အလောင်း
အလောင်း (Cadaver) ဆိုသည်မှာ သေဆုံးပြီးသော လူ့ခန္ဓာကိုယ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ အလောင်းများကို ဆေးကျောင်းသားများ၊ သမားတော်များ နှင့် အခြားသော သိပ္ပံပညာရှင်များက ခန္ဓာဗေဒ လေ့လာရန်၊ ရောဂါဖြစ်ပွားရာနေရာများ ဖော်ထုတ်ရန်၊ သေဆုံးရသည့် အကြောင်းရင်းများ ဆုံးဖြတ်ရန်နှင့် သက်ရှိလူတစ်ဦး၏ ချို့ယွင်းချက်ကို ပြုပြင်ရန်အတွက် တစ်ရှူး ထောက်ပံ့ပေးရန် စသည်တို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ဆေးကျောင်းမှ ကျောင်းသားများသည် ၎င်းတို့၏ ပညာရေး၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် အလောင်းများကို လေ့လာပြီး ခွဲစိတ်စစ်ဆေးကြသည်။ အလောင်းများကို လေ့လာသူများတွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များနှင့် အနုပညာကျောင်းသားများလည်း ပါဝင်သည်။[၁] ထို့အပြင် အလောင်းကို ခွဲစိတ်ကိရိယာများ၏ တီထွင်ဖန်တီးမှုနှင့် အကဲဖြတ်မှုတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။[၂]
Cadaver ဟူသော ဝေါဟာရကို တရားရုံးများတွင် (အနည်းငယ်သော်မှာ သတင်းစာကဲ့သို့သော မီဒီယာများတွင်) သေဆုံးသူ၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို ရည်ညွှန်းရန်နှင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များတွင် အလောင်းများရှာဖွေသည့် ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့များက အသုံးပြုသည်။ ထိုစကားလုံးသည် လက်တင် စကားလုံး cadere ("ကျဆုံးသည်" သို့မဟုတ် "သေဆုံးသည်") မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ဆက်စပ်အသုံးအနှုန်းများတွင် cadaverous (အလောင်းနှင့်တူသော) နှင့် cadaveric spasm (သေဆုံးပြီးနောက် ခန္ဓာကိုယ် တုန်ခါမှု သို့မဟုတ် ဆတ်ခနဲလှုပ်ရှားမှုဖြစ်စေသော ကြွက်သားတောင့်တင်းမှု) တို့ ပါဝင်သည်။ အလောင်းတစ်ရှူး အစားထိုးကုသမှု (Cadaver graft) ဆိုသည်မှာ ချို့ယွင်းချက် သို့မဟုတ် ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက်ကို ပြုပြင်ရန်အတွက် သေဆုံးသူ၏ ခန္ဓာကိုယ်မှ တစ်ရှူးကို သက်ရှိလူတစ်ဦးထံ အစားထိုးခြင်းဖြစ်သည်။ အလောင်းများကို ၎င်းတို့၏ ဆွေးမြည့်မှုအဆင့်များအတွက် လေ့လာနိုင်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခု သေဆုံးပြီး မည်မျှကြာပြီဖြစ်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ရန် အထောက်အကူပြုသည်။[၃]
ပန်းချီကားများနှင့် ရေးဆွဲမှုများတွင် လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို ပိုမိုတိကျစွာ သရုပ်ဖော်ရန်အတွက် အနုပညာတွင် အလောင်းများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။[၄]
လူသေအလောင်း ဆွေးမြည့်ခြင်း
[ပြင်ဆင်ရန်].png)
ဆွေးမြည့်ခြင်း အဆင့်အမျိုးမျိုးကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခု မည်မျှကြာကြာ သေဆုံးနေသည်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။
ဆွေးမြည့်ခြင်း အဆင့်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]- ပထမအဆင့်မှာ အော်တိုလိုင်စစ် (Autolysis) ဖြစ်ပြီး မိမိကိုယ်ကို အစာခြေခြင်းဟု ပို၍ အသိများသည်။ ဤအဆင့်တွင် ခန္ဓာကိုယ်၏ ဆဲလ်များသည် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် အစာခြေအင်ဇိုင်း များ၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကြောင့် ပျက်စီးသွားသည်။ သို့သော် ဤအင်ဇိုင်းများသည် ဆဲလ်များအတွင်း လုပ်ငန်းဆောင်တာများ ရပ်တန့်သွားသောကြောင့် ထွက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး တက်ကြွသော လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုအနေဖြင့် မဟုတ်ပါ။ တစ်နည်းဆိုရသော် အော်တိုလိုင်စစ်သည် သက်ရှိဆဲလ်များမှ အာဟာရများကို တက်ကြွစွာ အစာခြေသည့် ဖြစ်စဉ်နှင့် ဆင်တူသော်လည်း သေဆုံးသွားသော ဆဲလ်များသည် လူကြိုက်များသော စာပေများတွင် မကြာခဏ ဖော်ပြလေ့ရှိသကဲ့သို့ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် တက်ကြွစွာ အစာမခြေနိုင်သလို အော်တိုလိုင်စစ်၏ အဓိပ္ပါယ်တူစကားလုံး – မိမိကိုယ်ကို အစာခြေခြင်း – မှာ ထင်ရှားနေသည်နှင့်လည်း မတူပါ။ အော်တိုလိုင်စစ်၏ ရလဒ်အနေဖြင့် အရည်များ ထွက်လာပြီး အရေပြားအလွှာများကြားသို့ စိမ့်ဝင်ကာ အရေပြား ကွာကျလာစေသည်။ ဤအဆင့်တွင် ယင်ကောင်များ (ရှိပါက) သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အပေါက်များဖြစ်သော မျက်လုံး၊ နှာခေါင်း၊ ပါးစပ်၊ နား၊ ပွင့်နေသော ဒဏ်ရာများနှင့် အခြားအပေါက်များတွင် ဥများ စတင်ဥကြသည်။ အကောင်ပေါက်လာသော အသားစားယင်ကောင် လောက်ကောင်များ (လောက်ကောင်များ) သည် နောက်ပိုင်းတွင် အရေပြားအောက်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကို စတင်စားသုံးကြသည်။
- ဆွေးမြည့်ခြင်း၏ ဒုတိယအဆင့်မှာ ဖောင်းကားလာခြင်း (Bloating) ဖြစ်သည်။ အစာအိမ်အတွင်းရှိ ဘက်တီးရီးယားများသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ တစ်ရှူးများကို စတင်ဖြိုခွဲပြီး ဓာတ်ငွေ့များ ထုတ်လွှတ်ကာ အူများအတွင်း စုပုံလာသည်။ အူသိမ် စောစီးစွာ ပြိုကျသွားခြင်းကြောင့် ထိုဓာတ်ငွေ့များ ပိတ်မိနေသည်။ ဤဖောင်းကားခြင်းသည် အဓိကအားဖြင့် ဝမ်းဗိုက်နှင့် တစ်ခါတစ်ရံ ပါးစပ်၊ လျှာ၊ လိင်အင်္ဂါများတွင် ဖြစ်ပွားသည်။ ဤသည်မှာ အများအားဖြင့် ဆွေးမြည့်ခြင်း၏ ဒုတိယပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဖြစ်ပွားသည်။ ဓာတ်ငွေ့များ လွတ်ထွက်သွားနိုင်လောက်သည်အထိ ခန္ဓာကိုယ် ဆွေးမြည့်သွားသည်အထိ ဓာတ်ငွေ့စုပုံခြင်းနှင့် ဖောင်းကားခြင်းသည် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေမည်ဖြစ်သည်။
- တတိယအဆင့်မှာ ပုပ်ဆွေးခြင်း (Putrefaction) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နောက်ဆုံးနှင့် အကြာဆုံးအဆင့်ဖြစ်သည်။ ပုပ်ဆွေးခြင်းတွင် ခန္ဓာကိုယ်၏ ပိုကြီးမားသော အစိတ်အပိုင်းများ ပြိုကွဲပြီး တစ်ရှူးများ အရည်ပျော်သွားသည်။ အစာခြေအင်္ဂါများ၊ ဦးနှောက်နှင့် အဆုတ်တို့သည် ပထမဆုံး ပြိုကွဲသွားသည့်အရာများဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အခြေအနေများတွင် သုံးပတ်အကြာတွင် ကိုယ်အင်္ဂါများကို ခွဲခြားသတ်မှတ်၍ မရနိုင်တော့ပါ။ ကြွက်သားများကို ဘက်တီးရီးယားများက စားသုံးခြင်း သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန်များက စားသုံးခြင်းခံရနိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် တစ်ခါတစ်ရံ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာပြီးနောက် ကျန်ရှိနေသည်မှာ အရိုးစု သာဖြစ်သည်။ အက်ဆစ်ကြွယ်ဝသော မြေဆီလွှာများတွင် အရိုးစုသည် နောက်ဆုံးတွင် ၎င်း၏ အခြေခံဓာတုပစ္စည်းများအဖြစ်သို့ ပျော်ဝင်သွားလိမ့်မည်။
