မာတိကာသို့ ခုန်သွားရန်

အသည်းကွဲခြင်း

ဝီကီပီးဒီးယား မှ

အသည်းကွဲခြင်း (သို့မဟုတ် နှလုံးသားကြေကွဲခြင်း) သည် မိမိချစ်မြတ်နိုးရသော အရာတစ်ခုခု သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးကို ဆုံးရှုံးရချိန်၊ သို့မဟုတ် လိုလားတောင့်တသော်လည်း မပြည့်ဝနိုင်သည့်အခါမျိုးတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည့် ပြင်းထန်သော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖိစီးမှုနှင့် စိတ်ဝေဒနာကို တင်စားခေါ်ဆိုသော စကားလုံးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအသုံးအနှုန်းသည် အထူးသဖြင့် သံယောဇဉ်ကြီးမားသူတစ်ဦး ကွယ်လွန်သွားခြင်း၊ မအောင်မြင်သော အချစ်ဇာတ်လမ်း သို့မဟုတ် တစ်ဖက်သတ်အချစ်များ ပျက်စီးသွားခြင်းတို့ကြောင့် ကြုံတွေ့ရသည့် ပူဆွေးသောကရောက်မှုများနှင့် တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်သည်။[၁]

၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိခဲ့သည့် အေဗာရီ ဟော့ပ်ဝုဒ် (Avery Hopwood) ၏ Why Men Leave Home ပြဇာတ်ကို အခြေခံထားသော ပိုစတာ။ ချစ်ခြင်းမေတ္တာတွင် စိတ်မချမ်းမြေ့မှုကို ဖော်ပြရန်အတွက် ကွဲအက်နေသော နှလုံးသားပုံသဏ္ဌာန်ကို တင်စားချက် (Metaphor) အဖြစ် ပြသထားသည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော် သဘောအရ ရှုမြင်ပါက အသည်းကွဲခြင်းသည် အခြေခံအားဖြင့် သံယောဇဉ် တဏှာလောဘကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသော စိတ္တသန္တာန်၏ ပူလောင်မှု "သောကပရိဒေဝမီး" သာ ဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကောသလသံယုတ်တွင် ဟောကြားတော်မူခဲ့သကဲ့သို့ "ချစ်အပ်သောသူတို့ကြောင့် ဆင်းရဲဒုက္ခ ဖြစ်ရ၏၊ ချစ်အပ်သောသူတို့ကြောင့် ငိုကြွေးရ၏" ဟူသော သဘောတရားနှင့်အညီ အချစ်ကြီးလျှင် အလွမ်းကြီးတတ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် မိမိမလိုလားအပ်သော အရာများနှင့် ဆုံစည်းရခြင်း (အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော) နှင့် မိမိချစ်ခင်မြတ်နိုးအပ်သော သူများ၊ အရာများနှင့် ခွဲခွာရခြင်း (ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော) ဟူသော လောကဓံတရားများအပြင်၊ မိမိလိုချင်တောင့်တသော်လည်း မရရှိနိုင်ခြင်း (ယမ္ပိစ္ဆံ န လဘတိ တမ္ပိ ဒုက္ခ) ဟူသည့် ဆင်းရဲခြင်းဒုက္ခစစ်စစ်ကို လက်တွေ့ရင်ဆိုင်ရခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

ဤကဲ့သို့ မအောင်မြင်သော အချစ်ရေး သို့မဟုတ် လမ်းခွဲပြတ်စဲမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် စိတ်ဝေဒနာသည် အလွန်ပင် နာကျင်ခံရခက်လှသဖြင့်၊ အသည်းကွဲဝေဒနာရှင်များသည် ရိုးရှင်းသော ပူဆွေးမှုအဆင့်မှ ကျော်လွန်ကာ ရေရှည်စိတ်ကျရောဂါ၊ စိုးရိမ်သောကလွန်ကဲခြင်းတို့နှင့်အတူ ပိုမိုပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် စိတ်ဒဏ်ရာလွန်စိတ်ဖိစီးမှုရောဂါ (PTSD) တို့ကိုပါ ခံစားရနိုင်ခြေ ရှိသည်။[၂][၃] အဆိုပါ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆိုးကျိုးများကို သတိနှင့် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် အချိန်မီ ဆင်ခြင်ကုစားနိုင်ခြင်း မရှိပါက နှလုံးသားကို မြှားတစ်စင်းဖြင့် ထိုးစိုက်ထားသကဲ့သို့ စိတ်ရောရုပ်ပါ နာကျင်ပျက်စီးစေနိုင်ပါသည်။

ဇီဝကမ္မဗေဒ

[ပြင်ဆင်ရန်]

အသည်းကွဲခြင်းကြောင့် ခံစားရသည့် ပြင်းထန်သော စိတ်ဝေဒနာသည် လူသားတို့၏ ရှင်သန်လိုစိတ် ဗီဇ (Survival instinct) နှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု ယူဆကြသည်။ "လူမှုဘဝ တွယ်တာမှုစနစ်" (Social-attachment system) သည် လူသားတို့၏ ရင်းနှီးသော လူမှုဆက်ဆံရေးများ ပြတ်တောက်သွားသည့်အခါ စိတ်ဝေဒနာ ခံစားရအောင် ဖန်တီးခြင်းဖြင့် အဆိုပါ ဆက်ဆံရေးများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားရန် တိုက်တွန်းသည့်အနေဖြင့် "နာကျင်မှုစနစ်" (Pain system) ကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။[၁] ကွင်းစလန်တက္ကသိုလ် (University of Queensland) မှ စိတ်ပညာရှင် ဂျက်ဖ် မက်ဒေါ်နယ် (Geoff MacDonald) နှင့် ဝိတ်ဖောရက်စ်တက္ကသိုလ် (Wake Forest University) မှ မာ့ခ် လီယိုရီ (Mark Leary) တို့က ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်မှုနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်မှု တုံ့ပြန်ပုံချင်း ဆင်တူသည့် တီထွင်ဆန်းသစ်မှုဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် အဆိုပြုခဲ့ကြပြီး၊ ထိုသို့ နာကျင်မှုကို ဖော်ပြခြင်းသည် "တင်စားချက်တစ်ခုထက်မက ပိုပါသည်" ဟု အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။[၄][၅] ဤအယူအဆသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သည်ဟု ယူဆရပြီး၊ လူ့ယဉ်ကျေးမှု အများအပြားတွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်မှုနှင့် ဆက်ဆံရေးပြတ်တောက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ခံစားချက်နှစ်ခုလုံးကို ဖော်ပြရန်အတွက် စကားလုံး တစ်လုံးတည်းကိုပင် တူညီစွာ အသုံးပြုကြသည်။[၄][၅]

