ခမာလူမျိုး

ခမာလူမျိုး
(Khmer people)

ខ្មែរ
ခမာရိုးရာအက၊ အန်ကောဝတ် (၁၉၀၅-၁၉၂၄)
လူဦးရေ စုစုပေါင်း
~၁၇,၀၀၀,၀၀၀
အများစု နေထိုင်သည့် နေရာ
ကမ္ဘောဒီးယား (အဓိက)၊ ဗီယက်နမ်၊ ထိုင်း၊ လာအို၊ ပြင်သစ်၊ အမေရိကန်
ဘာသာစကား
ခမာဘာသာစကား
ကိုးကွယ်မှု
ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ
ဆက်စပ် တိုင်းရင်းသား အုပ်စုများ
မွန်လူမျိုး၊ အခြားဩစထြိုအေးရှားတစ်လူမျိုးများ

ခမာလူမျိုး (ခမာ: ជនជាតិខ្មែរ) သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်း ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် အဓိက အခြေစိုက် နေထိုင်ကြသော ဩစထြိုအေးရှားတစ်အုပ်စုဝင် လူမျိုးစုကြီး တစ်စု ဖြစ်သည်။ ခမာလူမျိုးများသည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ ၉၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် (၁၄ သန်းကျော်) ရှိပြီး၊ အိမ်နီးနားချင်း ထိုင်းနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း (မြောက်ပိုင်းခမာ) နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းအောက်ပိုင်းဒေသ (ခမာကရွမ်) တို့တွင်လည်း သမိုင်းအစဉ်အဆက်ကတည်းက အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသော ခမာလူမျိုးစု အမြောက်အမြား တည်ရှိကြသည်။

ခမာလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းအစသည် ခရစ်နှစ် ၁ ရာစုမှ ၆ ရာစုအထိ ထွန်းကားခဲ့သော ဖူနန်အင်ပါယာ (Funan) နှင့် ၎င်းနောက်ပိုင်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည့် ချန်လာနိုင်ငံ (Chenla) များ အချိန်ကတည်းက စတင်ခဲ့သည်။ ဗိသုကာ၊ စက်မှုလက်မှုနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုများသည် ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမှ ၁၅ ရာစုအတွင်း ထွန်းကားခဲ့သည့် ခမာအင်ပါယာ (Khmer Empire) ကာလတွင် အထွန်းတောက်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ကမ္ဘာကျော် အန်ကောဝတ် (Angkor Wat) ကဲ့သို့သော သမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံကြီးများကို ဆောက်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်အထိ ထွန်းပြောင်ခဲ့သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၃ ရာစုနှစ်များ မတိုင်မီကာလက အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံအင်အားပိုင်း၌ ပြိုင်ဘက်ကင်းလောက်အောင် တိုးတက်ခဲ့သော ထိုနိုင်ငံကို ၉ ရာစုနှစ်များ အစလောက်မှစ၍ "ကမ္ဗုဇ" (Kambuja) ဟု သမိုင်းတွင် တွင်ခေါ်ခဲ့ကြသည်။

ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု

ခမာဘာသာစကားကို ပြောဆိုသော သူများသည် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတောင်ဘက်ပိုင်းရှိ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။ ထိုဒေသ၏ အနောက်ဘက် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) နှင့် အရှေ့ဘက် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ (ကိုချင်ချိုင်းနား) တို့တွင်လည်း ခမာစကားပြောဆိုသူ အချို့ကို တွေ့နိုင်သည်။

ယင်းတို့နှင့် ဘာသာစကားတူဖြစ်သော အခြားမွန်-ခမာ အစုခွဲဝင်များကို ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ မြောက်ဘက် တုံကင်းနယ်မှ အာနမ်တောင်ရိုးတစ်လျှောက် မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများအထိလည်းကောင်း၊ လာအိုနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းမြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံနယ်အထိလည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်။

ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ မွန်များ၊ ပလောင်များ၊ ဝများသည် ခမာတို့နှင့် အနွယ်တူဖြစ်ကြသဖြင့် ကမ္ဘောဒီးယားခမာတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းရင်းသားအချို့နှင့် မျိုးနွယ်တူကြသည်။ အခြားအနွယ်တူ လူမျိုးများမှာ အာသံပြည်ရှိ ခါစီလူမျိုးများ၊ အိန္ဒိယအလယ်ပိုင်းရှိ မုဏ္ဍာလူမျိုးများနှင့် နကဗရီကျွန်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။