ဆွေးမြည့်မှုနှုန်းသည် အပူချိန်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်အပါအဝင် အကြောင်းရင်းများစွာပေါ်တွင် မူတည်သည်။ ပတ်ဝန်းကျင်သည် ပိုမိုပူနွေးပြီး စိုထိုင်းလေလေ၊ ခန္ဓာကိုယ်သည် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ပြိုကွဲလေလေဖြစ်သည်။[၅] အသေကောင်စားသတ္တဝါများ ရှိနေခြင်းသည်လည်း ၎င်းတို့က ဆွေးမြည့်နေသော ခန္ဓာကိုယ်၏ အစိတ်အပိုင်းများကို စားသုံးလိုက်သောကြောင့် အရိုးစု ပေါ်ထွက်လာစေသည်။
သမိုင်းကြောင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]အလောင်းများကို အသုံးပြုခြင်း၏ သမိုင်းကြောင်းသည် အငြင်းပွားဖွယ်ရာများ၊ သိပ္ပံဆိုင်ရာတိုးတက်မှုများနှင့် တွေ့ရှိချက်အသစ်များဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ ဘီစီ ၃ ရာစု ရှေးခေတ်ဂရိတွင် စတင်၍ Chalcedon မှ Herophilus နှင့် Ceos မှ Erasistratus[၆] ဆိုသည့် သမားတော်နှစ်ဦးသည် အလက်ဇန္ဒြီးယားတွင် အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို လေ့ကျင့်ခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ခန္ဓာဗေဒကို သင်ယူသည့် အဓိကနည်းလမ်းဖြစ်ခဲ့သည်။[၇] ဤသူနှစ်ဦးစလုံး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်း၏ ရေပန်းစားမှုသည် လုံးဝအသုံးမပြုသည့်အထိ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ ၁၂ ရာစုတွင် ပြန်လည်နိုးထလာခဲ့ပြီး ၁၇ ရာစုတွင် ပိုမိုရေပန်းစားလာကာ ထိုအချိန်မှစ၍ ယနေ့ထက်တိုင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။[၆]
Herophilus နှင့် Erasistratus တို့သည် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးရန်အတွက် အလောင်းများကို အသုံးပြုရန် ခွင့်ပြုချက်ရခဲ့သော်လည်း ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အလောင်းများကို အသုံးပြုခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တားမြစ်ချက်များစွာ ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး ထိုခံစားချက်များသည် နှစ်ပေါင်းရာနှင့်ချီ၍ ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ဘီစီ ၃ ရာစုတွင် ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်း အမြစ်တွယ်လာချိန်မှ ၁၈ ရာစုဝန်းကျင်အထိ ၎င်းကို ဂုဏ်သိက္ခာမဲ့ခြင်း၊ အကျင့်ပျက်ခြင်းနှင့် ကျင့်ဝတ်မဲ့သော အပြုအမူတို့နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိခဲ့သည်။ ဤအယူအဆအများအပြားမှာ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက်များနှင့် အလှအပဆိုင်ရာ တားမြစ်ချက်များကြောင့်ဖြစ်ပြီး[၇] လူထုနှင့် ဘုရားကျောင်း၏ ယုံကြည်ချက်များတွင် နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်နေခဲ့သည်။ အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းသည် ၁၂ ရာစုဝန်းကျင်တွင် တစ်ဖန်ပြန်လည် စတင်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို ဂုဏ်သိက္ခာမဲ့သည်ဟု ရှုမြင်ဆဲဖြစ်သော်လည်း လုံးဝတားမြစ်ခြင်းမခံရပေ။ ယင်းအစား ဘုရားကျောင်းက အချို့သော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို တားမြစ်ရန်နှင့် ခွင့်ပြုရန်အတွက် အမိန့်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုအတွက် အလွန်အရေးပါသော အမိန့်တစ်ခုကို ၁၂၃၁ ခုနှစ်တွင် Holy Roman ဧကရာဇ် Frederick II က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။[၇] ဤအမိန့်တွင် ခန္ဓာဗေဒလေ့လာမှုများအတွက် လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို ငါးနှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးရမည်ဖြစ်ပြီး ဆေးပညာ သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်မှုဆိုင်ရာ လေ့ကျင့်သင်ကြားနေသူ သို့မဟုတ် လက်ရှိလေ့ကျင့်နေသူအားလုံး တက်ရောက်ရန် လိုအပ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။[၇] ယင်းကြောင့် ဘီစီ ၃၀၀ နောက်ပိုင်း ပထမဆုံးသော ခွင့်ပြုချက်ရသည့် လူ့ခန္ဓာကိုယ် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး Mondino de Liuzzi က လူသိရှင်ကြား ပြုလုပ်ခဲ့သည်။[၇] ဤအချိန်ကာလသည် လူ့ခန္ဓာကိုယ် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းက သိပ္ပံပညာအတွက် မည်သို့အကျိုးပြုနိုင်သည်ကို အလွန်စိတ်အားထက်သန်မှုဖြစ်စေခဲ့ပြီး ဥရောပတစ်ခွင်မှ ကျောင်းသားများကို ဆေးပညာစတင်လေ့လာရန် ဆွဲဆောင်ခဲ့သည်။
တွေ့ရှိချက်အသစ်များနှင့် တိုးတက်မှုများကြောင့် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းအပေါ် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဖြေလျှော့မှုသည် သိသိသာသာ လျော့ကျသွားသော်လည်း အများပြည်သူ၏ ရှုမြင်ပုံမှာ ဆက်လက်၍ အနုတ်လက္ခဏာဆောင်ဆဲဖြစ်သည်။ ဤသို့သော ရှုမြင်မှုကြောင့် အလောင်းများရရှိရန် တစ်ခုတည်းသော တရားဝင်ရင်းမြစ်မှာ ကွပ်မျက်ခံရသော (များသောအားဖြင့် ကြိုးပေးခံရသော) ရာဇဝတ်သားများ၏ အလောင်းများဖြစ်သည်။[၆] ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းခံရရန် "ထိုက်တန်သော" ပြစ်မှုကျူးလွန်သူအများအပြားနှင့် ၎င်းတို့၏ မိသားစုများပင်လျှင် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခံရခြင်းသည် ရာဇဝတ်မှု သို့မဟုတ် သေဒဏ်ထက်ပင် ပိုမိုကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းပြီး အရှက်ရစရာဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။[၆] ကွယ်လွန်သူနှင့် မကြာမီ ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခံရတော့မည့်သူများ၏ ဆွေမျိုးများနှင့် မိတ်ဆွေများက ကြိုးပေးရာနေရာမှ ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်များထံ အလောင်းများ ပို့ဆောင်ခြင်းကို ရပ်တန့်ရန် ကြိုးစားသောအခါ တိုက်ပွဲများနှင့် တစ်ခါတစ်ရံ အဓိကရုဏ်းများပင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။[၈] ထိုအချိန်က အစိုးရ (၁၇ ရာစု) သည် ကြီးလေးသော ရာဇဝတ်မှုများကျူးလွန်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်သည့် ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခုအနေဖြင့် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို အသုံးပြုကာ အဆိုပါစိုးရိမ်မှုများကို အခွင့်ကောင်းယူခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ကြိုးပေးခြင်းဖြင့် အပြစ်ပေးသည့် ပြစ်မှုအရေအတွက်ကိုပင် ရာဇဝတ်မှု ၂၀၀ ကျော်အထိ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။[၈] သို့သော်လည်း အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းသည် ပိုမိုရေပန်းစားလာသည်နှင့်အမျှ ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်များသည် အလောင်းများရရှိရန် အခြားနည်းလမ်းများ ရှာဖွေလာကြရသည်။
ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ တက္ကသိုလ်များမှ အလောင်းများ လိုအပ်ချက် မြင့်တက်လာသည်နှင့်အမျှ လူများသည် သင်္ချိုင်းဂူဖောက်ထွင်းမှုများ စတင်ပြုလုပ်လာကြသည်။ ဤအလောင်းများကို သယ်ယူပြီး ဒေသခံ ခန္ဓာဗေဒပါမောက္ခများထံ ပြန်လည်ရောင်းချကာ ၎င်းတို့၏ ကျောင်းသားများအတွက် အသုံးပြုကြသည်။[၆] ထိခိုက်ခံရသူမှာ အများအားဖြင့် ဆင်းရဲသားများ သို့မဟုတ် ဘေးဖယ်ခံထားရသော လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သောကြောင့် သင်္ချိုင်းဂူဖောက်ထွင်းမှုနှင့်ပတ်သက်၍ လူထုက မျက်ကွယ်ပြုလေ့ရှိသည်။[၆] ချမ်းသာသော သို့မဟုတ် လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် ထင်ရှားသော အဖွဲ့ဝင်များ ထိခိုက်ခံရပါက ပိုမိုအသံထွက်လာပြီး ယင်းက ၁၇၈၈ ခုနှစ် နယူးယောက်တွင် Resurrection Riot ဟု အသိများသော အဓိကရုဏ်းကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဆရာဝန်တစ်ဦးက ပြတင်းပေါက်မှ စူးစမ်းကြည့်နေသော ကောင်လေးတစ်ယောက်ကို အလောင်း၏လက်မောင်းကို ဝှေ့ယမ်းပြခဲ့ရာမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုကောင်လေးသည် အိမ်သို့သွားပြီး ဖခင်ဖြစ်သူကို ပြောပြခဲ့သည်။ မကြာသေးမီက ကွယ်လွန်သွားသော ဇနီး၏ သင်္ချိုင်းကို ဖောက်ထွင်းခံရမည်ကို စိုးရိမ်၍ သွားရောက်စစ်ဆေးရာ အမှန်တကယ် ဖောက်ထွင်းခံထားရကြောင်း သိရှိခဲ့သည်။[၆] ဤဇာတ်လမ်းသည် ပျံ့နှံ့သွားပြီး လူများက ဒေသခံ သမားတော်များနှင့် ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်များကို စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ အဓိကရုဏ်းသည် လူပေါင်း ၅၀၀၀ အထိ ကြီးထွားလာပြီး အဆုံးတွင် ဆေးကျောင်းသားများနှင့် ဆရာဝန်များ ရိုက်နှက်ခံရကာ လူခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။[၆] ယင်းမှ အမေရိကန်အစိုးရ၏ Anatomy Acts ကဲ့သို့သော ဥပဒေဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများစွာကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဤအက်ဥပဒေများသည် သိပ္ပံဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အလောင်းများရရှိရန် အခြားလမ်းကြောင်းများကို ဖွင့်ပေးခဲ့ပြီး မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်သည် ပထမဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၈၃၀ နှင့် ၁၈၃၃ ခုနှစ်တွင် ၎င်းတို့သည် အမိမဲ့အဖမဲ့အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးရန်အတွက် အသုံးပြုခွင့်ပြုခဲ့သည်။[၆] နောက်ပိုင်းတွင် ပြည်နယ်အားလုံးနီးပါး၌ ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး သင်္ချိုင်းဂူဖောက်ထွင်းမှုမှာ အခြေခံအားဖြင့် ပပျောက်သွားခဲ့သည်။
နှစ်များတစ်လျှောက် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို ပိုမိုလက်ခံလာခဲ့သော်လည်း ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် အမေရိကန်လူထု၏ သဘောမတူမှုကို ဆက်လက်ခံနေရဆဲဖြစ်သည်။ သဘောမတူမှုသည် အများအားဖြင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ကန့်ကွက်မှုများနှင့် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို အမိမဲ့အဖမဲ့အလောင်းများနှင့် ဆက်စပ်နေသောကြောင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှု၏ အမှတ်အသားတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ခြင်းတို့မှ လာသည်။[၆] ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို အပြုသဘောဆောင်သောအလင်းတွင် ပြသရန် ကြိုးစားသူ အများအပြားရှိခဲ့ပြီး ဥပမာအားဖြင့် ထင်ရှားသော နယူးယောက်သမားတော် ၂၀၀ က ၎င်းတို့သေဆုံးပြီးနောက် ၎င်းတို့၏ခန္ဓာကိုယ်ကို လှူဒါန်းမည်ဟု လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့သည်။[၆] ဤသည်နှင့် အခြားကြိုးပမ်းမှုများသည် အနည်းငယ်မျှသာ အကူအညီဖြစ်ခဲ့ပြီး အကျင့်ပျက်သော ဈာပနလုပ်ငန်းကို ဖော်ထုတ်မှုကြောင့် လူထု၏သဘောထားမှာ ပိုမိုထိခိုက်ခဲ့သည်။[၆] သေဆုံးခြင်း၏ ကုန်ကျစရိတ်သည် မယုံနိုင်လောက်အောင် မြင့်မားပြီး ဈာပနအိမ်အများအပြားသည် လူများကို ပေးသင့်သည်ထက် ပိုမိုပေးဆောင်စေရန် လှည့်ဖြားနေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။[၆] ဤဖော်ထုတ်မှုများသည် အမည်းစက်ကို မဖယ်ရှားနိုင်သော်လည်း လူတစ်ဦးနှင့် ၎င်းတို့၏မိသားစုများသည် ကြံစည်တတ်သော ဈာပနဒါရိုက်တာများ၏ သားကောင်ဖြစ်မည်ကို ကြောက်ရွံ့မှုဖြစ်စေကာ လူများကို ခန္ဓာကိုယ်လှူဒါန်းရန် ပြန်လည်စဉ်းစားစေခဲ့သည်။[၆]
အနုပညာတွင်
[ပြင်ဆင်ရန်]အစောပိုင်းသမိုင်းကတည်းက အနုပညာတွင် အလောင်းများကို ထည့်သွင်းခြင်းနှင့် ကိုယ်စားပြုခြင်း သာဓကများမှာ မြောက်မြားလှသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Neo-Assyrian ခေတ်မှ မြစ်ပေါ်တွင် မျောနေသော အလောင်းများ၏ ကျောက်ဆစ်ရုပ်ကြွများ (ဘီစီ ၆၄၀ ခန့်)၊ Aristophanes ၏ ဟာသ The Frogs (ဘီစီ ၄၀၅) တို့မှ memento mori နှင့် cadaver monumentများအထိ ဖြစ်သည်။
ခေတ်အဆက်ဆက် ခန္ဓာဗေဒကို လေ့လာခြင်းနှင့် သင်ကြားခြင်းသည် လူ့အလောင်းများနှင့် အလုပ်လုပ်သည့်အခါ တွေ့ရှိချက်များ၏ ပုံကြမ်းများနှင့် အသေးစိတ်ရေးဆွဲမှုများမရှိဘဲ ဖြစ်မလာနိုင်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများ၏ တည်နေရာကို အနုပညာဆန်စွာ သရုပ်ဖော်ခြင်းသည် ခန္ဓာဗေဒလေ့လာရာတွင်လည်းကောင်း၊ လူ့ခန္ဓာကိုယ်နှင့် အလုပ်လုပ်သူများကို အကူအညီပေးရာတွင်လည်းကောင်း အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ ဤရုပ်ပုံများသည် လူအများစု ကိုယ်တွင်းသို့ ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ မမြင်ဖူးနိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသော တစေ့တစောင်း မြင်ကွင်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။[၉]
ဒါဗင်ချီသည် Andreas Vesalius နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး Vesalius ၏ စာအုပ် "De Humani Corporis Fabrica" ကို သရုပ်ဖော်ရန် လူငယ်အနုပညာရှင်များစွာနှင့်လည်း လက်တွဲခဲ့သည်။ ယင်းက ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ အင်္ဂါရပ်များကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ဖော်ပြရန်အတွက် အညွှန်းတပ်ခြင်းကို စတင်အသုံးပြုစေခဲ့သည်။ Vesalius သည် ဤလုပ်ငန်းအမျိုးအစားနှင့် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းအတွက် အလောင်းများ မရရှိနိုင်သောကြောင့် သူ၏အလုပ်တွင် ကွပ်မျက်ခံရသော ရာဇဝတ်သားများ၏ အလောင်းများကို အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ သူသည် သူ၏ရေးဆွဲမှုများတွင် အနုပညာမြောက်စွာ တန်ဖိုးထားသည့် စိတ်ဓာတ်ကို အသုံးချရန် အတော်အတန်အားထုတ်ခဲ့ပြီး ဤသရုပ်ဖော်မှုများတွင် အကူအညီပေးရန် အခြားအနုပညာရှင်များကိုလည်း ခန့်အပ်ခဲ့သည်။[၉]
လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို လေ့လာခြင်းသည် ဆေးဆရာများနှင့် ကျောင်းသားများအတွက်သာ သီးသန့်မဟုတ်ဘဲ အနုပညာရှင်အများအပြားသည် ၎င်းတို့၏ကျွမ်းကျင်မှုကို လက်ရာမြောက်သော ရေးဆွဲမှုများနှင့် ပန်းချီကားများမှတစ်ဆင့် ထင်ဟပ်ပြသခဲ့ကြသည်။ လူနှင့်တိရစ္ဆာန် ခန္ဓာဗေဒကို အသေးစိတ်လေ့လာခြင်းအပြင် အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းကို အီတလီ ဉာဏ်သစ်အရုဏ်ဦးခေတ်မှ လီယိုနာဒိုဒါဗင်ချီ က သူ၏လက်ရာများမှတစ်ဆင့် လူ့ခန္ဓာကိုယ်ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပိုမိုတိကျစွာ သရုပ်ဖော်ရန် ကြိုးပမ်းမှုတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သူသည် ၁၄၆၆ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော Andrea del Verrocchio လက်အောက်တွင် အလုပ်သင်အဖြစ် အပြင်ပန်းရှုထောင့်မှ ခန္ဓာဗေဒကို လေ့လာခဲ့သည်။[၁၀] သူ၏ အလုပ်သင်ကာလအတွင်း လီယိုနာဒိုသည် ၁၄၇၂ ခုနှစ်တွင် ကြွက်သားများနှင့် အရွတ်များကဲ့သို့သော ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများ၏ အသေးစိတ်ဗားရှင်းများကို ရေးဆွဲရာတွင် ကျွမ်းကျင်လာခဲ့သည်။[၁၀]
လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို သရုပ်ဖော်ရန် သူ၏ချဉ်းကပ်မှုသည် ဗိသုကာပညာကို လေ့လာခြင်းနှင့် ဆင်တူပြီး သူကိုယ်တိုင်မြင်တွေ့ခဲ့သည့်အရာ၏ ရှုထောင့်မျိုးစုံနှင့် သုံးဖက်မြင်ရှုထောင့်များကို ပံ့ပိုးပေးသည်။ ယင်း၏ ပထမဆုံးသာဓကတစ်ခုမှာ ၁၄၈၉ ခုနှစ်တွင် ဦးခေါင်းခွံကို ရေးဆွဲရန် သုံးဖက်မြင်ရှုထောင့်များကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်။[၁၁] Verrocchio လက်အောက်တွင် ထပ်ဆင့်လေ့လာမှုများအရ လီယိုနာဒိုဒါဗင်ချီ၏ ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ လက်ရာအချို့ကို သူ၏စာအုပ် A Treatise on Painting တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။[၁၂]တမ်းပလိတ်:Self-published inline နှစ်အနည်းငယ်ကြာပြီးနောက် ၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် သူသည် ပါမောက္ခနှင့် ခန္ဓာဗေဒပညာရှင် Marcantonio della Torre နှင့် အီတလီနိုင်ငံ ဖလောရန့်စ်မြို့တွင် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး သူ၏လေ့လာမှုကို ထပ်မံတိုးချဲ့ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည် Hospital of Santa Maria Nuova နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် မီလန် နှင့် ရောမ ရှိ ဆေးရုံများတွင် လူအလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းများ စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ သူ၏လေ့လာမှုမှတစ်ဆင့် ဒါဗင်ချီသည် ကွယ်လွန်သွားသော မိခင်နှင့် သူမ၏မမွေးသေးသောကလေး၏ အလောင်းကို အသုံးပြု၍ သားအိမ်အတွင်းရှိ လူသန္ဓေသား၏ သဘာဝအနေအထားကို ပထမဆုံး တိကျစွာ ရေးဆွဲနိုင်ခဲ့သူဖြစ်နိုင်သည်။[၁၃] သူသည် စုစုပေါင်း ခွဲစိတ်စစ်ဆေးမှု ၃၀ ခန့် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။[၁၄] အလောင်းများနှင့် သူ၏အလုပ်က ချက်ကြိုး၊ သားအိမ်၊ သားအိမ်ခေါင်းနှင့် မိန်းမကိုယ်တို့၏ ပထမဆုံးရေးဆွဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး အမြွှာကလေးများကိစ္စတွင် သားအိမ်၌ အခန်းများစွာရှိသည်ဟူသော ယုံကြည်ချက်များကို နောက်ဆုံးတွင် ငြင်းဆိုနိုင်ခဲ့သည်။[၁၃] ၁၅၀၄ မှ ၁၅၀၇ ခုနှစ်အတွင်း သူသည် နွားတစ်ကောင်၏ ဦးနှောက်ကို ventricular cavities အတွင်းသို့ ပြွန်ထည့်ကာ ဖယောင်းပူထိုးသွင်းပြီး ဦးနှောက်ကိုခြစ်ထုတ်ကာ ventricles ပုံစံခွက် ကျန်ရစ်စေခြင်းဖြင့် စမ်းသပ်ခဲ့သည်ဟု အစီရင်ခံထားသည်။ ဒါဗင်ချီ၏ ကြိုးပမ်းမှုများသည် ဦးနှောက်၏ ventricular စနစ်ကို လေ့လာရာတွင် အလွန်အကူအညီဖြစ်ခဲ့သည်။[၁၅] ဒါဗင်ချီသည် အနုပညာမှတစ်ဆင့် ခန္ဓာကိုယ်ကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ သရုပ်ဖော်ရန်အတွက် အရေပြားအောက်ရှိ စက်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ မည်သို့ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို နားလည်သဘောပေါက်လာခဲ့သည်။[၁၄] ဥပမာအားဖြင့် သူသည် အလောင်း၏ မျက်နှာအရေပြားကို ဖယ်ရှားပြီး နှုတ်ခမ်းကို လှုပ်ရှားစေသော အသေးစိတ်ကြွက်သားများကို ပိုမိုနီးကပ်စွာ လေ့လာရေးဆွဲကာ ထိုစနစ်၏ အလုံးစုံနားလည်မှုကို ရရှိခဲ့သည်။[၁၆] သူသည် ခြေဖဝါးနှင့် ခြေမျက်စိကိုလည်း စေ့စေ့စပ်စပ် လေ့လာခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် ဆေးခန်းသုံး သီအိုရီများနှင့် လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီဆဲဖြစ်သည်။[၁၄] ပခုံးနှင့် သူ၏အလုပ်သည်လည်း ၎င်း၏လှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို ခေတ်သစ်နားလည်မှုအား ထင်ဟပ်စေပြီး ကြိုးများနှင့် စက်သီးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်သည့် စက်ပိုင်းဆိုင်ရာဖော်ပြချက်ကို အသုံးပြုထားသည်။[၁၄] သူသည် အာရုံကြောခန္ဓာဗေဒ ကို ပထမဆုံးလေ့လာသူတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး မျက်စိ၊ အမြင်အာရုံကြောများနှင့် ကျောရိုးတို့၏ ခန္ဓာဗေဒနားလည်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ ကြီးမားသောတိုးတက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကံမကောင်းစွာဖြင့် နောက်ပိုင်းတွေ့ရှိသော သူ၏မှတ်စုများမှာ စနစ်တကျမရှိဘဲ သူ၏ ပြောင်းပြန်စာရေးသားခြင်းအလေ့အထ (ကြေးမုံစာ) ကြောင့် နားလည်ရန် ခက်ခဲခဲ့သည်။[၁၇]
ရာစုနှစ်များစွာကြာအောင် အနုပညာရှင်များသည် ခန္ဓာဗေဒလေ့လာမှုနှင့် အလောင်းများကို အသုံးပြုခြင်းမှ ရရှိသော အသိပညာကို အသုံးပြု၍ ၎င်းတို့၏ အနုပညာလက်ရာများနှင့် အများအားဖြင့် ပန်းချီကားများတွင် လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ပိုမိုတိကျပြီး သက်ဝင်လှုပ်ရှားသော ကိုယ်စားပြုမှုကို တင်ပြရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ Michelangelo နှင့်/သို့မဟုတ် Raphael တို့သည်လည်း ခွဲစိတ်စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။[၉]
သိပ္ပံပညာတွင် အရေးပါမှု
[ပြင်ဆင်ရန်]
အလောင်းများကို သိပ္ပံပညာအုပ်စုတစ်ဝှမ်းရှိ မတူညီသော ကဏ္ဍများစွာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ သိပ္ပံပညာအတွက် အလောင်းများကို အသုံးပြုခြင်း၏ အရေးပါသော ကဏ္ဍတစ်ခုမှာ ၎င်းတို့က လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ခန္ဓာဗေဒနှင့်ပတ်သက်သော အချက်အလက် အမြောက်အမြားကို သိပ္ပံပညာအား ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အလောင်းများသည် သိပ္ပံပညာရှင်များအား လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ စူးစမ်းလေ့လာရန် ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ကိုယ်အင်္ဂါများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဂရိသိပ္ပံပညာရှင်နှစ်ဦးဖြစ်သော Chalcedon မှ Herophilus နှင့် Ceos မှ Erasistratus တို့သည် ဘီစီ ၃ ရာစုတွင် အလောင်းများကို ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။[၁၈] အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် Herophilus သည် ဦးနှောက်အတွင်းရှိ ventricles လေးခုကြားရှိ ကွာခြားချက်၊ ဦးနှောက်အာရုံကြော ခုနစ်စုံကို ဖော်ထုတ်ခြင်း၊ အာရုံခံအာရုံကြောများနှင့် မော်တာအာရုံကြောများကြား ကွာခြားချက်၊ မျက်စိအတွင်းရှိ မျက်ကြည်လွှာ၊ မြင်လွှာနှင့် choroid အလွှာတို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း