)ဖြင့် စား​ခြင်း​ကို ဆိုလို​သည်။


\boldsymbol{\bar{v}_{avg}} = \frac{\Delta\boldsymbol{x}}{\Delta\mathit{t}} = \frac{\boldsymbol{x_f - x_i}}{\mathit{t_f - t_i}}

ပျမ်းမျှအလျင် (vx,avg)၏​လက္ခဏာ​သည် အရွေ့ပေါ်​တွင်​မှီခို​နေ​ပြီး (xf >xi) ဖြစ်​သည့်​အခါ​တွင်(xf <xi) အပေါင်း​လက္ခဏာ​ဖြစ်​၍ တွင် အနုတ်​လက္ခဏာ​ဖြစ်​သည်။ ဒီ​နေရာ​မှာ​လည်း​ဥပမာ​တစ်​ခု​ကို လေ့​လာ​ကြည့်​ကြ​ပါ​မည်။ မာ​ရ​သွန် အပြေး​သမား​တစ်​ယာက်​ဟာ အကွား​အဝေး(d) ကို ပြေး​ပြီး စမှတ်​မှာ​ပဲ ပြန်​အဆုံးသတ်​သွား​သည်​ဆို​ပါ​စို့။ ဒီ​အချိန်​မှာ သူ​ရဲ့ အရွေ့​ဟာ သုည​ဖြစ်​သွား​ပြီး သူ​ရဲ့ ပျမ်းမျှ​အလျင်​က​လည်း သုည​ဖြစ်​ပါ​သည်။ မည်သို့​ပင်​ဖြစ်​စေ သူ​ဘယ်လောက်​မြန်⁠မြန်​ပြေး​သလဲ​ဆို​တာ​ကို​တော့ တွက်ချက်​နိုင်​ပါ​တယ်။ ပျမ်းမျှ​အရှိန်(average speed) (vavg )ဟာ စ​ကေ​လာ ကွမ်​တ​တီ ဖြစ်​ပြီး သွား​ခဲ့​တဲ့ စုစုပေါင်း အကွာ​အဝေး​ကို အဲ​ဒီ​အကွာ​အဝေး​ပြီး​မြောက်​လို​တဲ့ စုစုပေါင်း​အချိန်​အပိုင်းအခြား​နှင့် စား​လျှင်​ရ​ရှိ​နိုင်​ပါ​သည်။

\boldsymbol{v_{avg}} = \frac{\boldsymbol{x}}{\Delta\mathit{t}}

ပျမ်းမျှ​အလျင်​နှင့် ပျမ်းမျှ​အရှိန်​တို့​၏​ယူ​နစ်​မှာ မီ​တာ/စက္ကန့် ဖြစ်​ကြ​ပြီး ပျမ်းမျှ​အလျင်​နှင့် မ​တူညီ​သော​အချက်​မှာ ပျမ်းမျှ​အရှိန်​၌ ဦးတည်​ရာ​မ​ရှိ​သော​ကြောင့် အပေါင်း​လက္ခဏာ​ဖြင့်​သာ အမြဲဖော်​ပြ​သည်။ သိသာ​ကွဲပြား​သော​အချက်​မှာ ပျမ်းမျှ​အလျင်​ကို ပြောင်းလဲ​သွား​သော အရွေ့​ဖြင့် ပြောင်းလဲ​သွား​သော​အချိန်​ကို​စား​ခြင်း​ဖြစ်​ပြီး ပျမ်းမျှ​အရှိန်​တွင် စုစုပေါင်း​အကွာ​အဝေး​ကို အချိန်​ဖြင့်​စား​ခြင်း​ဖြစ်​သည်။

တ​မဟုတ်​ခြင်း​အလျင်(Instantaneous velocity)[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

