ရေသူမ
 John William Waterhouse, 'ရေသူမတစ်ဦး' (၁၉၀၀). | |
| အုပ်စု | ဒဏ္ဍာရီလာ |
|---|---|
| အုပ်စုခွဲ | ရေနတ် |
| နိုင်ငံ | ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ |
ဒဏ္ဍာရီများအရ ရေသူမသည် အမျိုးသမီး လူသား၏ ဦးခေါင်း၊ ခန္ဓာကိုယ် အပေါ်ပိုင်း၊ နှင့် ငါး၏ အမြီးပိုင်း ပေါင်းစပ်ပါဝင်သော ရေနေ သတ္တဝါတစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။ ရေသူမများသည် ဥရောပ၊ လက်တင်အမေရိက၊ အာရှနှင့် အာဖရိက အပါအဝင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ယဉ်ကျေးမှုများစွာ၏ ရိုးရာ ဒဏ္ဍာရီများတွင် ပါဝင် ပေါ်ထွက်လျက်ရှိပါသည်။
ရေသူမများကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် မုန်တိုင်းများ၊ သင်္ဘောပျက်ခြင်းနှင့် ရေနစ်ခြင်းကဲ့သို့သော အန္တရာယ်ရှိသည့် အဖြစ်အပျက်များနှင့် ဆက်စပ်လေ့ ရှိပါသည်။အခြားသော ရိုးရာပုံပြင်များတွင် (သို့မဟုတ် တစ်ခါတစ်ရံ တူညီသော ရိုးရာပုံပြင်များအတွင်းမှာပင်) ရေသူမများသည် ကောင်းမြတ်သော သို့မဟုတ် အကျိုးကျေးဇူးပေးသော သတ္တဝါများအဖြစ် ပါဝင်နိုင်ပြီး၊ ကောင်းချီးမင်္ဂလာများကို ပေးသနားခြင်း သို့မဟုတ် လူသားများနှင့် ချစ်ကျွမ်းဝင်ခြင်းမျိုးများလည်း ရှိနိုင်ပါသည်။
ရေသူမ၏ အမျိုးသားနှင့် ညီမျှသော သတ္တဝါမှာ ရေသူထီး (Merman) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည်လည်း ဒဏ္ဍာရီနှင့် ဘွဲ့တံဆိပ် အမှတ်အသားများတွင် ရင်းနှီးသော ပုံရိပ်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ရေသူထီးများအကြောင်း ရိုးရာပုံပြင်များနှင့် မြင်တွေ့ရမှုများမှာ ရေသူမများထက် နည်းပါးသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ရေသူမများနှင့်အတူ တွဲဖက် တည်ရှိသည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ယူဆကြပါသည်။ အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး ရေနေလူသားများကို စုပေါင်း၍ Merfolk သို့မဟုတ် Merpeople ဟု တစ်ခါတစ်ရံ ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိပါသည်။
အနောက်တိုင်း၏ ရေသူမများအပေါ်ထားရှိသည့် လှပသော၊ ဖမ်းစားနိုင်သော အဆိုတော်များဟူသော အယူအဆသည် မူလက တစ်ဝက်ငှက်သဏ္ဌာန် ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ခရစ်ယာန်ခေတ်တွင် တစ်ဝက်ငါးသဏ္ဌာန်အဖြစ် ပုံဖော်လာခဲ့သော ဂရိဒဏ္ဍာရီမှ ဆိုင်းရင်း (sirens) များ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။သမိုင်းဝင် မှတ်တမ်းများ: ခရစ်စတိုဖာ ကိုလံဘတ်စ် (Christopher Columbus) သည် ကာရစ်ဘီယံဒေသကို စူးစမ်းရှာဖွေစဉ်အတွင်း ရေသူမများကို မြင်တွေ့ခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့သည် မာနာတီး သို့မဟုတ် အလားတူ ရေနေ နို့တိုက်သတ္တဝါများကို မြင်တွေ့ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ဒဏ္ဍာရီများပြင်ပတွင် ရေသူမများ တည်ရှိသည်ဟူသော သက်သေအထောက်အထား မရှိသော်လည်း၊ ရေသူမများကို မြင်တွေ့ရသည့် အစီရင်ခံစာများသည် ယနေ့ခေတ်အထိ ဆက်လက် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။
လွန်ခဲ့သည့် ရာစုနှစ်များအတွင်း ရေသူမများသည် ဟန်းစ် ခရစ်ရှန် အန်ဒါဆင် (Hans Christian Andersen) ရေးသားသည့် စာပေပုံပြင် "Little Mermaid" (၁၈၃၇) ကဲ့သို့သော အနုပညာနှင့် စာပေများတွင် လူကြိုက်များသော ခေါင်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပါသည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းတို့ကို အော်ပရာများ၊ ပန်းချီကားများ၊ စာအုပ်များ၊ ရုပ်ပြများ၊ ကာတွန်းများ၊ နှင့် တိုက်ရိုက်ရိုက်ကူးသော ရုပ်ရှင်များတွင် ပုံဖော်ခဲ့ကြပါသည်။
ဇာစ်မြစ်
[ပြင်ဆင်ရန်]
အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "mermaid" ကို အစောဆုံး သိရှိရသော မှတ်တမ်းသည် အလယ်ခေတ် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ (Middle English) စာပေ (ဥပမာ- Chaucer ၏ Nun's Priest's Tale, ခန့်မှန်း ၁၃၉၀ ခုနှစ်) မှ ဖြစ်ပါသည်။ ယင်းစကားလုံးသည် "mere" (ပင်လယ်) နှင့် "maid" (အပျိုစင်/အမျိုးသမီး) ဟူသော စကားလုံးနှစ်ခု ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
အသက်ပိုကြီးသော စကားလုံး: "†mermin" ဟူသော အင်္ဂလိပ်စကားလုံး (အဓိပ္ပာယ်မှာ 'siren သို့မဟုတ် mermaid') သည် "mermaid" ထက် ပိုမိုသက်တမ်းကြာသော်လည်း လက်ရှိတွင် အသုံးမပြုတော့သော စကားလုံး ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဟောင်း (Old English) မှ ဆင်းသက်လာပြီး męremęnen (męre 'ပင်လယ်' + męnen 'အမျိုးသမီးကျွန်' မှ) ဖြစ်ပါသည်။အစောဆုံး မှတ်တမ်း: mermin ဟူသော ဝေါဟာရကို အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် အထောက်အထားမှာ Corpus Glossary (ခန့်မှန်း ၇၂၅ ခုနှစ်) တွင် "siren" ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုထားသော mereminne အဖြစ် ဖြစ်ပါသည်။၎င်းနှင့် ဆက်စပ်သော ဂျာမန်ဘာသာဟောင်း (Old High German) ဝေါဟာရမှာ merimenni ဖြစ်ပြီး၊ ကျမ်းစာဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များမှ သိရှိရပါသည်။
အလယ်ခေတ် ဂျာမန်ဘာသာ (Middle High German) တွင် merminne ရှိပြီး၊ Rabenschlacht ကဲ့သို့သော မော်ကွန်းကဗျာများတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားကာ Wittich ၏ အဘွားကြီးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပါသည်။ ရှေးဟောင်း နော်စ် (Old Norse) ဘာသာတွင် ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်၍ marmennill နှင့် margmelli (ယခု marbendill, marmæle စသည်) ကဲ့သို့သော အမျိုးသားနာမ်များကိုလည်း တွေ့ရပါသည်။
"Merewif" (ပင်လယ် အမျိုးသမီး) အင်္ဂလိပ်ဘာသာဟောင်း ဝေါဟာရ: အင်္ဂလိပ်ဘာသာဟောင်းမှ męrewif သည်လည်း ဆက်စပ်သော ဝေါဟာရတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းကို ရေသူမအဖြစ် ရည်ညွှန်းခြင်းထက် ပင်လယ် ဘီလူးမ တစ်ကောင်ကို ရည်ညွှန်းသည့် ပုံစံဖြင့် တစ်ကြိမ်သာ ပေါ်ထွက်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ခြင်း မရှိပါ။ ၎င်း၏ အလယ်ခေတ် ဂျာမန်ဘာသာ ဆက်စပ်ဝေါဟာရမှာ merwîp ဖြစ်ပြီး၊ Nibelungenlied ကဲ့သို့သော မော်ကွန်းကဗျာများတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားကာ "merwoman," "mermaid," "water sprite" စသည့် အဓိပ္ပာယ်များဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကြပါသည်။
ဇာစ်မြစ် နှင့် Siren များနှင့် ပေါင်းစည်းမှု
[ပြင်ဆင်ရန်]Siren ၏ လွှမ်းမိုးမှု: ရှေးခေတ် ဂရိ ဒဏ္ဍာရီလာ Siren များသည် အလယ်ခေတ်ကာလအတွင်း ရေသူမများနှင့် ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ပါသည်။ ဥရောပရှိ Romance ဘာသာစကားအချို့သည် ယခုတိုင်အောင်ပင် mermaid ကို ရည်ညွှန်းရာ၌ siren ၏ ဆက်စပ်ဝေါဟာရများကို အသုံးပြုနေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။ (ဥပမာ- ပြင်သစ်ဘာသာ sirène၊ စပိန်နှင့် အီတလီဘာသာ sirena)
Siren များ
ဂရိခေတ် အစောပိုင်းတွင် Siren များကို လူ့ဦးခေါင်းနှင့် ငှက်သဏ္ဌာန်ဖြင့် စိတ်ကူးထားသော်လည်း ဂန္ထဝင်ခေတ်တွင် ဂရိလူမျိုးများက Siren များကို တစ်ခါတစ်ရံ ငါးတစ်ဝက်သဏ္ဌာန်အဖြစ် အနုပညာလက်ရာများတွင် ပုံဖော်ခဲ့ကြပါသည်။
© Bodleian Libraries, University of Oxford
ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းလဲခြင်း
အလယ်ခေတ်ကာလအတွင်း ဆိုင်းရင်း (Siren) များသည် ငါးတစ်ဝက်ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပိုမို လူကြိုက်များလာခဲ့ပါသည်။ ဟိုးမား (Homer) မှ ဖော်ပြခဲ့သော ဆိုင်းရင်းများ၏ ချိုမြိန်သော အသံဖြင့် ဆွဲဆောင်ဖြားယောင်းခြင်းကဲ့သို့သော ဂန္ထဝင် စရိုက်လက္ခဏာများကိုလည်း ရေသူမများထံသို့ မကြာခဏ လွှဲပြောင်းခဲ့ကြပါသည်။
စာပေဆိုင်ရာ အထောက်အထားများ
ဆိုင်းရင်းကို ငါးမြီးပါသော သတ္တဝါအဖြစ် ပထမဆုံး ဖော်ပြထားသည့် စာသားမှာ "Liber Monstrorum de diversis generibus" (၇ ရာစုနှစ်မှ ၈ ရာစုနှစ် အလယ်) ဖြစ်သည်။ ထိုကျမ်းက ဆိုင်းရင်းများကို "ပင်လယ်မိန်းကလေးများ" (marinae pullae) အဖြစ် ဖော်ပြပြီး၊ သူတို့၏ လှပသော ခန္ဓာကိုယ်နှင့် သာယာနာပျော်ဖွယ် အသံသည် သင်္ဘောသားများကို ဆွဲဆောင်နိုင်ကြောင်း၊ သို့သော် လူ့ဦးခေါင်းနှင့် ကိုယ်ထည်အောက်ပိုင်းတွင် ငါး၏ အကြေးခွံရှိသော အမြီးဖြင့် ပင်လယ်တွင် ကူးခတ်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ရှေးဟောင်း ဂျာမန်ကျမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည့် Physiologus (၁၁ ရာစုနှစ်) တွင်လည်း "ဆိုင်းရင်းများသည် ရေသူမများဖြစ်သည်" (Sirêne sínt méremanniu) ဟု ဆိုလိုသည့် အဓိပ္ပာယ်များ ပါဝင်နေနိုင်သည်။ အလယ်ခေတ် အင်္ဂလိပ် စာအုပ် (Bestiary) (၁၃ ရာစုနှစ် အလယ်) တွင် ဆိုင်းရင်းကို ရေသူမ (mereman) ဟု ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ရည်ညွှန်းပြီး၊ သူတို့တွင် အပျိုစင်၏ ကိုယ်ထည်နှင့် ရင်သား ပါရှိသော်လည်း ချက်အောက်ပိုင်းမှစ၍ ရေယက်များ ပါသည့် ငါးကိုယ်ထည်ဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။
ပုံဖော်မှုဆိုင်ရာ အထောက်အထားများ
