အာဟုမ်လူမျိုး
အာဟုမ်ရှမ်း (အင်္ဂလိပ်: Ahom / /ˈɑːhɒm/) သို့မဟုတ် အာဟုမ်ရှမ်း (အင်္ဂလိပ်: Tai Ahom) များသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အာသံပြည်နယ် နှင့် အရုဏာစလပဒေသပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသော ထင်ရှားသည့် တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသံဒေသရှိ ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းသို့ ရောက်ရှိလာသော တိုင်လူမျိုးများနှင့် ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများ ရောနှောရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လူမျိုးစုဖြစ်သည်။
| 𑜄𑜩 𑜒𑜑𑜪𑜨 / Tai Ahom | |
|---|---|
 | |
.jpg) ပန်းများ၊ မြေမီးခွက်များဖြင့် အလှဆင်ထားသော ငါးရောင်ခြယ် အစဉ်အလာပန်းချီ (Morol) ရှေ့တွင်၊ ချပ်ကလန်း (Chaklang) မင်္ဂလာအခမ်းအနားကို ဆောင်ရွက်ပေးနေကြသော အာဟုမ်ရိုးရာ နတ်ဆရာ သို့မဟုတ် ပုရောဟိတ် (Molung) သုံးဦး။ | |
| လူဦးရေ စုစုပေါင်း | |
| ၁,၆၀၀,၀၀၀ ကျော် (ခန့်မှန်း)[၁] | |
| အများစု နေထိုင်သည့် နေရာ | |
 အိန္ဒိယ
| |
| ဘာသာစကား | |
| အာသံဘာသာစကား၊ ဟင်ဒီဘာသာစကား၊ အာဟုမ်ဘာသာစကား (ဘာသာရေးနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင်သာ) | |
| ကိုးကွယ်မှု | |
| ဟိန္ဒူဘာသာ (အဓိက)၊ အာဟုမ်ရိုးရာယုံကြည်မှု | |
| ဆက်စပ် တိုင်းရင်းသား အုပ်စုများ | |
| တိုင်နွယ်ဖွားများ (ရှမ်း၊ ရှမ်းနီ၊ ခန္တီးရှမ်း စသည်) နှင့် အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ |
သမိုင်းကြောင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် တိုင်လူမျိုးခေါင်းဆောင် စုခါဖာ (Sukaphaa) သည် နောက်လိုက် ၉,၀၀၀ နှင့်အတူ အာသံဒေသသို့ ဝင်ရောက်လာပြီး အာဟုမ်နိုင်ငံတော် (Ahom Kingdom) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ အာဟုမ်နိုင်ငံသည် ဗြဟ္မပုတြမြစ်ဝှမ်းဒေသကို နှစ်ပေါင်း ၆၀၀ နီးပါး (၁၂၂၈–၁၈၂၆) အထိ ထိန်းချုပ်စိုးမိုးနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့နှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် ရတ္တပိုစာချုပ် (Treaty of Yandabo) အရ အဆုံးသတ်ခဲ့ရသည်။
ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပေါင်းစည်းခြင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]အာဟုမ်လူမျိုးများသည် ဒေသခံ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများနှင့် ရောနှောနေထိုင်ရာတွင် ၎င်းတို့၏ တိုင်ယဉ်ကျေးမှုကို ဒေသခံများက လက်ခံကျင့်သုံးလာစေသည့် ဖြစ်စဉ်ကို အာဟုမ်မှုပြုခြင်း(Ahomisation) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ခေတ် အာဟုမ်ယဉ်ကျေးမှုသည် မူရင်းတိုင်လူမျိုးတို့၏ ဓလေ့နှင့် အာသံဒေသခံတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားသော ထူးခြားသည့် ပုံစံရှိသည်။ ၁၇ ရာစုအထိ အာဟုမ်ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းသိမ်းခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် အာသံဘာသာစကားကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ် ပြောင်းလဲအသုံးပြုလာခဲ့သည်။
ပျံ့နှံ့နေထိုင်ရာဒေသများ
[ပြင်ဆင်ရန်]လက်ရှိတွင် အာဟုမ်လူမျိုးများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံးသော တိုင်လူမျိုးစုကြီးဖြစ်ပြီး ဗြဟ္မပုတြမြစ် တောင်ဘက်ကမ်း ရှိ Golaghat, Jorhat, Sibsagar, Charaideo, Dibrugarh နှင့် Tinsukia ခရိုင်များ။မြောက်ဘက်ကမ်းနှင့် အခြားဒေသများရှိ Lakhimpur, Sonitpur, Bishwanath, Dhemaji, Nagaon နှင့် Guwahati မြို့အချို့နေရာများ တွင်နေထိုင်ကြသည်။
မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]အာဟုမ်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) ဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များအရ ၎င်းတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရ အရောအနှောရှိသော လူမျိုးစု (Admixed population) ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ အဓိကအားဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှမှ ဆင်းသက်လာသော တိုင် ဗီဇနှင့် အာသံဒေသခံ အင်ဒို-အာရိယန် ဗီဇများ ပေါင်းစပ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။သမိုင်းကြောင်းအရ အာဟုမ်စစ်သည်တော်များသည် မြန်မာပြည်ဘက်မှ အာသံသို့ ချီတက်အခြေချရာတွင် အမျိုးသား အများစုသာ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ အာသံသို့ ရောက်ရှိသောအခါ ဒေသခံအမျိုးသမီးများနှင့် အိမ်ထောင်ပြု ခဲ့ကြသည့် အချက်ကို ထင်ဟပ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။
မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော Genome-wide လေ့လာမှုများအရ အာဟုမ်တို့သည် ၎င်းတို့နှင့် အတူနေထိုင်သော အာသံလူမျိုးစုများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက တိုင်းလူမျိုးဗီဇ ၂၅% မှ ၃၅% ခန့်အထိ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဆဲဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။[၂] ဤဗီဇပမာဏသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းနီ (တိုင်းလျန်) နှင့် ခန္တီးရှမ်း တို့၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် အနီးစပ်ဆုံး တူညီလျက်ရှိသည်။
ကိုးကားချက်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]- ↑ Ahom in India report 2021။ 15 June 2021 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Chaubey, G., et al. (2011). "Population Genetic Structure in Indian Austroasiatic speakers: The Role of Ancestry and Sex-specific Admixture". Molecular Biology and Evolution.
ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု
[ပြင်ဆင်ရန်]အာဟုမ်တို့သည် ယခုအခါ အာသံဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုပိုင်းတွင် ဟိန္ဒူဘာသာကို အများစု ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း၊ ၎င်းတို့၏ ရှေးဟောင်း တိုင်ရိုးရာ ယုံကြည်မှုများနှင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု ဓလေ့များကိုလည်း အချို့သော ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင် ထိန်းသိမ်းထားကြဆဲ ဖြစ်သည်။
စာပေ
[ပြင်ဆင်ရန်]အာဟုမ်ဘာသာသည် တိုင်ဘာသာစကားတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ယခင်အာဟုမ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း အမှုရေး၊ ဘာသာရေး၊ နှင့် ဘုရင်ရေးရာ စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သို့သော်အာဟုမ်ဘာသာသည် ယနေ့တွင် မပြောသုံးတော့သော **မသက်ရှုဘဲသေသွားသောဘာသာ (extinct language)** တစ်ခုဖြစ်နေပြီဖြစ်သည်။[၁]
သို့သော်လည်း ၎င်းဘာသာဖြင့်ရေးသားထားသည့် သမိုင်းစာတမ်းများ၊ ဗျည်းစာအုပ်များ၊ နတ်ကောင်းရေးရာအခြေခံစာတမ်းများ (Buranjis) ကို ယနေ့အထိသုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ယင်းစာပေများသည် အာဟုမ်တိုင်းရင်းသား၏ အတွေးအမြင်၊ ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ သမိုင်းရေးရာကို နားလည်ရန်အတွက် အရေးကြီးသော ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။[၂]