၂၀၀၃ မြန်မာနိုင်ငံ ဘဏ်လုပ်ငန်းအကျပ်အတည်း

၂၀၀၃ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ဘဏ်လုပ်ငန်းအကျပ်အတည်းသည် ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မြန်မာနိုင်ငံ ၏ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်လုပ်ငန်းကဏ္ဍကို ရိုက်ခတ်ခဲ့သော ဘဏ်အပ်နှံငွေများအား အစုလိုက်အပြုံလိုက် ထုတ်ယူမှု (Bank Run) တစ်ခု ဖြစ်သည်။။ ၎င်းသည် ငွေကြေးဆိုင်ရာ အသေးစားလုပ်ငန်းများ ပြိုလဲသွားခြင်းနှင့် အဓိကပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ၏ ငွေကြေးအရည်အသွေး (Liquidity) နှင့် ပတ်သက်၍ ကောလာဟလများ ကျယ်ပြန့်လာခြင်းတို့ကြောင့် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များအပေါ် ယုံကြည်ကိုးစားမှု ကျဆင်းလာရာမှ စတင်ခဲ့သည်။ အာရှဓနဘဏ် တွင် ဘဏ်ငွေထုတ်ယူမှု ပြဿနာများ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အဓိကပုဂ္ဂလိကဘဏ်များအားလုံးသို့ အဆိုပါ အကျပ်အတည်းမှာ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ ၎င်းက ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များအတွက် ပြင်းထန်သော ငွေကြေးအရည်အသွေး ကျပ်တည်းမှုပြဿနာများနှင့် ကျပ်ငွေရှားပါးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘဏ်လုပ်ငန်းစနစ်သည် အကျပ်အတည်းမဖြစ်ပွားမီ ကူးပြောင်းရေးကာလတစ်ခုကို ဖြတ်သန်းနေခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းဦးဆောင်သော အစိုးရမှ အာဏာသိမ်းယူချိန်မှစ၍ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ငွေရေးကြေးရေးကဏ္ဍကို နိုင်ငံပိုင်အဖွဲ့အစည်းများကသာ အဓိက စိုးမိုးထားခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ က မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများ ဥပဒေကို အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းမှသာ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ ဖွဲ့စည်းလုပ်ကိုင်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။

၂၀၀၃ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် နိုင်ငံအတွင်း ပုဂ္ဂလိကဘဏ် ၂၀ ခန့် ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် ဤဘဏ်များအနက် အများစုမှာ ဘဏ်သေးများဖြစ်ကြသည်။ ဘဏ် ၅ ခုကသာ ဘဏ်ကဏ္ဍကို ဦးဆောင်စိုးမိုးထားခဲ့သည် ။ ၎င်းတို့မှာ အာရှဓနဘဏ်၊ ရိုးမဘဏ်၊ ကမ္ဘောဇဘဏ်၊ မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ် နှင့် မြန်မာအရှေ့တိုင်းဘဏ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံတကာ စံနှုန်းများနှင့် ယှဉ်လျှင် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်အားလုံး သိသိသာသာ ကြီးထွားလာခြင်း မရှိသော်လည်း၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်လုပ်ငန်း ကဏ္ဍ၏ ကြီးထွားမှုနှင့် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များတွင် အပ်နှံငွေပမာဏ ရှယ်ယာနှုန်းထားများမှာ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် အစောပိုင်းများတွင် မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ၌ စုငွေ၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် အဆိုပါပမာဏမှာ ၆၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ နိုင်ငံပိုင် မြန်မာ့စီးပွားရေးဘဏ် တွင် ဘဏ်ခွဲအများဆုံး ရှိသော်လည်း အခြားသော တိုင်းတာချက် အားလုံးနီးပါးတွင် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များသည် အများပိုင်ဘဏ်များကို ကျော်လွန်လာခဲ့သည်။သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ၏ အရေးပါမှု တိုးလာခဲ့သော်လည်း ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များသည် အကောင်းဆုံး စွမ်းဆောင်ရည်ဖြင့် လည်ပတ်နိုင်ခဲ့ခြင်းမရှိကြောင်း ညွှန်ပြနေသည့် ညွှန်းကိန်းများစွာ ရှိနေခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးကဲ့သို့သော မြို့ပြစင်တာအချို့မှလွဲ၍ ဘဏ်လုပ်ငန်းစနစ်သည် လူထု၏ဘဝများဆီသို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ လူဦးရေအများစုအတွက်မူ စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများ (ရွှေ သို့မဟုတ် အခြား အဖိုးတန်သတ္တုများကဲ့သို့သော) ဖြင့် သိမ်းဆည်းခြင်းနှင့် ပုဂ္ဂလိက ငွေချေးသူများထံမှ ချေးငှားခြင်းတို့ကသာ ပုံမှန်အလေ့အထ ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် စျေးကွက်သို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ရခဲ့သော်လည်း ဘဏ်များသည် အတိုးနှုန်းကန့်သတ်ချက်များ အပါအဝင် ကျယ်ပြန့်လှသော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများအောက်တွင်သာ ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ကြရဆဲ ဖြစ်သည်။