သမိုင်းအကျဉ်း

သမိုင်းဦးကာလနှင့် ဖူနန်၊ ချန်လာခေတ်

သမိုင်းနှင့် မနုဿဗေဒပါရဂူ ရောဘတ် ဗွန် ဟိန်းဂဲလဒန် (Robert von Heine-Geldern) ၏ အဆိုအရ အရှေ့တောင်အာရှ၏ ရှေးဟောင်းကျောက်ခေတ်သစ် ယဉ်ကျေးမှုသည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ (ဘီစီ) ၂၀၀၀ မှ ၁၅၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်တွင် တောင်ဘက်သို့ စတင်ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ခရစ်နှစ်အစလောက်တွင် ကြေးဝါခေတ် ပေါ်ပေါက်လာချိန်၌ အိန္ဒိယကုန်သည်များနှင့် သာသနာပြုများ ရောက်ရှိလာမှုကြောင့် ဒေသတွင်း၌ အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးလာခဲ့သည်။ သို့သော် ခမာလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ မူရင်းဒေသခံယဉ်ကျေးမှုနှင့် အရည်အချင်းများပေါ် အခြေခံ၍ ပြင်ပမှလာသော အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုများကို မိမိတို့အသွင်သို့ ဆီလျော်အောင် ပြုပြင်ဖန်တီးယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။

တရုတ်ပြည် သုံးပြည်ထောင်ခေတ် ဝုပြည် (Eastern Wu) သံတမန်တို့၏ မှတ်တမ်းများအရ ယခုကမ္ဘောဒီးယားဒေသတွင် "ဖူနန်နိုင်ငံ" (Funan) သည် ပထမဆုံးသော အင်အားကြီးအခြေစိုက်နိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အေဒီ ၆ ရာစုတွင် ဖူနန်နိုင်ငံ တန်ခိုးမှိန်ချိန်၌ မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းအလယ်ပိုင်းတွင် ခမာတို့၏ ပြည်သစ်ဖြစ်သော "ချန်လာနိုင်ငံ" (Chenla) ပေါ်ပေါက်လာပြီး ဖူနန်ကို ဝါးမြိုခဲ့သည်။ အေဒီ ၇၀၆ ခုနှစ်လောက်တွင် ချန်လာနိုင်ငံသည် ပြည်တွင်းရေးမတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် မြောက်ဘက် ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသဖြစ်သော ကုန်းချန်လ (Land Chenla) နှင့် တောင်ဘက် မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်နှင့် တွံလေသပ်အိုင်ဝှမ်းဒေသဖြစ်သော ရေချန်လ (Water Chenla) ဟု နှစ်ပိုင်းကွဲခဲ့ရာ အဓိက ခမာယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားပြီး လက်ရှိ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဖြစ်လာမည့်ဒေသမှာ ရေချန်လဒေသပင် ဖြစ်သည်။

ခမာအင်ပါယာ တန်ခိုးထွားသည့်ခေတ် (အန်ကောခေတ်)

နိုင်ငံပြိုကွဲ၍ အင်အားနည်းချိန်တွင် ဂျားဗားကျွန်းရှိ ဆိုင်လင်ဒြာ (Sailendra) မင်းဆက်၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခေတ္တခံခဲ့ရသော်လည်း အေဒီ ၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယမြောက် ဇယဝရမန်မင်း (Jayavarman II) က ခမာပြည်နယ်များကို ပြန်လည်စုစည်းကာ မိမိကိုယ်ကိုယ် စကြဝတ္တေးမင်း (Chakravartin) အဖြစ် ကြေညာပြီး ခမာအင်ပါယာ (အန်ကောခေတ်) ကို စတင်ထူထောင်ခဲ့သည်။ ၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် နန်းတက်ခဲ့သော ပထမမြောက် ယသောဝရမန်မင်း (Yasovarman I) သည် ကျော်ကြားလှသည့် အန်ကော (Angkor) နယ်မြေတွင် "ယသောဓရပုရ" (Yaśodharapura) ဟူသော မြို့တော်သစ်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ ထိုမြို့တော်သည် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ်တွင် အခမ်းနားဆုံးသော ယဉ်ကျေးမှုဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခမာအင်ပါယာသည် ၁၂ ရာစုနှင့် ၁၃ ရာစုဦးပိုင်းများတွင် ထိုင်းနိုင်ငံတစ်ခုလုံးနှင့် မလေးကျွန်းဆွယ်အထိ နယ်မြေဩဇာ အကျယ်ပြန့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။

ကမ္ဘာကျော်ပြီး အလွန်ခမ်းနားလှသည့် အန်ကောဝတ် (Angkor Wat) နတ်ကျောင်းတော်ကြီးကိုမူ ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့သော ဒုတိယမြောက် သူရိယဝရမန်မင်း (Suryavarman II) က ၎င်း၏ နန်းသက်အစောပိုင်း (၁၁၂၂ ခုနှစ်ဝန်းကျင်) တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ယိမ်းယိုင်ပြိုပျက်လာခြင်း