ပျမ်းမျှ အလျင်(Average velocity)ကို သိ​ပြီး​တဲ့​နောက်​မှာ ကျွန်တော်​တို့​ဟာ သီးခြား​အချိန်​အပိုင်း​လေး​တွေ​မှာ​ရှိ​တဲ့ အလျင်​ကို သိ​ချင်​လာ​တဲ့​အခါ ဘယ်​လို​တွက်​ယူ​ရ​ပါ့​မ​လဲ။ ၁၆၀၀ ပြည့်​လွန်​နှစ်​များ​မှ​စ​၍ ကဲကုလပ် ကို ဆာ​အိုက်​ဆက် န​ယူ​တန် မှ​တီ​တွင်​နိုင်​ခြင်း​နဲ့​အတူ သိပ္ပံ​ပညာ​ရှင်​တွေ​ဟာ အရာ​ဝတ္တု​တွေ​ရဲ့​ရွေ့​လျား​မှု​ကို အချိန်​ပိုင်း​ကလေး​တွေ​တိုင်း​မှာ ဘယ်​လို​တွက်ချက်​ရ​မ​လဲ​နားလည်​လာ​ခဲ့​ကြ​ပါ​သည်။ ဥပမာ​အား​ဖြင့် မှတ်တိုင်​က​နေ ၂ မီ​တာ အကွာ​မှာ ရပ်​ထား​တဲ့​ကား​တစ်​စီး​ဟာ(အမှတ် A) က​နေ အမှတ် B ကို အပေါင်း​လက္ခဏာ​ဦးတည်​ချက်​သွား​မယ်​ဆို​ပါ​စို့။ ထို​အခါ​ရ​ရှိ​လာ​သော​မျဉ်း​ကွေး​ကို အမှတ်B မှ အမှတ် A သို့ တ​ဖြည်း⁠ဖြည်း​ချင်း​မျဉ်း​ဖြောင့်​များ​ဆွဲ​လိုက်​တဲ့​အခါ​မှာ ဝန်းထိမျဉ်း(tangent line)ကို ရ​ရှိ​လာ​ပါ​သည်။ ထို ဝန်း​ထိ​မျဉ်း သည် အမှတ် A ၏​အလျင်​ဖြစ်​ပါ​သည်။တ​နည်း​အား​ဖြင့်​ဆိုသော် တ​မု​ဟုတ်​ခြင်း​အလျင်​သည်

\boldsymbol{v}_x = \lim_{{\Delta t}\to 0} \frac{\Delta \boldsymbol{x}}{\Delta t} ဖြစ်သည်။

ကဲ​ကု​လပ်​တွင် ထို limit ကို x မှ t သို့ ဆက်​စပ်​နေ​သော ဒစ်​ရီ​ဗေ​တစ်(Derivative) ဟုခေါ်သည်။

\boldsymbol{v}_x= \frac{d\boldsymbol{x}}{d\mathit{t}}

postion-time graph ပေါ်မူတည်၍ တ​မဟုတ်​ခြင်း​အလျင်​သည် အပေါင်း၊ အနှုတ်၊ သုည ဖြစ်​နိုင်​သည်။ တ​မုတ်​ဟုတ်​ခြင်း​မြန်​နှုန်း(instantaneous speed) ကို​တော့ တ​မုတ်​ဟုတ်​ခြင်း​အလျင်​ရဲ့ တန်ဖိုး​ဟု အဓိပ္ပါယ်​ဖွင့်​ဆို​သည်။ အဘယ်​ကြောင့်​ဆိုသော် အလွန်​သေး​ငယ်​သော​အချိန်​အပိုင်းအခြား​တွင် အရာ​ဝတ္တု​တစ်​ခု​ရဲ့ အရွေ့​၏​တန်ဖိုး(displacement) နှင့် သွား​ခဲ့​သော အကွာ​အဝေး(distance) တူညီ​သွား​ကြ​သည်။

Relative velocity[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

[၂]

ကိုး​ကား[ပြင်​ဆင်​ရန်​]

  1. Physics Homework Help: Speed, Velocity, Acceleration. physics247.com. Retrieved on 25 March 2010
  2. http://simple.wikipedia.org/wiki/Velocity

၂။ Raymond A. Serway and John W. Jewett, Jr. "Physics for Scientists and Engineers with Modern Physics".

Wikiletterk.png ဆောင်းပါးအတိုအား ပိုမိုပြီးပြည့်စုံစေရန် ဆက်လက်ရေးသား ဖြည့်စွက်နိုင်ပါသည်။ သင်က ထပ်မံဖြည့်စွက် ရေးသားပြီး ဝီကီပီးဒီးယားကို ကူညီပေးပါ။ ကျေးဇူးတင်ပါသည်။