အဆိုပါ အတိုးနှုန်းကန့်သတ်ချက်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှုန်းထက် နိမ့်ကျနေခြင်းကြောင့် ၂၀၀၃ ခုနှစ် အကျပ်အတည်းမဖြစ်ပွားမီကပင် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုဒဏ်မှ တန်ဖိုးကို ကာကွယ်ပေးရန် ရည်ရွယ်သည့် စီမံကိန်းများ (အထူးသဖြင့် အိမ်ခြံမြေကဏ္ဍတွင်) ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် အိမ်ခြံမြေဈေးနှုန်းများ အလွန်အမင်းမြင့်တက်လာမှုနှင့် ဘဏ္ဍာရေးမတည်ငြိမ်မှုတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

အကျပ်အတည်း၏ အစပျိုးရာများ

၂၀၀၂ ခုနှစ် ဒုတိယနှစ်ဝက်တွင် နိုင်ငံအတွင်းရှိ တရားမဝင်သော ငွေကြေးလုပ်ငန်း အများအပြား ပြိုလဲလာခဲ့သည်။ ဤလုပ်ငန်းများသည် မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများ ဥပဒေအရ အပ်ငွေကောက်ခံခွင့်ပြုထားသော အဖွဲ့အစည်းများ မဟုတ်ကြသော်လည်း အပ်နှံသူများကို “ရှယ်ယာရှင်များ” ဟု အမည်ပေးသည့် ကွက်လပ်ကို အသုံးပြုကာ အပ်ငွေများကို လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများကို ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ ပေးအပ်နေသည်ထက် သိသိသာသာ ပိုမိုမြင့်မားသော အတိုးနှုန်းများ (ပုံမှန်အားဖြင့် တစ်နှစ်လျှင် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်) ကို ပေးမည်ဟု ကတိပြုခဲ့ကြသည်။ ဤမျှမြင့်မားသော အတိုးနှုန်းများ (တစ်လလျှင် ၃-၄ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ပုံမှန်ရောက်ရှိသည်) သည် ရေရှည်တည်တံ့သော အခြေအနေဖြင့် ပြန်ပေးရန် မဖြစ်နိုင်သလောက် ဖြစ်နေသော်လည်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ အများအပြားသည် ဤအဖွဲ့အစည်းများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အများအားဖြင့် ဤလုပ်ငန်းများသည် ကတိပြုထားသော အတိုးနှုန်းရရှိရန်အတွက် အလွန်အမင်း စွန့်စားရသည့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများအပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေခဲ့ရပြီး တစ်ခါတစ်ရံ Ponzi schemes ထက်ပင် မပိုလောက်အောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ အဆိုပါ အလွတ်သဘော ငွေကြေးကုမ္ပဏီများ ပြိုလဲသွားခြင်းသည် အကျပ်အတည်း၏ အစောပိုင်း အစပျိုးချက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိသော ဘဏ်အချို့သည် ဤလုပ်ငန်းများနှင့် ချေးငွေများနှင့် ရှယ်ယာရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများမှတစ်ဆင့် ဆက်စပ်ပတ်သက်နေမှုကြောင့် တိုက်ရိုက်ဘဏ္ဍာရေး ဆုံးရှုံးမှုများကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရုံသာမက အသစ်လွတ်လပ်ခွင့်ပေးထားသော ငွေရေးကြေးရေးကဏ္ဍအပေါ် ယုံကြည်မှု ကင်းမဲ့လာခြင်းကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