၉ ရာစုနှစ်တွင် ပြင်သစ်၌ ထုတ်လုပ်ခဲ့သော Physiologus ပုံတစ်ပုံတွင် စာသားက ငှက်သဏ္ဌာန်ဟု ဖော်ပြသော်လည်း ဆိုင်းရင်းကို "အမျိုးသမီး-ငါး" သို့မဟုတ် ရေသူမ ပုံစံဖြင့် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ Bodleian bestiary (၁၂၂၀-၁၂၂၂) ကလည်း စာသားတွင် တောင်ပံပါသော ငှက်ဟု နှိုင်းယှဉ်ထားသော်လည်း ငါးအမြီးပါသော ရေသူမပုံစံ ဆိုင်းရင်းအုပ်စုကို ပုံဆွဲဖော်ပြခဲ့သည်။ ဒုတိယမျိုးဆက် လက်တင် ဘက်စတီယာရီများတွင် ဆိုင်းရင်းကို စစ်မှန်သော ရေသူမပုံစံအဖြစ် ပုံမှန် ပုံဖော်လာခဲ့ပါသည်။
မှန်နှင့် ဘီး (ခေါင်းဖြီး)
မှန်နှင့် ဘီးတို့ကို ကိုင်ဆောင်ထားသော ဆိုင်းရင်း ပုံများသည် အလယ်ခေတ် စာအုပ်များတွင် မကြာခဏ တွေ့ရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ရေသူမ-ဆိုင်းရင်း၏ မပြောင်းလဲသော သင်္ကေတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာရေးအရ ကိုယ်ကျင့်တရား သင်ခန်းစာ ပေးသည့် ရည်ရွယ်ချက်များတွင် ရေသူမ၏ မှန်နှင့် ဘီးကို မာနမထောင်လွှားသင့်သည့် သင်္ကေတ (Symbol of Vanity) အဖြစ် မှတ်ယူခဲ့ကြသည်။
အခြား ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ ပုံရိပ်များနှင့် ဆက်နွှယ်မှု
ဆိုင်းရင်းများအနီးတွင် နေထိုင်ကြသော Scylla နှင့် Charybdis တို့သည်လည်း အမျိုးသမီး ပင်လယ်ဘီလူးများဖြစ်ကြပြီး ငါးကဲ့သို့သော အသွင်အပြင်များ ရှိခဲ့ကြသည်။ ဂန္ထဝင် စာရေးဆရာအချို့က ဆိုင်းရင်းများ၏ ဖြားယောင်းဆွဲဆောင်မှုကို Scylla ၏ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပြသခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် ဆိုင်းရင်းများ နေထိုင်ရာ နယ်မြေအနီးတွင်ပင် နေထိုင်ကြသည်။ ဘီစီ ၆ ရာစုမတိုင်မီက အီထရပ်စကန် (Etruscan) အနုပညာတွင် Scylla ကို အမြီးနှစ်ခွပါသော ရေသူမ ကဲ့သို့သော သတ္တဝါအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။ ဤပုံစံသည် ရှေးခေတ်မှ ခေတ်သစ်အထိ ပုံဖော်ကြသော အမြီးနှစ်ခွပါ ရေသူမများ၏ ပုံရိပ်နှင့် ဆက်စပ်နေပြီး၊ နောင်တွင် ပေါ်ပေါက်လာသည့် Melusine ဇာတ်ကောင်နှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသည်။ အစောပိုင်း ဂရိအနုပညာ (ဘီစီ ၃ ရာစု) တွင် ဆိုင်းရင်းများကို ရေသူမ (Tritonesses) အဖြစ် တစ်ခါတစ်ရံ ပုံဖော်ခဲ့ခြင်းမှာ ဆိုင်းရင်း ဒဏ္ဍာရီနှင့် Scylla/Charybdis ဒဏ္ဍာရီတို့ ရောနှော ပေါင်းစပ်သွားခြင်းကြောင့်ဟု ရှင်းပြနိုင်သည်။
Oceanids၊ Nereids နှင့် Naiads တို့သည် ဒဏ္ဍာရီလာ အမျိုးသမီး ရေနတ်သမီးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ငါးအမြီးဖြင့် ပုံဖော်ခြင်း မရှိကြပါ။ Jane Ellen Harrison (၁၈၈၂) ကဲ့သို့သော သုတေသီများက ဂရိနှင့် ရောမဒဏ္ဍာရီလာ ရေသူမ သို့မဟုတ် ရေသူထီးမ ပုံရိပ်များသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ဖိုနီးရှား (Phoenician) သင်္ဘောသားများမှတစ်ဆင့် ကူးစက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု သုံးသပ်ခဲ့သည်။
ဂရိနတ်ဘုရား Triton မှာ ခြေထောက်အစား ငါးအမြီးနှစ်ခွ ပါရှိပြီး၊ Glaucus အမည်ရှိ ဟောကိန်းထုတ်တတ်သော ပင်လယ်နတ်ဘုရားကိုလည်း ငါးအမြီးဖြင့် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။
Dorothy Dinnerstein ၏ အဆိုအရ၊ ရေသူမ နှင့် Minotaur ကဲ့သို့သော လူနှင့် တိရစ္ဆာန် ပေါင်းစပ်ထားသော သတ္တဝါများသည် ရှေးဟောင်းလူမျိုးများ၏ ပေါ်ပေါက်လာသော နားလည်မှုကို ဖော်ပြနေသည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုနားလည်မှုမှာ-
"လူသားများသည် အခြားသော ကမ္ဘာ့တိရစ္ဆာန်များနှင့် တစ်ခုတည်းသော အရာလည်းဖြစ်သကဲ့သို့၊ ကွဲပြားသော အရာလည်း ဖြစ်နေပါသည်။ ဤအဆက်မပြတ်မှုများ (Continuities) နှင့် ကွဲပြားခြားနားမှုများ (Differences) တို့တွင် ကမ္ဘာပေါ်၌ စိမ်းသက်သော ခံစားမှု နှင့် ဤနေရာ၌ အိမ်လိုခံစားရမည့် သော့ချက်တို့ နှစ်ခုလုံး တည်ရှိနေပါသည်။"
ရှေးဟောင်း အရှေ့အလယ်ပိုင်း ဒဏ္ဍာရီ
ဘေဘီလိုးနီးယန်းခေတ်ဟောင်းမှ မက်ဆိုပိုတေးမီးယား အနုပညာတွင် လူ၏ ကိုယ်အပေါ်ပိုင်းနှင့် ငါး၏ အမြီးပါဝင်သော ပုံရိပ်များ ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။ ဤပုံများသည် များသောအားဖြင့် ရေသူထီးများ (mermen) (Kulullû) ဖြစ်ကြသော်လည်း၊ ရေသူမများ (Kuliltu - "ငါးအမျိုးသမီး") လည်း ရံဖန်ရံခါ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နီယို-အာရှုရိ အနုပညာတွင် ၎င်းတို့ကို ကာကွယ်ပေးသော ပုံရိပ်များအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပါသည်။
ဆီးရီးယား ရေသူမ နတ်ဘုရားမ
ဂရိနှင့် ရောမ စာရေးဆရာများက ဒေကာတို (Derceto) သို့မဟုတ် အတ္တဂါတစ်စ် (Atargatis) ဟု ခေါ်ဆိုသည့် ရေသူမကဲ့သို့သော နတ်ဘုရားမကို အက်ရှ်ကယ်လွန် (Ashkelon) အရပ်တွင် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ဘီစီ ၁ ရာစုနှစ်တွင် ဒိုင်အိုဒိုရပ်စ် စစ်ကူလပ်စ် (Diodorus Siculus) မှ ပြန်လည်ပြောပြခဲ့သော ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုတွင် ဒေကာတိုသည် ဖောက်ပြန်မှုတစ်ခုမှ ကလေးတစ်ဦးကို မွေးဖွားခဲ့သည်။သူမသည် ရှက်ရွံ့သောကြောင့် ထိုကလေးကို သဲကန္တာရထဲ စွန့်ပစ်ကာ ရေကန်တစ်ခုတွင် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ရေနစ်သေကြောင်း ကြံစည်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူမသည် လူဦးခေါင်းနှင့် ငါးကိုယ်ထည်ပါသော သတ္တဝါအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ စွန့်ပစ်ခံရသော ထိုကလေးငယ် ဆယ်မီရာမစ် (Semiramis) ကို ခိုများက အစာကျွေးခဲ့ပြီး အသက်ရှင်ခဲ့ရာ နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်မ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂ ရာစုနှစ်တွင် လူရှန် (Lucian) သည် ဖိုနီးရှားမှ ဒေကာတို နတ်ဘုရားမ၏ ရုပ်တုကို မြင်တွေ့ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုရုပ်တုသည် အမျိုးသမီး ခန္ဓာကိုယ် အပေါ်ပိုင်းနှင့် ငါးအမြီး ပါရှိသည်။ သို့သော် သူမ၏ မြင့်မြတ်သော မြို့တော် (Hierapolis Bambyce) တွင်ရှိသော ကြီးကျယ်ခမ်းနားသည့် ရုပ်တုသည်မူ လုံးဝ လူ့သဏ္ဌာန်ဖြင့်သာ ရှိနေသည်ကို သူ သတိပြုမိခဲ့သည်။
ဒဏ္ဍာရီတွင် ဆယ်မီရာမစ်၏ ပထမခင်ပွန်းသည် ဩနက်စ် (Onnes) ဟု အမည်ရသည်။ အချို့သော ပညာရှင်များက ဤအမည်ကို မက်ဆိုပိုတေးမီးယား၏ ရှေးကျသော ဒဏ္ဍာရီလာ အိုအန်နက်စ် (Oannes) နှင့် နှိုင်းယှဉ်ခဲ့ကြသည်။ အိုအန်နက်စ်သည် ကျူနီဖောင်း (cuneiform) စာသားများတွင် ငါးလူသားများအဖြစ် ဖော်ပြထားသည့် apkallu သို့မဟုတ် ဉာဏ်ပညာရှိ ခုနစ်ပါးထဲမှ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ် စာရေးဆရာ အာသာ ဝေါ (Arthur Waugh) က အိုအန်နက်စ်သည် ပင်လယ်နတ်ဘုရား Ea နှင့် အတူတူဖြစ်သည်ဟု နားလည်ခဲ့ပြီး၊ အိုအန်နက်စ်၌ ငါးအမြီးပါသော ဇနီး နှင့် သားစဉ်မြေးဆက်များ ရှိခဲ့ကြောင်း၊ ထိုသားစဉ်မြေးဆက်များမှတစ်ဆင့် အတ္တဂါတစ်စ် ကဲ့သို့သော နတ်ဘုရားမများ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြောင်း ယူဆချက် တင်ပြခဲ့သည်။
ရှင်းပြရန် ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်မှုများ
ဘီစီ ၅၄၆ မတိုင်မီက မိုင်လီရှန် (Milesian) ဒဿနိကပညာရှင် အနာဆီမန်ဒါ (Anaximander) က လူသားများသည် ရေနေတိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်မှ ဆင်းသက်လာခဲ့သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ ဤသီအိုရီ (တစ်ခါတစ်ရံ Aquatic Ape Theory ဟု ခေါ်သည်) အရ လူသားများသည် မွေးစ၌ ကလေးဘဝ အချိန်ကြာမြင့်ခြင်းကြောင့် ရေနေတိရစ္ဆာန် မဟုတ်ပါက ရှင်သန်နိုင်မည် မဟုတ်ကြောင်း ယူဆခဲ့သည်။
ရေသူမ ဒဏ္ဍာရီများ၏ မူလဇစ်မြစ်ကို သဘာဝအတိုင်း ရှင်းပြသည့် သီအိုရီများကမူ ရေသူမများသည် မာနတီ (manatees)၊ ဒူဂွန် (dugongs) သို့မဟုတ် ဖျံ (seals) များကို မြင်တွေ့ရခြင်းမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။နောက်ထပ် သီအိုရီတစ်ခုမှာ ရေသူမ ဒဏ္ဍာရီများသည် ရေမြှုပ်များ ရှာဖွေခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းများအတွက် ရေငုပ်လေ့ကျင့်ထားသော အမျိုးသမီးများ ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ရေထဲတွင် အချိန်များစွာ ကုန်ဆုံးခြင်းကြောင့် ထိုသို့ ပုံဖော်ခံရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဗြိတိန် စာရေးဆရာ William Bond က ထောက်ခံခဲ့သည်။
အလယ်ခေတ်စာပေ
[ပြင်ဆင်ရန်]ဂျာမန်စာပေမှ ရေသူမများ
-ed-Nibelungen_Not-p211-Hagen&merminnen.jpg)
-ed-Nibelungen_Not-p281-Hagen&meerweiber_Hadeburg&Sigelind.jpg)
နစ်ဘီလွန်ဂန်လီဒ်
Hagen von Tronje က ဒန်းညု မြစ် (Danube River) တွင် ရေချိုးနေသော ပရောဖက် ရေသူမနှစ်ဦး (Sigelinde နှင့် သူမ၏ မိထွေး Hadeburg) တို့နှင့် ရင်ဆိုင်တွေ့ဆုံခဲ့ပါသည်။ (Nibelungenlied, Âventiure 25)
Old Norse ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော Þiðreks saga တွင် ၎င်းတို့အား "ပင်လယ်အမျိုးသမီးများ" (sjókonar) ဟု ခေါ်ဆိုထားပါသည်။ ငန်းပျိုမ ပုံစံ (Swan Maiden Motif): Hagen သည် ထိုရေသူမများ၏ အဝတ်များကို ခိုးယူခဲ့သည့် ငန်းပျိုမ ဒဏ္ဍာရီပုံစံ ပါဝင်နေသည်။ သို့သော် Grimm က ၎င်းတို့အား ရေအထက်တွင် ပျံဝဲနေသည်ဟု ဖော်ပြထားသောကြောင့် ငန်းပျိုမများသာ ဖြစ်ရမည်ဟု ငြင်းခုံခဲ့ပါသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ဤအပိုင်းလေးသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဂျာမန်နယ်ပယ်၌ ပေါ်ပေါက်လာမည့် ရေနတ်သမီး (water-nix) ဒဏ္ဍာရီများနှင့် စာပေများ၏ "အခြေခံအုတ်မြစ်" ဖြစ်လာခဲ့သည်။
