.xyz

.xyz

မိတ်ဆက်	ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၊ ၂၀၁၄ (၂၀၁၄-၀၂-19) (root server) ဇွန် ၂၊ ၂၀၁၄ (၂၀၁၄-၀၆-၀၂) (general public)
TLD အမျိုးအစား	Generic top-level domain (gTLD)
အခြေနေ	Active
မှတ်ပုံတင်	Generation.XYZ (registry) CentralNic (registry technical operator)
ရည်ရွယ်ချက်ရှိ အသုံးချ	None
မှတ်ပုံတင် ကန့်သတ်ချက်များ	None
စာရွက်စာတမ်း	ICANN Registry Agreement
ဝဘ်ဆိုဒ်	gen.xyz
DNSSEC	Yes

.xyz သည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အင်တာနက် အမည်နှင့် နံပါတ်များဆိုင်ရာ ကော်ပိုရေးရှင်း (ICANN) ၏ အထွေထွေ အဆင့်မြင့် ဒိုမိန်းအသစ်များ (New generic top-level domain - gTLD) အစီအစဉ်အောက်တွင် အဆိုပြုခဲ့သော အင်တာနက် နောက်ဆက်တွဲ ဒိုမိန်းအမည် (Domain name) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဒိုမိန်းအမည်ကို အများပြည်သူများ လွတ်လပ်စွာ ဝယ်ယူအသုံးပြုနိုင်ရန် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့တွင် စတင်မိတ်ဆက် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဒိုမိန်းအမည်အဖြစ် "xyz" ဟု ရွေးချယ်ရခြင်းမှာ ၎င်းစာလုံးသုံးလုံးသည် လာတင်အက္ခရာ (အင်္ဂလိပ်စာလုံး) များ၏ နောက်ဆုံး စာလုံးများဖြစ်နေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။

လက်ရှိတွင် ဤဒိုမိန်းစနစ်ကို XYZ.com နှင့် CentralNic အဖွဲ့အစည်းများက ပူးတွဲ၍ ဒိုမိန်းမှတ်ပုံတင်ဌာန (Registries) အဖြစ် တရားဝင် တာဝန်ယူ စီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိသည်။ .xyz ဒိုမိန်းသည် အစဉ်အလာ .com ဒိုမိန်းများနေရာတွင် ပိုမိုဆန်းသစ်ပြီး မှတ်မိလွယ်သောကြောင့် ခေတ်သစ်နည်းပညာစတင်တည်ထောင်စ ကုမ္ပဏီများ (Tech startups)၊ အနုပညာနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ် ဖန်တီးရှင်များ (Creators) အပြင် အထူးသဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဘလော့ခ်ချိန်းနှင့် ဝက်ဘ်သရီး (Web3) နည်းပညာ စီမံကိန်းများအကြား တစ်ကမ္ဘာလုံး၌ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ခေတ်စားကာ အသုံးအများဆုံး ဒိုမိန်းတစ်ခုအဖြစ် ရေပန်းစားလျက်ရှိသည်။

ဈေးကွက်အတွင်း အသုံးပြုလာမှု

၂၀၁၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် .xyz ဒိုမိန်းမှတ်ပုံတင်မှု အရေအတွက်သည် ၁.၅ သန်းအထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ တစ်ဟုန်ထိုး မြင့်တက်လာခြင်းမှာ ကမ္ဘာကျော် နည်းပညာကုမ္ပဏီကြီးဖြစ်သော Google က ၎င်းတို့၏ မိခင်ကုမ္ပဏီသစ်ဖြစ်သည့် Alphabet Inc. အတွက် တရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုက်အဖြစ် `abc.xyz` ဒိုမိန်းကို အသုံးပြုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ Google သည် ဤဒိုမိန်းနောက်ဆက်တွဲကို အသုံးပြုသည့် ပထမဆုံးသော ကမ္ဘာ့အဆင့်မြင့် ကော်ပိုရေးရှင်းကြီးများအနက် တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အခြားသော ဒိုမိန်းမှတ်ပုံတင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့် VeriSign နှင့် ဝေဖန်သူအချို့၏ အဆိုအရ - Network Solutions အမည်ရှိ ဒိုမိန်းဝန်ဆောင်မှုကုမ္ပဏီသည် ၎င်းတို့၏ အသုံးပြုသူများအား ကြိုတင်ခွင့်ပြုချက်မတောင်းဘဲ သဘောဆန္ဒအလျောက်မှသာ ပြန်လည်ပယ်ဖျက်ရသည့်စနစ် (Opt-out basis) ဖြင့် သုံးစွဲသူအကောင့်များထဲသို့ .xyz ဒိုမိန်းအမည်ပေါင်း ရာနှင့်ချီ၍ အလကားထည့်သွင်းပေးခဲ့ခြင်းကြောင့် မှတ်ပုံတင်မှုပမာဏ ယခုကဲ့သို့ ဖောင်းပွလာခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း စွပ်စွဲပြောဆိုခဲ့ကြသည်။