၂၀၀၃ ခုနှစ် အကျပ်အတည်း၏ အစပျိုးရာတွင် အခြေခံကျခဲ့သော ကောလာဟလများနှင့် ယုံကြည်မှုကင်းမဲ့မှု၏ အခြားရင်းမြစ်တစ်ခုမှာ မြန်မာဘဏ်များအပေါ် ငွေကြေးခဝါချမှု စွပ်စွဲချက်များပင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၁ ရက် အမေရိကန်နိုင်ငံအပေါ် အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုများနှင့်အတူ ငွေကြေးခဝါချရေး ပြဿနာသည် အရေးပါလာခဲ့သည်။ ဤအချက်ကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ၂၀၀၂ ခုနှစ် မေလတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် တရားမဝင်ရရှိသော ငွေကြေးနှင့်ပစ္စည်းများကို ထိန်းချုပ်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ဤဥပဒေသည် အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများစွာကို ဖြေရှင်းပေးခဲ့ပြီး အစပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဘဏ်များမှ ငွေကြေးများ ပြည်ပသို့ ထွက်ခွာသွားခြင်း (Flight of funds) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ တကယ်တမ်းတွင် အခြေအနေသည် အလွန်အမင်း ဆိုးရွားလာသဖြင့် အစိုးရအနေဖြင့် ဘဏ်များသည် ဥပဒေအသစ်ကြောင့် ခြိမ်းခြောက်ခံရမည်မဟုတ်ကြောင်း အာမခံချက်ပေးခဲ့ရသည်။ သို့ရာတွင် ငွေကြေးများ ပြည်ပသို့ထွက်ခွာမှု လျော့ကျသွားသည်ဟု ထင်ရသော်လည်း ငွေထုတ်ယူမှုများ ကြီးမားစွာပြုလုပ်နေသည်ဟူသော ကောလာဟလများ ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဤကောလာဟလများသည် ငွေကြေးစနစ်အပေါ် ယုံကြည်မှုကို ပိုမိုအားနည်းစေခဲ့ပြီး ငွေထုတ်ယူမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ရချိန်တွင် ဘဏ်များ၏ ငွေကြေးအရည်အသွေး (Liquidity) နှင့် ပတ်သက်သော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

နောက်ဆုံးတွင် ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့၌ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်သိန်းသည် အစိုးရ၏ ထပ်ဆောင်း ရှင်းလင်းချက် မပါဘဲ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်ရပ်သည် လွတ်လပ်သော ငွေကြေးကုမ္ပဏီများ မတည်ငြိမ်မှုနှင့် ပတ်သက်သည့် စိုးရိမ်ပူပန်မှု အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိနေချိန်နှင့် တိုက်ဆိုင်နေခဲ့သည်။ ရန်ကုန်အခြေစိုက် စီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်း Living Color ၏ ဖေဖော်ဝါရီလထုတ်တွင်လည်း ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များသည် ရှိရင်းစွဲ မတည်ငွေရင်းထက် အဆများစွာ ပိုမိုသောချေးငွေများကို ထုတ်ချေးနေကြောင်း ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးပုဂ္ဂလိကဘဏ်ဖြစ်သော အာရှဓနဘဏ်သည် မတည်ငွေရင်းထက် အဆ ၅၀ ပိုများသော ကျသင့်ငွေချေးငွေများ ရှိနေပြီး၊ ရိုးမဘဏ်တွင်မူ ဝင်ငွေထက် အဆ ၃၀ ခန့် ပိုများနေကြောင်း အဆိုပါဆောင်းပါးက စွပ်စွဲဖော်ပြခဲ့သည်။ ထပ်တူထပ်မျှဆိုရသော် အာရှဓနဘဏ်သည် တရုတ်ကုမ္ပဏီတစ်ခုနှင့် ပြုလုပ်သော စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပမာဏအမြောက်အမြား ဆုံးရှုံးခဲ့သည်ဟူသော ကောလာဟလလည်း ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။ ဤပြဿနာအားလုံးသည် အဓိကဘဏ်ကြီးများ ပြိုလဲလုနီးပါး ဖြစ်နေပြီဟူသော ကောလာဟလများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး အကျပ်အတည်းအတွက် အခြေအနေကို ဖန်တီးပေးခဲ့သည်။