၎င်းတို့သည် Richard Wagner ၏ Das Rheingold အော်ပရာမှ ရိုင်းမြစ် သုံးဖော် ရေသူမများ (three Rhine maidens) ၏ မူလဇာစ်မြစ် ဖြစ်နိုင်သည်။ Wagner ၏ စိတ်ကူးအရ ၎င်းတို့သည် ငန်းပျိုမများ ဖြစ်သော်လည်း၊ Julius Schnorr von Carolsfeld ၏ သစ်သားပန်းပုများက ၎င်းတို့ကို သုံးဦးတွဲ ပုံဖော်ခဲ့ခြင်းကြောင့် အရေအတွက် ကိန်းဂဏန်းကို ရယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
Rabenschlacht (ရေဗန်နာ တိုက်ပွဲ)
Dietrich စက်ဝန်းမှ Rabenschlacht ("ရေဗန်နာ တိုက်ပွဲ"၊ ၁၃ ရာစု) ကဲ့သို့သော အခြား သူရဲကောင်း ကဗျာများတွင် အလယ်ခေတ် မြင့်သော ဂျာမန် ဘာသာဖြင့် "ရေသူမ" (mereminne) ကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို ရေသူမ (သို့မဟုတ် Undine) ၏ အမည်မှာ Wâchilt ဖြစ်ပြီး၊ သူမသည် သစ္စာဖောက် Wittich ၏ ဘိုးဘေး ဖြစ်သည်။ ဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်ချိန်တွင် Wâchilt က Wittich ကို သူမ၏ "ပင်လယ်အောက်မှ အိမ်" သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။
ဤအကြောင်းအရာကို နောက်ပိုင်း ပြုပြင်ရေးသားထားသော ဆွီဒင်ဘာသာ Ðiðriks saga (၁၅ ရာစု) ၏ အဆုံးသတ်အခန်းများတွင်သာ ဘာသာပြန်ဆို တွေ့ရှိရသည်။ ထိုဆွီဒင်ဘာသာပြန်တွင် ရေသူမ (undine) ကို Old Swedish ဘာသာဖြင့် haffru ဟု ပြန်ဆိုထားသည်။
ပုံမှန် Old Norse Þiðreks saga တွင် ထိုရေသူမကို "ပင်လယ်အမျိုးသမီး" (sjókona) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထို Saga တွင် မျိုးရိုးဇယားကို ဖော်ပြထားရာ- ပင်လယ်အမျိုးသမီးနှင့် စကင်ဒီနေးဗီးယားဘုရင် Villcinus တို့မှ ဧရာမ Vaði (Wade) ကို မွေးဖွားပြီး၊ ၎င်း၏ သားမှာ Velent (ပန်းပဲသမား Wayland) ဖြစ်သည်။ Velent ၏ သားမှာ Viðga Velentsson (Wittich) ဖြစ်ကာ သူသည် ဘုရင် Þiðrekr ၏ သူရဲကောင်း/အဖော် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ဤ Saga သည် နာမည်ကျော် ရေသူမျိုးနွယ်ကို ဒိန်းမတ်နိုင်ငံရှိ Sjælland (ဇီလန်) ကျွန်းနှင့် ဆက်စပ်ဖော်ပြသည့် ရှေးဦးကျမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ဆွီဒင် အဆုံးသတ်အပိုင်းတွင်မူ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ နေရာ (အီတလီမှ ဂျာမနီသို့) ကို ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး၊ ကယ်ဆယ်ခြင်းခံရသူ Viðga/Witige ကို Sjælland သို့ ခေါ်ဆောင်သွားသည်ဟု ဖော်ပြထားပါသည်။
"ဟယ်လို" Elena ခင်ဗျာ။ ဗြိတိန်၊ အိုင်ယာလန်နှင့် စကင်ဒီနေးဗီးယား ဒဏ္ဍာရီများတွင် ပါဝင်သော ရေသူမများ၏ အကြောင်းအရာများကို ပညာရှင်ဆန်သော မြန်မာဘာသာဖြင့် တင်ပြလိုက်ပါတယ်ခင်ဗျာ။
ဗြိတိန်နှင့် အိုင်ယာလန်၏ ရိုးရာပုံပြင်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]၁၀၇၈ ခုနှစ်ခန့်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော ဒါရမ်ရဲတိုက် (Durham Castle) ရှိ နော်မန် ဘုရားကျောင်းငယ်တွင် အင်္ဂလန်၌ ကျန်ရှိသော ရေသူမ၏ အစောဆုံး အနုပညာ ပုံဖော်မှု ဖြစ်နိုင်သည်ကို တွေ့ရပါသည်။ ၎င်းကို မူလ နော်မန်ကျောက်တိုင်များအနက်မှ တစ်ခု၏ တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူထားသော ကျောက်ထိပ်တွင် မြင်တွေ့နိုင်ပါသည်။
ဗြိတိန် ရိုးရာပုံပြင်များတွင် ရေသူမများသည် ကံဆိုးခြင်း နိမိတ်များအဖြစ် ပေါ်ပေါက်ပြီး၊ ဘေးအန္တရာယ်ကို ကြိုပြောခြင်းနှင့် ဘေးအန္တရာယ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း နှစ်မျိုးလုံးကို လုပ်ဆောင်နိုင်ပါသည်။ Sir Patrick Spens သီချင်း (Ballad) ၏ ပုံစံအမျိုးမျိုးတွင် ရေသူမသည် ကံကြမ္မာဆိုးနှင့် ကြုံမည့် သင်္ဘောများနှင့် စကားပြောဆိုသည်ကို ပုံဖော်ထားသည်။ အချို့ဗားရှင်းများတွင် ကမ်းကို မမြင်ရတော့ကြောင်း ပြောပြီး၊ အချို့တွင်မူ ကမ်းနှင့် နီးနေပြီဟု ပြောသော်လည်း သင်္ဘောသားများက ထိုစကားသည်လည်း သေခြင်းတရားကို ဆိုလိုကြောင်း နားလည်ကြသည်။ ရေသူမများသည် မုန်တိုင်းဒဏ် နီးကပ်လာခြင်း၏ လက္ခဏာလည်း ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ အချို့ကို ပေ ၂,၀၀၀ (၆၁၀ မီတာ) အထိ အရွယ်အစား ကြီးမားသော ဘီလူးများအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။
ဤသီချင်း(Child ballad No. 42) တို့တွင် ရေသူမသည် ဇာတ်လိုက်အား ဖြားယောင်းဆွဲဆောင်ပြီး သူ၏ ကံကြမ္မာဆိုးကို ကြိုပြောခဲ့သည်။ မူရင်း ပြီးပြည့်စုံသော ဗားရှင်းတွင် ထိုအမျိုးသားသည် ရေသူမကို ပယ်ချခဲ့ခြင်းအတွက် အပြစ်ပေးခံရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသော်လည်း၊ ယင်း၏ စကင်ဒီနေးဗီးယား ပုံစံတူများတွင် ရေသူမအစား Elf-အမျိုးသမီး သို့မဟုတ် Elf-ဘုရင်မ ပါဝင်သည်။ ဤသီချင်း (Child ballad 289) တွင် ရေသူမကို မြင်လိုက်ရခြင်းသည် သင်္ဘောပျက်စီးပြီး သေဆုံးမည့် မတော်တဆမှုကို ကြိုတင်နိမိတ်ပြသည်။
ရေသူမများသည် မြစ်များကိုဖြတ်၍ ရေချိုအိုင်များအထိ ကူးခတ်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ Laird of Lorntie ၏ ပုံပြင်တစ်ပုဒ်တွင်၊ သူသည် ရေနစ်နေသည်ဟု ထင်ရသော အမျိုးသမီးကို ကူညီရန် သွားသောအခါ၊ သူ၏ ကျွန်က ရေသူမဖြစ်ကြောင်း သတိပေးကာ ဆွဲထုတ်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ ရေသူမက သူ၏ကျွန် မပါလျှင် သတ်ပစ်မည်ဖြစ်ကြောင်း အော်ဟစ်ခဲ့သည်။ ရေသူမများသည် ရံဖန်ရံခါ အကျိုးပြုတတ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် လူသားများအား ရောဂါအချို့အတွက် ကုသနည်းများကို သင်ကြားပေးခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ ရေသူထီးများကို ရေသူမများထက် ပို၍ ရိုင်းစိုင်းပြီး ရုပ်ဆိုးသည်ဟု ဖော်ပြကြကာ၊ လူသားများကို စိတ်ဝင်စားမှု နည်းပါးသည်။
ဒဏ္ဍာရီအရ ရေသူမတစ်ဦးသည် Zennor ရွာသို့ လာရောက်ပြီး Matthew Trewhella အမည်ရှိ ဓမ္မသီချင်း သီဆိုသူ၏ သီဆိုသံကို နားထောင်လေ့ရှိသည်။ ထိုနှစ်ဦး ချစ်ကြိုက်ခဲ့ကြပြီး Matthew သည် ရေသူမနှင့်အတူ သူမ၏ အိမ်ဖြစ်သော Pendour Cove သို့ လိုက်ပါသွားခဲ့သည်။ ဤဒဏ္ဍာရီသည် Zennor ရှိ Saint Senara ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၏ သစ်သားခုံတွင် ထွင်းထုထားသော ၁၅ ရာစုမှ ရေသူမ ထွင်းထုမှုမှ ဆင်းသက်လာပါသည်။ ရေသူမများ၌ မသေနိုင်သော ဝိညာဉ် ရှိမရှိကို မေးခွန်းထုတ်သည့် ပုံပြင်များလည်း ရှိခဲ့ရာ၊ အဖြေမှာ မရှိဟူ၍ ဖြစ်သည်။
စကော့တလန် ဒဏ္ဍာရီတွင် Ceasg သည် ရေချို ရေသူမ ဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ အသုံးအနှုန်းမှလွဲ၍ ရိုးရာပုံပြင်များတွင် အနည်းငယ်သာ ကျန်ရှိတော့သည်။
မန်းကျွန်းမှ ben-varrey ဟု လူသိများသော ရေသူမများသည် အခြားဒေသများထက် လူသားများအပေါ် ပိုမို ကြင်နာမှု ရှိသည်ဟု ယူဆရသည်။ ပုံပြင်တစ်ပုဒ်တွင် ပိတ်မိနေသော ရေသူမကို ပင်လယ်ထဲ ပြန်ပို့ပေးခဲ့သည့် တံငါသည်အား ရတနာနေရာကို ပြောပြကာ ဆုချခဲ့သည်။
နောက်ပုံပြင်တစ်ပုဒ်တွင် ရေသူမလေးတစ်ဦးသည် လူ့ကလေးမလေးထံမှ အရုပ်ခိုးယူရာ မိခင်ဖြစ်သူ ရေသူမက ဆူပူကာ ပုလဲလည်ဆွဲ လက်ဆောင်ဖြင့် ပြန်ပို့ပေးခဲ့သည်။ ပန်းသီးများကို ပုံမှန် လက်ဆောင်ပေးသော တံငါမိသားစုကို ရေသူမက သာယာဝပြောမှုဖြင့် ဆုချခဲ့သည်။ အိုင်ယာလန် ရိုးရာပုံပြင်အရ Lí Ban သည် ရေသူမအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခြင်းခံရသော လူသားဖြစ်သည်။ နှစ်ပေါင်း သုံးရာကြာပြီးနောက် အိုင်ယာလန်သို့ ခရစ်ယာန်ဘာသာ ရောက်ရှိလာသောအခါ သူမအား နှစ်ခြင်းပေးခဲ့သည်။
စကင်ဒီနေးဗီးယား ရိုးရာပုံပြင်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]အဓိက အသုံးအနှုန်းများ
ရေသူမကို ဒိန်းမတ်နှင့် နော်ဝေ (Bokmål) ဘာသာတို့ဖြင့် havfrue ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ ရေသူထီးကို havmand ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းနှင့် ဆင်တူသော အိုင်စလန်ဒစ် စကားလုံးမှာ haffrú ဖြစ်သော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် hafmey ဟူသော စကားလုံးကို အသုံးများသည်။ ဆွီဒင် ဘာသာဖြင့် havsfru ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ အခြားစကားလုံးများဖြစ်သည့် sjöjungfru သို့မဟုတ် sjörå ('ပင်လယ်နတ်သမီး') စသည်ဖြင့်လည်း သုံးနှုန်းသည်။
ဒိန်းမတ် ဘိရှော့ Pontoppidan (၁၇၅၃) က Havfrue နှင့် သူမ၏ အဖော် Havmand တို့ကို ပင်လယ်မြောက် (North Sea) တွင် နေထိုင်သော သတ္တဝါများ၏ မိတ်လိုက်သည့် အမနှင့် အဖိုအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ သားသမီးများကို marmæle (သို့မဟုတ် marmæte) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ သူသည် ဤသတ္တဝါများ တကယ်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်သော်လည်း၊ လူသားမဟုတ်သောကြောင့် Havmand (ရေသူထီး) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး ပင်လယ်မျောက် (sea-ape) (ဒိန်းမတ်: hav-abe) ကဲ့သို့သော စကားလုံးများကို သုံးသင့်သည်ဟု အငြင်းပွားခဲ့သည်။
margýgur သို့မဟုတ် havgýgur ဟူသော စကားလုံးများကို ယနေ့ခေတ် အိုင်စလန် ဒေသခံများက ရေသူမ၏ အခြားအမည်များအဖြစ် သုံးစွဲနေသေးသည်။ မော်မင်းနစ် (Marmennill) ၏ နောက်ပိုင်းပုံစံဖြစ်သည့် marbendill လည်း ရှိသည်။ စကင်ဒီနေးဗီးယား၏ လှပသော havfrue သည် ကြင်နာသည် သို့မဟုတ် မကောင်းဆိုးဝါး ဖြစ်နိုင်သည် (ဥပမာ- လူ့အမျိုးသမီးငယ်များကို ပြန်ပေးဆွဲသည့် ဒဏ္ဍာရီများ)။ ၎င်းအား ထိခိုက်နစ်နာအောင် ပြုလုပ်ပါက လက်စားချေတတ်သည်။ ဥပမာ- သင်္ဘောသားတစ်ဦးက ရေသူမ၏ လက်ကို ဖြတ်တောက်လိုက်ရာ ထိုရေသူမသည် မုန်တိုင်းကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး မိုက်မဲသော သင်္ဘောသားကို ရေနစ်သေလုနီးပါး ဖြစ်စေခဲ့သည်။
