မာတိကာသို့ ခုန်သွားရန်

ကျောက်စိမ်း

ဝီကီပီးဒီးယား မှ

ကျောက်စိမ်း (အင်္ဂလိပ်: Jade) ဟူသော အမည်နာမကို ယေဘုယျအားဖြင့် စုပေါင်းခေါ်ဝေါ်နေကြသော်လည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းမှုအရ ဂျေဒိုက် (Jadeite) နှင့် နက်ဖရိုက် (Nephrite) ဟူ၍ ကျောက်စိမ်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုး ကွဲပြားခြားနားစွာ တည်ရှိသည်။ ဤကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးသည် အမြင်အားဖြင့် ဆင်တူသော်လည်း ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံချင်း လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော သတ္တုများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းသို့ ကွဲပြားခြားနားကြောင်းကို ၁၈၆૩ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် အလက်ဆန်းဒါး ဒါးမား (Alexis Damour) က ဓာတုဗေဒနည်းအရ စနစ်တကျ ခွဲခြားဖော်ထုတ်ပြသခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။[၁] ဤအမျိုးအစားနှစ်ခုအနက် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လှပပြီး အလွန်ရှားပါးသည့်အတွက် တန်ဖိုးအမြင့်ဆုံး အမျိုးအစားအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။

ကျောက်စိမ်း
ကျောက်စိမ်း
ယေဘုယျ
ကဏ္ဍအဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာ
ဖော်မျူလာ
(repeating unit)
NaAlSi₂O₆ (Jadeite); Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ (Nephrite)
ပုံဆောင်ခဲ စနစ်Monoclinic
ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း
အရောင်အရောင်စုံနိုင်သည် (အစိမ်းရောင် အများဆုံး)
Crystal habitIntergrown grainy or fine fibrous aggregate
CleavageNone
FractureSplintery
TenacityBrittle
Mohs scale hardness၆–၇
Lusterဖယောင်းရောင် သို့မဟုတ် ဆီအိရောင်
DiaphaneityTranslucent, opaque
Specific gravity၂.၉–၃.၃၈
Refractive index၁.၆၀၀–၁.၆၈၈
Birefringence၀.၀၂၀–၀.၀၂၇
PleochroismAbsent
DispersionNone

သမိုင်းကြောင်း

[ပြင်ဆင်ရန်]

ကျောက်စိမ်းကို သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်များကပင် လူသားတို့ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ ကနဦးကျောက်စိမ်းကို ယင်း၏ မာကျောသောသတ္တိကြောင့် ကျောက်လက်နက် တန်ဆာပလာများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှု တဖြည်းဖြည်း ထွန်းကားလာသောအခါ လူသားတို့သည် ကျောက်စိမ်းကို အလှအပ အဆင်တန်ဆာပလာ ပစ္စည်းများအဖြစ် သုံးစွဲလာကြသည်။[၂] တရုတ်ပြည်တွင်မူ ကျောက်စိမ်းကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့်ကပင် အကြီးအကျယ် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ကျောက်စိမ်းရုပ်တုများကို အဆောင်အယောင်သဖွယ် သုံးစွဲခဲ့ကြပြီး သေဆုံးသောအခါ ယင်းကျောက်စိမ်းများနှင့်အတူ ဂူသွင်းမြှုပ်နှံလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကို ကျောက်များအားလုံး၏ အချုပ်အခြာ အကြီးအကဲကျောက်မျက်အဖြစ် မှတ်ယူကြကာ ၎င်းကို ဆင်မြန်းသူတိုင်းတွင် သဒ္ဓါရက်ရောခြင်း၊ ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ တရားမျှတသော စိတ်ဓာတ်ရှိခြင်း၊ မိမိကိုယ်မိမိ နှိမ့်ချသော နိဝါတ တရားရှိခြင်း၊ အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ ကြီးမြင့်ခြင်း စသော ဂုဏ်အင်္ဂါကြီး ငါးရပ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု အယူရှိကြသည်။[၃]

