အာယုသီရိဓရ ဘီလဲဂ်တု ခန်
| ဘီလဲဂ်တု ခန် အာယုသီရိဓရ | |
|---|---|
| မြောက်ယွမ်မင်းဆက်၏ ဧကရာဇ် | |
 ဘီလဲဂ်တု ခန် (အာယုသီရိဓရ) | |
| မြောက်ယွမ်မင်းဆက်၏ ဧကရာဇ် | |
| နန်းသက် | ၁၃၇၀ ဇွန် ၆ – ၁၃၇၈ ဧပြီ/မေ |
| နန်းတက်ချိန် | ၁၃၇၀ ဇွန် ၆ |
| ရှေ့မင်းဆက် | တိုဂွန် တဲမူရ် |
| နောက်မင်းဆက် | အူးသခါး ခန် ထူးဂူးစ် တဲမူရ် |
| မွေးဖွား | ၁၃၄၀ ဇန်နဝါရီ ၂၃ |
| ကွယ်လွန် | ၁၃၇၈ ဧပြီ သို့မဟုတ် မေ (အသက် ၃၈) ကာရာကိုရမ်၊ မြောက်ယွမ်မင်းဆက် |
| အိမ်ထောင်ဖက် | ကွန်း ဧကရီ (၁၃၆၁ လက်ထပ်) |
| သားသမီးများ | ၂ ပါး |
| မင်းဆက် | မြောက်ယွမ်မင်းဆက် |
| ခမည်းတော် | တိုဂွန် တဲမူရ် |
| မယ်တော် | ဂီဧကရီ (ဂိုလျောအနွယ်ဝင်) |
အာယုသီရိဓရ ဘီလဲဂ်တု ခန်(မွန်ဂိုးလီးယား: Билэгт Хаан, တရုတ်: 愛猷識理達臘, ၁၃၄၀ ဇန်နဝါရီ ၂၃ – ၁၃၇၈ ဧပြီ/မေ)သည် မြောက်ယွမ်မင်းဆက်၏ ဒုတိယမြောက် ဧကရာဇ်ဖြစ်ပြီး ၁၃၇၀ မှ ၁၃၇၈ ခုနှစ်အထိ စိုးစံခဲ့သည်။ တရုတ်ဘွဲ့တော်မှာ ယွမ်ကျောင်းဇုန်း (北元昭宗) ဖြစ်သည်။ မင်မင်းဆက် တပ်များကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ပြီး ဆုံးရှုံးသွားသော နယ်မြေအချို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သူအဖြစ် ထင်ရှားသည်။
အစောပိုင်းဘဝ
[ပြင်ဆင်ရန်]အာယုသီရိဓရကို ၁၃၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ယွမ်မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးဧကရာဇ် တိုဂွန် တဲမူရ် (Toghon Temür) နှင့် ဂိုလျော (ကိုရီးယား) သူရဲကောင်းမျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသူ ဂီဧကရီ (Empress Gi) တို့၏ သားကြီးဖြစ်သည်။
သူသည် ငယ်စဉ်ကပင် တရုတ်စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို လေ့လာခဲ့သော်လည်း မွန်ဂိုနန်းတွင်း၌ မာတာဘက်မှ ဂိုလျောအနွယ်ဝင် ဖြစ်နေသည့်အတွက် မင်းညီမင်းသားများနှင့် အမတ်အချို့၏ ငြိုငြင်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၃၅၃ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့စံအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရပြီးနောက် နန်းတွင်းအာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများစွာကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။
နန်းတက်ခြင်းနှင့် အုပ်ချုပ်မှု
[ပြင်ဆင်ရန်]၁၃၆၈ ခုနှစ်တွင် တရုတ် မင်မင်းဆက် တည်ထောင်သူများက ယွမ်မင်းဆက်၏ မြို့တော် ခန်းဘာလစ် (ယခု ပီကင်း) ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သဖြင့် ခမည်းတော်နှင့်အတူ မွန်ဂိုလီးယားမြေသို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ ၁၃၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ခမည်းတော် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် **ဘီလဲဂ်တု ခန်** ဘွဲ့တော်ဖြင့် နန်းတက်ခဲ့သည်။
မကြာမီ မင်တပ်များ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် မွန်ဂိုတို့၏ ရှေးဟောင်းမြို့တော် ကာရာကိုရမ် သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီး မွန်ဂိုလီးယား မြောက်ယွမ်မင်းဆက်ကို စတင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
မင်မင်းဆက်နှင့် စစ်ပွဲများ
[ပြင်ဆင်ရန်]၁၃၇၂ ခုနှစ်တွင် မင်မင်းဆက်၏ ဟုန်းဝူဧကရာဇ်က စစ်သည် ၁၅၀,၀ဝ၀ ပါဝင်သော စစ်တပ်ဖြင့် မွန်ဂိုလီးယားကို ကျူးကျော်ခဲ့သည်။ သို့သော် အာယုသီရိဓရသည် စစ်သေနာပတိ ခိုခဲ တဲမူရ် နှင့်အတူ မင်တပ်များကို ကာရာကိုရမ်မြို့အနီးနှင့် တူးလ်မြစ် ဝှမ်းတွင် အပြတ်အသတ် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဤအောင်ပွဲကြောင့် မြောက်ယွမ်မင်းဆက်၏ အာဏာစက်ကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။
သူသည် မယ်တော်၏ မွေးရပ်မြေဖြစ်သော ဂိုလျောနိုင်ငံ၏ မင်းဆက်ဖြစ်သူ ဂုံမင်မင်းထံ မင်မင်းဆက်ကို ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ရန် စာပို့အကြောင်းကြားခဲ့သော်လည်း ဂိုလျောဘက်က ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။
မိသားစု
[ပြင်ဆင်ရန်]- ခမည်းတော်: တိုဂွန် တဲမူရ်
- မယ်တော်: ဂီဧကရီ
- ကြင်ယာတော်: ကွန်း ဧကရီ (Andong Kwŏn clan)
- သားတော်များ: အယ်လ်ဘက် နိဂူးလက်ဆုဂ်ချီ ခန် နှင့် ဒုတိယသားတော်တစ်ဦး
ကွယ်လွန်ခြင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]အာယုသီရိဓရသည် ၁၃၇၈ ခုနှစ်တွင် ကာရာကိုရမ်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး သူ၏ ညီတော် အူးသခါး ခန် ထူးဂူးစ် တဲမူရ် က ထီးနန်း ဆက်ခံခဲ့သည်။