အပါအဝင် လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ခန္ဓာဗေဒနှင့်ပတ်သက်သော တွေ့ရှိချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ Herophilus သည် လူ့နှလုံးအတွင်းရှိ အဆို့ရှင်များကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး Erasistratus က အဆို့ရှင်များမှတစ်ဆင့် သွေးစီးဆင်းမှုကို ပြောင်းပြန်မလှည့်နိုင်ကြောင်း စမ်းသပ်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ Erasistratus သည် လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ သွေးပြန်ကြောများနှင့် သွေးလွှတ်ကြောများအတွင်းရှိ အသေးစိတ်အချက်အလက်များစွာကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး ခွဲခြားဖော်ပြခဲ့သည်။ Herophilus သည် လူ့အသည်း၊ မုန့်ချိုအိတ်နှင့် အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး မျိုးပွားမှုစနစ်များအကြောင်း ဖော်ပြချက်များကို လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် နောက်ပိုင်းတွင် ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ အလောင်းများက Herophilus အား သန္ဓေသားလောင်းများ ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးရာ သားအိမ်သည် bicameral မဟုတ်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်နိုင်စေခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အခန်းနှစ်ခန်းရှိသည်ဟု ယူဆခဲ့သော သားအိမ်၏ မူလအယူအဆနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော်လည်း Herophilus က သားအိမ်သည် အခန်းတစ်ခန်းသာရှိကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ Herophilus သည် အမျိုးသမီးမျိုးပွားမှုစနစ်အတွင်းရှိ မျိုးဥအိမ်၊ broad ligaments နှင့် ပြွန်များကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။[၁၈] ဤအချိန်ကာလအတွင်း လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ခန္ဓာဗေဒကို နားလည်မှုတိုးတက်စေရန် အလောင်းများသည် တစ်ခုတည်းသောနည်းလမ်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
Galen (အေဒီ ၁၃၀-၂၀၁) သည် Aristotle နှင့် အခြားဂရိသမားတော်များ၏ ကျော်ကြားသောလက်ရာများကို လူ့ခန္ဓာကိုယ်အပေါ် သူ၏နားလည်မှုနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။[၁၉] ဤအချိန်ကာလအတွင်း လူ့ခန္ဓာကိုယ်လေ့လာမှုနှင့်ပတ်သက်၍ သင်ကြားရာတွင် Galen ၏ ခန္ဓာဗေဒနှင့် ဇီဝကမ္မဗေဒသည် အထင်ရှားဆုံးနည်းလမ်းများအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။[၂၀] ခေတ်သစ်လူ့ခန္ဓာဗေဒ၏ဖခင်ဟု သိကြသော Andreas Vesalius (၁၅၁၄-၁၅၆၄) သည် Galen ၏တွေ့ရှိချက်များနှင့် လူ့အလောင်းများကို ကိုယ်တိုင်ခွဲစိတ်စစ်ဆေးမှုများအပေါ် အခြေခံ၍ သူ၏အသိပညာကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။[၂၀][၂၁] Vesalius သည် လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းပိုင်း အစိတ်အပိုင်းများ မည်သို့အလုပ်လုပ်သည်ကို ဆေးကျောင်းသားများ အသိအမှတ်ပြုနားလည်စေရန်အတွက် အလောင်းများကို အကြိမ်များစွာ ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ အလောင်းများသည် Vesalius အား ဂရိသမားတော် Galen မှ ဦးနှောက်နှင့် လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ အချို့သောလုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ ထုတ်ဝေခဲ့သော ယခင်အယူအဆများကို မှားယွင်းကြောင်း သက်သေပြရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။[၂၂] Vesalius က Galen သည် လူ့ခန္ဓာဗေဒကို ကောင်းစွာနားလည်ရန် အလောင်းများကို ဘယ်သောအခါမှ အသုံးမပြုခဲ့ဘဲ ၎င်းအစား သူ၏ရှေ့တော်ဆက်များထံမှ ယခင်အသိပညာကို အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။[၂၀]
ဆေးပညာနယ်ပယ်တွင် အရေးပါမှု
[ပြင်ဆင်ရန်]ယနေ့ခေတ်တွင် လူ့ အကြမ်းစားခန္ဓာဗေဒ ဆိုင်ရာ အသိပညာကို ထပ်ဆင့်ရရှိရန် ဆေးပညာနှင့် ခွဲစိတ်မှုအတွင်း အလောင်းများကို အသုံးပြုကြသည်။[၂၃] ခွဲစိတ်ဆရာဝန်များသည် ခွဲစိတ်ကုသမှုဆိုင်ရာ စိတ်ဝင်စားသည့် ဧရိယာအတွင်း ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော သွေဖည်မှုများကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် သက်ရှိလူနာများကို ခွဲစိတ်မှုမပြုလုပ်မီ အလောင်းများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးလေ့လာခဲ့ကြသည်။[၂၄] ခွဲစိတ်မှုဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအသစ်များသည် အလောင်းတစ်ခုကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းမှ ကြိုတင်အသိပညာဖြင့် ဖယ်ရှားပစ်နိုင်သည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတွင်း ပါဝင်သော အတားအဆီးများစွာကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။[၂၅]
အလောင်းများသည် ဆေးကျောင်းသားများနှင့် ဆရာဝန်များအား လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ မတူညီသောလုပ်ဆောင်ချက်များအကြောင်း အသိပညာပေးရုံသာမက လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ချွတ်ယွင်းမှုဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းများစွာကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးပါသည်။ ဂရိသမားတော် Galen (အေဒီ ၂၅၀) သည် လူတစ်ဦး၏ဘဝအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အဖြစ်အပျက်များနှင့် သေဆုံးပြီးနောက် တွေ့ရှိရသော အတွင်းပိုင်းဆိုးကျိုးများကို ပထမဆုံး ဆက်စပ်ဖော်ပြသူတစ်ဦးဖြစ်သည်။ အလောင်းတစ်ခု၏ ရိုးရှင်းသော သူချင်းခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်း တစ်ခုသည် သေစေတတ်သော ရောဂါများ သို့မဟုတ် ရောဂါလက္ခဏာများ၏ မူလဇစ်မြစ်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် ကူညီပေးနိုင်သည်။ သူချင်းခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းများသည် အချို့သော ဆေးဝါးများ သို့မဟုတ် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများသည် အလောင်းအတွင်း မည်မျှထိရောက်မှုရှိကြောင်းနှင့် လူသားများသည် အချို့သော ဒဏ်ရာများကို မည်သို့တုံ့ပြန်ကြောင်း သတင်းအချက်အလက်များကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးနိုင်သည်။[၂၆]
အူအတက်ဖြတ်ခြင်းများကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် တစ်နှစ်လျှင် အကြိမ် ၂၈၀၀၀ ပြုလုပ်ပြီး နည်းပညာ simulation များဖြင့်မဟုတ်ဘဲ လူသားအလောင်းများပေါ်တွင် ဆက်လက်လေ့ကျင့်နေဆဲဖြစ်သည်။[၂၇] ခန္ဓာကိုယ်၏ မြင်သာသော တည်ဆောက်ပုံများကို လေ့လာသော ဆေးကျောင်းတွင် သာမန်သင်တန်းဖြစ်သည့် Gross anatomy သည် ကျောင်းသားများအား လက်တွေ့သင်ယူနိုင်သော ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခု ရရှိစေပါသည်။ သုတေသနအတွက် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အစီအစဉ်များ၏ အပြင်ဘက်တွင်လည်း အလောင်းများ လိုအပ်ချက်မှာ ကြီးထွားလာခဲ့သည်။ Science Care နှင့် Anatomy Gifts Registry ကဲ့သို့သော အဖွဲ့အစည်းများသည် အလောင်းများကို အလိုအပ်ဆုံးနေရာများသို့ ပေးပို့ရန် ကူညီပေးသည်။[၂၇]