တရုတ်လူမျိုးများ၏ ယုံကြည်ချက်အရ ကျောက်စိမ်းကို ကောင်းကင်နတ်မင်းက လူသားတို့အား ပေးသော လက်ဆောင်ဟူ၍ ယူဆကြပြီး၊ တာအို (Taoism) ဘာသာတွင် ကျောက်စိမ်းကို အဖိုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော “ယန်” (Yang) ဟူသော စကားဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။[၂] ထို့အပြင် ကျောက်စိမ်းကို အသုံးပြုဝတ်ဆင်လျှင် ပိုင်ရှင်အား အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကို စောင့်ရှောက်ပေးနိုင်ခြင်း၊ ကံကောင်းခြင်းများကို ယူဆောင်လာပြီး ကံဆိုးခြင်းများကို တားဆီးပေးနိုင်သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျောက်စိမ်းကို ပထမဦးဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည့် လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်းလေးထောင်ကျော်က ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် ကျောက်စိမ်းပန်းပုများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျောက်စိမ်းကို တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်လူမျိုးထက်မဆို ပိုမိုတန်ဖိုးထားကြသည်။[၄]

ယနေ့ခေတ်ကာလတွင် တရုတ်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ ကချင်ပြည်နယ် ဖားကန့်ဒေသမှ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ အဓိကထွက်ရှိသည့် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို 翡翠 (Fěicuì) သို့မဟုတ် 硬玉 (Yìngyù) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ တရုတ်ပြည်နှင့် အခြားအရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် ထွက်ရှိသော နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကိုမူ 软玉 (Ruǎn yù) ဟု ခွဲခြားခေါ်ဆိုကြသည်။[၅] တရုတ်ပြည်တွင်း၌ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း မထွက်ရှိဘဲ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသာ ထွက်ရှိပြီး ဆင်ကျန်ပြည်နယ်တွင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တရုတ်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ၁၈ ရာစုနှစ်များကပင် စတင်ကာ အဓိက ဝယ်ယူတင်သွင်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။[၆]

ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက် ခြားနားချက်

[ပြင်ဆင်ရန်]
ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite)
နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း (Nephrite)

ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite) နှင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း (Nephrite) တို့သည် ဖြစ်ပေါ်ပုံ ရင်းမြစ်အနေအထားအရ အသွင်ပြောင်းကျောက်များ (Metamorphic rocks) ရှိရာ ဝန်းကျင်များတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း တွင်းထွက်အုပ်စုချင်း လုံးဝ ကွာခြားကြသည်။[၇] ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုင်ရော့ဆင်း (Pyroxene) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းမှာမူ အမ်ဖီဘိုး (Amphibole / Tremolite-Actinolite) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်လေသည်။[၅]

ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက်တို့၏ သိသာထင်ရှားပြီး အရေးအကြီးဆုံးသော ကွာခြားချက်မှာ အမြင်အာရုံဆိုင်ရာ ရောင်ပြန်ဟပ်မှုနှင့် အလွှာဖွဲ့စည်းပုံတို့ ဖြစ်သည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် နေရောင်အောက်၌ ယင်ကောင်၏ အတောင်ပံကဲ့သို့ စူးရှပြီး ရောင်ပြန်ဟပ်စေသော ကျောက်စိမ်းလောကတွင်သာ တွေ့ရသည့် "ယမ်း" ဟုခေါ်ဆိုသည့် ထူးခြားသော အလွှာပါရှိတတ်ပြီး၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင်မူ ကြွေထည်ကဲ့သို့ စူးရှမှုအားနည်းသော အလွှာသာ ပါရှိတတ်သည်။[၈] ထို့ပြင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများ၏ အစိမ်းရောင်သည် ကြည့်ရှုသူအား ကြည်လင်အေးမြသော ရေအောက်ထဲတွင် အစိမ်းရောင် ဖန်ပုလင်းကို ကြည့်နေရသကဲ့သို့သော နက်ရှိုင်းသည့် ရသမျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်သော်လည်း၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများမှာမူ လေထဲတွင် ကြည့်နေရသကဲ့သို့ ပုံမှန်အစိမ်းရောင် သက်သက်သာ ဖြစ်ပေသည်။[၆]

အဏုကြည့်မှန်ဘီလူးဖြင့် ကြည့်ရှုသည့်အခါ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အပြန်အလှန် လက်ယှက်ထိုးနေသည့် ပုံဆောင်ခဲငယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး မျက်နှာပြင်တွင် ကျောက်ပေါက်မာကဲ့သို့သော ချိုင့်ခွက်ကလေးများနှင့် အဖုအထစ်များ ပါရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းမှာမူ လက်ယှက်ထိုးနေသော အမျှင်ငယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကာ အမျှင်အလိုက် တည်ရှိပြီး အမဲဆီရောင် တောက်နေသော ရောင်လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။[၇] အရောင်အသွေးပိုင်းဆိုင်ရာတွင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၌ ခရမ်း၊ အနက်၊ အညို၊ အနီ၊ လိမ္မော်၊ အဝါ၊ အဖြူ၊ နို့နှစ်ရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုး ပါဝင်နိုင်ပြီး၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင်မူ သစ်ရွက်စိမ်းရောင်၊ မီးခိုးရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုးတို့သာ အဓိက ပါရှိကြသည်။[၅]

ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုအနေဖြင့် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အပူပေးသည့်အခါ အရည်ပျော်လွယ်ပြီး ပျော့ဖတ်အဖြစ်သို့ အလွယ်တကူ ပြောင်းလဲသွားတတ်သော်လည်း၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းမှာမူ အလွယ်တကူ မပြောင်းလဲပေ။[၉] ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် မြေမျက်နှာပြင်အောက်ဘက် မိုင် ၂၀ မှ ၃၀ အထိ နက်ရှိုင်းပြီး အလွန်မြင့်မားသော ဖိအားနှင့် အပူချိန်ရှိသည့် အလွှာများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ အပေါ်ယံ အခွံအကာများကို ဖဲ့ထုတ်လိုက်မှသာ အတွင်းပိုင်းမှ လှပထူးခြားသော အစိမ်းရောင် ကျောက်ကြောများကို တွေ့မြင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းထက် အရည်အသွေး ပိုမိုကောင်းမွန်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှားပါး၍ အဖိုးတန်ဆုံး အမျိုးအစားတစ်ခု အဖြစ် ရပ်တည်လျက် ရှိပေသည်။[၅]

ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ

[ပြင်ဆင်ရန်]

ကျောက်စိမ်း (အထူးသဖြင့် အရည်အသွေးအမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလွန်ရှားပါးစွာသာ ထွက်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့အရည်အသွေးအကောင်းဆုံးနှင့် ပမာဏအများဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ထွက်ရှိရာ အဓိက ဗဟိုချက်နေရာ ဖြစ်သည်။[၅]မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကကျောက်စိမ်းထွက်ရှိရာ ဒေသမှာ ကချင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း၊ ပူတာအိုခရိုင်နှင့် မိုးညှင်းခရိုင်အတွင်းရှိ ဖားကန့်ဒေသ (Phakant) ဖြစ်ပြီး၊ လုံးတို၊ ဆယ်ဇင်၊ ကန်စွန်းနှင့် မိုးကောင်း မြစ်ဝှမ်းဒေသများတစ်လျှောက်တွင်လည်း အဓိက တူးဖော်တွေ့ရှိရသည်။[၇] မြန်မာ့ဖားကန့်ဒေသမှ ထွက်ရှိသော ကျောက်စိမ်းများသည် အထူးသဖြင့် ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင် (Imperial Green) နှင့် ဖောက်ထွင်းမြင်နိုင်သော အရည်အသွေးကောင်းမွန်မှုတို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် ထိပ်တန်းအရည်အသွေးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခံထားကြရသည်။[၉]

မြန်မာနိုင်ငံအပြင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျေဒိုက် သို့မဟုတ် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ ၊ ရုရှားနိုင်ငံ (Russia - ဆိုက်ဗီးရီးယားဒေသနှင့် ဥရယ်တောင်တန်းများ)၊ ကနေဒါနိုင်ငံ (Canada - ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာ)၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု (United States - ကယ်လီဖိုးနီးယားနှင့် ဝိုင်ယိုးမင်း)၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ (New Zealand) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ (ဆင်ကျန်နှင့် ဂွမ်ရှီဒေသများ - အဓိကအားဖြင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများ) တို့တွင်လည်း အသီးသီး ထွက်ရှိကြသည်။[၂]သို့သော်လည်း တရုတ်ပြည်တွင်းနှင့် အခြားနိုင်ငံများမှ ထွက်ရှိသည့် ကျောက်စိမ်းအများစုမှာ နက်ဖရိုက် (Nephrite) အမျိုးအစားများသာ ဖြစ်ကြပြီး၊ လက်ဝတ်ရတနာဈေးကွက်တွင် အန်ထရိုက်အဖြစ် အမြင့်ဆုံး ရပ်တည်နေသည့် အဖိုးတန် ဂျေဒိုက် (Jadeite) ကျောက်စိမ်းစစ်စစ်များ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မှာမူ မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသမှသာ တစ်ခုတည်း အဓိက ထွက်ရှိခြင်း ဖြစ်ပေသည်။[၅]