၁၃ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုများကြောင့် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ တိုင် (Tai) လူမျိုးများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြပြီး၊ ၁၃၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ချောင်ဖယားမြစ်ဝှမ်း၌ အယုဒ္ဓယနိုင်ငံ (ထိုင်းနိုင်ငံ) ကို ထူထောင်ကာ ခမာတို့ကို စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုင်း (ယိုးဒယား) တို့၏ အဆက်မပြတ် တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ၁၄၃၁ ခုနှစ် (၁၅ ရာစု) တွင် ခမာတို့သည် အန်ကောမြို့တော်ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ရပြီး တောင်ဘက် ဖနွမ်းပင်ဒေသသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် အရှေ့ဘက်မှလည်း ဗီယက်နမ် (အာနမ်) လူမျိုးများ၏ တိုက်ခိုက်နယ်ချဲ့မှုကြောင့် မဲခေါင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ (ခမာကရွမ်နယ်မြေများ) ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။

နောင်နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ မျှ (ခမာမှောင်မိုက်ခေတ်) တွင် ခမာတို့သည် ဗီယက်နမ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့၏ ကြားညှပ်ကာ တလှည့်စီ ဩဇာခံရပြီး အခွန်ပဏ္ဍာဆက်ရသည့် ပြည်ငယ်အဖြစ် ကျရောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်တို့၏ အုပ်ထိန်းခံနယ်မြေ (French Protectorate) ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ၁၉၅၃ ခုနှစ်သို့ ရောက်မှသာ လွတ်လပ်ရေး အပြည့်အဝရရှိကာ ယခုကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ခမာယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုဘဝ

ခမာတို့သည် မိမိတို့၏ မူရင်း ကျောက်ခေတ်သစ်နှင့် ကြေးဝါခေတ် ယဉ်ကျေးမှုအခြေခံပေါ်တွင် အိန္ဒိယမှ လာသော ပလ္လဝါယဉ်ကျေးမှု၊ ဗြာဟ္မဏအယူဝါဒ၊ သိဝနှင့် ပိဿနိုးကိုးကွယ်မှုများကို ပေါင်းစပ်ကာ ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားသော ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ်အဖြစ် မွမ်းမံဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ ခမာစကားဖြင့် "ပနွမ်း" သို့မဟုတ် "ဗနမ်" မှာ တောင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ဘုရင်များကို "ကုရွန်းဗနမ်" (တောင်ဘုရင်) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ မဟာယာနနှင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒများ ရောက်ရှိလာသောအခါတွင်လည်း ဘာသာရေးနှင့် လူမှုရေးတို့တွင် နက်ရှိုင်းစွာ ရောဝင်ခဲ့သည်။

ယခုခေတ် ခမာလူမျိုးများသည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့ပင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသည် လူမှုရေးဗဟိုဌာနများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ခြင်း၊ ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်ခြင်းနှင့် ပွင့်လင်းစွာ ဆက်ဆံတတ်သည့် သဘာဝရှိကြသည်။ သွင်ပြင်လက္ခဏာအားဖြင့် အရပ်အမောင်းကောင်း၍ သန်စွမ်းပြီး၊ အသားညို သို့မဟုတ် အသားလတ်ကာ မွန်မြန်မာတို့နှင့် သွင်ပြင်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသားများသည် "စမ်းပေါ့" ခေါ် ခါးဝတ်ကို ခါးတောင်းကျိုက်၍ ကိုယ်ကျပ်လက်ရှည်အင်္ကျီ ဝတ်ဆင်ကြပြီး အမျိုးသမီးများသည် လှပသော ပုဝါရှည်များကို ခြုံလေ့ရှိကြသည်။

မျိုးရိုးဗီဇ

ခမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် ဩစထြိုအေးရှားတစ် လူမျိုးများအတွင်း မွန်-ခမာ ဘာသာစကားပြော လူမျိုးများနှင့် အနီးစပ်ဆုံး ဖြစ်သည်။ Y-DNA အခြေပြု လေ့လာမှုများအရ ခမာအမျိုးသားများထဲတွင် Haplogroup O1b1a1a (O-M95) မျိုးရိုးဗီဇသည် အများစု (၄၀–၆၀% ခန့်) ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် အရှေ့တောင်အာရှတောင်ပိုင်း ဒေသခံ ဩစထြိုအေးရှားတစ်မျိုးနွယ်အုပ်စု၏ နွယ်စပ်မှုကို ပြသသည်။ အခြားသော Haplogroup များထဲတွင် Haplogroup O2a (O-M324) ကို ၁၅–၂၅% ခန့် တွေ့ရပြီး၊ အရှေ့တောင်အာရှမြောက်ပိုင်း မျိုးနွယ်များနှင့် သမိုင်းတလျှောက် ဆက်သွယ်မှုကို ပြသသည်။

အိန္ဒိယတိုက်ငယ်မှ အင်ဒို-အာရိယန် ဆင်းသက်မှုကို ချိန်ညှိပြသသည့် Haplogroup R1a နှင့် R1b ကိုလည်း အနည်းငယ် (၅% ခန့်) တွေ့ရသည်။ အမိဘက်မှမျိုးရိုးလိုင်း (mtDNA) အရမူ ခမာလူမျိုးများတွင် F, B, M7, R9 တို့ အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ဤအမျိုးအစားများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်တောင်ပိုင်း ဒေသခံ မိခင်ဘက်မှ မျိုးနွယ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။