ခွဲစိတ်စစ်ဆေးရာတွင် အသုံးပြုရန် ထိန်းသိမ်းခြင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]ခန္ဓာဗေဒလေ့လာမှုနှင့် ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းအတွက် အလောင်းတစ်ခုသည် အသုံးဝင်ပြီး စံပြဖြစ်ရန် ခန္ဓာကိုယ်ကို အအေးခန်းထားရှိရမည် သို့မဟုတ် ထိန်းသိမ်းမှုလုပ်ငန်းစဉ်ကို သေဆုံးပြီး ၂၄ နာရီအတွင်း စတင်ရမည်။[၂၈] ဤထိန်းသိမ်းခြင်းကို ဆေးစိမ်ခြင်း အရည်များအသုံးပြုသည့် ဆေးစိမ်နည်းဖြင့်ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ပလပ်စတီနေးရှင်း (plastination) ဟုခေါ်သော နည်းလမ်းသစ်ဖြင့်ဖြစ်စေ ပြီးမြောက်အောင်မြင်နိုင်သည်။ နှစ်မျိုးစလုံးတွင် ပညာရေးဆိုင်ရာ အနေအထားတွင် ခန္ဓာဗေဒခွဲစိတ်စစ်ဆေးမှုအတွက် ခန္ဓာကိုယ်များ ပြင်ဆင်ရာတွင် အားသာချက်များနှင့် အားနည်းချက်များ ရှိကြသည်။
ဆေးရည်များဖြင့် ဆေးစိမ်ခြင်း
[ပြင်ဆင်ရန်],_König_von_Brasilien,_auf_seinem_Totenbett_in_Paris_(Zeno_Fotografie).jpg)
ဓာတုအရည်များဖြင့် ဆေးစိမ်သည့်အလေ့အထကို ရာစုနှစ်များစွာ အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ ဤထိန်းသိမ်းနည်းပုံစံ၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်များမှာ ခန္ဓာကိုယ်ဆွေးမြည့်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်၊ တစ်ရှူးများ၏ အရောင်နှင့် ပျော့ပျောင်းမှုကို ထိန်းသိမ်းရန်၊ ဇီဝဗေဒနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အန္တရာယ်များကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံများကို ၎င်းတို့၏ သဘာဝပုံစံအတိုင်း ထိန်းသိမ်းရန်ဖြစ်သည်။[၃၂] ယင်းကို ၎င်းတို့၏ ရည်ရွယ်ချက်များအလိုက် အုပ်စုများခွဲခြားနိုင်သော ဓာတုပစ္စည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြီးမြောက်အောင်မြင်စေသည်။ ပိုးသတ်ဆေးများကို ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော ပိုးမွှားများကိုသတ်ရန် အသုံးပြုသည်။ တာရှည်ခံဆေးများကို ဆွေးမြည့်စေသော သက်ရှိများ၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ရပ်တန့်ရန်၊ ဤသက်ရှိများကို အာဟာရချို့တဲ့စေရန်နှင့် ဆွေးမြည့်ခြင်းကို တားဆီးရန် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံများကို ပြောင်းလဲရန် အသုံးပြုသည်။ အမျိုးမျိုးသော ပြုပြင်မွမ်းမံသည့်ပစ္စည်းများကို တစ်ရှူးများ၏ အစိုဓာတ်၊ pH နှင့် osmotic ဂုဏ်သတ္တိများကို ထိန်းသိမ်းရန် သွေးခဲခြင်းမှကာကွယ်သည့်ဆေးများနှင့်အတူ နှလုံးသွေးကြောစနစ်အတွင်း သွေးခဲခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် အသုံးပြုသည်။ တစ်ရှူးများမှ စိတ်မချမ်းသာဖွယ် အနံ့များ သို့မဟုတ် သဘာဝမကျသော အရောင်များကို သယ်ဆောင်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် အခြားသော ဓာတုပစ္စည်းများကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။[၃၂]
ဆေးစိမ်သည့်အလေ့အထသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ရာပေါင်းများစွာအတွင်း များစွာပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် ခေတ်သစ်ဆေးစိမ်ခြင်းတွင် အူထုတ်ယူခြင်း မပါဝင်တော့ပါ။ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် ခန္ဓာဗေဒလေ့လာမှုအတွက် အားနည်းချက်ဖြစ်စေသော နည်းလမ်းများဖြင့် ကိုယ်အင်္ဂါများကို နှောင့်ယှက်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။[၃၂] ဓာတုပစ္စည်းများ၏ အရောအနှောများကဲ့သို့ပင် ယနေ့ခေတ်လေ့ကျင့်နေသော ဆေးစိမ်သူများသည် အလောင်းအတွင်းသို့ အရည်များကို မိတ်ဆက်ရန် မတူညီသောနည်းလမ်းများကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ အရည်ကို သွေးလွှတ်ကြောစနစ် (ပုံမှန်အားဖြင့် carotid သို့မဟုတ် femoral သွေးလွှတ်ကြောများမှတစ်ဆင့်)၊ ပင်မခန္ဓာကိုယ်အခေါင်းပေါက်များ၊ အရေပြားအောက်သို့ ထိုးသွင်းနိုင်သည် သို့မဟုတ် အလောင်းကို နှစ်မြှုပ်ခြင်းဖြင့် အရေပြား၏ အပြင်ဘက်မျက်နှာပြင်တွင် အရည်များနှင့် ထိတွေ့စေနိုင်သည်။[၃၃]
မတူညီသော ဆေးစိမ်ခြင်းဝန်ဆောင်မှုများသည် မတူညီသော အမျိုးအစားများနှင့် အရည်အချိုးများကို အသုံးပြုသော်လည်း ပုံမှန်ဆေးစိမ်သည့် ဓာတုပစ္စည်းများတွင် ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်၊ ဖီနော၊ မီသနော နှင့် ဂလစ်စရင်း တို့ပါဝင်သည်။[၃၄] ဤအရည်များကို ရင်းမြစ်ပေါ်မူတည်၍ အချိုးအစားအမျိုးမျိုးဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ရေအမြောက်အမြားနှင့်လည်း ရောစပ်ထားသည်။
ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် ဆေးစိမ်ခြင်းတွင် ၎င်းတို့၏ အခန်းကဏ္ဍများ
[ပြင်ဆင်ရန်]
ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်ကို ဆေးစိမ်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်တွင် အလွန်ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုသည်။ ၎င်းသည် တာရှည်ခံဆေးဖြစ်ပြီး ဘက်တီးရီးယား၊ မှိုနှင့် အင်းဆက်များကို သေစေသည်။ ၎င်းသည် ဆွေးမြည့်စေသော အဏုဇီဝသက်ရှိများကို အလောင်းပေါ်နှင့် အလောင်းအတွင်း ရှင်သန်ခွင့်မပြုခြင်းဖြင့် ဆွေးမြည့်ခြင်းကို တားဆီးပေးသည်။ ၎င်းသည် ၎င်းကိုအသုံးပြုထားသော တစ်ရှူးများကို ဤသက်ရှိများအတွက် အာဟာရအဖြစ် မဆောင်ရွက်နိုင်စေရန်လည်း ပြုပြင်ပေးသည်။ ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်သည် ကောင်းမွန်သော ပိုးသတ်ဆေးဖြစ်သော်လည်း အချို့သော အားနည်းချက်များလည်းရှိသည်။ ဆေးစိမ်ရာတွင် အသုံးပြုသောအခါ ၎င်းသည် သွေးခဲစေပြီး တစ်ရှူးများကို မာကျောစေကာ အရေပြားကို မီးခိုးရောင်ဖြစ်စေပြီး ၎င်း၏အခိုးအငွေ့များသည် အနံ့ဆိုးထွက်ကာ ရှူမိပါက အဆိပ်ဖြစ်စေသည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ ဆွေးမြည့်ခြင်းကို တားဆီးနိုင်စွမ်းနှင့် တစ်ရှူးများ၏ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ကြံ့ခိုင်မှုကို မပျက်စီးစေဘဲ တာရှည်ခံစေနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။[၃၂]
ဖီနောသည် ဘက်တီးရီးယားနှင့် မှိုဆန့်ကျင်ပစ္စည်းအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည့် ပိုးသတ်ဆေးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၎င်း၏အရည်ပျော်ပုံစံတွင် မှိုကြီးထွားမှုကို တားဆီးပေးသည်။ ၎င်း၏ပိုးသတ်နိုင်သော အရည်အသွေးများသည် ပရိုတင်းများကို သဘာဝပျက်စေပြီး ဆဲလ်နံရံများကို ဖြိုဖျက်နိုင်စွမ်းပေါ်တွင် မူတည်သော်လည်း ကံမကောင်းစွာဖြင့် ၎င်းတွင် တစ်ရှူးများကို ခြောက်သွေ့စေသည့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံ အရောင်ပြောင်းခြင်းကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။[၃၂]
