၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု

၂၀၂၆ နီပေါ ရေကြီးမှု

နေ့ရက်	၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (၂၀၂၆-၀၈-၂၆)–လက်ရှိ
တည်နေရာ	နီပေါနိုင်ငံ၊ ရာသုဝါခရိုင် နှင့် နုဝါကုတ်ခရိုင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ တိဘက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ကျီလုန်းခရိုင်
အမျိုးအစား	လျှပ်တပြက် ရေကြီးမှု
အကြောင်းရင်း	ရေခဲမြစ် ပြိုကျခြင်း သို့မဟုတ် ရေခဲပြိုခြင်း (စုံစမ်းစစ်ဆေးဆဲ)
သေဆုံးသူ	၁,၀၁၉ ဦးထက်မနည်း (နီပေါတွင် ၁,၀၀၃ ဦး၊ တရုတ်တွင် ၁၆ ဦး)
ဒဏ်ရာရသူ	၁,၄၇၃ ဦး
ပျောက်ဆုံးသူ	၄,၄၆၂ ဦးထက်မနည်း (နီပေါတွင် ၃,၉၁၆ ဦး၊ တရုတ်တွင် ၅၄၆ ဦး)
ပစ္စည်းဥစ္စာ ပျက်စီးမှု	နီပေါ - နီပေါ ရူပီး ဘီလီယံ ၂၀၀ အထက် (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၃ ဘီလီယံ အထက်) တရုတ် - အတည်ပြုရန်ကျန်ရှိဆဲ

၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် နီပေါနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တြိသုလီမြစ် အတိုင်း စီးဆင်းလာသော ထိုလျှပ်တပြက် ရေကြီးမှုများကြောင့် လူနေအိမ်ခြေ မြို့ရွာ ရာပေါင်းများစွာ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့်အပြင် ထောင်နှင့်ချီသော ပြည်သူများလည်း အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ထို့အပြင် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသော တရုတ်-နီပေါ နယ်စပ်ရှိ ကျီလုန်းဆိပ်ကမ်း ဧရိယာသို့ပါ ရေကြီးရေလျှံမှုများ ရိုက်ခတ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ လျှပ်တပြက် ရေကြီးမှုနှင့် မြေပြိုမှုများကြောင့် လူနေထူထပ်သော ဒေသများ၌ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး လူ ၁,၀၁၉ ဦး (နီပေါနိုင်ငံတွင် ၁,၀၀၃ ဦးနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတွင် ၁၆ ဦး) သေဆုံးကြောင်း အတည်ပြုထားကာ လူ ၄,၄၀၀ ကျော် ပျောက်ဆုံးနေဆဲဖြစ်သည်။ သက်ဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်များက ရာသုဝါခရိုင်၊ နုဝါကုတ်ခရိုင်၊ ဓဒင်းခရိုင်၊ ဂိုရခါခရိုင် နှင့် ချိတဝါန်ခရိုင်များရှိ မြစ်ချောင်းများတစ်လျှောက်မှ လူထုအသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် ရေကြီးရေလျှံမှု သတိပေးချက်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်၏ ပမာဏသည် ပြင်းထန်လွန်းသဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ငလျင်တိုင်းတာရေး စက်ကိရိယာများ (Seismometers) ၌ပင် ဖမ်းယူရရှိခဲ့သည်။

ဖြစ်ပွားရသည့် အကြောင်းအရင်း

ဂြိုဟ်တုအချက်အလက်များနှင့် ပညာရှင်များ၏ ကနဦး လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ အဆိုပါ ဘေးအန္တရာယ်သည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း အမြင့်ပိုင်း၌ ရေခဲထု၊ ကျောက်တုံးများနှင့် မြေပြိုကျမှုဖြစ်စဉ်မှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် နီပေါနိုင်ငံ ရာသုဝါခရိုင်နှင့် နီပေါ-တိဘက် နယ်စပ်အနီး လင်ဒေခိုလာမြစ် (Lhende Khola) အထက်ပိုင်း၌ ရေခဲနှင့် ကျောက်ထု အမြောက်အမြား ပြိုကျခဲ့သည်။