နှလုံးကြေကွဲမှုကို ခံစားသိရှိရသည့် အာရုံကြောဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်ကို တိတိကျကျ မသိရသေးသော်လည်း၊ ၎င်းသည် ဦးနှောက်၏ အရှေ့ဘက်စိုင်ဂူလိတ်ကော်တက်စ် (Anterior cingulate cortex) နေရာနှင့် သက်ဆိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ အဆိုပါ ဦးနှောက်အစိတ်အပိုင်းသည် စိတ်ဖိစီးမှု ခံစားရချိန်တွင် ဗေးဂတ်စ်အာရုံကြော (Vagus nerve) ကို လွန်ကဲစွာ လှုံ့ဆော်ပေးတတ်သဖြင့် ရင်ဘတ်အတွင်း နာကျင်ခြင်း၊ ပျို့အန်ချင်ခြင်း သို့မဟုတ် ကြွက်သားများ တင်းကျပ်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။[၆] ကာလီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ် (University of California) မှ နာအိုမီ အိုင်ဆင်ဘာဂါ (Naomi Eisenberger) နှင့် မက်သယူး လီဘာမန် (Matthew Lieberman) တို့၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ် သုတေသနပြုချက်အရ ငြင်းပယ်ခံရခြင်း (Rejection) သည် Dorsal anterior cingulate cortex နှင့် Right-ventral pre-frontal cortex နေရာများ နိုးကြွလာခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ အဆိုပါ နေရာများသည် အခြားသူများ၏ နာကျင်မှုကို စာနာပေးခြင်း အပါအဝင် နာကျင်မှုဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များကို စီမံဆောင်ရွက်ပေးသည့် ဦးနှောက်အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။[၆] ထို့အပြင် လူမှုရေးရာ စိတ်ဖိစီးမှုများက နှလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိပုံနှင့် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ စရိုက်လက္ခဏာက နာကျင်မှုကို ခံစားသိရှိပုံအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိပုံတို့ကိုလည်း အဆိုပါ သုတေသနပညာရှင်များက ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။[၇]

၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော လေ့လာမှုတစ်ခုအရ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်မှုကြောင့် နိုးကြွတတ်သည့် ဦးနှောက်၏ တူညီသောနေရာများသည် ပြင်းထန်သော လူမှုရေးရာ ငြင်းပယ်ခံရမှု သို့မဟုတ် ယေဘုယျအားဖြင့် လူမှုဆက်ဆံရေး ဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ရချိန်တွင်လည်း နိုးကြွလာတတ်ကြောင်း ပြသခဲ့သည်။[၅][၈] အဆိုပါ လေ့လာမှုတွင် အဓိကပါဝင်ခဲ့သည့် မစ်ရှီဂန်တက္ကသိုလ် (University of Michigan) မှ လူမှုစိတ်ပညာရှင် အီသန် ခရော့စ် (Ethan Kross) က "ဒီရလဒ်တွေက လူမှုရေးအရ ငြင်းပယ်ခံရတာဟာ တကယ်နာကျင်ပါတယ် ဆိုတဲ့အယူအဆကို အဓိပ္ပာယ်အသစ်တစ်ခု ပေးလိုက်တာပါပဲ" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။[၅] ၎င်းသုတေသနပြုချက်အရ ဒုတိယအာရုံခံကော်တက်စ် (Secondary somatosensory cortex) နှင့် Dorsal posterior insular cortex နေရာများပါ ပါဝင်ပတ်သက်နေကြောင်း ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။[၅]

စိတ်ပညာ

[ပြင်ဆင်ရန်]

ရိုးရှင်းသော ပူဆွေးသောကရောက်ခြင်း

[ပြင်ဆင်ရန်]

သောကပွားနေရသူ အများစုအတွက် ပူဆွေးသောကရောက်ရသည့် ဖြစ်စဉ်သည် နောက်ဆုံးတွင် မိမိချစ်မြတ်နိုးရသူမရှိဘဲ လောက၌ ရှင်သန်နိုင်မည့် လက်ခံနိုင်သော အခြေအနေတစ်ရပ်သို့ ဦးတည်သွားလေ့ရှိသည်။[၉] ကူးဗလာ-ရော့စ် မော်ဒယ် (Kübler-Ross model) ၏ အဆိုပြုချက်အရ ချစ်ရသူတစ်ဦးကို ဆုံးရှုံးရပြီးနောက် အဆင့် ၅ ဆင့်ရှိသော ပူဆွေးမှုဖြစ်စဉ် ဖြစ်ပေါ်တတ်ကြောင်း ဖော်ပြထားပြီး ၎င်းတို့မှာ ငြင်းပယ်ခြင်း (Denial)၊ ဒေါသထွက်ခြင်း (Anger)၊ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းခြင်း (Bargaining)၊ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း (Depression) နှင့် လက်ခံလာခြင်း (Acceptance) တို့ ဖြစ်ကြသည်။[၁][၁၀] ပူဆွေးသောကရောက်သူများသည် အစပိုင်းတွင် ထုံထိုင်းအုံ့မှိုင်းသောကာလကို ဖြတ်သန်းရပြီးနောက် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း၊ ထို့နောက် အခြေအနေကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ပြီး နာလန်ထူလာခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသော်လည်း၊ ခေတ်သစ် ပူဆွေးမှုဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူအများစုကမူ သောကပွားမှု အတွေ့အကြုံများ၏ ပြင်းထန်မှုနှင့် ကြာမြင့်ချိန်သည် လူ့ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့အစည်းအလိုက် လည်းကောင်း၊ တစ်ဦးချင်းစီအလိုက် လည်းကောင်း ကွဲပြားခြားနားမှုနှင့် ပြောင်းလဲလွယ်မှုများ ရှိကြောင်း လက်ခံထားကြသည်။[၉] ထို့အပြင် ၎င်းသည် မူလဆက်ဆံရေးအပေါ် မည်မျှအလေးအနက် ထားခဲ့ပုံပေါ်တွင်လည်း တည်မှီနေသည်။