နိမိတ်၊ ပရောဖက်ပြုခြင်းနှင့် ဉာဏ်ပညာ'
မုန်တိုင်းနိမိတ်: ရေသူမများကို မြင်တွေ့ရခြင်း သို့မဟုတ် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ကိုယ်တိုင်က မုန်တိုင်း သို့မဟုတ် ရာသီဥတုဆိုးရွားခြင်းကို ကြိုတင်နိမိတ်ပြသည်။
ကြိုတင်ပြောကြားခြင်း: စကင်ဒီနေးဗီးယား ရေသူမကို ပရောဖက်ပြုနိုင်သည်ဟု ယူဆသည်။ "ရေသူမ၏ သတင်းစကား" (The Mermaid's Message, ML 4060) ပုံပြင်ပုံစံအရ ရေသူမသည် ဉာဏ်ပညာကို မျှဝေသည်။ ဥပမာ- တံငါသည်တစ်ဦးသည် ရေသူမကို မေးခွန်းသုံးခု မေးခွင့်ရသည့်အခါ လှောင်တိုက်အတွက် အသင့်တော်ဆုံး ပစ္စည်းကို မေးသည်။ ရေသူမက နွားသားရေဟု ဖြေကြားပြီး၊ ပို၍ အကျိုးရှိမည့် ရေကို ဘီယာဖြစ်အောင် ပြုလုပ်နည်းကို အဘယ်ကြောင့် မမေးသလဲဟု ပြန်ပြောခဲ့သည်။
ပြန်ပေးဆွဲသူ ရေသူမျိုးနွယ်
အမျိုးသမီးများကို ပြန်ပေးဆွဲခြင်း: ဆွီဒင် သီချင်း "Hafsfrun" တွင် ရေသူမတစ်ဦးသည် လူ့အမျိုးသမီးငယ်တစ်ဦးကို အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ပြန်ပေးဆွဲသွားခဲ့သည်။ ထိုမိန်းကလေး၏ အစ်ကိုက လာရောက် ကယ်တင်သောအခါ၊ ရေသူမက သူမကို သစ္စာဖောက်မည်ဆိုပါက လည်ပင်းကို ရိုက်ချိုးမိမည်ဟု ကြိမ်းဝါးခဲ့သည်။
ရေသူထီး: ရိုးရာပုံပြင်အရ ဆွီဒင် ရေသူထီး Hafsman[nen] သည် လူသားအမျိုးသမီးကို ခိုးယူကာ သူ၏ ဇနီးအဖြစ် သိမ်းပိုက်လေ့ရှိသည်။
Marmaele
ပင်လယ်စကားပြောသူများ: ရေသူမ (havfrue) နှင့် ရေသူထီး (havmand) တို့မှ မွေးဖွားသော သားသမီးများကို marmæler (တစ်ဦးချင်း: marmæle၊ "ပင်လယ်စကားပြောသူ") ဟု ခေါ်သည်။ တံငါသည်များက အနာဂတ်ကို ကြိုသိရန်အတွက် ၎င်းတို့ကို တစ်ခါတစ်ရံ အိမ်သို့ ခေါ်ဆောင်လာတတ်သည်။
အချိန်ကန့်သတ်ချက်: ရှေးကျသော မှတ်တမ်းများအရ နော်ဝေ တံငါသည်များသည် ဖမ်းမိသော marmæle ကို အိမ်သို့ ခေါ်လာနိုင်သော်လည်း၊ ၎င်းတို့ တွေ့ရှိရာ ပင်လယ်သို့ ၂၄ နာရီထက် ပို၍ မထားဘဲ ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့ရသည်။
"ဟယ်လို" Elena ခင်ဗျာ။ Margýgr အပါအဝင် အလယ်ခေတ်နှင့် ဥရောပ ရိုးရာပုံပြင်များမှ ရေသူမများ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဒဏ္ဍာရီများကို ပညာရှင်ဆန်သော မြန်မာဘာသာဖြင့် တင်ပြလိုက်ပါတယ်ခင်ဗျာ။
Margýgr (ပင်လယ် ဘီလူးမ)
.jpg)
Jón Árnason သည် margýgur ကို ဆံပင်ဝါသော အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ ခါးအောက်ပိုင်းတွင် ငါးပုံသဏ္ဌာန်ရှိကာ၊ ပေါ့ဆသော သင်္ဘောသားများကို ပင်လယ်နက်ထဲသို့ ဆွဲချလေ့ရှိသည်။ သို့သော် margygr သည် စာသားအရ "ပင်လယ်-ထရိုးလ်" (mer-troll) သို့မဟုတ် "ပင်လယ် ဘီလူးမ" (sea monster)၊ "ပင်လယ် ဘီလူးကြီး" (sea-ogress) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ အလယ်ခေတ် ရိုးရာဓလေ့တွင် ပို၍ ဘီလူးဆန်သည့် သတ္တဝါအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။
စိန့် အိုလဖ် (Saga of St. Olaf) ၏ ဗားရှင်းတစ်ခုအရ ဘုရင်သည် margygr တစ်ကောင်နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ၎င်း၏ သီဆိုသံသည် သင်္ဘောသားများကို အိပ်မွေ့ချကာ ရေနစ်သေဆုံးစေပြီး၊ ၎င်း၏ အသံကျယ်ကျယ် အော်ဟစ်သံက လူများကို ရူးသွပ်စေသည်။ သူမ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာကို ဖော်ပြရာတွင်- "သူမ၌ မြင်းနှင့်တူသော ဦးခေါင်း၊ နားရွက်များ မတ်နေခြင်းနှင့် နှာခေါင်းပေါက်များ ကျယ်နေခြင်း၊ ကြီးမားသော မျက်လုံးစိမ်းများနှင့် ကြောက်မက်ဖွယ် မေးရိုးများ ပါရှိသည်။ သူမ၌ မြင်း၏ ပခုံးနှင့် ရှေ့လက်များ ပါရှိသော်လည်း၊ နောက်ဘက်တွင်မူ မြွေနှင့် တူသည်" ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤ margygr သည် ဖျံ ကဲ့သို့ အမွေးထူခြင်းနှင့် မီးခိုးရောင် ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်။
အနောက်ဥရောပ ရိုးရာပုံပြင်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]
မဲလူစိုင်းသည် ဥရောပ ရိုးရာပုံပြင်များမှ ရေသူမနှင့်တူသော ဇာတ်ကောင် ဖြစ်ပြီး၊ ခါးအောက်ပိုင်းမှစ၍ မြွေ ပုံသဏ္ဌာန်သို့ ပြောင်းလဲသွားစေရန် ကျိန်စာတိုက်ခံရသူ ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်း ပုံဖော်မှုများတွင် ဤပုံစံကို တစ်ခါတစ်ရံ ငါးအမြီးဖြင့် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် သူမ၏ အမည်သည် လက်နက်တံဆိပ် အဖြစ် အသုံးပြုသော အမြီးနှစ်ခွပါ ရေသူမ၏ ပုံရိပ်နှင့် ဆက်စပ်သွားခဲ့သည်။
Alchemist ဖြစ်သူ Paracelsus ၏ ကျမ်း (၁၅၆၆) သည် ရေဒြပ်စင် နတ်သမီး (water elemental သို့မဟုတ် water sprite) သည် လူသားတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခြင်းဖြင့် မသေနိုင်သော ဝိညာဉ်ကို ရရှိနိုင်သည်ဟူသော အယူအဆကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် De la Motte Fouqué ၏ ဝတ္ထုတို Undine ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် နာမည်ကျော် စာပေရေသူမပုံပြင်ဖြစ်သည့် Hans Christian Andersen ၏ "The Little Mermaid" ကို ရေးသားဖြစ်စေခဲ့သည်။ရောမနက်စ် ခေတ် (Romanesque period) ကာလအတွင်း ရေသူမများကို ကာမဂုဏ် (lust) နှင့် မကြာခဏ ဆက်စပ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။
ဘိုင်ဇင်တိုင်းနှင့် အော့တိုမန် ဂရိ ရိုးရာပုံပြင်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]ဘိုင်ဇင်တိုင်း ဂရိတွင် ဆိုင်းရင်းကို ရေသူမကဲ့သို့သော သတ္တဝါအဖြစ်ရော၊ တစ်ဝက်ငှက်အဖြစ်ပါ ပုံဖော်သည့် သဘောတရားသည် အချိန်အတန်ကြာ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ၉ ရာစုနှစ်မှ Physiologus ဗားရှင်းတစ်ခုတွင် ဆိုင်းရင်း၏ ပုံဖော်မှုကို ရေသူမအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ ပုံဖော်လာခဲ့သော်လည်း၊ ၁၀ ရာစုနှစ် ဘိုင်ဇင်တိုင်း ဂရိ အဘိဓာန်ဖြစ်သော Suda ကမူ ငှက်နှင့်တူသော ဖော်ပြချက်ကိုသာ ဆက်လက် သုံးစွဲခဲ့သည်။
ခေတ်သစ် ဂရိဒဏ္ဍာရီတစ်ခုတွင် မဟာ အလက်ဇန္ဒား (Alexander the Great) ၏ ညီမတော် Thessalonike (သေသလောနိက) သည် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ရေသူမ (γοργόνα/gorgona) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားပြီး အေဂျန်ပင်လယ် (Aegean) တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သူမသည် တွေ့ဆုံသော သင်္ဘောသားများကို "ဘုရင် အလက်ဇန္ဒား အသက်ရှင်သေးသလား။" (Ζει ο Βασιλεύς Αλέξανδρος;) ဟူသော မေးခွန်းတစ်ခုတည်းသာ မေးမြန်းလေ့ရှိသည်။ မှန်ကန်သောအဖြေမှာ "သူ အသက်ရှင်ဆဲ၊ စိုးစံဆဲ၊ ကမ္ဘာကို အောင်နိုင်ဆဲ ဖြစ်ပါသည်" (Ζει και βασιλεύει και τον κόσμον κυριεύει) ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ဤအဖြေက သူမကို ကျေနပ်စေပြီး၊ ပင်လယ်ရေကို ငြိမ်သက်စေကာ သင်္ဘောကို နှုတ်ဆက်လေ့ရှိသည်။ အခြား မည်သည့်အဖြေမဆို သူမကို ဒေါသထွက်စေပြီး၊ ကြောက်မက်ဖွယ် မုန်တိုင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေကာ သင်္ဘောနှင့် သင်္ဘောသားအားလုံးကို သေစေခဲ့သည်။ ဤဒဏ္ဍာရီသည် အော့တိုမန် ဂရိခေတ်က စတင်ခဲ့သော Phylláda tou Megaléxandrou အမည်ရှိ အလက်ဇန္ဒား စွန့်စားခန်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ပထမဆုံး ၁၆၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
"ဟယ်လို" Elena ခင်ဗျာ။ အရှေ့ဥရောပ၊ တရုတ် နှင့် ကိုရီးယား ရိုးရာပုံပြင်များမှ ရေသူမျိုးနွယ်နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အကြောင်းအရာများကို ပညာရှင်ဆန်သော မြန်မာဘာသာဖြင့် တင်ပြလိုက်ပါတယ်ခင်ဗျာ။
အရှေ့ဥရောပ
[ပြင်ဆင်ရန်]
ရူဆာလ်ကာများသည် ဂရိဆိုင်းရင်းနှင့် နိုင်ယက်စ် (naiads) များ၏ ဆလားဗစ် ပုံစံတူများ ဖြစ်ကြပြီး၊ သင်္ဘောသားများကို ဖြားယောင်းကာ သေစေတတ်သည်။ ရူဆာလ်ကာများ၏ သဘောသဘာဝသည် ရိုးရာဓလေ့များအလိုက် ကွဲပြားသော်လည်း၊ လူမျိုးစု ပညာရှင် D.K. Zelenin ၏ အဆိုအရ ၎င်းတို့အားလုံးတွင် ဘုံအချက်တစ်ခုမှာ "မသန့်ရှင်းသော သေဆုံးသူများ၏ မငြိမ်မသက်သော ဝိညာဉ်များ" ဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အများအားဖြင့် လက်မထပ်မီတွင် လုပ်ကြံခံရခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သတ်သေခြင်းကဲ့သို့သော အကြမ်းဖက်မှု သို့မဟုတ် အချိန်မတန်မီ သေဆုံးခဲ့ကြသော အမျိုးသမီးငယ်များ၊ အထူးသဖြင့် ရေနစ်သေဆုံးခဲ့သူများ၏ ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။
ရူဆာလ်ကာများသည် ရေကန်များနှင့် မြစ်များတွင် နေထိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းတို့ကို လှပသော အမျိုးသမီးငယ်များအဖြစ် ပေါ်လာပြီး၊ ဖျော့တော့သော အစိမ်းရောင် ဆံပင်ရှည်နှင့် ဖျော့တော့သော အသားအရေတို့ ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ညမှောင်ပြီးနောက် လမင်းအောက်တွင် အတူတကွ ကခုန်ခြင်းနှင့် လူငယ်များကို အမည်ခေါ်ခြင်းတို့ဖြင့် ရေထဲသို့ ဆွဲဆောင်ကာ ရေနစ်သေစေသည်။ ရုရှား၊ ယူကရိန်းနှင့် ဘယ်လာရုစ်တို့တွင် ရူဆာလ်ကာများကို နှစ်လိုဖွယ်ကောင်းသောနှင့် သစ္စာဖောက်သော ဇာတ်ကောင်နှစ်မျိုးစလုံးအဖြစ် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။