မီသနောသည် ပိုးသတ်နိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် ဖြည့်စွက်ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဆေးစိမ်အရည်၏ osmotic မျှခြေကို ထိန်းညှိပေးပြီး အအေးဒဏ်ကာကွယ်သည့် ပစ္စည်းကောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လူသားများအတွက် ပြင်းထန်စွာ အဆိပ်သင့်ကြောင်း မှတ်သားထားသည်။[၃၂]
ဂလစ်စရင်းသည် အလောင်း၏တစ်ရှူးများအတွင်း အရည်ကို ထိန်းသိမ်းပေးသော စိုစွတ်စေသည့်ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကိုယ်တိုင်က စစ်မှန်သော ပိုးသတ်ဆေးမဟုတ်သော်လည်း ၎င်းကို ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်နှင့် ရောစပ်ခြင်းဖြင့် ဖော်မယ်လ်ဒီဟိုက်၏ ပိုးသတ်နိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိများ၏ ထိရောက်မှုကို များစွာတိုးမြှင့်ပေးသည်။[၃၂]
ရိုးရာနည်းဖြင့် ဆေးစိမ်ထားသော အလောင်းများကို အသုံးပြုခြင်း၏ အားသာချက်များနှင့် အားနည်းချက်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]ရိုးရာနည်းဖြင့် ဆေးစိမ်ထားသော အလောင်းများကို အသုံးပြုခြင်းသည် ဆေးပညာသင်ကြားရေးအတွက် စံနှုန်းဖြစ်ခဲ့ပြီး ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။ ဒစ်ဂျစ်တယ်မော်ဒယ်များ သို့မဟုတ် ဓာတုအလောင်းများကဲ့သို့သော ပိုမိုအဆင့်မြင့်သည့် နည်းပညာများ ထွန်းကားလာသော်လည်း ဆေးပညာနှင့် သွားဘက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းအများအပြားသည် ယနေ့ထက်တိုင် ၎င်းတို့ကို ဦးစားပေးနေဆဲဖြစ်သည်။[၃၅] ဆေးရည်ဖြင့်ဆေးစိမ်ထားသော အလောင်းများသည် ဆေးစိမ်ခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်တွင် အသုံးပြုသော ဓာတုပစ္စည်းအချို့မှာ အဆိပ်သင့်ပြီး မပြည့်စုံစွာ ဆေးစိမ်ထားသော အလောင်းများသည် ရောဂါကူးစက်နိုင်ခြေရှိသောကြောင့် ဤအခြားနည်းလမ်းများထက် ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်များအတွက် ကျန်းမာရေးအန္တရာယ် ပိုမိုမြင့်မားစေသည်။[၃၄]
ပလပ်စတီနေးရှင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]
Gunther von Hagens သည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ Heidelberg တက္ကသိုလ်၌ ပလပ်စတီနေးရှင်းကို တီထွင်ခဲ့သည်။[၃၆] ဤအလောင်းထိန်းသိမ်းနည်းတွင် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ အရည်နှင့် ပျော်ဝင်နိုင်သော အဆီဓာတ်များကို ပလတ်စတစ်ဖြင့် အစားထိုးခြင်းပါဝင်သည်။[၃၆] ရလာသော ထိန်းသိမ်းထားသည့် ခန္ဓာကိုယ်များကို ပလပ်စတီနိတ် (plastinates) ဟုခေါ်သည်။
တစ်ကိုယ်လုံးပလပ်စတီနေးရှင်းသည် ရိုးရာဆေးစိမ်နည်းနှင့် နည်းလမ်းတူစွာ စတင်သည်။ ဆေးစိမ်အရည်များနှင့် ရေအရောအနှောကို သွေးလွှတ်ကြောထိုးသွင်းမှုမှတစ်ဆင့် အလောင်းအတွင်းသို့ စုပ်ယူသည်။ ဤအဆင့်ပြီးပါက ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်သည် လေ့လာရန်အတွက် သီးခြားခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံများကို ဖော်ထုတ်ရန် ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများကို ခွဲစိတ်ရန် ရွေးချယ်နိုင်သည်။ လိုချင်သော ခွဲစိတ်မှုပြီးပါက အလောင်းကို အက်စီတုန်းထဲတွင် နှစ်မြှုပ်သည်။ အက်စီတုန်းသည် ခန္ဓာကိုယ်မှ အစိုဓာတ်နှင့် ပျော်ဝင်နိုင်သော အဆီများကို ဆွဲထုတ်ပြီး ၎င်းတို့နေရာတွင် အစားထိုးရန် စီးဝင်သည်။ ထို့နောက် အလောင်းကို လေ့ကျင့်သူ နှစ်သက်ရာ ပလတ်စတစ် သို့မဟုတ် ရီဇင် ရေချိုးခန်းထဲတွင် ထားရှိပြီး forced impregnation ဟုခေါ်သော အဆင့် စတင်သည်။ ရေချိုးခန်းသည် အက်စီတုန်းကို အငွေ့ပျံစေသည့် လေဟာနယ်တစ်ခု ဖန်တီးပေးပြီး ၎င်းထွက်သွားစဉ် ပလတ်စတစ် သို့မဟုတ် ရီဇင်ကို ဆဲလ်များအတွင်းသို့ ဆွဲသွင်းသည်။ ၎င်းပြီးပါက အလောင်းကို နေရာချကာ ၎င်းအတွင်းရှိ ပလတ်စတစ်ကို မာကျောစေပြီး နမူနာကို အသုံးပြုရန် အဆင်သင့်ဖြစ်ပါသည်။[၃၇]
ပလပ်စတီနိတ်များအသုံးပြုခြင်း၏ အားသာချက်များနှင့် အားနည်းချက်များ
[ပြင်ဆင်ရန်]ပလပ်စတီနိတ်များသည် တာရှည်ခံပြီး အဆိပ်အတောက်မရှိကာ သိုလှောင်ရလွယ်ကူသော နမူနာများကို ပံ့ပိုးပေးသည့်အတွက် ခန္ဓာဗေဒလေ့လာရာတွင် အားသာချက်ရှိသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် ရိုးရာနည်းဖြင့် ဆေးစိမ်ထားသော အလောင်းများကို အမှန်တကယ် အနိုင်မရသေးပါ။ ပလပ်စတီနိတ်ပြုလုပ်ထားသော အလောင်းများသည် အချို့အဖွဲ့အစည်းများအတွက် လက်လှမ်းမမီနိုင်ခြင်း၊ ဆေးစိမ်ထားသော အလောင်းကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးစဉ်အတွင်း ရရှိသော အတွေ့အကြုံသည် ပိုမိုတန်ဖိုးရှိသည်ဟု အချို့ပညာတတ်များက ယုံကြည်ကြပြီး အချို့မှာ ပလပ်စတီနိတ်များကို ရယူရန် သို့မဟုတ် အသုံးပြုရန် အရင်းအမြစ်များ မရှိကြပါ။[၃၅]
အလောင်းခိုးခြင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]
နိုင်ငံတော်မှထောက်ပံ့သော လူသတ်သမားများစွာ၏ အလောင်းများရှိသော်လည်း ဤအလောင်းများထဲမှ အနည်းငယ်ကိုသာ လူတိုင်းခွဲစိတ်စစ်ဆေးရန် ရရှိနိုင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံး မှတ်တမ်းတင်ထားသော အလောင်းခိုးယူမှုကို ၁၃၁၉ ခုနှစ်တွင်တမ်းပလိတ်:Needs citation သင်္ချိုင်းဂူဖောက်ထွင်းမှု အတွက် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော ဆေးကျောင်းသား လေးဦးက ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၇၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အလောင်းခိုးယူသူ အများစုမှာ ဆရာဝန်များ၊ ခန္ဓာဗေဒပါမောက္ခများ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ ကျောင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၈၂၈ ခုနှစ်တွင် အချို့သော ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်များသည် တူးဖော်ခြင်းကို လုပ်ဆောင်ရန် အခြားသူများကို ပေးချေခဲ့ကြသည်။ ဤအသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်းတွင် လူများကို ဆေးပညာ အသိုင်းအဝိုင်းတွင် "ရှင်ပြန်ထမြောက်သူများ" (resurrection men) အဖြစ် အများအားဖြင့် သိကြသည်။[၃၈]
London Borough Gang သည် ၁၈၀၂ မှ ၁၈၂၅ အထိ လုပ်ကိုင်ခဲ့သော ရှင်ပြန်ထမြောက်သူများအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ ဤလူများသည် ကျောင်းအများအပြားသို့ အလောင်းများကို ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ပြီး ကျောင်းများမှ အဖွဲ့ဝင်များသည် ဤလူများ အကျဉ်းကျခြင်းမှ လွတ်မြောက်စေရန် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ပြိုင်ဘက်အဖွဲ့များမှ အဖွဲ့ဝင်များသည် အခြားအဖွဲ့များ၏ အဖွဲ့ဝင်များကို မကြာခဏ တိုင်ကြားလေ့ရှိသည် သို့မဟုတ် လူထု မငြိမ်သက်မှုဖြစ်စေရန် သင်္ချိုင်းမြေကို အရှက်ခွဲကာ ပြိုင်ဘက်အဖွဲ့များ လည်ပတ်နိုင်ခြင်းမရှိစေရန် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။[၃၈]
လူသတ်မှု ကျူးလွန်သူများ၏ အလောင်းများကို ရောင်းချခြင်း