တတွတ်တွတ် တွေးတောနေခြင်း (Ruminating) သို့မဟုတ် အဆက်မပြတ်ဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် မထိန်းချုပ်နိုင်ဘဲ စိတ်ဆင်းရဲစရာ အကြံအစည်များ စိတ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်နှောင့်ယှက်နေခြင်းသည်[၁၁] ပူဆွေးခြင်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်တတ်သည်။ ဂျွန် ဘောင်ဘီ (John Bowlby) ၏ "ဆုံးရှုံးသွားသော အရာဝတ္ထုကို လိုက်လံရှာဖွေခြင်း" (Searching for the lost object) ဟူသော သဘောတရားသည် သောကပွားသူသည် လမ်းပျောက်နေဆဲဖြစ်ပြီး ကွယ်လွန်သူ၏ အမှတ်တရများကို အကြိမ်ကြိမ် ပြန်လည်တွေးတောနေခြင်း၊ ဆုံးရှုံးသွားသူ၏ ဝိညာဉ်သရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ခဏတာ မြင်ယောင်လာခြင်းတို့ကြောင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုနှင့် စိတ်ပျက်အားလျော့မှုများ တိုးပွားလာခြင်းကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ဆုံးရှုံးရခြင်းသည် "အစွန့်ပစ်ခံရခြင်း" သို့မဟုတ် "တစ်ဖက်သတ်အချစ်" တို့နှင့် သက်ဆိုင်နေပါက[၁၂] အထက်ပါ အခြေအနေများအပြင် လမ်းခွဲရခြင်းသို့ ဦးတည်စေခဲ့သည့် အကြောင်းရင်းများနှင့် ဆုံးရှုံးသွားသူနှင့် ပြန်လည်ဆုံစည်းနိုင်မည့် အခွင့်အလမ်းများအပေါ် စွဲလန်းစွာ စဉ်းစားတွေးတောနေတတ်သည်။[၁၃] အငြင်းပယ်ခံရသည့် အခြေအနေမျိုးတွင် မိမိကိုယ်ကို အလိုမရှိအပ်သောသူ၊ အလွယ်တကူ စွန့်ပစ်နိုင်သောသူ သို့မဟုတ် တန်ဖိုးမရှိသောသူအဖြစ် ခံစားရသည့် နာကျင်ဖွယ်ရာ အရှက်ရမှု (Shame) စိတ်များလည်း ပါဝင်ပတ်သက်နေနိုင်သည်။[၁၄]

ပူဆွေးသောကရောက်ခြင်း၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် -[၁၅]

  • မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ ကြွက်သားများ တင်းကျပ်ခြင်း သို့မဟုတ် အားနည်းခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ် ကိုက်ခဲခြင်း၊ ဂဏာမငြိမ်ဖြစ်ခြင်း၊ အင်အားကုန်ခမ်းခြင်း
  • အိပ်မပျော်ခြင်း၊ အိပ်လွန်ခြင်း၊ အိပ်မက်ဆိုးများ မက်ခြင်း
  • အစားအသောက်ပျက်ခြင်း၊ အစားလွန်ခြင်း၊ ပျို့အန်ခြင်း၊ "ရင်ထဲတွင် ဟာလာဟင်းလင်းဖြစ်ခြင်း"၊ အစာမကြေခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်းကဲ့သို့သော အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ဖြစ်ပွားခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန် ရုတ်တရက် တက်လာခြင်း သို့မဟုတ် ကျသွားခြင်း
  • ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ အသက်ရှူမဝခြင်း၊ ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း၊ လည်ချောင်းထဲတွင် တင်းကျပ် သို့မဟုတ် လေးလံနေခြင်း

စိတ်ကျရောဂါ

[ပြင်ဆင်ရန်]

အသည်းကွဲခြင်းသည် ကြီးမားသော စိတ်ဖိစီးမှု (Stressor) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ပြင်းထန်သော စိတ်ကျဝေဒနာ (Major depression) ကို အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဖြစ်ပွားစေနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ လေ့လာမှုတစ်ခု (အိမ်ထောင်ဖက် ကွယ်လွန်ခြင်း) အရ သောကပွားသူများ၏ ၂၄% သည် ဒုတိယမြောက်လတွင်လည်းကောင်း၊ ၂၃% သည် သတ္တမမြောက်လတွင်လည်းကောင်း၊ ၁၆% သည် ၁၃ လမြောက်တွင်လည်းကောင်း၊ ၁၄% သည် ၂၅ လမြောက်တွင်လည်းကောင်း စိတ်ကျဝေဒနာကို ခံစားနေရဆဲ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။[၂]