ဆဒ်ကို (ရုရှား- Садко) သည် ရုရှား၏ နှုတ်သမိုင်း ကဗျာတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဇာတ်လိုက်ဖြစ်သူ ကုန်သည်နှင့် ဂူစလီ (gusli) တီးခတ်သူသည် ပင်လယ်ဘုရင် (Sea Tsar) ၏ ရေအောက် နန်းတော်တွင် အချိန်အတန်ကြာ နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏ သမီးတော် ချာနာဗာ (Chernava) နှင့် လက်ထပ်ပြီးမှသာ အိမ်သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။
မှုတ်သွင်းထားသော အနုပညာများ: ဤပုံပြင်သည် Alexei Tolstoy ၏ Sadko ကဗျာ၊ Nikolai Rimsky-Korsakov ၏ Sadko အော်ပရာ နှင့် Ilya Repin ၏ Sadko ပန်းချီကားများကဲ့သို့သော လက်ရာများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
တရုတ် ရိုးရာပုံပြင်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]ဘီစီ ၄ ရာစုမှ စတင်သော တရုတ် ပထဝီနှင့် ဒဏ္ဍာရီ ကျမ်းပေါင်းချုပ်ဖြစ်သည့် "Shanhaijing (တောင်နှင့် ပင်လယ်တို့၏ ဂန္ထဝင်)" တွင် Di လူမျိုး ဟုခေါ်သော ရေသူမျိုးနွယ်သည် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် နိုင်ငံကို ဖွဲ့စည်းနေထိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ဤရှေးဟောင်းကျမ်းတွင် လူ့ဦးခေါင်းပါသော ငါးအမျိုးအစားများစွာ (ဥပမာ- chiru သို့မဟုတ် "အနီရောင် ru ငါး") ပါဝင်ပြီး၊ လူနှင့်တူသော အရည်အသွေးများရှိသည့် သတ္တဝါများ (ဥပမာ- renyu (人魚) သို့မဟုတ် "လူသား-ငါး") လည်း ပါဝင်သည်။
"Qiawenji" ကျမ်းမှ ကိုးကားထားသော Taiping guangji ကျမ်းပေါင်းချုပ်တွင် "ပင်လယ် လူသား-ငါး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော hairenyu (海人魚) ၏ အကြောင်းကို ဖော်ပြထားသည်။ ၎င်း၏ အမ၌ လှပသော အမျိုးသမီးခေါင်း၊ မြင်းမြီးကဲ့သို့သော ဆံပင်နှင့် အကြေးခွံမပါသော ကျောက်စိမ်းကဲ့သို့ အဖြူရောင် အသားအရေ ရှိပြီး၊ အရောင်အမျိုးမျိုးရှိသော အမွေးနုများဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားကာ ခြေထောက်မပါပေ။
အဖိုနှင့် အမတို့သည် လူသားများကဲ့သို့ လိင်အင်္ဂါများ ရှိကြသောကြောင့် မုဆိုးမများနှင့် မုဆိုးဖိုများသည် ၎င်းတို့အား ရေကန်များတွင် မွေးမြူထားလေ့ရှိပြီး၊ ၎င်းသတ္တဝါများသည် လူသားများကဲ့သို့ ပုံမှန် လိင်ဆက်ဆံမှုကို လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။
ကိုရီးယားသို့ သံတမန်အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့သော Zha Dao (査道) ၏ သင်္ဘောမှ မြင်တွေ့ခဲ့ရသော renyu ("လူသား-ငါး") နှင့် ပတ်သက်သည့် တစ်ဆင့်စကားတစ်ခု ရှိပါသည်။ ထိုသတ္တဝါမတွင် ဖရိုဖရဲ ဆံပင်နှင့် တံတောင်ဆစ်အထိ ရှည်လျားသော နီမြန်းသည့် ဆံပင်ခွေ ရှိသည်။ Zha က သင်္ဘောသားများကို တုတ်များဖြင့် ဆွဲတင်ရန် အမိန့်ပေးသော်လည်း သူမ လွတ်မြောက်သွားခဲ့သည်။ Zha က သူမသည် လူသားများနှင့် လိင်ဆက်ဆံရာတွင် ကျွမ်းကျင်သော renyu ဖြစ်ပြီး၊ ပင်လယ်ထဲတွင် နေထိုင်သည့် လူသားတစ်မျိုး ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းပြခဲ့သည်။
ကိုရီးယား ရိုးရာပုံပြင်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]ကိုရီးယားနိုင်ငံသည် ပင်လယ်ဖြင့် သုံးဖက်ပတ်လည် ဝန်းရံနေသောကြောင့် ပင်လယ်အနီးရှိ ကျေးရွာများတွင် ရေသူမများနှင့် ပတ်သက်သော နက်နဲသည့် ပုံပြင်များ ရှိနေသည်။ ရေသူမများသည် လူသားများကဲ့သို့သော အသွင်အပြင်များ ရှိကြသည်။
Kim Dam Ryeong အမည်ရှိ မြို့စားတစ်ဦးသည် တံငါသည်တစ်ဦးထံမှ ဖမ်းမိထားသော ရေသူမ လေးဦးကို ကယ်တင်ခဲ့ကြောင်း Eou yadam (တရားမဝင် သမိုင်းမှတ်တမ်းများ) တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။
ဘူဆန်ရှိ ဒုန်ဂါဘက်ကျွန်း (Dongabaek Island) တွင် ဒဏ္ဍာရီလာ ရေအောက် ရေသူမနိုင်ငံမှ မင်းသမီး Hwang-ok ၏ ပုံပြင်တစ်ခု ရှိပြီး၊ ဤပုံပြင်သည် သမိုင်းဝင် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ Heo Hwang-ok ဇာတ်လမ်းကို အခြေခံထားသည်။
နောက်ထပ် ပုံပြင်တစ်ပုဒ်မှာ Sinjike အမည်ရှိသော ရေသူမအကြောင်း ဖြစ်ပြီး၊ သူမသည် Geomun ကျွန်းမှ ပင်လယ်ထဲသို့ ကျောက်ခဲများ ပစ်ပေါက်ခြင်းနှင့် သီချင်းဆိုခြင်းဖြင့် တံငါသည်များကို မုန်တိုင်းများကို ကြိုတင် သတိပေးခဲ့သည်။ ထိုကျွန်းနေ ဒေသခံများက သူမအား ပင်လယ်နတ်ဘုရားမအဖြစ် ယုံကြည်ကာ၊ ရာသီဥတုကို ကြိုတင်ဟောကိန်းထုတ်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဂျပန် ရိုးရာပုံပြင်
[ပြင်ဆင်ရန်]
ဂျပန်ဘာသာဖြင့် ၎င်းကို နင်းဂယို (Ningyo) (စာသားအရ "လူသား-ငါး") ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အဘိဓာန်တစ်ခု၏ အဆိုအရ နင်းဂယိုသည် "တစ်ဝက်အမျိုးသမီးနှင့် တစ်ဝက်ငါး" ပုံစံရှိသော ဒဏ္ဍာရီလာ သတ္တဝါကို မကြာခဏ ရည်ညွှန်းလေ့ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် အမျိုးသမီးချည်းသက်သက်မဟုတ်ဘဲ ရေသူထီးများလည်း ပါဝင်သည်။ အဘိဓာန်က တစ်ဝက်အမျိုးသမီး၊ တစ်ဝက်ငါး ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်ဟု ဖော်ပြသော်လည်း၊ ဤသတ္တဝါကို ငါးပုံစံ ကိုယ်ထည်တစ်ခုလုံးပေါ်တွင် လူ့အမျိုးသမီးခေါင်း ရှိသည့် သတ္တဝါအဖြစ် ပုံဖော်လေ့ရှိသည်။
နာမည်ကြီး နင်းဂယို ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုမှာ Yao bikuni (ရာအို ဘီကူနီ) အကြောင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် ရေသူမျိုးနွယ်၏ အသားကို စားသုံးမိရာမှ အံ့ဖွယ် သက်ရှည်ကျန်းမာမှုကို ရရှိခဲ့ပြီး ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အသက်ရှင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ၎င်းအသားသည် အမ၏ အသားဟုတ်မဟုတ်ကို ခွဲခြားရခက်ခဲသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသူ နှစ်ဦးက စာအုပ်တစ်အုပ်တွင် "ရေသူမ၏ အသား" ဟု ခေါ်ဆိုသော်လည်း၊ အခြားစာအုပ်တွင်မူ "လူမျက်နှာနှင့် ထူးဆန်းသော ငါး" သာ ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။
နင်းဂယိုကို Toriyama Sekien ၏ Hyakki Yagyō စီးရီးတွင် ထည့်သွင်းထားသောကြောင့် ယိုးခိုင် (yōkai) (သရဲ/ဘီလူး သတ္တဝါ) တစ်ကောင်အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ လိင်ကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရဘဲ "လူ့မျက်နှာနှင့် ငါးကိုယ်ထည်" ပါသော သတ္တဝါအဖြစ်သာ ဖော်ပြထားသည်။ သို့သော် Sekien ၏ နင်းဂယို ပုံမှာ အမှန်တကယ်တွင် အနောက်တရုတ်နိုင်ငံတွင် နေထိုင်သည့် လူသား-ငါး ဖြစ်သော Di လူမျိုး (Diren) ကို ဖော်ညွှန်းနေကြောင်း ပုံနှင့်တွဲလျက် စာသားက ဖော်ပြသည်။ ၎င်းတို့ကို "တောင်နှင့် ပင်လယ်တို့၏ ဂန္ထဝင်ကျမ်း (Classic of Mountains and Seas)" တွင် "နိမ့်ပါးသော လူမျိုး (Low People)" သို့မဟုတ် "Di လူမျိုး" အဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။
အိန္ဒိယ၊ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် ပိုလီနီးရှား ရိုးရာပုံပြင်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]
ဟိန္ဒူဘာသာတွင် သုဝဏ္ဏမစ္ဆာ (စာသားအရ "ရွှေရေသူမ") သည် ရာဝဏ (Ravana) ၏ သမီးတော် ဖြစ်ပြီး၊ ရာမာယန၏ ထိုင်းနှင့် အခြား အရှေ့တောင်အာရှ ဗားရှင်းများတွင် ပါဝင်သည်။ သူမသည် ဟနုမာန် (Hanuman) ၏ လင်္ကာသို့ တံတားတည်ဆောက်ရေး အစီအစဉ်များကို ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးစားသော ရေသူမ မင်းသမီးဖြစ်သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဟနုမာန်ကို ချစ်မိသွားခဲ့သည်။
ကမ္ဘောဒီးယားတွင် သူမကို ဆိုဗန္န မစ္ဆာ (Sovanna Maccha) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ပရိသတ်အကြိုက်ဆုံး ဇာတ်ကောင်ဖြစ်သည်။
အင်ဒိုနီးရှား
အင်ဒိုနီးရှား၊ ဂျာဗား ယဉ်ကျေးမှုတွင် Nyai Roro Kidul သည် ပင်လယ်နတ်ဘုရားမနှင့် တောင်ပိုင်းပင်လယ်များ၏ ဘုရင်မ ဖြစ်ပြီး၊ သူမသည် ဂျာဗား၏ တောင်ဘက်ကမ်းခြေတွင် နေထိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ သူမ၌ ပုံစံများစွာ ရှိပြီး၊ ရေသူမပုံစံဖြင့် ပေါ်လာသောအခါ Nyai Blorong ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
ဖိလစ်ပိုင်
တာဂါလော့ (Tagalog) ဘာသာစကားတွင် ရေသူမများကို sirena (အမျိုးသမီး) နှင့် siyokoy (အမျိုးသား) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ Pangasinense တို့တွင် Binalatongan ရေသူမသည် ပင်လယ်ဘုရင်မ ဖြစ်ပြီး၊ လူသား Maginoo Palasipas ကို လက်ထပ်ကာ လူသားမျိုးနွယ်ကို အုပ်စိုးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
Bicolano တို့တွင် ရေသူမများကို Magindara ဟု ရည်ညွှန်းပြီး၊ သူတို့၏ လှပသော အသံနှင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော သဘာဝကြောင့် လူသိများသည်။Cebu နှင့် Bohol ပြည်နယ်များမှ "ရေသူမ (Ang Kataw)" ရိုးရာပုံပြင်တွင်၊ Juan နှင့် Juana တို့၏သမီးကို ငါးဘုရင် (King of the Fishes) က ကလေး ၇ နှစ်အရွယ်တွင် ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် မိဘများသည် ငါးကိုယ်ထည်ပါရှိသော ဆံပင်နက်သည့် မာရီယာကို ပင်လယ်ကမ်းစပ်၌ ပြန်လည် မြင်တွေ့ခဲ့ကြသည်။
နယူးဇီလန်
ရေသူမများသည် မာအိုရီ (Māori) ဒဏ္ဍာရီ၏ ထင်ရှားသော ပုံပြင်တစ်ခုဖြစ်သည့် "Pania of the Reef" ၏ ဇာတ်ကောင်များ ဖြစ်ကြသည်။