ကျောက်စိမ်း၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုနှင့် မိုလီကျူး အဆောက်အအုံ

[ပြင်ဆင်ရန်]

ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite Jade) သည် ဘူမိဓါတုဗေဒအရ အင်နိုစီလီကိတ် (Inosilicate / Chain silicate) ခေါ် ကွင်းဆက် ဆီလီကိတ် သတ္တုအုပ်စုဝင် စပိုင်ရော့ဆင်း (Clinopyroxene) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။[၈] ဓာတုဗေဒ ဖော်မြူလာအတိအကျမှာ NaAlSi2O6 (Sodium Aluminum Silicate) ဖြစ်ပြီး စပိုင်ရော့ဆင်း မော်လီကျူး ခရစ်စတယ်စနစ် (Monoclinic crystal system, Space group C2/c) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။[၇]

ခရစ်စတယ် အဆောက်အအုံနှင့် အိုင်ယွန် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Crystallography & Cation Substitution)

[ပြင်ဆင်ရန်]

ဂျေဒိုက် ခရစ်စတယ်၏ မိုလီကျူး အဆောက်အအုံတွင် အဓိက အက်တမ်နေရာ (Sites) ၃ ခု ပါဝင်သည် -

  • M1 Site: Al3+ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော အော့တက်ဒရယ် (Octahedral) နေရာ ဖြစ်သည်။
  • M2 Site: Na+ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော ၈-ညှိနှိုင်း (8-coordinated) အခေါင်းပေါက် နေရာ ဖြစ်သည်။
  • T Site: ဆီလီကွန် အက်တမ်များသည် အောက်ဆီဂျင် O2- ၄ ခုနှင့် ပေါင်းစပ်၍ တက်ထရာဟက်ဒရယ် (Tetrahedral) SiO4 ကွင်းဆက်များကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။

ဂျေဒိုက်၏ မတူညီသော ရောင်စုံအမျိုးအစားများသည် M1 site ရှိ Al3+ အိုင်ယွန်နေရာတွင် အကူးအပြောင်း သတ္တုအိုင်ယွန်များ (Transition metal cations) က အိုင်ဆိုမော်ဖပ်စ် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Isomorphous substitution) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည် - 1. အစိမ်းရောင် (Imperial Green): Al3+ နေရာတွင် ကရိုမီယမ် (Cr3+) အိုင်ယွန် သို့မဟုတ် သံအိုင်ယွန် (Fe3+) အနည်းငယ် အစားထိုးဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကရိုမီယမ် ပါဝင်မှု ၀.၀၁% မှ ၁% အတွင်းရှိပါက တောက်ပသော "ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင်" (Emerald Green) ကို ရရှိစေသည်။[၅] 2. အနက်ရောင်/အစိမ်းရင့်ရောင် (Omphacite / Kosmochlor): Cr3+ အိုင်ယွန် ပါဝင်မှု လွန်စွာမြင့်မားလာပါက (NaCrSi2O6) ခေါ် ကော့စမိုကလို (Kosmochlor) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း၊ Fe2+ နှင့် Mg2+ ပါဝင်မှု များပြားလာပါက အွန်ဖာဆိုက် (Omphacite - (Ca,Na)(Mg,Fe,Al)Si2O6) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း ဓာတုအသွင် ပြောင်းလဲသွားသည်။[၉] 3. ခရမ်းရောင် (Lavender Jade): Al3+ နေရာတွင် မဂ္ဂနီးစ် (Mn3+) သို့မဟုတ် Fe2+}-Fe3+ အိုင်ယွန်များ၏ အီလက်ထရွန် ဖလှယ်မှု (Charge transfer process) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။[၁၀]

ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက်၏ ဓာတုဗေဒ နှိုင်းယှဉ်ချက် (Jadeite vs. Nephrite)

[ပြင်ဆင်ရန်]

ကျောက်စိမ်းဟု ကျယ်ပြန့်စွာ ခေါ်ဆိုကြသော သတ္တုနှစ်မျိုး၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု နှိုင်းယှဉ်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -

ဂုဏ်သတ္တိများဂျေဒိုက် (Jadeite)နက်ဖရိုက် (Nephrite)
ဓာတုအုပ်စုစပိုင်ရော့ဆင်း အုပ်စု (Clinopyroxene)အမ်ဖီဘိုး အုပ်စု (Amphibole / Tremolite-Actinolite)
ဓာတုဖော်မြူလာNaAlSi2O6Ca2(Mg,Fe)5Si8O22(OH)2
ခရစ်စတယ်စနစ်မိုနိုကလင်းနစ် (C2/c)မိုနိုကလင်းနစ် (C2/m)
သိပ်သည်းဆ (Specific Gravity)၃.၂၄ – ၃.၄၃ g/cm3၂.၉၀ – ၃.၀၃ g/cm3
မားကျောမှု (Mohs Hardness)၆.၅ – ၇.၀၆.၀ – ၆.၅
ပါဝင်သော အဓိကဒြပ်စင်များဆိုဒီယမ်၊ အလူမီနီယမ်၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင်ကယ်လ်ဆီယမ်၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်၊ သံ၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင်၊ ဟိုက်ဒရ็อกဆိုက်

ဘူမိသတ္တုဖြစ်တည်မှု ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (Petrogenesis)

[ပြင်ဆင်ရန်]

ဂျေဒိုက် ကျောက်စိမ်း ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် အလွန်မြင့်မားသော ဖိအား (High Pressure: P > 1.0 - 1.5 GPa) နှင့် အသင့်အတင့်ရှိသော အပူချိန် (Low-to-Medium Temperature: T = 200 - 400°C) ရှိသည့် သက်ဝင်ငုပ်လျှိုးဇုန်များ (Subduction Zones) ရှိ ဆာပန်တိုင်နိုက် မယ်လန့်ဂ် (Serpentinite Mélange) နယ်မြေများ လိုအပ်သည်။[၇] မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသရှိ ကျောက်စိမ်းများသည် အိန္ဒိယ-မြန်မာ ကျောက်ချက်လွှာ အစွန်း တက်တိုနစ် ဖိအားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကမ္ဘာ့အရည်အသွေး အမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း သိုက်များ ဖြစ်ကြသည်။[၅]

ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူယိုးမှား တွင်းထွက်များ

[ပြင်ဆင်ရန်]

အရည်အသွေးကောင်းသော ကျောက်စိမ်းများ ရှားပါးလာခြင်းကြောင့် အချို့က အရည်အသွေးညံ့သော ကျောက်စိမ်းကို အရောင်ဆိုး၍ တုပပြုလုပ်လာကြသည်။ ယခင်ခေတ်များက ဆေးဆိုးကျောက်စိမ်းတုများကို လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားသိရှိနိုင်ကြသော်လည်း ယခုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော ဆေးများမှာ အမျိုးအစားကောင်းမွန်လှသဖြင့် လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားမသိနိုင်ပေ။

ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူသည့် အစိမ်းရောင် သဘာဝတွင်းထွက်များမှာ ခရိုင်ဆိုပရေ့(Chrysoprase) ၊ အစိမ်းရောင်ဆိုးထားသော မဟူရာဖြူ (Chalcedony) နှင့် ဆမစ်ဆိုနိုက် ( Smithsonite) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဆမစ်ဆိုနိုက် တွင်းထွက်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် ခဲသတ္ထု ထုတ်လုပ်နိုင်သော ခဲသတ္တုရိုင်း တွင်းထွက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းကို (Bonamite) ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။


အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

မည်သည့် အသားခံမျိုးတွင်မဆို ခရမ်းရောင်၊ ပန်းရောင်၊ ဗေဒါရောင်နှင့် အစိမ်းရိပ် အစိမ်းရောင် သိသာစွာမကျန်တော့ဘဲ အခြားအရောင်များဖြစ်သော ခဲရောင်၊ ရွှေဝါရောင်၊ အပြာရိပ်၊ မီးခိုးရောင်၊ အနက်ရောင်၊ အနီရောင်၊ အညိုရောင်၊ အဝါရောင်၊ ရေညှိရောင် စသည့် အရောင်အမျိုးမျိုးစွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ အသားကျောက်များကို ကျောက်သားအမျိုးအစား(၈)မျိုးကိုအခြေခံပြီး အရောင်များရောနှောပျံ့နှံ့ပါဝင်မှုကို အသေးစိတ်စိစစ်ပြီး မျိုးကွဲ(၂၇)မျိုးအထိခွဲခြားထားပါသည်။

ခဲဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ခဲရောင် သို့မဟုတ် ရွှေဝါရောင်သန်းနေပါက ခဲဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။

ရေခဲသားဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ရေခဲဖြူရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင်သန်းသည့် အရောင်ရှိနေပါက ရေခဲသားဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။

ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းမှုန့်ညက်၍ အပြာရိပ်သန်းသော အလင်းပေါက် သို့မဟုတ် အလင်းပေါက်လုနီးပါးရှိအသားခံတွင် မီးခိုးရိပ်သန်းသည့် အစိမ်းအစင်းအစက်တို့သည် ကန်စွန်းပန်း ပုံသဏ္ဌန်ပျံ့နှံ့နေပါက ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။

လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားသင့်သည့် အလင်းမှုန်သော ကျောက်သားအသားခံတွင် မီးခိုးရောင်အစင်းအစက်နှင့် ပန်းစက် သဏ္ဌန် ပျံ့နှံ့နေပါက လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။

ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါး ကျောက်သားအသားခံတွင် အပြာနုရောင်စွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။

အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါးအသားခံတွင် ဖန်သားအရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ရှိသည့်ကျောက်ကို အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။

ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန် ၍ နို့ကဲ့သို့ အဖြူရောင်စွဲဝင်နေသည့်ကျောက်စိမ်းကို ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။

တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့်ကျောက်စိမ်းတွင် တိမ်ခိုးရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။

ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့် အသားခံတွင်ဝါညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။

မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်ကျောက်စိမ်းသားတွင် မီးခိုးစိမ်းရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။

မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း ၍ ဖွဲ့သားအသင့်အတင့်မှ အညံ့ထိရှိပြီး အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။

ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့သော အလင်းပိတ်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။

လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် အပြာရိပ်စွဲဝင်နေပါက လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။

ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သော အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အဖြူညစ်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။

ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းမှုမှလင်းရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့ပြီး အလင်းမှုန်သော အသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။

ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းအလတ်မှကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်ပြီး အလင်းမှုန်သောဝတ်ဆံပါအသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်စွဲဝင်နေပါက ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။

ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းကြမ်း၍ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်ဝတ်ဆံပါအသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။

ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင် အပြာရိပ်သန်းသော အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။

ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်သန်းနေသည့် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။

လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းမှုံ ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော အလင်းပေါက်လုနီးပါး သို့မဟုတ် အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ရေညိုရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပြီး တန်ဖိုးကြီးပါသည်။

ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။

ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းအလတ်မှယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။

ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ပျားရည်အရောင် ( နီဝါရောင်) စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။

ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။

ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။

ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက်

[ပြင်ဆင်ရန်]

ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သွားသော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့် ကျောက်သားပြင်တွင် ညိုဝါရောင်စွဲဝင်နေပါက ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။

မန်းနှင့် ကျောက်စိမ်းအခွံဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ

[ပြင်ဆင်ရန်]

ကျောက်စိမ်းအရိုင်းတုံးအပေါ်တွင် ကြိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သစ်ပွေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ တီအစက်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အဖုအထစ်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း ပါရှိသော သင်္ကေတလေးများကို မန်း ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ကျောက်စိမ်းလောကတွင် "အရည်မှာဟောက် အသားမှာမောက်" ဟူသော ဆိုရိုးစကားရှိသည်။ မန်းနေရာသည် ချိုင့်ဝင်ဟောက်နေပါက (မန်းပိပြားပါက) အရည်ဝင်ရောက်နိုင်ခြေ များပြီး၊ မောက်နေသောနေရာများတွင်မူ အသားကောင်းများကို တွေ့ရတတ်သည်။[၁၁] မန်းများကို ကျောက်မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တည်ရှိပုံအလိုက် ကျောက်ရည်ဝင်ရောက်နိုင်မှု အနည်းအများကို ခန့်မှန်းတွက်ဆနိုင်သည်။ တချို့မန်းများသည် အခွံပေါ်တွင် ခပ်ပါးပါး တည်ရှိတတ်ပြီး၊ တချို့မှာမူ ခပ်ထူထူ အခုံးလေးများအဖြစ် တည်ရှိကြသည်။

မန်းအမျိုးအစားများ

[ပြင်ဆင်ရန်]

မန်းများကို အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည် - 1. အရည်မန်း: တိုက်ကြည့်ပါက အတွင်းတွင် အရည်ဝင်ရောက်မှုကို ပြသနေသည့် မန်းအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ 2. အသားမန်း: မန်းနေရာကို တိုက်ကြည့်သော်လည်း အရည်ကို မတွေ့ရဘဲ အသားကောင်းကိုသာ တွေ့ရသည့် မန်းမျိုး ဖြစ်သည်။