အဆိုပါဖြစ်စဉ်ကို သိပ္ပံပညာရှင်များက ရေခဲနှင့် ကျောက်ထုကြီးများ အရှိန်ပြင်းစွာ ပြိုကျခြင်း (Ice-rock avalanche) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အမေရိကန် Planet Labs ၏ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံများအရ ဟိမဝန္တာတောင် အမြင့်မီတာ ၅,၂၀၀ ခန့်တွင်ရှိသော ရေခဲထု အစိတ်အပိုင်းကြီးတစ်ခုသည် မီတာ ၁,၂၀၀ ခန့် အောက်ဘက်ရှိ ချိုင့်ဝှမ်းအတွင်းသို့ ကျောက်တုံး၊ အနည်အနှစ်များနှင့်အတူ ပြိုကျခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ပြိုကျလာသော ရေခဲထု၊ ကျောက်တုံးများနှင့် မြေသားများသည် နီပေါ-တိဘက် နယ်စပ်ရှိ လင်ဒေခိုလာမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားပြီး မြစ်ရေစီးကြောင်းကို ယာယီ ပိတ်ဆို့သွားစေခဲ့သည်။ အဆိုပါ ပိတ်ဆို့နေသော ရေ၊ ရွှံ့နှင့် ကျောက်တုံးထုကြီးသည် ခဏအတွင်း ဓာတ်အားပွင့်ထွက်ကာ အောက်ဘက်သို့ အရှိန်ပြင်းစွာ ထိုးဆင်းသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဘိုတေးကိုရှီမြစ် (Bhote Koshi) မှတစ်ဆင့် တြိသုလီမြစ် (Trishuli River) အတွင်းသို့ ပြင်းအားမြင့် ရေစီးကြောင်းများအဖြစ် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် စီးဝင်ခဲ့သည်။

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တောင်တန်းဒေသ ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးရေးဗဟိုဌာန (ICIMOD) ၏ တိုင်းတာချက်များအရ ထရိရှူလီမြစ်၏ ရေမျက်နှာပြင်သည် မိနစ် ၃၀ အတွင်း ၇ မီတာမှ ၉ မီတာအထိ ရုတ်တရက် မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ပုံမှန် မြစ်ရေတက်သည့် ရေကြီးမှုမျိုး မဟုတ်ဘဲ ရွှံ့မြေထု၊ အနည်အနှစ်နှင့် ကျောက်တုံးကြီးများ ပါဝင်သော ရုတ်တရက် လျှပ်တပြက် ရေကြီးမှု (Flash flood) ဖြစ်သောကြောင့် လမ်းတလျှောက်ရှိ အဆောက်အအုံများ၊ လမ်းတံတားများနှင့် ယာဉ်မောင်းနှင်မှုများကို တိုက်စားဖျက်ဆီးသွားခဲ့သည်။

မြေတုန်ခါမှုနှင့် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှု

အဆိုပါ ဖြစ်စဉ်စတင်ချိန်၌ တိုင်းတာရေးစခန်းများက မြေတုန်ခါမှုတစ်ခုကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။ ကနဦးတွင် နီပေါ-တိဘက် နယ်စပ်၌ ငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း အမေရိကန် ဘူမိဗေဒလေ့လာရေးအဖွဲ့ (USGS) ၏ နောက်ပိုင်းဆန်းစစ်ချက်များအရ အဆိုပါနေရာတွင် သဘာဝ ငလျင်လှုပ်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ICIMOD ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ထိုမြေတုန်ခါမှုသည် ရေကြီးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် တိုက်ရိုက်အကြောင်းရင်း ဟုတ်မဟုတ် သို့မဟုတ် ရေခဲနှင့် ကျောက်ထု ပြိုကျမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တုန်ခါမှု ဟုတ်မဟုတ်ကို ပညာရှင်များက ဆက်လက် လေ့လာနေဆဲ ဖြစ်သည်။