အာဖရိက ရိုးရာပုံပြင်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]Mami Water (စာသားအရ "ရေ၏ မိခင်") သည် အနောက်၊ အလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း အာဖရိက၊ အပြင် ကာရစ်ဘီယံနှင့် အမေရိကားရှိ အာဖရိက အသိုင်းအဝိုင်းများတွင် ကိုးကွယ်ခံရသော ရေဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အများအားဖြင့် အမျိုးသမီးများ ဖြစ်သော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံ အမျိုးသားလည်း ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့ကို မာရ်နတ်သတ္တဝါများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး၊ အမျိုးသားများကို သေစေရန် ဆွဲဆောင်တတ်သည့် ကံကြမ္မာဆိုးဆောင်သော အမျိုးသမီးများ (femme fatales) ဖြစ်ကြသည်။
ဇင်ဘာဘွေမှ Shona လူမျိုးများအကြားတွင် njuzu သည် ရေသူမကဲ့သို့သော ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။
Jengu (ကင်မရွန်း): ကင်မရွန်းမှ jengu ကို တစ်ခါတစ်ရံ တစ်ဝက်အမျိုးသမီးနှင့် တစ်ဝက်ငါးအဖြစ် ပုံဖော်ကြသည်။
အာရေဗျ ရိုးရာပုံပြင်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]တစ်ထောင့်တစ်ည ပုံပြင်များ
ဤပုံပြင်စုတွင် "ပင်လယ်လူများ" ပါဝင်သော ပုံပြင်များစွာ ပါဝင်သည်။ ဥပမာ- "ပင်လယ်မှ မွေးဖွားသူ ဂျူလာနာ (Jullanâr the Sea-born) နှင့် သူမ၏သား ဘုရင် ဘဒ်ရ် ဘားစင်" တို့ ဖြစ်သည်။ အခြား ဒဏ္ဍာရီများမှ ရေသူမများ ပုံဖော်ပုံနှင့် မတူဘဲ၊ ဤပင်လယ်လူများသည် ရေအောက်တွင် အသက်ရှူနိုင်ခြင်းနှင့် နေထိုင်နိုင်ခြင်းတို့မှလွဲ၍ ကုန်းပေါ်ရှိ လူသားများနှင့် ခန္ဓာဗေဒအရ အတူတူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ကုန်းပေါ်ရှိ လူသားများနှင့် မျိုးပွားခြင်း ပြုလုပ်နိုင်ပြီး၊ ထိုပေါင်းစပ်မှုမှ မွေးဖွားလာသော ကလေးများသည် ရေအောက်တွင် နေထိုင်နိုင်စွမ်း ရှိသည်။ "တံငါသည် အဗ္ဗဒူလာနှင့် ရေသူထီး အဗ္ဗဒူလာ" ပုံပြင်တွင် ဇာတ်လိုက်ဖြစ်သူ တံငါသည် အဗ္ဗဒူလာသည် ရေအောက်တွင် အသက်ရှူနိုင်စွမ်း ရရှိကာ ကုန်းပေါ်ရှိ လူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့် ပြောင်းပြန်ဖြစ်နေသည့် ရေအောက် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုရေအောက် လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် ပိုက်ဆံနှင့် အဝတ်အထည် ကဲ့သို့သော အယူအဆများ မရှိသည့် ရှေးဦး ကွန်မြူနစ်ဝါဒ ပုံစံကို လိုက်နာသည်။
အမေရိကား ရိုးရာပုံပြင်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]ကာရစ်ဘီယံရှိ Neo-Taíno မျိုးနွယ်စုများက Aycayia ဟုခေါ်သော ရေသူမတစ်ဦးကို Jagua နတ်ဘုရားမနှင့် ဆက်စပ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ခေတ်သစ် ကာရစ်ဘီယံ ယဉ်ကျေးမှုတွင် ကျွန်ခံရသော အနောက်အာဖရိကန်များမှ တစ်ဆင့် ယူဆောင်လာသော Mami Water ၏ ပုံစံတူ ရေသူမများစွာ ရှိသည်။ ၎င်းတို့တွင် Suriname နှင့် Guyana မှ Watramama၊ Grenada မှ Mamadjo နှင့် Haiti မှ Erzulie စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ ဟေတီ၏ ဗော်ဒူး (Vodou) လိုအာ (loa) တစ်ဦးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသော Lasirèn (ပြင်သစ်လို "la siréne") သည် စည်းစိမ်ဥစ္စာ၊ အလှအပနှင့် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို ကိုယ်စားပြုသော်လည်း သေဆုံးနိုင်ခြေကိုလည်း ကိုယ်စားပြုသည်။
Iara နှင့် Ipupiara
ဘရာဇီး ရိုးရာပုံပြင်တွင် iara (သို့မဟုတ် mãe-d'agua - "ရေ၏ သခင်မ/မိခင်") သည် တံငါသည်များ သားကောင်ဖြစ်တတ်သော ရေနေအလှပဂေး ဖြစ်သည်။၁၈ ရာစု မှတ်တမ်းများအရ သူမသည် ဆံပင်ရှည်သော အမျိုးသမီးဖြစ်ပြီး ညဘက်တွင် အမျိုးသားများကို မှော်ဆန်စွာ ဆွဲဆောင်တတ်ကာ၊ လိုက်ပါသွားသူများသည် "ကာမဂုဏ်ကြောင့် ရေနစ်သေဆုံး" ကြသည်။
Tupinambá လူမျိုးများအကြား Ipupiara ဒဏ္ဍာရီမှ Iara ဒဏ္ဍာရီများ တိုးတက်လာသည်ဟု မကြာခဏ ငြင်းခုံကြသည်။ Ipupiara သည် မူလက အဖို ရေနေသတ္တဝါဖြစ်ပြီး၊ တံငါသည်များကို ရေအောက်သို့ ခေါ်ဆောင်ကာ နှုတ်ခမ်း၊ နှာခေါင်း၊ လက်ချောင်းထိပ်များနှင့် လိင်အင်္ဂါများကို ကိုက်စားတတ်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဥရောပ ဆိုင်းရင်း/ရေသူမ၏ ပုံရိပ်ကြောင့် Iara သည် လူသား-ငါး ပုံစံဖြင့် ပိုမို ရှုမြင်ခံလာခဲ့ရသည်။
Alamoa (ဖာနန်ဒို ဒီ နိုရွန်ဟာ)
ဘရာဇီး၏ ဖာနန်ဒို ဒီ နိုရွန်ဟာ (Fernando de Noronha) ကျွန်းရှိ ထင်ရှားသော ဒဏ္ဍာရီမှာ Alamoa ဖြစ်သည်။ သူမသည် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော တစ်ဝက်ကိုယ်တုံးလုံး အမျိုးသမီးဖြစ်ပြီး ညဘက်တွင် အမျိုးသားများကို သွေးဆောင်ကာ လိုက်ပါလာသူများသည် ကျောက်ဆောင်ပေါ်မှ ပြုတ်ကျ သေဆုံးစေသည်။
ခေတ်သစ် မှတ်တမ်းများတွင် သူမကို "လှပသော အသားဖြူ အမျိုးသမီး" အဖြစ် ပုံဖော်သော်လည်း၊ ရှေးကျသော စာပေများကမူ သူမကို ရွှေညိုရောင် (fulvous) သို့မဟုတ် ညိုဝါရောင် (tawny) ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ သောကြာနေ့ညများတွင် သူမ ပေါ်လာပြီး ခေါင်းခွံနှင့် အရိုးစုအဖြစ် ပြောင်းလဲကာ အမျိုးသားများကို ဖျောက်ဖျက်တတ်သည်ဟု ဆိုသည်။
မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ခြင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]ရောမ လူစီတေးနီးယားနှင့် ဂေါလ်
ပလင်နီ သက်ကြီး (Pliny the Elder) သည် သူ၏ "သဘာဝသမိုင်း" ကျမ်းတွင် Olisipo (ပေါ်တူဂီ၊ လစ္စဘွန်း) ကမ်းရိုးတန်းအနီးတွင် ရေသူထီး (triton) တစ်ကောင်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်သည် ရေသူထီး၏ အယူအဆနှင့် ကိုက်ညီကြောင်း လစ်စဘွန်းမှ သံတမန်အဖွဲ့က ဧကရာဇ် တိုင်ဘီးရီးယပ်စ် (Tiberus) ထံ အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ပလင်နီက လူကြိုက်များသော အယူအဆနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်စွာ ရေသူထီးမ (nereids) အစစ်များသည် လူနှင့်တူသော ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများတွင်ပင် အကြေးခွံများဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။
စူးစမ်းရှာဖွေရေးခေတ်
ဟစ်စပန်နီယိုလာ (Hispaniola) ကမ်းရိုးတန်းမှ ရွက်လွှင့်စဉ် ခရစ္စတိုဖာ ကိုလံဘတ်စ်သည် ရေသူမ သုံးကောင်ကို မြင်တွေ့ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ မျက်နှာတွင် အမျိုးသားဆန်သော အသွင်အပြင်များ ပါဝင်သောကြောင့် ပုံဖော်ထားသလောက် မလှပဟု ဆိုခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မာနတီ (manatees) များကို မြင်တွေ့ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ယုံကြည်ကြသည်။ ဟင်နရီ ဟတ်ဆန် (Henry Hudson) ၏ ဒုတိယမြောက် ခရီးစဉ်တွင် သင်္ဘောသားများသည် အာတိတ်သမုဒ္ဒရာတွင် ရေသူမကို မြင်တွေ့ခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ဒတ်ချ် စူးစမ်းရှာဖွေသူ ဒေးဗစ် ဒန်နဲလ် (David Danell) သည် ဂရင်းလန်းသို့ စူးစမ်းရေး ခရီးများအတွင်း "ဆံပင်များ လှုပ်ခါနေပြီး အလွန်လှပသော" ရေသူမကို မြင်တွေ့ခဲ့ကြောင်း ဆိုသော်လည်း သင်္ဘောသားများ ဖမ်းဆီးနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
"ဟယ်လို" Elena ခင်ဗျာ။ ကိုလိုနီခေတ် ဘရာဇီးနှင့် ဒတ်ချ် ဖော်မိုဆာ (ထိုင်ဝမ်) ဒေသများမှ ရေသူမျိုးနွယ်နှင့် ပတ်သက်သည့် မှတ်တမ်းတင်ထားသော သမိုင်းဝင် အကြောင်းအရာများကို ပညာရှင်ဆန်သော မြန်မာဘာသာဖြင့် တင်ပြလိုက်ပါတယ်ခင်ဗျာ။
ကိုလိုနီခေတ် ဘရာဇီး
-Hist_anat-p164a-siren-top.jpg)
ဒိန်းမတ် ဆရာဝန်နှင့် သဘာဝသမိုင်း ပညာရှင် သောမတ်စ် ဘာသိုလင်သည် ဘရာဇီးတွင် ဖမ်းမိခဲ့သော ရေသူမ နမူနာ (ဖြစ်နိုင်သည်မှာ မာနတီငါး ဖြစ်သည်) အကြောင်း ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ၎င်းနောက် လိုက်ဒန် (Leiden) တွင် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ စာသားတွင် ဘရာဇီးမှ "ပင်လယ်လူ" (homo marinus) ဟု ရည်ညွှန်းသော်လည်း၊ ထိုမှတ်တမ်းနှင့်အတူ ပါရှိသော ပုံတွင် "ဆိုင်းရင်း" (Sirene) ဟု ရေးထိုးထားပြီး ရင်သားဗလာရှိသော လူနှင့်တူသည့် အမျိုးသမီးပုံစံ (ရေသူမ) ပုံစံဖြင့် ပါရှိသည်။ နမူနာ၏ ကိုယ်ခန္ဓာမှာ ပုံပျက်နေပြီး "အမြီး၏ လက္ခဏာ လုံးဝ မပါရှိ" ဟု ဖော်ပြထားရာ ပုံဆွဲခြင်းနှင့် ကိုက်ညီသည်။ လက်ချောင်းများကို ဆက်ထားသော "အမြှေးပါး" ရှိခြင်းကိုလည်း ရေသူမ၏ ခြေ/လက်များတွင် ထင်ဟပ်ဖော်ပြထားသည်။
ဤနမူနာ၏ မှတ်တမ်းနှင့် ပုံကို Linnaeus က နောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လည်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ ထိုသတ္တဝါအား "Siren Bartholini" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ဘာသိုလင်သည် ထိုနမူနာ၏ လက်နှင့် နံရိုးများကို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ စာအုပ်တွင် ပုံဆွဲဖော်ပြခဲ့သည်။ သုတေသီအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ အဆိုအရ ထို "လက်" သည် မာနတီ၏ ရှေ့လက် ဖြစ်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ဘာသိုလင် ကိုယ်တိုင်က ၎င်းသည် ဖျံ (phocae) များနှင့် နီးစပ်သော ပင်လယ်နို့တိုက်သတ္တဝါ ဖြစ်ကြောင်း ငြင်းခုံခဲ့သည်။ ကုန်းသတ္တဝါများ၏ ပုံစံတူ ပင်လယ်သတ္တဝါများ (ဥပမာ- "ပင်လယ်မြင်းများ") ရှိသည့်အတွက် လူသားများနှင့် ဆင်တူသော ပင်လယ်သတ္တဝါ၏ ဖြစ်နိုင်ခြေကို ပယ်ချ၍ မရနိုင်သော်လည်း၊ ၎င်းတို့အားလုံးကို ဖျံမျိုးနွယ်တွင် ထည့်သွင်းသင့်သည်ဟု ၎င်းက ယူဆခဲ့သည်။ Erasmus Francisci (၁၆၆၈) သည် ဤဘရာဇီး နမူနာကို ဒေသခံ ရိုးရာပုံပြင်လာ "Yupiapra" (Ipupiara) နှင့် ဆက်စပ်ခဲ့သည်။
ဒတ်ချ် ဖော်မိုဆာ (Dutch Formosa)