အချိန်ဇယား

ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ ပြိုလဲတော့မည်ဟူသော စိုးရိမ်မှုများကြောင့် သုံးစွဲသူများက ၎င်းတို့၏ ငွေများကို ထုတ်ယူရန် ဘဏ်များသို့ တန်းစီခဲ့ကြသည်။ အာရှဓနဘဏ် မှ စတင်ကာ ငွေထုတ်ယူမှု အစုလိုက်အပြုံလိုက် ဖြစ်ပွားမှုများသည် အခြားသော ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များဆီသို့ လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့ အစောပိုင်းတွင်ပင် အခြေအနေမှာ အလွန်ဆိုးရွားလာသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ကျော်ကျော်မောင်က ဘဏ် ၂၀ လုံးသည် ငွေကြေးခိုင်မာမှုရှိပြီး ဗဟိုဘဏ်၏ ကျောထောက်နောက်ခံ ရှိနေကြောင်း အာမခံသည့် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဤကြိုးပမ်းမှုသည် စားသုံးသူများ၏ မငြိမ်မသက်မှုကို ရပ်တန့်စေရန် မလုံလောက်ခဲ့ပေ။ ဘဏ်အမျိုးမျိုးတို့သည် ငွေထုတ်ယူခွင့် တောင်းဆိုမှုများကို ငြင်းပယ်စပြုလာကြပြီး အကောင့်ပိုင်ရှင်များကို ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့နောက်ပိုင်းမှ ပြန်လာရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့ရောက်ချိန်တွင် အာရှဓနဘဏ်၏ လက်ကျန်ငွေ reserves မှာ ကျဆင်းသွားသဖြင့် ဘဏ်က ဗဟိုဘဏ်ထံ ကျပ်ဘီလီယံ ၃၀ (အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၃၀) လုံခြုံရေး ငွေချေးစာချုပ် (security bond) ကို တောင်းခံခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့၌ နိုင်ငံအတွင်း ခရက်ဒစ်ကတ် (credit card) ဝန်ဆောင်မှုရှိသည့် ဘဏ်သုံးခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သော ရိုးမဘဏ်သည် အကျပ်အတည်းနှင့် ရင်ဆိုင်ရချိန်တွင် ယင်းဝန်ဆောင်မှုများကို ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။

ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေများ ပိုမိုဆိုးရွားလာသည်နှင့်အမျှ အုပ်ချုပ်ရမည့်ပါတီသည် နိုင်ငံအတွင်း စီးပွားရေးသတင်းဖော်ပြမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ပိုမိုထိလွယ်ရှလွယ်ဖြစ်လာပြီး၊ လူထုကြားတွင် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ပျံ့နှံ့မှုကို ရပ်တန့်ရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် သတင်းအမှောင်ချခြင်း (news blackout) ကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြောင်း သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံပိုင် ကြေးမုံသတင်းစာက ဘဏ်လုပ်ငန်းအကျပ်အတည်းအတွက် ပြည်ပရှိ ဖျက်လိုဖျက်ဆောက် အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ပြည်ပရောက်များကို အပြစ်တင်သည့် သတင်းတစ်ပုဒ်ကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ငွေကြေးအရည်အသွေး (liquidity) ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်အားလုံးသည် သုံးစွဲသူတစ်ဦးလျှင် တစ်ပတ်လျှင် ကျပ် ၅၀,၀၀၀ နှုန်းဖြင့် ငွေထုတ်ယူမှု ကန့်သတ်ချက်ကို စတင်သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ တစ်ပတ်အတွင်းမှာပင် ဤကန့်သတ်ချက်သည် အချို့ဘဏ်များအတွက် ၂၀၀,၀၀၀ နှင့် ၁၀၀,၀၀၀ ကျပ်အထိ ပိုမိုတင်းကျပ်လာခဲ့သည်။ ယူနီဗာဆယ်ဘဏ် (Universal Bank) သည် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဤကန့်သတ်ချက်ကို တစ်ပတ်လျှင် ၅၀,၀၀၀ ကျပ်အထိ လျှော့ချခဲ့သည်။

ကန့်သတ်ချက်များကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် လူအုပ်ကြီးများသည် ဘဏ်များရှေ့တွင် ငွေထုတ်ပေးရန် တောင်းဆိုစုဝေးလာကြသည်။ ရန်ကုန်မြို့ သာကေတ သို့မဟုတ် သင်္ဃန်းကျွန်းနယ်မြေရှိ ဘဏ်တစ်ခုကို အကောင့်ပိုင်ရှင်များက ကျောက်ခဲဖြင့် ပစ်ပေါက်ခဲ့ပြီးနောက် ဘဏ်များကို စောင့်ရှောက်ရန် လူစုခွဲရေး ရဲတပ်ဖွဲ့များ ခေါ်ယူခဲ့ရပြီး ယာဉ်ထိန်းရဲများက အာရှဝယ်လ်သ်ဘဏ်၏ အိုလံပစ်တာဝါ ဘဏ်ခွဲအပြင်ဘက်ရှိ လူအုပ်ကြီးများကို လူစုခွဲရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ မကြာမီမှာပင် အာရှဝယ်လ်သ်ဘဏ်သည် ကန့်သတ်ချက်များ ဆက်လက်တည်ရှိနေသော်လည်း ၎င်းတို့၏ ဘဏ်ခွဲများသည် ပုံမှန်အခြေအနေအတိုင်း လုပ်ဆောင်နေပြီဖြစ်ကြောင်း ကြော်ငြာစာများ ကပ်ခဲ့ကြသည်။

ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဘဏ်အချို့က ၎င်းတို့၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများကို ရက်ပိုင်းအတွင်း ဘဏ်သို့ ချေးငွေ၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ပြန်ဆပ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့ကြသည်။ အချို့သော အဆိုအရ ဤအချက်ကို မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ်က တောင်းဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သုံးစွဲသူများအတွက် နောက်ထပ်အခက်အခဲများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ နယ်မြေဒေသတစ်ခုတွင် အိမ်ဝယ်ယူရန် ချေးငှားခဲ့သူများကို ၎င်းတို့၏ချေးငွေ၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ပြန်လည်ပေးအပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ နောက်ဆက်တွဲတွင် ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည့် တိကျသော အချက်အလက်များ မရှိသော်လည်း ဤချေးငွေတောင်းခံမှုများကို ဖြည့်ဆည်းနိုင်ရန် လူများအနေဖြင့် “ပစ္စည်းများကို ရောင်းချရန် သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ စီးပွားရေးနှင့် လူနေမှုဘဝများကို လျှော့ချရန်” လိုအပ်ခဲ့ကြောင်း ခေတ်ပြိုင်သတင်းများက ညွှန်ပြနေသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် အချို့ဘဏ်များသည် ထုတ်ပေးထားသော ချေးငွေများ၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ပြန်ဆပ်ရန် ယခင်တောင်းဆိုချက်များကို ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ်၏ အချိန်ဇယားအရ လိုအပ်သော ပြန်ဆပ်ငွေများအားလုံးကို ၂၀၀၃ ခုနှစ် မတ်လကုန်တွင် ပေးဆပ်ရမည်ဟု အစပိုင်းတွင် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့်က မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် “ဘဏ်များမှ ငွေချေးယူထားကြသူများအနေဖြင့် ဘဏ်များတွင် ငွေစုဆောင်းထားကြသူများကို ငဲ့ညှာသောအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဘဏ်များ၏ ရေရှည်အကျိုးစီးပွားကို ရှေးရှု၍လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတော်စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန်အတွက်လည်းကောင်း မိမိတို့၏ ကြွေးမြီများကို အမြန်ဆုံးပြန်လည်ဆပ်ကြပါရန် တိုက်တွန်းလိုပါသည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် ပြန်ဆပ်ရမည့်ကြွေးမြီ အများအပြားကို ပြန်မဆပ်နိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် နောက်ဆုံးသတ်မှတ်ရက်ကို ၂၀၀၃ ခုနှစ် မေလအထိ နောက်ဆုတ်ပေးခဲ့ရသည်။ မေလကုန်အထိပင် မဖြည့်ဆည်းနိုင်သေးသော ပြန်ဆပ်ရန်အမိန့်များ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဗဟိုဘဏ်က ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များကို ၄ ရာခိုင်နှုန်း အတိုးနှုန်းဖြင့် ကျပ် ၂၅ ဘီလီယံ အရေးပေါ် အကူအညီပေးမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။ အဆိုပါငွေကို အကြီးဆုံးပုဂ္ဂလိကဘဏ်သုံးခုဖြစ်သော အာရှဝယ်လ်သ်ဘဏ်၊ ကမ္ဘောဇဘဏ်နှင့် ရိုးမဘဏ်တို့အကြား ခွဲဝေပေးမည်ဖြစ်သည်။ ဤငွေကြေးအရည်အသွေး ပံ့ပိုးမှုသည် ဤဘဏ်များရှိ အပ်နှံငွေစုစုပေါင်း၏ ၃.၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ သို့သော် ဧရာဝတီသတင်းဌာန၏ ဖော်ပြချက်အရ ဤငွေကြေးသည် အဆိုပါဘဏ်များသို့ အမှန်တကယ် ရောက်ရှိလာခြင်း မရှိခဲ့ပေ။