ထို့အပြင် ယခုဖြစ်ရပ်ကို ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် တိုက်ရိုက်ဖြစ်ပွားသည်ဟု အတည်မပြုနိုင်သေးသော်လည်း ဟိမဝန္တာဒေသ၌ အပူချိန် မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် ရေခဲထုကြီးများ (Glaciers) နှင့် အမြဲအေးခဲနေသော မြေသားအလွှာများ (Permafrost) ၏ အခြေအနေ ပြောင်းလဲလာကာ တောင်ပေါ် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ ပိုမို ဖြစ်ပွားလာရခြင်း ဖြစ်သည်ဟု သုတေသီများက သုံးသပ်ထားကြသည်။

တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှုများနှင့် ကူညီကယ်ဆယ်ရေး

နီပေါနိုင်ငံအစိုးရသည် ရှာဖွေရေး၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ထောက်ပံ့ရေး လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ရန် နီပေါ တပ်မတော်၊ လက်နက်ကိုင် ရဲတပ်ဖွဲ့ နှင့် နီပေါ ရဲတပ်ဖွဲ့ တို့ကို ဟယ်လီကော်ပတာများ၊ ဆေးအဖွဲ့များနှင့်အတူ စေလွှတ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ နီပေါ တပ်မတော်၏ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်အရ အနည်းဆုံး ပြည်သူ ၈၈ ဦးကို ကယ်ဆယ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း ပြောသည်။ ရေကြီးရေလျှံမှု ဖြစ်ပွားပြီးနောက် နီပေါ လမ်းဦးစီးဌာနသည် ပြိုကျပျက်စီးသွားသော တံတားများနေရာတွင် ဘေလီတံတားများ (Bailey bridges) စတင် တပ်ဆင်ခဲ့သည်။

တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ရှီကျင့်ဖျင် က ပျောက်ဆုံးနေသူများကို ဆက်လက် ရှာဖွေသွားရန်နှင့် ဘေးအန္တရာယ် စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးနှင့် သတိပေးစနစ်များကို မြှင့်တင်ရန် တိုက်တွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ တိဘက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ အစိုးရသည် ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို ကူညီရန် အရေးပေါ် ဝန်ထမ်း ၈၀၀ နီးပါး၊ ယာဉ်လှိုင်း ၁၅၀၊ အနံ့ခံခွေးများနှင့် အမြန်ရေယာဉ်များကို စေလွှတ်ပေးခဲ့သည်။ယင်းအပြင် ဂြိုဟ်တု ဓာတ်ပုံအချက်အလက်များ ထောက်ပံ့ပေးသည့် အာကာသနှင့် အဓိက သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာ ပဋိညာဉ် (International Charter Space and Major Disasters) ကိုလည်း စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။

ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် အန်တိုနီယို ဂူတာရက်စ် က နီပေါအစိုးရ ဦးဆောင်သည့် ကူညီကယ်ဆယ်ရေး လုပ်ငန်းများကို ပံ့ပိုးရန် ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့များနှင့် မိတ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများမှ ထောက်ပံ့ရေး ပစ္စည်းများနှင့် ဝန်ထမ်းများကို စေလွှတ်လျက်ရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

အိန္ဒိယ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အက်စ် ဂျိုင်ရှန်ကာ က အိန္ဒိယနိုင်ငံအနေဖြင့် ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အကူအညီနှင့် သဘာဝဘေး ကယ်ဆယ်ရေး ပစ္စည်း ၁၀ တန်ကို လေကြောင်းလိုင်းမှတစ်ဆင့် ပေးပို့ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန က သဘာဝဘေး တုံ့ပြန်ရေး အကြံပေးတစ်ဦးကို စေလွှတ်မည်ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၀၀,၀၀၀ ကူညီထောက်ပံ့မည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

ဗြိတိန် ဝန်ကြီးချုပ် အင်ဒီ ဘာနမ် က ဗြိတိန်အစိုးရအနေဖြင့် နီပေါအစိုးရကို ကူညီရန် ပေါင် ၅ သန်း လှူဒါန်းရန် ကတိပြုထားပြီး နီပေါနိုင်ငံရောက် ဗြိတိန်နိုင်ငံသားများကို ကူညီရန် တတ်နိုင်သမျှ ဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။