ဖော်မိုဆာ (ထိုင်ဝမ်) ၏ နောက်ဆုံး ဒတ်ချ် ဘုရင်ခံ Frederick Coyett ၏ အဆိုအရ၊ ၁၇ ရာစုတွင် Koxinga က ဒတ်ချ်တို့ကို တိုက်ခိုက်စဉ် Fort Zeelandia အနီး ရေပြင်တွင် ရေသူမများ ပေါ်လာသည်ကို လူများစွာ မြင်တွေ့ခဲ့ကြသည်။ ဒတ်ချ်တို့သည် သေချာစွာ ရှာဖွေခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။ ဤဖြစ်ရပ်ကို ကြီးမားသော ဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်မည့် နိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
ကိုလိုနီခေတ် အရှေ့တောင်အာရှ
၁၇ ရာစု ဗီဆာယမ် ကျွန်းစု မှတ်တမ်းများ
၁၇ ရာစုမှ စာပေမှတ်တမ်းများအရ စပိန်တို့ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ အထူးသဖြင့် ဗီဆာယမ် ကျွန်းများ ဝန်းကျင်ရှိ ရေပြင်တွင် "လူနှင့်တူသော" (anthropomorphus) သို့မဟုတ် "အမျိုးသမီး-ငါး" (Spanish: peche mujer) ဟု ရည်ညွှန်းသော ရေသူမတစ်မျိုး နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
ဤမှတ်တမ်းများသည် သံလိုက်ဓာတ်၊ သဘာဝသမိုင်း၊ ဘုရားကျောင်းသမိုင်း စသည့် ဘာသာရပ် အမျိုးမျိုးမှ စာအုပ်များစွာတွင် တွေ့ရှိရသည်။ ထိုစာအုပ်များတွင် ရေသူမ/ရေသူထီးကို "piscis anthropomorphos" (ဒတ်ချ်- Anthropomorphus) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်အပေါ်ပိုင်းသည် လူသားနှင့် မည်မျှ ဆင်တူကြောင်းကို အလေးပေးဖော်ပြကာ၊ တစ်ဝက်လူ/တစ်ဝက်ငါး သတ္တဝါ၏ အဖိုနှင့်အမ ပုံများကိုပါ သစ်သားထွင်း သို့မဟုတ် ကြေးထွင်းပန်းချီများဖြင့် သရုပ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။
စပိန်တို့က ဤသတ္တဝါကို "အမျိုးသမီး-ငါး" သို့မဟုတ် peche mujer ဟု အမည်ပေးခဲ့သော်လည်း၊ မူရင်းရင်းမြစ်များက ၎င်းကို ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများက "duyon" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ခေတ်သစ် ဘာသာပြန်ဆိုသူများ၏ မှတ်ချက်များအရ ၎င်းသည် အမှန်တကယ်တွင် ဒူဂွန် (dugong) ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။
ဤရင်းမြစ်များစွာက အမျိုးသမီး-ငါးကို သွေးစီးဆင်းမှု (သို့မဟုတ် သဘာဝ အရည်လေးမျိုး) ကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အသုံးပြုမှုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ Jonston ၏ အဆိုအရ ၎င်းသည် သွေးယိုစီးမှုကို ရပ်တန့်စေရန်အတွက် အလွန်ထိရောက်သည် (သွေးလွန်တုပ်ကွေးများကို ကုသရာတွင် ထိရောက်သည်)။
အခြားရင်းမြစ်များကလည်း သွေးတိတ်စေနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပြီး၊ Colín က ဖိလစ်ပိုင်မှ အမျိုးသမီး-ငါးသည် အဆီများသော ဝက်သားကဲ့သို့ အရသာရှိသည်ဟုပင် ယူဆခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အရိုးများကို ပုတီးစေ့များအဖြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ရာ၊ ၎င်းသည် ရောင်ရမ်းမှုများ (deflexions - သဘာဝ အရည်များ စီးဆင်းမှု) ကို ဆန့်ကျင်ရာတွင် ထိရောက်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။
၁၈ ရာစု မိုလူကပ်စ် (Moluccas)
-Pl057-n240-monstre-ou-sirenne.jpg)
-Fol034-n180-dugong.jpg)
၁၇ ရာစုအတွင်း မိုလူကပ်စ် (ထိုစဉ်က ဒတ်ချ်ပိုင် Ambon ပြည်နယ်) တွင် "အမ်ဘိုအီနာ ရေသူမ" ဟု ခေါ်ဆိုသော သတ္တဝါတစ်ကောင်ကို ဖမ်းမိခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဦးဆောင် သုတေသီက ၎င်းကို ထိုသတ္တဝါကို ပိုင်ဆိုင်ပြီး ရောင်စုံ ပန်းချီကားကို မူရင်းရေးဆွဲခဲ့သူ Samuel Fallours ၏ အမည်ကို အစွဲပြု၍ "Sirenne" ဟု ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ ထိုပန်းချီကားကို Louis Renard က ထိုဒေသ၏ "ငါးများ" စာအုပ်တွင် ၁၇၁၉ ခုနှစ်၌ ပထမဆုံးအကြိမ် ပုံနှိပ် ဖော်ပြခဲ့သည်။
၎င်းကို ၁၇၀၆-၁၇၁၂ ခုနှစ်များအတွင်း Ambon ပြည်နယ် (ယခု မာလူကူး ပြည်နယ်ရှိ Buru) တွင် ဖမ်းမိခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ Fallours သည် ထိုကာလအတွင်း ဒတ်ချ် အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ (VOC) အတွက် စစ်သားအဖြစ် ခေတ္တ အမှုထမ်းခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဒတ်ချ် ဘာသာရေး အသင်းတော်၏ တွဲဖက်ဓမ္မဆရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ François Valentijn က ၁၇၂၆ ခုနှစ် စာအုပ်တွင် Fallours ၏ ရေသူမကို အသေးစိတ် ထပ်မံ ဖော်ပြခဲ့သည်။
ရေသူမသည် ဒတ်ချ်လက်မ ၅၉ လက်မ (သို့မဟုတ် ၅ ပေ) ရှည်ပြီး၊ ရေကန်ထဲတွင် ၄ ရက် ၇ နာရီ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပေးသော အစားအစာကို ငြင်းဆန်ကာ ဉာဏ်ရှိသော အသံ မထွက်ဘဲ သို့မဟုတ် ကြွက်၏ အော်သံကဲ့သို့ အသံမျိုးကိုသာ ထုတ်လွှတ်ပြီးနောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ Fallours က သူ၏ မှတ်စုများတွင် ရှေ့နှင့်နောက် ဆူးတောင်များကို မတင်လိုက်သောအခါ "အမျိုးသမီးပုံသဏ္ဌာန်" ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။
ထိုရေသူမသည် အမှန်တကယ်တွင် ဒူဂွန် (dugong) ဖြစ်သည်ဟု Georg Rumphius ကဲ့သို့သော ခေတ်ပြိုင် ပညာရှင်များကပင် သံသယရှိခဲ့ကြသော်လည်း၊ Valentijn ကမူ ၎င်းတို့သည် တစ်ခုတည်းသော သတ္တဝါဟု မယုံကြည်နိုင်ခဲ့ပေ။
ချင်းမင်းဆက် တရုတ်
ဤကျမ်းတွင် ရေသူမများနှင့် ပတ်သက်သော မှတ်တမ်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။အမျိုးသားတစ်ဦးသည် လန်တောင်ကျွန်း (Lantau Island) ကမ်းခြေ၌ ရေသူမ (海女 "ပင်လယ်အမျိုးသမီး") ကို ဖမ်းမိသည်။ သူမသည် ခန္ဓာကိုယ်တွင် အရောင်မျိုးစုံရှိသော အမွေးနုများ ဖုံးလွှမ်းနေသည်မှလွဲ၍ အရာအားလုံးတွင် လူသားနှင့်တူသည်။ သူမ စကားမပြောနိုင်သော်လည်း ထိုအမျိုးသားက အိမ်သို့ ခေါ်လာပြီး လက်ထပ်ခဲ့သည်။ အမျိုးသား သေဆုံးပြီးနောက် ရေသူမသည် တွေ့ရှိခဲ့ရာ ပင်လယ်သို့ ပြန်သွားသည်။ သင်္ဘောတစ်စင်း ကမ်းလွန်တွင် ကျောက်ချနေစဉ် အမျိုးသားတစ်ဦးသည် ကမ်းခြေပေါ်တွင် လဲလျောင်းနေသော အမျိုးသမီးကို မြင်တွေ့ခဲ့သည်။ အနီးကပ်ကြည့်ရှုရာ သူမ၏ ခြေနှင့်လက်များသည် အမြှေးပါးများဖြင့် ဆက်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ သူမအား ရေထဲသို့ ပြန်ပို့လိုက်သောအခါ သင်္ဘောသားများအား ကျေးဇူးတင်စကား ပြောပြီး ရေကူးထွက်သွားခဲ့သည်။
အမေရိကန်နှင့် ကနေဒါ
ကနေဒါနိုင်ငံ၊ ဗန်ကူးဗားနှင့် ဗစ်တိုးရီးယားအနီးတွင် နှစ်ကြိမ် မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ပထမတစ်ကြိမ်မှာ ၁၈၇၀ နှင့် ၁၈၉၀ ကြားတွင် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယတစ်ကြိမ်မှာ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်သည်။
ပန်ဆယ်လ်ဗေးနီးယား ပြည်နယ်မှ တံငါသည်တစ်ဦးသည် ၁၈၈၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် Marietta အနီးရှိ Susquehanna မြစ်တွင် ရေသူမ ငါးကြိမ် မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်ဟု အစီရင်ခံခဲ့သည်။
"ဟယ်လို" Elena ခင်ဗျာ။ ၂၁ ရာစု ရေသူမ မြင်တွေ့ရမှုများ၊ လှည့်ဖြားဖန်တီးမှုများ၊ အနုပညာနှင့် ရုပ်ရှင်များတွင် ရေသူမ ပါဝင်မှုနှင့် ပတ်သက်သော အကြောင်းအရာများကို ပညာရှင်ဆန်သော မြန်မာဘာသာဖြင့် တင်ပြလိုက်ပါတယ်ခင်ဗျာ။
၂၁ ရာစု မှတ်တမ်းများ
၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် လူ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာက ဟိုင်ဖာပင်လယ်အော် (Haifa Bay) ရေပြင်ပေါ်သို့ ခုန်တက်၍ လှည့်ကွက်များ လုပ်ဆောင်နေသော ရေသူမကို မြင်တွေ့ခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံပြီးနောက် အစ္စရေးကမ်းရိုးတန်းမြို့ဖြစ်သည့် Kiryat Yam မှ ၎င်း၏ တည်ရှိကြောင်း သက်သေပြနိုင်ပါက ဒေါ်လာ ၁ သန်း ဆုချမည်ဟု ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။
၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဇင်ဘာဘွေရှိ Gokwe နှင့် Mutare အနီး ရေလှောင်ကန်နှစ်ခုတွင် လုပ်ငန်းများ ရပ်တန့်ခဲ့သည်။ အလုပ်သမားများက ရေသူမများက ၎င်းတို့အား လုပ်ငန်းခွင်မှ မောင်းထုတ်ခဲ့သည်ဟု ပြောဆိုကာ အလုပ်ဆက်လုပ်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ရေအရင်းအမြစ်ဝန်ကြီး Samuel Sipepa Nkomo က အစီရင်ခံခဲ့သည်။
လှည့်ဖြား ဖန်တီးမှုများနှင့် ပြပွဲများ
[ပြင်ဆင်ရန်]ဖန်တီးပြုလုပ်ထားသော ရေသူမျိုးနွယ် နမူနာများ
ထင်ရှားသော ရေသူမ လှည့်ဖြားမှု နမူနာမှာ ဖီဂျီ ရေသူမ ဖြစ်ပြီး၊ P. T. Barnum က ၁၈၄၂ ခုနှစ်တွင် အမေရိကတွင် ပြသခဲ့သည်။ ဤနမူနာကို ဂျပန် တံငါသည်တစ်ဦးက ဖန်တီးခဲ့ကြောင်း စုံစမ်းစစ်ဆေးသူတစ်ဦးက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
တရုတ်နိုင်ငံနှင့် မလေး ကျွန်းစုတို့တွင် မျောက်နှင့် ငါး အစိတ်အပိုင်းများကို အသုံးပြု၍ ပြုလုပ်ထားသော ရေသူမအတုများကို ၁၆ ရာစုအလယ်ပိုင်းကတည်းက ဒတ်ချ် ကုန်သည်များမှတစ်ဆင့် ဥရောပသို့ တင်သွင်းခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အထူးသဖြင့် ကျူရှူး (Kyūshū) ဒေသတွင်လည်း နိုင်ငံခြားသားများကို ရည်ရွယ်သည့် အမှတ်တရပစ္စည်း လုပ်ငန်းအဖြစ် မျောက်နှင့် ငါး အစိတ်အပိုင်းများဖြင့် ရေသူမများကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ Mōri Baien က သူ၏ ငါးဆိုင်ရာ ကျမ်း (၁၈၂၅) တွင် ထိုသို့ ပေါင်းစပ်ထုတ်လုပ်ထားသော နင်းဂယို (ningyo) နမူနာ၏ ရောင်စုံ ပုံများကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။
ဥရောပတွင် ၎င်းနှင့် ဆင်တူသော လုပ်ငန်းမှာ အခြောက်ခံထားသော ငါးပြား (dried rays) များဖြင့် ပြုလုပ်သော Jenny Haniver ဖြစ်သည်။