မန်းပုံစံအမျိုးမျိုးနှင့် အသွင်အပြင်များ

[ပြင်ဆင်ရန်]
  • ကောက်ရော့မန်း: ကျောက်၏ အခွံမျက်နှာပြင် တစ်ဖက်တွင် သို့မဟုတ် ထောင့်စွန် တစ်ခုတည်းတွင် ကပ်နေသည့် ပုံစံရှိသောမန်း ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အရည်ဝင်နိုင်ခြေ နည်းပါးသည်။
  • စည်ပိတ်မန်း: စည်တော်ကြီး၏ သားရေပ်ားသည် မျက်နှာချင်းဆိုင်ဘက်တွင် ကပ်နေသကဲ့သို့ ကျောက်တုံးတွင် အရည်မန်းမှာ မျက်နှာချင်းဆိုင် နှစ်ဘက်တွင် ကပ်နေသောမန်း ဖြစ်သည်။ အရည်ဝင်နိုင်ခြေ ရှိသည်။
  • ဓားဆို့ထိုးမန်း (တံစို့ထိုး): အာလူးသီးကို မီးဖုတ်ရန် ဓားဆို့ဖြင့် ထိုးဖောက်ထားသကဲ့သို့ ကျောက်အထိုင်အောက်ဘက်နှင့် ကျောက်၏ကျောပေါ်တွင် ရှိသောမန်းတို့သည် တစ်ဖြောင့်တည်း တည်ရှိနေသည်။ အရည်ဝင်ရောက်တတ်သည်။
  • ကျားကိုက်မန်း: ကျောက်၏ မျက်နှာပြင် အပေါ်အောက်တွင် ကျားကိုက်လိုက်လျှင် သွားရာထင်သကဲ့သို့ တည်ရှိနေသောမန်း ဖြစ်သည်။ အရည်ဝင်နိုင်ခြေ ရှိသည်။
  • ကြိုး: ကျောက်ပေါ်တွင် ကြိုးစလေးများကဲ့သို့ ဖြစ်နေသောမန်း ဖြစ်သည်။ တိုက်ဖောက်ရန် (ကွမ်ရန်) အကောင်းဆုံးဖြစ်သော်လည်း အရည်ဝင်နိုင်ခြေ အနည်းငယ် နည်းပါးသည်။
  • ကြိုးပတ်: ကျောက်တုံးကို ကြိုးလုံးလေးဖြင့် ပတ်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ မန်းပိပြားပါက ရာနှုန်းပြည့် အရည်ဝင်သည်။
  • ကြိုးငုတ် (ကြိုးပျက်): ကြိုးပတ်မန်း ပါရှိသော်လည်း ကြိုးမှာ ပေါ်လိုက်ပျောက်လိုက် ဖြစ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ အရည်ဝင်နိုင်သော်လည်း ဗျက်သေးတတ်ခြင်း (ကြိုးမျှင်တတ်ခြင်း) များ ရှိတတ်သည်။
  • မန်းတုံး: တစ်တုံးလုံး အရည်ခဲနေခြင်း ဖြစ်ပြီး အကာမျိုးများတွင် ပို၍ တွေ့ရတတ်သည်။
  • မန်းကာ: မန်းတုံးပေါ်မှ တိုက်ချွတ်သည့်အခါ အကာက ခံနေလျှင် အောင်မြင်သောကျောက်ဖြစ်ပြီး အသားဆန်းမည် ဖြစ်သည်။
  • ကွန်ချာမန်း: ကျောက်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်နေသူများအကြား ရှားပါးပြီး နည်းပါးစွာ သိရှိကြသော မန်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဖြတ်ကြည့်လိုက်ပါက ကျားပြီး ပန်းဆန်တတ်သည်။

ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် တွေ့ရသည့် အခြားအင်္ဂါရပ်များ