ထပ်တူကျသော လက္ခဏာအချို့ ရှိသော်လည်း ရိုးရှင်းသော ပူဆွေးမှုကို စိတ်ကျရောဂါ အပြည့်အဝ ခံစားရသည့် အခြေအနေနှင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။[၁၆] ပြင်းထန်သော စိတ်ကျရောဂါသည် ပိုမိုစွဲမြဲတတ်ပြီး မိမိကိုယ်ကို တန်ဖိုးထားမှုနှင့် အပြုသဘောဆောင်သော ခံစားချက်များကို ခံစားသိရှိနိုင်ရန် သိသိသာသာ ခက်ခဲတတ်သည့် အသွင်လက္ခဏာ ရှိသည်။ ပြင်းထန်သော စိတ်ကျရောဂါတွင် လူကို အားအင်ကုန်ခမ်းစေမည့် လက္ခဏာရပ်များ အစုအဝေးက တည်ငြိမ်စွာ တည်ရှိနေပြီး စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှုသည်လည်း ရှည်လျားစွာ ကြာမြင့်တတ်သည်။ ဆေးကုသမှု မခံယူပါက ၎င်းသည် ဆက်လက်တည်ရှိနေတတ်ပြီး အလုပ်အကိုင်နှင့် လူမှုရေး လုပ်ငန်းဆောင်တာများ လျော့နည်းခြင်း၊ ကိုယ်ခံအားစနစ် ချို့ယွင်းခြင်းနှင့် အခြားသော အာရုံကြော ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများနှင့် ဆက်စပ်နေတတ်သည်။[၉]

လူမှုဆက်ဆံရေး လမ်းခွဲမှုများတွင် သောကပွားသူများသည် ငြင်းပယ်ခံရခြင်းအပေါ် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဒေါသတရားကို မိမိကိုယ်ကိုယ်ဘက်သို့ ပြန်လှည့်လာတတ်သည်။[၁၇] ၎င်းသည် စိတ်ကျဝေဒနာကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစေနိုင်ပြီး[၁၈] အတ္တစိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှု (Narcissistic wounding) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။[၁၉] မိမိကိုယ်ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သည့် ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် အပျော့စား မိမိကိုယ်ကို သံသယဝင်ခြင်းမှစ၍ ပြင်းထန်စွာ အပြစ်တင်ခြင်းအထိ ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး၊ ယင်းသည် လူတစ်ဦး၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးအပေါ် ရေရှည်ရိုက်ခတ်မှု ရှိစေကာ နောင်အနာဂတ်တွင် မိမိကိုယ်ကိုယ် အချစ်ခံရထိုက်သူ ဟုတ်မဟုတ်၊ ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေး ထိရောက်မှု ရှိမရှိနှင့် တွယ်တာမှု ထိုက်တန်မှု ရှိမရှိတို့ကို သံသယဝင်လာစေသည်။[၂၀]

စိတ်ဒဏ်ရာရခြင်း

[ပြင်ဆင်ရန်]

ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် အသည်းကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် စိတ်ကျဝေဒနာသည် ရေရှည်စိတ်ဖိစီးမှုကို ဖန်တီးပေးနိုင်ပြီး၊ ၎င်းသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စိတ်ဒဏ်ရာ (Emotional trauma) အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသွားနိုင်သည်။ ထိုစိတ်ဒဏ်ရာသည် လူတစ်ဦး၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဇီဝကမ္မဗေဒဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းဆောင်တာများအပေါ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အမာရွတ်များ ကျန်ရစ်စေရန် လုံလောက်စွာ ပြင်းထန်ပြီး၊ အနာဂတ် ရွေးချယ်မှုများနှင့် ငြင်းပယ်ခံရခြင်း၊ ဆုံးရှုံးခြင်း သို့မဟုတ် ဆက်ဆံရေးပြတ်တောက်ခြင်းတို့အပေါ် တုံ့ပြန်မှုများကိုပါ သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။[၂၁] ဤကဲ့သို့ စိတ်ဒဏ်ရာဖြစ်စေသည့် အချက်တစ်ချက်မှာ 'အစွန့်ပစ်ခံရခြင်း' သည် မိမိ၏ အရေးကြီးသော လိုအပ်ချက်များကို စောင့်ရှောက်ပေးမည့်သူ တစ်ဦးမျှ မရှိတော့မည်ကို စိုးရိမ်သည့် အခြေခံ ခွဲခွာရမှု ကြောက်ရွံ့စိတ် (Separation fear) ကို နှိုးဆွပေးနိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

ထို့အပြင် သောကပွားသူများသည် အားကိုးရာမဲ့ခြင်း (Helplessness) ဆိုင်ရာ ပြင်းထန်သော စိတ်ဖိစီးမှုကိုလည်း ခံစားရနိုင်သည်။[၂၂] အကယ်၍ ၎င်းတို့သည် မိမိချစ်ရသူကို ပြန်လာစေရန် အကြိမ်ကြိမ် ကြိုးပမ်းသော်လည်း မအောင်မြင်ပါက၊ မိမိကိုယ်ကိုယ် အားကိုးရာမဲ့ပြီး ဤကိစ္စကို မစွမ်းဆောင်နိုင်ဟု ခံစားရလိမ့်မည်။ မိမိ၏ "ကန့်သတ်ချက်ရှိသော စွမ်းဆောင်ရည်" ကို ခံစားရခြင်းသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာတွင် အက်ကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပြီး ယင်းသည် အဓိကကျသော ဆက်ဆံရေးများအတွင်း စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုများ ပိုမိုပြင်းထန်လာစေရန် တွန်းပို့ပေးတတ်သည်။[၂၃]

စိတ်ဒဏ်ရာရစေသည့် အခြားအချက်တစ်ချက်မှာ မိမိကိုယ်တိုင် သတိမထားမိဘဲ အားကိုးအားထားပြုခဲ့ရသူတစ်ဦးကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် စိတ်ဖိစီးမှုဖြစ်သည်။[၂၄] ဥပမာအားဖြင့် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ စုံတွဲများသည် အဆင့်များစွာတွင် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အပြန်အလှန် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြင်ပမှ ထိန်းညှိပေးသူများ ဖြစ်လာကြသည် - မျက်သူငယ်အကျယ်ချင်း တပြိုင်တည်း တူညီလာခြင်း၊ စကားပြောပုံ၊ လှုပ်ရှားမှုပုံစံ တူညီလာခြင်းနှင့် နှလုံးခုန်နှုန်းနှင့် ဦးနှောက်လှိုင်း (EEG) ရစ်သမ်ချင်းပင် တူညီလာခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။[၂၅] စုံတွဲများသည် အပြန်အလှန် ဇီဝတုံ့ပြန်မှုစနစ် (Bio-feedback system) ကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ကြပြီး၊ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး၏ ဇီဝရစ်သမ်ကို လှုံ့ဆော်ထိန်းညှိပေးခြင်း၊ ဖာရိုမုန်း (Pheromones) အပေါ် တုံ့ပြန်ခြင်းတို့အပြင်[၂၆] ဆက်ဆံရေးကြောင့် အဆက်မပြတ် ထွက်ရှိနေသည့် ကိုယ်တွင်းအာရုံကြော စိတ်ငြိမ်ဆေး (Endogenous opiates) များကြောင့် တစ်ဦးအပေါ်တစ်ဦး စွဲလန်းခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။[၂၇]