၁.၁၁၁ ဘီလီယံ အုပ်စု

၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် .XYZ တည်ထောင်သူများက "၁.၁၁၁ ဘီလီယံ အုပ်စု" (1.111B class) ဟုခေါ်သော ဒိုမိန်းအမျိုးအစားအသစ်ကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် တစ်နှစ်လျှင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၀.၉၉ သာ ကျသင့်ပြီး နောက်နှစ်များတွင် သက်တမ်းတိုးပါကလည်း ယင်းဈေးနှုန်းအတိုင်းသာ ပေးသွင်းရသည့် အလွန်ဈေးချိုသော ဒိုမိန်းအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ယင်းဒိုမိန်းများသည် 000000.xyz မှသည် 999999999.xyz အထိ ဂဏန်း ၆ လုံး၊ ၇ လုံး၊ ၈ လုံးနှင့် ၉ လုံးတို့ကို စိတ်ကြိုက်တွဲဖက်ထားသည့် ဂဏန်းသီးသန့် ဒိုမိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ .XYZ ၏ CEO ဖြစ်သူ ဒန်နီရယ် နေဂါရီ (Daniel Negari) က ဤအစီအစဉ်သည် ဒိုမိန်းဈေးကွက်အတွင်း ပိုမိုပြိုင်ဆိုင်မှုရှိလာစေရန်၊ ရွေးချယ်စရာများပြားလာစေရန်နှင့် နည်းပညာ တီထွင်ဆန်းသစ်မှုများကို သယ်ဆောင်လာနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

ကြုံတွေ့ရသည့် ပြဿနာများ

၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွင်း Anti-Phishing Working Group (APWG) အဖွဲ့အစည်း၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ .xyz နှင့် .shop ဒိုမိန်းအမည်များသည် မသမာသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် မှတ်ပုံတင်အသုံးပြုသည့် (Malicious domain registrations) အများဆုံး ထိပ်တန်း ဒိုမိန်း ၅ ခုစာရင်းတွင် ပါဝင်နေကြောင်း သိရသည်။ ဤကဲ့သို့ ဆော့ဖ်ဝဲလ်ဆိုးများ ထည့်သွင်းခြင်း (Malware)၊ ငွေကြေးလိမ်လည်ခြင်း (Scams) နှင့် အချက်အလက်ခိုးယူခြင်း (Phishing) ဖြစ်စဉ်များတွင် .xyz ဒိုမိန်းကို အလွဲသုံးစားလုပ်မှု များပြားလာသောကြောင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆိုင်ဘာလုံခြုံရေးနှင့် အန်တီဗိုင်းရပ်စ် (Anti-malware) ထုတ်လုပ်သည့် ကုမ္ပဏီအတော်များများသည် .xyz ဒိုမိန်းအတော်များများ (သို့မဟုတ်) .xyz ဒိုမိန်းအားလုံးကို ၎င်းတို့၏ စနစ်များတွင် အန္တရာယ်ရှိသော ဝက်ဘ်ဆိုက်များအဖြစ် ပိတ်ပင်စာရင်း (Blacklist) သတ်မှတ်ထားကြသည်။

အခြားကြည့်ရန်

• ဒိုမိန်းအမည်
• ဝက်ဘ်သရီး (Web3)