နိုင်ငံပြင်ပတွင် သတင်းအမှောင်ချခံထားရခြင်းကြောင့် အကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်သည့် သတင်းပေးပို့မှုများ ကန့်သတ်ခံခဲ့ရသော်လည်း ဖေဖော်ဝါရီလကုန်တွင် စင်ကာပူအခြေစိုက် စီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်းတစ်ခုက ဤအကျပ်အတည်းကို စိုးရိမ်ပူပန်စွာ စောင့်ကြည့်နေကြောင်းနှင့် ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှာ ရန်ကုန်မြို့ရှိ လုပ်ငန်းများကို ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ သို့သော် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ကမ္ဘောဇဘဏ်၏ မန်နေဂျင်းဒါရိုက်တာ ဇော်ဝင်းနိုင် က “ကျွန်ုပ်တို့ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ ပြဿနာက မကြာခင် ဖြေရှင်းနိုင်မှာပါ၊ ဒါက ယာယီပြဿနာတစ်ခုပါ” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀၀၃ ခုနှစ် မေလအထိတိုင်အောင် အကျပ်အတည်းမှာ လျော့ပါးသွားခြင်းမရှိခဲ့ဘဲ အကောင့်ပိုင်ရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ အကောင့်များကို ပိုမိုဝင်ရောက်အသုံးပြုနိုင်သည့် အခွင့်အလမ်း မရှိခဲ့ပေ။ ဘဏ်လုပ်ငန်း အကျပ်အတည်း စတင်ပြီး သုံးလအကြာတွင် အကြီးဆုံးဘဏ်သုံးခုစလုံးသည် ငွေသားရှားပါးမှုပြဿနာကို ပြင်းထန်စွာ ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ရိုးမဘဏ်သည် ငွေကြေးအရည်အသွေး (liquidity) မြင့်တက်လာစေရန်အတွက် ၎င်း၏ မတည်ငွေရင်း ပစ္စည်းများကို ရောင်းချနေကြောင်း သတင်းထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။

အကျိုးဆက်များ

ကျပ်ငွေတန်ဖိုး ဘဏ်လုပ်ငန်းနှင့် ငွေကြေးအကျပ်အတည်းများသည် အများအားဖြင့် တိုက်ဆိုင်လေ့ရှိသော်လည်း ဘဏ်လုပ်ငန်းအကျပ်အတည်း ကာလအတွင်း ကျပ်ငွေ၏ တန်ဖိုးမှာ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ အကျပ်အတည်းမဖြစ်ပွားမီ ဒေါ်လာနှင့်လဲလှယ်ရာတွင် တန်ဖိုးကျဆင်းကာ တစ်ဒေါ်လာလျှင် ကျပ် ၁၁၀၀ အထိ နိမ့်ကျသွားခဲ့ရာမှ၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့အထိ ကျပ်ငွေတန်ဖိုးသည် တစ်ဒေါ်လာလျှင် ကျပ် ၉၀၀ (မှောင်ခိုဈေးနှုန်း) အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်ရှိ ငွေလဲလှယ်သူများက အရောင်းအဝယ်ဖြစ်မှုနှုန်းမှာ ကျပ် ၈၅၀ အထိ နိမ့်ကျသွားခဲ့ကြောင်း တင်ပြခဲ့ကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပြည်သူများအတွက် နေ့စဉ်နှင့်အမျှ ငွေကြေးလွှဲပြောင်းမှုများတွင် ကျပ်ငွေသည် မရှိမဖြစ် လိုအပ်နေခဲ့သဖြင့် အကျပ်အတည်းမဖြစ်ပွားမီကတည်းကပင် ကျပ်ငွေအပေါ် တည်ငြိမ်သော ဝယ်လိုအား ရှိနေခဲ့သည်။ အကျပ်အတည်းကြောင့် ကျပ်ငွေဖြင့်အပ်နှံထားသော ဘဏ်အပ်ငွေများကို အလွန်အမင်း စွန့်စားရပြီး တန်ဖိုးမရှိသလောက် ဖြစ်သွားစေခဲ့ခြင်း (အကောင့်များ ပိတ်ပင်ခံရခြင်းနှင့် ဘဏ်များတွင် ငွေသားမရှိခြင်းတို့ကြောင့်) က ကျပ်ငွေအပေါ် ဝယ်လိုအားကို မြင့်တက်စေပြီး ကျပ်ငွေပမာဏကို လျော့နည်းစေခဲ့သည်။ ကျပ်ငွေသည် ရှားပါးလာသည်နှင့်အမျှ ဈေးနှုန်းမြင့်တက်လာခဲ့သည်။ စီးပွားရေးပညာရှင် Elliot Turner ကလည်း ဤကျပ်ငွေရှားပါးမှုသည် ဘဏ်လုပ်ငန်းအကျပ်အတည်းကြောင့် တစ်စနစ်လုံးတွင် ငွေကြေးအရည်အသွေး ခြောက်ခန်းနေမှုကို ညွှန်ပြနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။