စိတ်ဒဏ်ရာလွန် စိတ်ဖိစီးမှုရောဂါ

[ပြင်ဆင်ရန်]

သုတေသနပြုချက်များအရ ပြင်းထန်သော အခြေအနေများတွင် အသည်းကွဲခြင်းကို ကြုံတွေ့ရသူအချို့သည် နောက်ပိုင်း၌ စိတ်ဒဏ်ရာလွန်စိတ်ဖိစီးမှုရောဂါ (PTSD) သို့ ကူးပြောင်းဖြစ်ပွားသွားတတ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။[၃]

ယခင်က ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စိတ်ဒဏ်ရာများသည် အနာဂတ်တွင် စိတ်ဒဏ်ရာလွန် စိတ်ဖိစီးမှုရောဂါ၏ ကဏ္ဍတွင်း လက်တွေ့လက္ခဏာရပ်များအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်း ရှိမရှိကို ဆုံးဖြတ်ပေးသည့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ-ဇီဝကမ္မဗေဒနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ကြိုတင်ဖြစ်ပွားစေနိုင်သော အကြောင်းရင်း အမျိုးမျိုး ရှိသည်။[၂၁] ၎င်းအချက်များသည် လူတစ်ဦးကို စိတ်လှုပ်ရှားလွယ်စေရန် စံနှုန်းကို လျှော့ချပစ်လိုက်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ငယ်စဉ်ကလေးဘဝက ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော ခွဲခွာမှုများနှင့် ကြောက်ရွံ့မှုများကို ပြန်လည်အမှတ်ရစေသည့် လူမှုဘဝ စိတ်ဖိစီးမှုများနှင့် ကြုံတွေ့ရသည့်အခါ ပိုမိုစိုးရိမ်သောကရောက်လွယ်စေကာ၊ ရလဒ်အနေဖြင့် စိတ်ဒဏ်ရာလွန်ရောဂါ ခံစားရနိုင်ခြေ ပိုများစေသည်။

အခြားအချက်တစ်ခုမှာ ငယ်စဉ်ကလေးဘဝက လုံခြုံမှုမရှိသော တွယ်တာမှုများ (Insecure attachments) ရှိခဲ့ပါက အသက်ကြီးလာသည့်အခါတွင် လုံခြုံသော ဆက်ဆံရေးများ တည်ဆောက်ရန် ခက်ခဲခြင်းနှင့် ငြင်းပယ်ခံရမှု သို့မဟုတ် ဆုံးရှုံးမှုများအပေါ် တုံ့ပြန်မှု ပိုမိုပြင်းထန်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ကြောင်း ပြသနေသည်။[၂၈]

ထို့အပြင် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ စိတ်ဖိစီးမှုကို ထိန်းညှိပေးသည့် အာရုံကြောဓာတုစနစ် (Neurochemical systems) များတွင်လည်း ကွဲပြားမှုများ ရှိသည်။ အဖြစ်အပျက်တစ်ခုခုကြောင့် (ဥပမာ- အချစ်ရေး လမ်းခွဲမှု) လူတစ်ဦးတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် စိတ်ဖိစီးမှု တုံ့ပြန်မှု ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်၍ CRF၊ ACTH နှင့် ကော်တီစော (Cortisol) အပါအဝင် စစ်ထုတ်လိုက်သော စိတ်ဖိစီးမှု ဟော်မုန်း အချို့သည် ထိုအဖြစ်အပျက်၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်ဉာဏ်ကို ပိုမိုစွဲထင်သွားစေရန် လုပ်ဆောင်ပေးပြီး၊ ၎င်း၏ ကြောက်ရွံ့မှုများနှင့် အခြားသော ခံစားမှုများကို ဦးနှောက်၏ အမစ်ဂဒါလာ (Amygdala) နယ်ပယ်တွင် ဖျက်မရအောင် ရေးထိုးပေးလိုက်သည် (နောင်အနာဂတ် အဖြစ်အပျက်များအတွက် သတိပေးချက်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန်)။ သို့သော် တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အဆိုပါ စိတ်ဖိစီးမှု ဟော်မုန်းများသည် မှတ်ဉာဏ်ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခြင်းကို အဟန့်အတားဖြစ်စေရန်လည်း လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။[၃]

ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ

[ပြင်ဆင်ရန်]

အသည်းကွဲရောဂါစု

[ပြင်ဆင်ရန်]

ဒဏ္ဍာရီများနှင့် လုပ်ကြံဖန်တီးထားသော ပုံပြင်များစွာတွင် ဇာတ်ကောင်များသည် ကြီးမားသော ဆုံးရှုံးမှုတစ်ခုကို ကြုံတွေ့ရပြီးနောက် သေဆုံးသွားတတ်ကြသည်။ သို့သော် လက်တွေ့ဘဝတွင်လည်း လူများသည် အသည်းကွဲခြင်းဟု ထင်မှတ်ရသော အခြေအနေကြောင့် အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေ ရှိသည်။ တာကိုဆွတ်ဘို နှလုံးကြွက်သားရောဂါ (Takotsubo cardiomyopathy) သို့မဟုတ် အသည်းကွဲရောဂါစု (Broken heart syndrome) ဆိုသည်မှာ စိတ်ဒဏ်ရာရစေသည့် လမ်းခွဲမှု သို့မဟုတ် ချစ်ရသူတစ်ဦး ကွယ်လွန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖိစီးမှုများကြောင့် ရင်ဘတ်၊ နှလုံး သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်ပိုင်းတို့တွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်မှုကို ခံစားရခြင်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။

