အာခါဘာသာစကား
| အာခါဘာသာစကား | |
|---|---|
| Avkavdawv (အာခါးဒေါ်) | |
| ဒေသခံ | မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ |
| ဒေသ | ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့ပိုင်း)၊ ယူနန်ပြည်နယ်၊ ချင်းရိုင်ခရိုင် |
| လူမျိုးစု | အာခါလူမျိုး |
ဒေသခံ ပြောဆိုသူများ | ၅၆၀,၀၀၀ ခန့် (၂၀၀၇–၂၀၁၅) |
တရုတ်-တိဗက်နွယ်
| |
| ရောမအက္ခရာအခြေခံ (အနောက်တိုင်းသာသနာပြုစနစ်)၊ ထိုင်းအက္ခရာအခြေခံ | |
| ဘာသာစကားကုဒ်များ | |
| ISO 639-3 | aka |
အာခါဘာသာစကား (အင်္ဂလိပ်: Akha language) သည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုကြီး၏ တိဗက်-ဗမာအုပ်စု၊ လိုလို-ဗမာ နွယ်ဝင် ဟာနီ (Hani) ဘာသာစကားခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။[၁] မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ ဦးရေသည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ (ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံ၊ တာချီလိတ်ဒေသ)၊ တရုတ်နိုင်ငံ (ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်တောင်ပိုင်း)၊ ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ လာအိုနိုင်ငံ နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ တို့တွင် စုစုပေါင်း ၅၆၀,၀၀၀ ကျော် တည်ရှိသည်။[၂]
ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ဝိသေသများ
[ပြင်ဆင်ရန်]အာခါဘာသာစကားသည် လားဟူ၊ လီဆူ ဘာသာစကားများနှင့် မျိုးနွယ်တူညီပြီး သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံတွင် မြန်မာဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb) စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။[၃] အသံအနိမ့်အမြင့် ပါဝင်သော ဘာသာစကား (Tonal language) ဖြစ်ပြီး အခြေခံအသံအနိမ့်အမြင့် ကွဲပြားမှု ၅ မျိုး (အသံမြင့်၊ အသံလတ်၊ အသံနိမ့်နှင့် တိုတောင်းပြတ်တောင်းသောအသံများ) ပါရှိသည်။ ဝေါဟာရပိုင်းတွင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရိုးရာဓလေ့ဆိုင်ရာ စကားလုံးများ ကြွယ်ဝပြီး ဗမာစကား၊ ရှမ်းစကား၊ ထိုင်းစကားတို့မှ မွေးစားစကားလုံး (Loanwords) များလည်း ဒေသအလိုက် ရောနှောပါဝင်နေသည်။
စာပေပေါ်ထွန်းလာပုံ
[ပြင်ဆင်ရန်]အာခါလူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ ဘိုးဘွားအစဉ်အလာ သမိုင်းကြောင်း၊ ထုံးတမ်းစဉ်လာများနှင့် ဥပဒေကဲ့သို့ လိုက်နာရသည့် "အာခါးဇန်း" (Akha Zang) ကျင့်ဝတ်များကို စာဖြင့် မှတ်တမ်းမတင်ဘဲ နှုတ်မှုရေးရာ (Oral tradition) ဖြင့်သာ အလွတ်ကျက်မှတ်ကာ သားစဉ်မြေးဆက် လက်ဆင့်ကမ်း ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်။[၄]
၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်း (၁၉၅၀ ဝန်းကျင်) တွင် အနောက်တိုင်း ခရစ်ယာန်သာသနာပြု ပညာရှင်များဖြစ်ကြသော ပေါလ်လူးဝစ် (Paul Lewis) စသူတို့က ရောမအက္ခရာကို အခြေခံပြီး ကိုယ်ပိုင်အာခါစာပေ (Akha Script) ကို စတင်တီထွင်ပေးခဲ့သည်။ အဆိုပါ ရောမအက္ခရာအခြေခံ ရေးထုံးကို မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ အာခါလူမျိုးများက ယနေ့တိုင် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ သို့ရာတွင် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများအရ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ထိုင်းအက္ခရာအခြေခံ ရေးထုံးကိုလည်းကောင်း၊ တရုတ်နိုင်ငံတွင် ဟာနီ (Hani) စာပေရေးထုံးကိုလည်းကောင်း အသုံးပြုကြသဖြင့် ရေးထုံးကွဲပြားမှုများ တည်ရှိနေသည်။
ကိုးကား
[ပြင်ဆင်ရန်]- ↑ Bradley၊ David (၁၉၇၇)။ Phonology of Akha (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ Canberra: Department of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University။ ISBN 978-0858831643။
- ↑ Akha: A language of Thailand (in en)။ ၁၂ ဇွန် ၂၀၂၆ တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Thurgood၊ Graham (၂၀၀၃)။ The Sino-Tibetan Languages (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ Routledge။ ISBN 978-0700711291။ Unknown parameter
|second2=ignored (အကူအညီ);|first2=missing|last2=(အကူအညီ) - ↑ Kammerer, Cornelia Ann (၁၉၉၀). "Customs and Christian Conversion among Akha Highlanders of Burma and Thailand" (in en). American Ethnologist 17 (2): 277–291.