ပိုလီယိုရောဂါ

ပိုလီယိုရောဂါ
Synonyms	Poliomyelitis, infantile paralysis, Heine–Medin disease
ပိုလီယိုရောဂါကြောင့် ညာခြေထောက် သေးနေသူတစ်ဦး
အသံထွက်	/ˌpoʊlioʊˌmaɪəˈlaɪtɪs/
အထူးပြု	အာရုံကြောပညာ၊ ကူးစက်ရောဂါ
လက္ခဏာများ	Fever, sore throat
ရှုပ်ထွေးမှုများ	ကြွက်သားအားနည်းခြင်းကြောင့် မလှုပ်ရှားနိုင်ခြင်း
အမျိုးအစား	Wild PV types 1, 2 & 3; vaccine-derived PV
အကြောင်းရင်း	Poliovirus spread by fecal–oral route
အန္တရာယ်ညွန်းကိန်း	တကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှု အားနည်းခြင်း
စမ်းသပ်နည်း	မစင်နှင့် သွေးတွင်းရှိ antibodies မှတဆင့် ဗိုင်းရပ်စ်ကို ရှာဖွေခြင်း
ကာကွယ်ခြင်း	ပိုလီယိုရောဂါ ကာကွယ်ဆေး
ကုသခြင်း	ဂရုစိုက်ပေးခြင်းမှလွဲ၍ ကုသနည်းမရှိ
ကြိမ်ရေ	30 (wild) + 856 (vaccine-derived) in 2022

ပိုလီယိုရောဂါ (Polio) သည် ပိုလီယိုဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ကူးစက်ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၀.၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ရှိသော ရောဂါသည်များတွင် ကြွက်သားအားနည်းခြင်းကြောင့် မလှုပ်ရှားနိုင်သည့် လက္ခဏာများဖြစ်ပေါ်သည်။ ပိုလီယိုရောဂါ ဖြစ်ပွားသူများ၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးခန့်သည် ရောဂါလက္ခဏာ ပြသခြင်းမရှိပေ။ အလယ်အလတ် ပြင်းထန်သော ရောဂါလက္ခဏာမှာ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ကိုယ်ပူခြင်းများဖြစ်သည်။ ယင်းရောဂါလက္ခဏာများသည် ၁ ပတ် သို့မဟုတ် ၂ ပတ်အတွင်း ဖြစ်ပေါ်သည်။ အချို့မှာ အမြဲတမ်း အကြောသေခြင်းနှင့် အင်မတန်ပြင်းထန်သော အခြေနေတွင် သေဆုံးသည်အထိ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။

ပိုလီယိုရောဂါသည် လူသားများတွင်သာ သဘာဝအတိုင်းဖြစ်ပွားသော ရောဂါဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အင်မတန် ကူးစက်လွယ်ကူပြီး ရောဂါပိုးရှိသူသည် ရောဂါလက္ခဏာ မပြသော်လည်း ၆ ပတ်ကျော်အထိ အခြားသူများကို ရောဂါကို ပြန့်ပွားစေနိုင်သည်။ ရောဂါအား ကူးစက်ခံရသူ၏ မစင်အား စမ်းသပ်၍သော်လည်းကောင်း၊ သွေးထဲတွင် antibodies များကို ခြေရာခံ၍သော်လည်းကောင်း ရှာဖွေနိုင်သည်။

ပိုလီယိုရောဂါသည် ကူးစက်ရောဂါများအကြောင်းဖော်ပြသော ရှေးပန်းချီများအရ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက တည်ရှိလာခဲ့သည်။ ယင်းရောဂါအား ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ် ဆရာဝန် Michael Underwood ဆိုသူက သီးခြားဖြစ်ပွားသော ရောဂါအဖြစ် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ပိုလီယိုရောဂါကို ဖြစ်ပွားစေသော ဗိုင်းရပ်စ်ကိုမူ ခုခံအားပညာရပ် အထူးပြုပညာရှင် Karl Landsteiner ဆိုသူက ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းကာလတွင် ဥရောပနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့တွင် ပိုလီယို ကပ်ရောဂါများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀ ရာစုတွင် စိုးရိမ်ဖွယ်ကောင်းသော ကလေးများတွင် ဖြစ်ပွားသည့် ရောဂါ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်များတွင် ပိုလီယိုရောဂါ ကာကွယ်ဆေး ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ယင်းရောဂါသည် ဖြစ်ပွားနှုန်း လျင်မြန်စွာ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလအရ ပိုလီယိုဖြစ်ပွားသောနိုင်ငံများမှာ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံနှင့် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံတို့သာ ကျန်တော့သည်။

ပိုလီယိုရောဂါကို ကာကွယ်ဆေးဖြင့် ကာကွယ်နိုင်သော်လည်း ကူးစက်ခံရသောအခါ သင့်လျော်သော ကုသနည်း မရှိပေ။