အသည်းကွဲရောဂါစုသည် နှလုံးရုတ်တရက်ရပ်ဆိုင်းခြင်း (Heart attack) ၏ လက္ခဏာများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ၎င်းနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအရ ကွဲပြားခြားနားသည်။ အကြောင်းမှာ အဆိုပါ ဝေဒနာရှင်များသည် နှလုံးရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ အကြောင်းရင်း အလွန်နည်းပါးပြီး နှလုံးကြွက်သားများ အားနည်းမသွားမီအချိန်အထိ ကျန်းမာသန်စွမ်းနေခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။[၂၉] အချို့သော အာထရာဆောင်းဓာတ်မှန် (Echocardiograms) ပြသချက်များအရ အသည်းကွဲရောဂါစု ခံစားနေရသူများ၏ ဘယ်ဘက်နှလုံးအောက်ခန်း (Left ventricle) သည် ပုံမှန်အတိုင်း ကျုံ့ညှစ်နေသော်လည်း၊ စိတ်ဖိစီးမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် ပြောင်းပြန်ဖြစ်နေသော T wave များနှင့် ရှည်လျားသော Q-T ကြားကာလများကြောင့် နှလုံးကြွက်သား၏ အလယ်နှင့် အပေါ်ဘက် အစိတ်အပိုင်းများတွင် ကျုံ့ညှစ်မှုအား နည်းနေကြောင်း တွေ့ရသည်။[၃၀] သံလိုက်ဓာတ်မှန် (MRI) ပုံရိပ်များအရ အသည်းကွဲရောဂါစု ရှိသူများ၏ ပြန်လည်နာလန်ထူနှုန်းသည် နှလုံးရုတ်တရက်ရပ်ဆိုင်းခြင်း ခံစားရသူများထက် ပိုမိုမြန်ဆန်ပြီး နှစ်လအတွင်း နှလုံးပုံမှန်အခြေအနေသို့ အပြည့်အဝ ပြန်လည်ရောက်ရှိနိုင်ကြောင်း သိရသည်။[၂၉]

ပြန်ရည်ကျိတ်နှင့် ကိုယ်ခံအားစနစ် ချို့ယွင်းခြင်း

[ပြင်ဆင်ရန်]

စိုးရိမ်သောကလွန်ကဲခြင်းနှင့် စိတ်ကျဝေဒနာကို ပြင်းထန်စွာ ခံစားနေရသူများတွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖျားနာမှုများနှင့် နှလုံးရောဂါ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို ပိုမိုမြင့်မားစေသည့် ဇီဝကမ္မဗေဒနှင့် ဇီဝဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများကို တွေ့ရှိရသည်။ အိမ်ထောင်ကွာရှင်းပြတ်စဲထားသည့် အချို့သောသူများတွင် စိတ်ကျဝေဒနာ ခံစားရပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရောင်ရမ်းမှုဆိုင်ရာ ဆိုက်တိုကိုင်း (Inflammatory cytokines) များကြောင့် ကိုယ်ခံအားစနစ်များ ကျဆင်းပျက်စီးသွားတတ်သည်။[၃၁]

လူမှုယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အစဉ်အလာများနှင့် တင်စားချက်များ

[ပြင်ဆင်ရန်]

အသည်းကွဲခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးကြေကွဲခြင်း ဝေဒနာကို ကမ္ဘာဦးယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားရာ သမိုင်းဦးခေတ်ကတည်းကပင် လူသားတို့ ခံစားဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်း ဆူမားရီးယန်း (Sumerian) စကားပုံများတွင်[၃၂]

အာရုံခံစားမှုကို စိုးပိုင်သော အီနာနာနတ်ဘုရားမ (Inana) သည် ကျွန်ုပ်၏ ကြေကွဲနာကျင်နေသော နှလုံးသားထက်သို့ ကုသပေးမည့် ဆီမွှေးများ လောင်းထည့်ပေးပါစေသတည်း။

ဟု ညည်းတွားတင်စားခဲ့ကြသကဲ့သို့၊ ခရစ်တော်မပေါ်မီ ဘီစီ ၁၀၁၅ ခန့်က ရေးစပ်ခဲ့သည့် ခရစ်ယာန်သမ္မာကျမ်းစာ (ဆာလံကျမ်း ၆၉:၂၀) တွင်လည်း နှလုံးကြေကွဲခြင်းကို ဆိုးရွားသော စိတ်ဒဏ်ရာအဖြစ် ဤသို့ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။[၃၃]

နှုတ်သီးဖျား လှောင်ပြောင်ကဲ့ရဲ့မှုတို့သည် ကျွန်ုပ်၏နှလုံးသားကို ကြေကွဲစေကာ အားအင်ကုန်ခမ်းစေခဲ့ပြီ။ စာနာပေးမည့်သူကို ရှာဖွေခဲ့သော်လည်း တစ်ဦးမျှမရှိ၊ စိတ်သက်သာရာရအောင် နှစ်သိမ့်ပေးမည့်သူကိုလည်း ရှာမတွေ့ခဲ့ပါ။