ရေသူမ ဖျော်ဖြေပွဲများ
၁၉၃၉ နယူးယောက် ကမ္ဘာ့ပြပွဲတွင် Surrealist အနုပညာရှင် Salvador Dalí ၏ "Dream of Venus" ပြပွဲတွင် ရေကန်ထဲ၌ ရေသူမအတုအဖြစ် သရုပ်ဆောင်သော အဝတ်အစား နည်းပါးသည့် အမျိုးသမီးများ ပါဝင် ဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။
ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်ရှိ Weeki Wachee Springs တွင် ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှစ၍ ကျွမ်းကျင် အမျိုးသမီး ရေငုပ်သမားများသည် ရေသူမများအဖြစ် ဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ ဤဥယျာဉ်ကို "အသက်ရှင်သော ရေသူမများ၏ တစ်ခုတည်းသော မြို့တော်" ဟု ခေါ်ဝေါ်ပြီး၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များတွင် တစ်နှစ်လျှင် ခရီးသွားဧည့်သည် တစ်သန်းနီးပါး ဆွဲဆောင်ခဲ့သည်။ ဖျော်ဖြေသူများသည် ငါးအမြီး အတုများကို ဝတ်ဆင်ကာ ရေအောက် ဘဲလေး (aquatic ballet) ကို ဖန်သားနံရံပါသော ရေအောက်စင်မြင့်တွင် အသက်အောင့်၍ တင်ဆက်ကြသည်။
Ama (အာမာ) ရေငုပ်သမားများ: အာမာများသည် ဂျပန် ရေငုပ်သမားများ ဖြစ်ကြပြီး၊ အများအားဖြင့် အမျိုးသမီးများ ဖြစ်ကာ ရိုးရာအရ ခရုခွံနှင့် ပင်လယ်ရေမှော်များ ရှာဖွေရန် ရေငုပ်ကြသည်။ ၂၀ ရာစုမှစ၍ ၎င်းတို့သည် ခရီးသွား ဆွဲဆောင်မှုအဖြစ် ပိုမို ရှုမြင်ခံလာကြရပြီး၊ ရေသူမများအဖြစ် စိတ်ကူးယဉ် ဆန်ဆန် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
သိပ္ပံနည်းကျ စူးစမ်းစစ်ဆေးမှု
[ပြင်ဆင်ရန်]ရေသူမများ၏ မဖြစ်နိုင်သော ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် ဇီဝဗေဒအပေါ် ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ အကဲဖြတ်မှုကို DeepSeaNews ဝဘ်ဆိုက်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ရေသူမများသည် လက်ရှိ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် နားလည်မှုနှင့် အဘယ်ကြောင့် မကိုက်ညီကြောင်း အဓိက အကြောင်းရင်း ငါးချက်ကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ ခန္ဓာကိုယ် အပူချိန်ကို ထိန်းညှိခြင်း (thermoregulation)၊ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် မကိုက်ညီမှု (evolutionary mismatch)၊ မျိုးပွားမှုဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ (reproductive challenges)၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများနှင့် ငါးများ၏ အစာခြေ ကွဲပြားမှု နှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သက်သေ အထောက်အထား မရှိခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
နိမိတ်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]ရေသူမသည် အင်္ဂလိပ်-စကော့တလန် သီချင်းများတွင် သင်္ဘောပျက်စီးခြင်း၏ နိမိတ်အဖြစ် ပါဝင်သည်။ နော်ဝေတွင် havfrue သည် "မုန်တိုင်းနှင့် ရာသီဥတုဆိုးရွားခြင်း" တို့၏ နိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ကာမာကူရာ ရှိုးဂန်းနိတ် (Kamakura shogunate) က မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သော နိမိတ်များစွာ ရှိသည်။ ဥပမာ- ၁၂၄၇ ခုနှစ် (Hōji ၁) မှ Azuma kagami မှတ်တမ်းတွင် "ငါးကြီး" တစ်ကောင် ကမ်းခြေသို့ ရောက်လာခြင်းကို ထိုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော Hōji တိုက်ပွဲနှင့် ဆက်စပ်ခဲ့သည်။
အနုပညာ၊ ဖျော်ဖြေရေးနှင့် မီဒီယာ
[ပြင်ဆင်ရန်]
စာပေ
စာပေများတွင် ရေသူမများ၏ အထင်ရှားဆုံး ဥပမာမှာ Hans Christian Andersen ၏ "The Little Mermaid" ပုံပြင်ဖြစ်သည်။ ဇာတ်လိုက်မင်းသမီးသည် လူ့မင်းသားတစ်ပါးကို ချစ်မိပြီး မသေနိုင်သော ဝိညာဉ်ကို လိုချင်တောင့်တသည်။ ပင်လယ်စုန်းမထံမှ လူသားပုံစံသို့ ပြောင်းလဲရန် ဆေးရည်ကို သူမ၏ လှပသော အသံဖြင့် လဲလှယ်ခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် သူမသည် မင်းသားကို ဓားဖြင့် မထိုးဘဲ မိမိကိုယ်မိမိ စွန့်လွှတ်လိုက်ပြီး ရေမြှုပ်များအဖြစ် ပျော်ဝင်သွားခဲ့သော်လည်း၊ သူမ၏ ကိုယ်ကျိုးစွန့်မှုကြောင့် လေဝိညာဉ်အဖြစ် ရှင်ပြန်ထမြောက်ကာ ကယ်တင်ခြင်းအတွက် ဒုတိယအခွင့်အရေးကို ရရှိခဲ့သည်။
Andersen ၏ လက်ရာသည် Oscar Wilde ၏ The Fisherman and His Soul နှင့် H. G. Wells ၏ The Sea Lady ကဲ့သို့သော အနောက်တိုင်း စာပေများကို လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။
အနုပညာနှင့် ဂီတ
ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ရေသူမ ပန်းပုနှင့် ရုပ်တုပေါင်း ၁၃၀ ကျော် တွေ့ရှိရပြီး ရုရှား၊ ဒိန်းမတ်၊ ဂျပန်၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ဘရာဇီးနှင့် အမေရိကန် အပါအဝင် နိုင်ငံပေါင်းများစွာတွင် တည်ရှိသည်။ Pre-Raphaelite ပန်းချီဆရာ John William Waterhouse မှ ၁၈၉၅ မှ ၁၉၀၅ အတွင်း ရေးဆွဲခဲ့သော "A Mermaid" ပန်းချီကားသည် လွှမ်းမိုးမှုရှိသော ပုံရိပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရေသူမသည် သူမ၏ ဆံပင်ကို ဘီးနှင့် မှန်ဖြင့် ပြင်ဆင်နေသည်ကို ပုံဖော်ထားပြီး၊ ယင်းမှာ ရေသူမအား သွေးဆောင်ဖြားယောင်းသူအဖြစ် ပုံဖော်ရန် ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
ရုပ်ရှင်
ရေသူမများကို ပုံဖော်ထားသော ရုပ်ရှင်များတွင် Miranda (၁၉၄၈)၊ Splash (၁၉၈၄)၊ Aquamarine (၂၀၀၆)၊ Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides တို့ ပါဝင်သည်။
Andersen ၏ ပုံပြင်ကို Disney က ဂီတကာတွန်းအဖြစ် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ မူရင်းပုံပြင်နှင့် သိသာထင်ရှားစွာ ကွာခြားချက်မှာ မသေနိုင်သော ဝိညာဉ်ကို ရှာဖွေခြင်းကဲ့သို့သော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်များကို ဖယ်ရှားထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဇာတ်ကားတွင် ပင်လယ်စုန်းမကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် ရေသူမနှင့် မင်းသားတို့ လက်ထပ်ကာ အဆုံးသတ်ထားသည်။
"ဟယ်လို" Elena ခင်ဗျာ။ လက်နက်တံဆိပ် (Heraldry) ပညာရပ်တွင် ရေသူမ ပါဝင်ပုံနှင့် ရေသူမ ဝါသနာ (Fandom) အကြောင်းအရာများကို ပညာရှင်ဆန်သော မြန်မာဘာသာဖြင့် တင်ပြလိုက်ပါတယ်ခင်ဗျာ။
လက်နက်တံဆိပ် ပညာရပ်
လက်နက်တံဆိပ်တွင် ရေသူမပုံကို ဘီးနှင့် မှန်ကိုင်ထားသည့် ပုံစံဖြင့် အများဆုံး ပုံဖော်လေ့ရှိပြီး၊ ၎င်းကို "သူမ၏ မာနဖြင့် ရေသူမ" (mermaid in her vanity) အဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ မာန (vanity) အပြင် ရေသူမများသည် စကားပြော ပရိယာယ် (eloquence) ၏ သင်္ကေတလည်း ဖြစ်သည်။
ရေသူမပုံများသည် ရေသူထီးပုံများထက် လက်နက်တံဆိပ် တံဆိပ်များအဖြစ် ပိုမို မကြာခဏ ပေါ်ထွက်လေ့ရှိသည်။ University of Birmingham နှင့် ဗြိတိန် မိသားစုများစွာ၏ လက်နက်တံဆိပ်များတွင် ရေသူမ ပါရှိသည်။ အမြီးနှစ်ခွပါ ရေသူမကို မဲလူစိုင်း (melusine) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ ဂျာမန် လက်နက်တံဆိပ်တွင် ပိုမို တွေ့ရကာ ဗြိတိသျှ ပုံစံတွင် အနည်းငယ်သာ တွေ့ရသည်။ ဝါဆော၏ လက်နက်တံဆိပ် (Syrenka): ဒိုင်းနှင့် ဓားကိုင်ဆောင်ထားသော ရေသူမ (Syrenka) သည် ဝါဆောမြို့၏ တရားဝင် လက်နက်တံဆိပ်တွင် ပါဝင်သည်။ ၁၄ ရာစု အလယ်ပိုင်းမှစ၍ ရေသူမပုံများသည် ဝါဆောမြို့၏ တံဆိပ်အဖြစ် သင်္ကေတ ပြုခဲ့သည်။
Sir Thomas Cusack အတွက် အထိမ်းအမှတ် ကျောက်တိုင်တွင် ထွင်းထုထားသည့်အတိုင်း Cusack မိသားစု တံဆိပ်တွင် ဓားကိုင်ဆောင်ထားသော ရေသူမ ပါရှိသည်။
Ustka၊ Białobrzegi (ပိုလန်)၊ Seeboden am Millstätter See (ဩစတြီးယား)၊ Bray (အိုင်ယာလန်) အပါအဝင် နိုင်ငံများစွာရှိ မြို့နှင့် ဒေသများစွာ၏ လက်နက်တံဆိပ်များတွင် ရေသူမများ ပါဝင်သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အမျိုးသား ဘုရင်ခံဟောင်း ဖြစ်သူ Michaëlle Jean ၏ ကိုယ်ပိုင် လက်နက်တံဆိပ်တွင် ရေသူမနှစ်ဦးကို ထောက်ကူသူများ (supporters) အဖြစ် ထည့်သွင်းထားသည်။
ပရိသတ်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]စိတ်ကူးယဉ် Cosplay လူကြိုက်များလာမှုနှင့်အတူ ရေသူမ ဝတ်စုံများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု တိုးလာခဲ့ပြီး၊ ဝတ်စုံတည်ဆောက်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် ဈေးသက်သာသော Monofins (အမြီးတစ်ချောင်းတည်းပါသော ရေကူးဖိနပ်) များ ရရှိနိုင်မှုကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။ ဤဝတ်စုံများကို အများအားဖြင့် ရေကူးစဉ် အသုံးပြုရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားပြီး၊ ၎င်းလုပ်ဆောင်ချက်ကို Mermaiding ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ရေသူမ (ပရိသတ်) ဝါသနာရှင်များ၏ ပွဲတော်များကိုလည်း ကျင်းပလျက်ရှိသည်။
ပုံများ
[ပြင်ဆင်ရန်]သရုပ်ဖော်ပုံများနှင့် ပန်းချီကားများ
[ပြင်ဆင်ရန်]
|
ပန်းပုများ
[ပြင်ဆင်ရန်]
|
ထွင်းထုထားသည့် လက်ရာများ
[ပြင်ဆင်ရန်]
|
.jpg)
.jpg)
.jpg)
အခြားသော အသုံးချမှုများ
[ပြင်ဆင်ရန်]
|
ဆက်စပ် ဖတ်ရှုရန်
[ပြင်ဆင်ရန်]{{columns-list|colwidth=35em|
ကိုးကား
[ပြင်ဆင်ရန်]- 1 2 DuBois, Thomas A. (January 2004). "A History Seen: The Uses of Illumination in 'Flateyjarbók'". The Journal of English and Germanic Philology 103: 33–35 (fig. 15).
- ↑ Pietsch (1991), p. 7–9.
- ↑ Iltanen, Jussi: Suomen kuntavaakunat (2013), Karttakeskus, ISBN 951-593-915-1