စီးပွားရေးအခက်အခဲ

ငွေထုတ်ယူမှု ကန့်သတ်ချက်များ ရှိနေခြင်းနှင့် ဘဏ်များအသုံးပြုသော ချက်လက်မှတ်များ၊ ငွေလွှဲပြောင်းမှု အဆောက်အအုံများ၊ ခရက်ဒစ်ကတ်များနှင့် အီလက်ထရောနစ် ငွေကြေးလွှဲပြောင်းမှုများကဲ့သို့သော အခြားငွေကြေးဖလှယ်ရေး နည်းလမ်းများ ပြင်းထန်စွာ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခဲ့ရခြင်းကြောင့် အဆိုပါအကျပ်အတည်းသည် တကယ့်စီးပွားရေးစနစ် (Real economy) အပေါ် ထိခိုက်ပျက်စီးစေသော သက်ရောက်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဗဟိုဘဏ်က ဘဏ်အားလုံးကို အကောင့်လွှဲပြောင်းမှု မှန်သမျှကို ရပ်ဆိုင်းရန် အမိန့်ပေးခဲ့ပြီး ပြဿနာကို ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူဦးရေအများစုတွင် ဘဏ်အကောင့်များ မရှိကြသော်လည်း စီးပွားရေးလုပ်ငန်း အများစုနီးပါးတွင် ဤရန်ပုံငွေများ ရှိကြပြီး ၎င်းတို့၏ ဝန်ထမ်းများကို လစာပေးချေရန် ဤရန်ပုံငွေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ အကျပ်အတည်း စတင်ချိန်မှစ၍ စက်ရုံများ၊ ရေလုပ်ငန်းများနှင့် ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းကဲ့သို့သော စျေးကွက်နှင့်ဆိုင်သော လုပ်ငန်းများရှိ မြန်မာနိုင်ငံမှ အလုပ်သမားများနှင့် အလုပ်ရှင် အများအပြားသည် လစာငွေများ သိသိသာသာ လျှော့ချခံရခြင်းကို ခံခဲ့ကြရသည်။ အလုပ်သမားများစွာသည် လစာမရရှိဘဲ သီတင်းပတ်ပေါင်းများစွာ ဖြစ်ခဲ့ရခြင်း သို့မဟုတ် အကျပ်အတည်းကြောင့် အလုပ်မှ ထုတ်ပယ်ခံခဲ့ရကြောင်း ညွှန်ပြနေသည့် သတင်းများ ရှိနေသည်။ ထို့အတူ ကန်ထရိုက်တာများ၊ ကုန်ပစ္စည်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းရှင်များ၊ ကုန်ကြမ်းပေးသွင်းသူများနှင့် ဖြန့်ဖြူးသူများ အားလုံးသည်လည်း အကျပ်အတည်း၏ သက်ရောက်မှုကို ခံခဲ့ကြရသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကုန်သည်အချို့က ၎င်းတို့၏ ငွေကြေးများ ဘဏ်အကောင့်များထဲတွင် ပိတ်မိနေဆဲဖြစ်သောကြောင့် အခြားကုန်သည်များကို ပေးချေရန်ရှိသည့် ငွေများကို မပေးချေနိုင်တော့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ကြသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလနှောင်းပိုင်းတွင် လုပ်ငန်းရှင် အကောင့်ပိုင်ရှင်အချို့ကို လစာပေးချေရန်အတွက် ငွေပိုမိုထုတ်ယူခွင့်ပြုခဲ့သော်လည်း အကောင့်ငယ်များနှင့် ကိုယ်ပိုင်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများမှာ ဆက်လက်နှောင့်ယှက်ခံနေရဆဲ ဖြစ်သည်။

မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန၏ ဖော်ပြချက်အရ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီးရှိ တမူးမြို့မှ ဘဏ်များပိတ်သိမ်းခြင်းသည် ကုန်သည်များအတွက် ဆုံးရှုံးမှုများနှင့် ဒေသတွင်း ငွေပေးချေမှုများ ပျက်ကွက်ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဤအချက်ကြောင့် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် တမူးမြို့ရှိ နယ်စပ်ကုန်သည်များ စုဝေးကာ ဖြစ်ပေါ်နေသော ပြဿနာအတွက် ဖြေရှင်းနည်းများကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်မှုပြုနေသော မြန်မာကုန်သည်များက အစိုးရအနေဖြင့် ဤအကျပ်အတည်းကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ စိုက်ပျိုးရေးကုန်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီများ၏ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုများသည်လည်း ကုမ္ပဏီများအနေဖြင့် လက်ရှိကြွေးမြီများကို မပေးဆပ်နိုင်တော့ခြင်းကြောင့် ထိခိုက်ခဲ့ရသည်။ မတ်လလယ်ပိုင်းတွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ လူများက ဘဏ်များသို့ ပေးဆောင်ရန်ရှိသည့် ကြွေးမြီများကို ဖြည့်ဆည်းရန်အတွက် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို စတင်ရောင်းချခဲ့ကြသည်။ သို့သော် အကျပ်အတည်း ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေခြင်းကြောင့် ကုန်ပစ္စည်းများအတွက် ဝယ်လိုအား နည်းပါးခဲ့ပြီး ကုန်ပစ္စည်းအချို့၏ ဈေးနှုန်းများမှာ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကျဆင်းသွားခဲ့ရသည်။ ဧရာဝတီသတင်းစာ၏ ဖော်ပြချက်အရ အကျပ်အတည်းကြောင့် ဒေသတွင်း ဖောက်ထွင်းခိုးယူမှု ဖြစ်ပွားနှုန်းများလည်း မြတက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ် မေလရောက်ချိန်တွင် ပိတ်မိနေသော ဘဏ်အကောင့်များအတွက် ဒုတိယတန်းစား စျေးကွက်တစ်ခု (Secondary market) ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး အကောင့်ပိုင်ရှင်များသည် ၎င်းတို့၏ ပိတ်မိနေသော အကောင့်များကို မျက်နှာစာတန်ဖိုး၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ဖြင့် ရောင်းချနေကြရကာ အကောင့်ပိုင်ရှင်များအတွက် ငွေကြေးဆုံးရှုံးမှုများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့သည်။