ပါရှန်းကဗျာလောက၏ ပထမဆုံးသော မဟာပါရမီရှင် စာဆိုကြီး ရူဒါကီ (Rudaki) ကလည်း အသည်းကွဲဝေဒနာကို သဘာဝတရားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကာ - တမ်းပလိတ်:Poemquote ဟု စပ်ဆိုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာကျော်စာဆို ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား (William Shakespeare) ၏ အန်တိုနီနှင့် ကလီယိုပါထရာ (Antony and Cleopatra) ပြဇာတ်၌ သူငယ်ချင်းဖြစ်သူကို သစ္စာဖောက်မိ၍ နောင်တရကာ နှလုံးကြေကွဲ သေဆုံးသွားသည့် အီနိုဘာဘတ်စ် (Enobarbus) ၏ ဇာတ်ကောင်စရိုက်ကို ဖန်တီးခဲ့သကဲ့သို့၊ ရိုမီယိုနှင့် ဂျူးလိယက် (Romeo and Juliet) ပြဇာတ်တွင်လည်း မွန်တာဂူသခင်မ (Lady Montague) သည် သားဖြစ်သူ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခံရအပြီးတွင် သားလွမ်းနာဖြင့် နှလုံးကြေကွဲကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။[၃၄] အလားတူပင် မက္ကဆီကို ပန်းချီကျော် ဖရီဒါ ကာလို (Frida Kahlo) သည်လည်း သူမ၏ခင်ပွန်းနှင့် သူမ၏ညီမရင်းတို့ ဖောက်ပြန်ကြသည့်အခါ ခံစားရသော အသည်းကွဲဒဏ်ရာကို စာနာဖွယ်ရာ ၎င်း၏ ၁正၃၇ ခုနှစ်ကျော်ကြားလှသော Memory, the Heart (အမှတ်တရနှင့် နှလုံးသား) ပန်းချီကားတွင် ထင်ဟပ်ပုံဖော်ခဲ့သည်။

မြန်မာ့အယူအဆ၊ အာရှယဉ်ကျေးမှုနှင့် ၅၅၀ နိပါတ်တော်လာ တင်စားချက်များ

[ပြင်ဆင်ရန်]

မြန်မာ့လူမှုနယ်ပယ်နှင့် အာရှယဉ်ကျေးမှုတွင် အသည်းကွဲခြင်း၊ နှလုံးကြေကွဲခြင်းကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နှလုံးသား (Heart) ထက် စိတ်အခြေခံတည်ရာ "အသည်း" ဖြင့် တင်စားလေ့ရှိပြီး၊ ၎င်းခံစားချက်ကို သံယောဇဉ်ကြီးမားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် "အလွမ်းနာကျခြင်း" သို့မဟုတ် "နှလုံးကွဲခြင်း" (သောကပရိဒေဝမီး တောက်လောင်ခြင်း) အဖြစ် အလေးအနက် ထားရှိကြသည်။ သမိုင်းနှင့် စာပေတစ်လျှောက်တွင် အချစ်ကြီး၍ အမျက်ကြီးကာ ရင်ကွဲနာကျခြင်း၊ လွမ်းနာကျ၍ အသက်ဆုံးရှုံးခြင်းတို့ကို ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံများဖြင့် ဆန်းစစ်လေ့ရှိသည်။

မြန်မာတို့ အစဉ်အလာတန်ဖိုးထားသော ဗုဒ္ဓဘာသာ ၅၅၀ နိပါတ်တော်လာ ဇာတ်ကွက်များတွင် ဤကဲ့သို့သော အသည်းကွဲ နှလုံးကြေကွဲမှု ဝေဒနာနှင့် ဆိုးကျိုးများကို လူသားတို့ သံဝေဂရစေရန် အထင်အရှား ပြဆိုထားသည်။

  • ပုပ္ဖရတ္တဇာတ်တော် (ကသ္ဈကမင်းသားနှင့် ခန္ဓာကိုယ်ခွဲခွာရမှု) - နိပါတ်တော်လာ ကသ္ဈကမင်းသားသည် မိမိချစ်လှစွာသော ဇနီးသည်နှင့် ခွဲခွာရသည့်အခါ ပြင်းထန်သောအလွမ်းဝေဒနာ (အသည်းကွဲခြင်း) ကို မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်ကာ ရင်တွင်း၌ ပူဆွေးသောကမီးများ တောက်လောင်ပြီး သွေးအန်ကာ ကွယ်လွန်ခဲ့ရသည်။ ဤသည်မှာ ချစ်ခြင်းတရားကြောင့် ပြင်းထန်သော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုန်လှုပ်မှုသည် အသက်အန္တရာယ်အထိ ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်း ပြဆိုသည့် ရှေးဦးဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။
  • မဟာဇနက္ကဇာတ်တော် (မိဖုရားကြီး သီဝလိ၏ သောက) - မဟာဇနက္ကမင်းကြီး တောထွက်တော်မူသည့်အခါ မိဖုရားကြီး သီဝလိသည် ချစ်လှစွာသော ခင်ပွန်း၏ ခွဲခွာခြင်းဒဏ်ကို မခံစားနိုင်ဘဲ ရင်ဘတ်ကို လက်သီးဖြင့်ထုကာ ငိုကြွေးပူဆွေးခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အာရှယဉ်ကျေးမှုတွင် သံယောဇဉ် အဆိပ်အတောက်ကြောင့်ဖြစ်ရသည့် နှလုံးကြေကွဲမှုကို မြင်သာစေသော သရုပ်ဖော်ချက်ဖြစ်သည်။
  • မတ္တကုဏ္ဍလီဇာတ်တော် (သားလွမ်းနာကြောင့် ရင်ကွဲမတတ် ခံစားရခြင်း) - မတ္တကုဏ္ဍလီ လုလင်ငယ် ကွယ်လွန်သွားသည့်အခါ ဖခင်ဖြစ်သူ ပုဏ္ဏားကြီးသည် သားကိုလွမ်းဆွတ်ရသော သောကမီး တောက်လောင်ပြီး နေ့စဉ်နှင့်အမျှ သုသာန်သို့သွားကာ ငိုကြွေးခဲ့ရသည်။ ဤသို့ သွေးသားရင်းခြာ ဆုံးရှုံးရမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် စိတ်ဒဏ်ရာကို ဗုဒ္ဓစာပေတွင် "သောကစူးငြောင့်" (နှလုံးသားကို ထိုးစိုက်ထားသော မြှားတစ်စင်း) အဖြစ် ခိုင်းနှိုင်းတင်စားပြီး၊ တရားဓမ္မဖြင့်သာ ထိုမြှားကို နုတ်ပယ်နိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြထားသည်။