[ပြင်ဆင်ရန်]
  • ယမ်း: အသားကောင်း၊ မကောင်းကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် "ယမ်း" ကို ကြည့်၍ ခန့်မှန်းကြသည်။
  • ရှင်းမည်း: အခွံပေါ်တွင် အမည်းစက်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရသော အင်္ဂါရပ် ဖြစ်သည်။
  • ကုန်းကျောက်: အခွံကြမ်းသော ကျောက်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
  • ရေကျောက်: အခွံချောမွတ်သော ကျောက်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
  • ငုတ်ကျောက်: တောမှော်ကျောက်ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ရိုက်ပဲ့အဖြစ် တွေ့ရကာ အခွံမရှိပေ။
  • အရည်ပွေး: ကျောက်စိမ်းတုံး အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော အကွက်များသည် ပွေးကွက်များကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။
  • အရည်ပွင့်: ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော ပန်းပွင့်ပုံစံ အပွင့်လေးများ ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။
  • ကပ်ရည်: အခွံပေါ်တွင် ကပ်နေသောအရည်ဖြစ်ပြီး အတွင်းသို့ မဝင်ရောက်ပေ။ များသောအားဖြင့် ပြင်ကျယ်သော်လည်း ထုမရှိတတ်ပါ။
  • တည်စေ့: အခွံပေါ်တွင် ကပ်နေသော သကြားပွင့်ကလေးများကဲ့သို့ အစိမ်းရောင် ခရစ်စတယ် (Crystal) လေးများကို ခေါ်ဆိုသည်။

မှတ်စုနှင့် ရှေးဆိုရိုးများ

[ပြင်ဆင်ရန်]

ကျောက်စိမ်းလောက၏ ရှေးဆိုရိုးစကားအရ "မန်းမှာအဟောက်၊ ကြိုးမှာအမောက်" ဟု ဆိုကြသည်။ မျက်နှာပြင်နှင့် လာသောမန်းသည် ကျောက်စိမ်းမျက်နှာပြင်တွင် အဟောက်ရှိသော၊ အချိုင့်ရှိသော သို့မဟုတ် ခွက်နေသောနေရာများတွင် တွေ့ရပါက အရည်အဝင်ရဲသည်ဟု ယူဆကြပြီး အောင်မြင်နိုင်ခြေ ၈၀% အထိ သေချာသည်ဟု ဆိုသည်။ "ကြိုးမှာအမောက်" ဆိုသည်မှာ ဥပမာအားဖြင့် လက်သန်းလုံးခန့် ရှိသော ကြိုးတစ်ချောင်းသည် ကျောက်စိမ်းတုံးပေါ်တွင် တစ်ဝက်ခန့်မြုပ်နေပြီး ညီညာစွာ တစ်ပတ်ပတ်ထားသည်ကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ ကြိုးပတ်ရှိနေပါက ရာနှုန်းပြည့် အရည်ဝင်ရောက်ရန် သေချာသလောက် ရှိပြီး ကျောက်စိမ်း၏ မိစစ်ဖစစ် မူလမှော်မှန်သမျှတွင် အကျုံးဝင်ပေသည်။[၁၁]

ကိုးကား

[ပြင်ဆင်ရန်]

တမ်းပလိတ်:Reference

  1. ↑ Damour, Alexis. (1863). Comparative mineralogical analysis of jade and saussurite. Comptes Rendus.
  2. 1 2 3 Laufer, Berthold. (1912). Jade: A Study in Chinese Archaeology and Religion. Field Museum of Natural History.
  3. ↑ Klotz, Jessica. (2013). "The Cultural Significance of Jade in Ancient China". Journal of Asian History.
  4. ↑ Rawson, Jessica. (1995). Chinese Jade from the Neolithic to the Qing. British Museum Press.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 Hughes, Richard W. (2000). "Burmese Jade: The Gemology of Jadeite". Gems & Gemology, 36(1), 2–26.
  6. 1 2 Goforth, Cori. (2002). "The History of Burmese Jadeite Trade with China". Asian Perspectives.
  7. 1 2 3 4 5 Harlow, G. E. (2005). "Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections". International Geology Review 47 (2): 113–146. doi:10.2747/0020-6814.47.2.113.
  8. 1 2 Shi, G. H. (2003). "Ion exchange and colouration of jadeite jade". Journal of Gems & Gemmology 5 (1): 1–7.
  9. 1 2 3 Shi, G. H. (2008). "Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area". American Mineralogist 93 (10): 1542–1550. doi:10.2138/am.2008.2886.
  10. ↑ Lu, R. (2012). "Color Origin of Lavender Jadeite". Gems & Gemology 48 (4): 283–290.
  11. 1 2 ဦးဉာဏ်သင်း။ မြန်မာ့ကျောက်စိမ်း။ မြန်မာ့ကျောက်မျက်ရတနာ ရုပ်ရှင်နှင့် သုတေသန။