နောက်ဆက်တွဲသက်ရောက်မှုများ

၂၀၀၃ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်လုပ်ငန်းအကျပ်အတည်းကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ အထူးအာရုံစိုက်မှုကို ခံခဲ့ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက မြန်မာနိုင်ငံရှိ အဓိကပုဂ္ဂလိကဘဏ်ကြီးများကို ငွေကြေးခဝါချမှုနှင့် ဆက်စပ်သည်ဟုဆိုကာ ပြင်းထန်စွာ အရေးယူပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။ အာရှဓနဘဏ် နှင့် မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ်တို့သည် အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ငွေကြေးခဝါချမှု တိုက်ဖျက်ရေးကွန်ရက်က ဥပဒေပုဒ်မ ၃၁၁ အရ အဓိကစိုးရိမ်ရသည့် ငွေကြေးဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများအဖြစ် ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် စတင်အဆိုပြုသတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၂ ရက်နေ့တွင်မူ အဆိုပါပိတ်ဆို့မှုကို တရားဝင် နောက်ဆုံးစည်းမျဉ်းအဖြစ် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် မူးယစ်ဆေးဝါးမှောင်ခိုမှုငွေကြေးများကို ခဝါချရာတွင် အဓိကပါဝင်ပတ်သက်နေသည်ဟု စွပ်စွဲခံခဲ့ရပြီး အမေရိကန်၏ဘဏ္ဍာရေးစနစ်နှင့် တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ဆောင်ရွက်ခွင့်များကို အပြီးအပိုင် ပိတ်ပင်ခံခဲ့ရကာ နိုင်ငံတကာငွေကြေးလွှဲပြောင်းမှုများကိုလည်း လုံးဝ ရပ်တန့်သွားစေခဲ့သည်။

ထိုသို့ ပြည်ပမှ အရေးယူမှုများရှိလာသကဲ့သို့ မြန်မာနိုင်ငံဘက်တွင်လည်း အစိုးရက တိကျပြတ်သားသော အရေးယူမှုများကို ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာနသည် မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများ ဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေများကို တိကျစွာ လိုက်နာဆောင်ရွက်ခြင်း မရှိကြောင်း စစ်ဆေးတွေ့ရှိရသဖြင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်စွဲဖြင့် ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ကာ အာရှဓနဘဏ် နှင့် မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ်တို့၏ ဘဏ်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ခွင့်လိုင်စင်များကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့မှစ၍ အပြီးအပိုင် ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်မှ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ ခန့်အပ်၍ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့မှစတင်ကာ အပ်နှံငွေများကို တာဝန်ယူ ထုတ်ပေးသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာကာ အဆိုပါဘဏ်များကို သိမ်းဆည်းဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။အကျပ်အတည်းဒဏ်ကို အပြင်းအထန်ခံခဲ့ရသည့် ရိုးမဘဏ်၊ ကမ္ဘောဇဘဏ်နှင့် မြန်မာအရှေ့တိုင်းဘဏ် တို့မှာမူ လိုင်စင်ရုပ်သိမ်းခံရခြင်းမရှိသော်လည်း ငွေသားရှားပါးမှု၊ ချေးငွေများအမြန်ပြန်ဆပ်ခိုင်းရမှုနှင့် ငွေထုတ်ယူမှုကန့်သတ်ချက်များကြောင့် လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုများ အလွန်တရာကျပ်တည်းခဲ့ရပြီး ဘဏ်များသည် ၎င်းတို့၏ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ရောင်းချခြင်းနှင့် မတည်ငွေရင်းမြှင့်တင်ခြင်းတို့ဖြင့် အကျပ်အတည်းကို ရေရှည်ကုစားခဲ့ရသည်။