ထို့ကြောင့် မြန်မာ့အယူအဆနှင့် အာရှယဉ်ကျေးမှုနယ်ပယ်တွင် အသည်းကွဲခြင်းသည် သာမန်စိတ်ကူးယဉ် ခံစားချက်မျှသာ မဟုတ်ဘဲ၊ လောကဓံတရား၏ မမြဲခြင်းတရား (အနိစ္စ) နှင့် ချစ်အပ်သူနှင့် ခွဲခွာရခြင်း (ပိပ္ပယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော) ဟူသော သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကို ပြသနေသည့် ပြင်းထန်သော စိတ်နှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆင်းရဲဒုက္ခတစ်ရပ်အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။

ကိုးကား

[ပြင်ဆင်ရန်]
  1. 1 2 3 A Broken Heart can Really Hurt You။ BPDFamily.com။ 14 June 2014 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  2. 1 2 "Depression through the first year after the death of a spouse" (October 1991). American Journal of Psychiatry 148 (10): 1346–52. doi:10.1176/ajp.148.10.1346. PMID 1897615.
  3. 1 2 3 Goleman, Daniel. The Emotional Brain and Emotional Intelligence: New Insights. North Hampton, Mass, 2011.
  4. 1 2 Why Does Social Exclusion Hurt? The Relationship Between Social and Physical Pain။ Psychological Bulletin။ 8 April 2020 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 7 May 2012 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  5. 1 2 3 4 5 University of Michigan News Service 2011.
  6. 1 2 Scientific American Mind 2015.
  7. ↑ Eisenberger & Lieberman 2004, pp. 294-300.
  8. ↑ National Academy of Sciences 2011.
  9. 1 2 3 "Grief and bereavement: what psychiatrists need to know" (1 June 2009). World Psychiatry 8 (2): 67–74. doi:10.1002/j.2051-5545.2009.tb00217.x. PMID 19516922.
  10. ↑ Broom၊ Sarah M. (30 August 2004)။ "Milestones"။ Time။ 24 February 2009 တွင် မူရင်း အား မော်ကွန်းတင်ပြီး။
  11. ↑ Carll 2007, p. 111.
  12. ↑ Tennov, Dorothy. Love and Limerence: The Experience of Being in Love, Scarborough House (1998).
  13. ↑ Bowlby, John, Loss: Sadness and Depression; Attachment and Loss, III, Basic Books, 1982.
  14. ↑ Lewis, Helen Block. Shame and Guilt in Neurosis. Madison: International Universities Press, 1971.
  15. ↑ Staff Writer။ Bereavement And Grief။ HomeLifeCountry။ 9 June 2019 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 15 November 2012 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
  16. ↑ "Bereavement and depression: implications for diagnosis and treatment" (1 October 2008). Chemical Annals 38 (10): 655–661. doi:10.3928/00485713-20081001-01.
  17. ↑ Colin၊ Virginia A. (1996)။ Human Attachment။ Philadelphia: Temple University Press။ p. 340။
  18. ↑ Schore, Allan. Affect Regulation and Origin of Self: The Neurobiology of Emotional Development. Mahwah: Lawrence Erlbaum Associates, 1994, pp. 416-422
  19. ↑ Kohut၊ Heinz (1977)။ The Restoration of the Self။ New York: International Universities Press။
  20. ↑ Robertiello, Richard. Hold Them Very Close, Then Let Them Go. New York: Dial, 1975.
  21. 1 2 van der Kolk၊ Bessel A; McFarlane၊ Alexander C; Weisæth၊ Lars (1996)။ Traumatic Stress: The Effects of Overwhelming Experience on Mind, Body, and Society။ New York: Guilford Press။ ISBN 978-1-5723-0088-0။
  22. ↑ Seligman, Martin. Helplessness: On Depression, Development and Death. San Francisco: W. H. Freeman, 1975.
  23. ↑ Balint, Michael. The Basic Fault: Therapeutic Aspects of Regression. Evanston: North Western University Press, 1992.
  24. ↑ Winnecott, Donald W. "The Capacity to be Alone". In The Maturational Processes and the Facilitating Environment: Studies in the Theory of Emotional Development. Madison: International Universities Press, 1965; Robertiello Richard, Gagnier Terril T (1993). "Sado-masochism as a Defense Against Merging: Six Case Studies". Journal of Contemporary Psychotherapy 23 (3): 183–192. doi:10.1007/BF00945978.
  25. ↑ Tiffany Field, "Attachment as Psychobiological Attunement: Being on the Same Wavelength", in The Psychobiology of Attachment and Separation, pp. 445-448.
  26. ↑ "Effect of putative pheromones on the electrical activity of the human vomeronasal organ and olfactory epithelium" (October 1991). J Steroid Biochem Mol Biol 39 (4B): 573–82. doi:10.1016/0960-0760(91)90255-4. PMID 1892788.
  27. ↑ Pert, Candace B. Molecules of Emotion. New York: Scribner, 1997' and "Brain systems for the mediation of social separation-distress and social-reward. Evolutionary antecedents and neuropeptide intermediaries" (January 1997). Ann N Y Acad Sci 807 (1): 78–100. doi:10.1111/j.1749-6632.1997.tb51914.x. PMID 9071345. Bibcode: 1997NYASA.807...78P.
  28. ↑ Ainsworth, Mary D. S. "Attachments and Other Affectional Bonds Across the Life Cycle". In Attachments Across the Life Cycle. New York: Routledge, 1991; Horney, Karen Horney, K. The neurotic personality of our time. New York: W. W. Norton and Company (1937).
  29. 1 2 Mayo Clinic 2015.
  30. ↑ Lumb 2014, p. 51.
  31. ↑ Field 2012, pp. 382-387.
  32. ↑ Collection III at The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature
  33. ↑ "Why is Bible engagement down in the digital age? Bible Gateway's Rachel Barach shares some insight". Biblegateway. Retrieved 5 August 2015.
  34. ↑ "Romeo and Juliet, Act V Scene III". Shakespeare Literature. Retrieved 5 August 2015.

ပြင်ပလင့်ခ်များ

[ပြင်ဆင်ရန်]
"https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=အသည်းကွဲခြင်း&oldid=1040127" မှ ရယူရန်