[ပြင်ဆင်ရန်]၁၈၂၇ မှ ၁၈၂၈ ခုနှစ်အတွင်း စကော့တလန် တွင် West Port လူသတ်မှုများ ဟု သိကြသည့် လူအတော်များများ အသတ်ခံခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့၏ အလောင်းများကို သုတေသနရည်ရွယ်ချက်များအတွက် ဆေးကျောင်းများသို့ ရောင်းချခဲ့သည်။ Anatomy Act 1832 သည် သေဆုံးသူ၏ ဆွေမျိုးများက ၎င်းတို့၏ ဆွေမျိုးများကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် အခြားသော သိပ္ပံဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် အသုံးပြုရန် တင်ပြခဲ့ကြောင်း သေချာစေရန် ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။တမ်းပလိတ်:Clarification needed West Port လူသတ်မှုများအပေါ် လူထုတုံ့ပြန်မှုသည် ဤဥပဒေကြမ်း အတည်ပြုခြင်းအပြင် London Burkers မှ ကျူးလွန်ခဲ့သော လုပ်ရပ်များ၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
လူများကို သတ်ဖြတ်ပြီး အလောင်းကို ရောင်းချသည့် ဇာတ်လမ်းများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ လူသိများသော အမှုနှစ်ခုမှာ Burke နှင့် Hare တို့၏အမှုနှင့် Bishop၊ May နှင့် Williams တို့၏အမှုဖြစ်သည်။
- Burke and Hare – Burke နှင့် Hare သည် တည်းခိုခန်းတစ်ခု လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ငှားရမ်းနေထိုင်သူ တစ်ဦး သေဆုံးသွားသောအခါ ၎င်းတို့သည် အက်ဒင်ဗာရာ ရှိ Robert Knox ၏ ခန္ဓာဗေဒစာသင်ခန်းသို့ ခေါ်ဆောင်သွားပြီး အလောင်းအတွက် ခုနစ်ပေါင် ရရှိခဲ့သည်။ အမြတ်အစွန်း ရနိုင်သည်ကို သဘောပေါက်သွားသောအခါ ၎င်းတို့သည် လာမည့်တစ်နှစ်အတွင်း လူ ၁၆ ဦးကို အသက်ရှူကျပ်ခြင်း ဖြင့် သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ အလောင်းများကို Knox သို့ ရောင်းချခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ငှားရမ်းနေထိုင်သူတစ်ဦးသည် သူမ၏အိပ်ရာသို့ ပြန်လာရာ အလောင်းတစ်ခုကို တွေ့ရှိသောအခါ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ Hare သည် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အတွက် Burke ကို ဆန့်ကျင်ထွက်ဆိုခဲ့ပြီး Burke သည် အပြစ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိကာ ကြိုးပေးခံခဲ့ရပြီး လူသိရှင်ကြား ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခံခဲ့ရသည်။[၃၉]
- London Burkers, Bishop, May and Williams – ဤအလောင်းခိုးယူသူများသည် အသက် ၁၀၊ ၁၁ နှင့် ၁၄ နှစ်အရွယ်ရှိ ကောင်လေးသုံးယောက်ကို သတ်ပစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အလောင်းများကို ရောင်းချခဲ့သော ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်သည် သံသယ ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ ထွက်ခွာမှုကို နှောင့်နှေးစေရန် ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်က သူသည် ပေါင် ၅၀ တန် ငွေစက္ကူတစ်ခုကို ဖြတ်ရန် လိုအပ်သည်ဟု ဆိုကာ ရဲကိုခေါ်ခိုင်းပြီး ထိုလူများကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ Bishop က သူ၏ထွက်ဆိုချက်တွင် သူ၏အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းအတွင်း အလောင်း ၅၀၀ မှ ၁၀၀၀ အထိ ခိုးယူခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံခဲ့သည်။[၄၀]
မော်တော်ယာဉ် ဘေးကင်းလုံခြုံရေး
[ပြင်ဆင်ရန်]Crash test dummy များ မတီထွင်မီက မော်တော်ယာဉ်များ ပိုမိုဘေးကင်းလုံခြုံစေရန် အလောင်းများကို အသုံးပြုခဲ့သည်။[၄၁] အလောင်းများသည် ကာလာမှန်ကာများမှ ထိုင်ခုံခါးပတ် လေအိတ်များအထိ ယာဉ်များ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေး အင်္ဂါရပ်များဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များ သတ်မှတ်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။ အလောင်း crash test dummy များကို ပထမဆုံးမှတ်တမ်းတင်အသုံးပြုမှုကို ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် Lawrence Patrick က လူ့ခန္ဓာကိုယ်၏ ကန့်သတ်ချက်များကို စမ်းသပ်ရန် သူ့ကိုယ်ပိုင်ခန္ဓာကိုယ်နှင့် သူ၏ကျောင်းသားများကို အသုံးပြုပြီးနောက် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ပထမဆုံး အလောင်းအသုံးပြုမှုမှာ အလောင်းတစ်လောင်းကို ဓာတ်လှေကားရိုးတံတစ်ခုထဲသို့ ပစ်ချသောအခါဖြစ်သည်။ လူ့ဦးခေါင်းခွံသည် မည်သည့်ထိခိုက်မှုမျိုးမဆို မခံစားရမီ တစ်စက္ကန့်အထိ တစ်တန်ခွဲအလေးချိန်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိကြောင်း သူသိရှိခဲ့သည်။[၄၂]
၁၉၉၅ ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် အလောင်းစမ်းသပ်မှုများမှစ၍ ကားများတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော တိုးတက်မှုများသည် ဒဏ်ရာ ၁၄၃,၀၀၀ နှင့် သေဆုံးမှု ၄၂၅၀ ကို တားဆီးနိုင်ခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ အလောင်း၏ စမ်းသပ်မည့် နေရာ၏အရိုးပေါ်တွင် အသေးစား အရှိန်တိုင်းကိရိယာ များကို တပ်ဆင်သည်။ ထို့နောက် linear impactor များ၊ ချိန်သီးများ သို့မဟုတ် အလေးချိန်ကျဆင်းခြင်းအပါအဝင် မတူညီသောကိရိယာများဖြင့် အလောင်းအား ထိခိုက်ပျက်စီးမှုကို ဖြစ်စေသည်။ အလောင်းကို ယာဉ်တိုက်မှုတစ်ခု အတုယူပြုလုပ်သည့် impact sled ပေါ်တွင်လည်း ထားရှိနိုင်သည်။ ဤစမ်းသပ်မှုများပြီးပါက အလောင်းကို ဓာတ်မှန်ရိုက်စစ်ဆေးကာ မည်သည့်ပျက်စီးမှုကိုမဆို ရှာဖွေပြီးနောက် ခန္ဓာဗေဒဌာနသို့ ပြန်လည်ပေးအပ်သည်။[၄၃] အလောင်းအသုံးပြုမှုသည် ၂၀၁၁ Explorer တွင် မိတ်ဆက်ခဲ့သော Ford ၏ ဖောင်းကားနိုင်သော နောက်ထိုင်ခုံခါးပတ်များကို အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။[၄၄]
အလောင်း crash test dummy များအပေါ် လူထုအမြင်
[ပြင်ဆင်ရန်]၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် New York Times ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ် ထုတ်ဝေပြီးနောက် ယာဉ်တိုက်မှုစမ်းသပ်မှုတွင် အလောင်းများအသုံးပြုခြင်းကို လူထုသိရှိလာခဲ့သည်။ ဆောင်းပါးသည် Heidelberg တက္ကသိုလ် ၏ အရွယ်ရောက်ပြီးသူနှင့် ကလေးအလောင်းပေါင်း ၂၀၀ ခန့်ကို အသုံးပြုမှုကို အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။[၄၅] လူထုကန့်ကွက်မှုများပြီးနောက် တက္ကသိုလ်အနေဖြင့် အလောင်းများ၏ မိသားစုများက စမ်းသပ်မှုများတွင် ၎င်းတို့အသုံးပြုမှုကို အတည်ပြုခဲ့ကြောင်း သက်သေပြရန် အမိန့်ထုတ်ခံခဲ့ရသည်။[၄၆]
ရှု
[ပြင်ဆင်ရန်]- Anatomy Act 1832
- Andreas Vesalius
- သူချင်းခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်း
- Body farm
- Cadaverine၊ ဆွေးမြည့်နေစဉ်အတွင်း ထွက်လာသော အနံ့ဆိုးတစ်မျိုး
- လူ့ရုပ်ကြွင်းများ ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်း
- ခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်း
- Eloise သုသာန်
- Kadaververwertungsanstalt
- ရင်ခွဲရုံ
- Necroviolence၊ အလောင်းများကို အလွဲသုံးစားလုပ်ခြင်း
ကိုးကား
[ပြင်ဆင်ရန်]- ↑ "Definition of Cadaver" (in en)၊ RxList။
- ↑ van den Haak, Lukas; Alleblas, Chantal; Rhemrev, Johann P.; Scheltes, Jules; Nieboer, Theodoor Elbert; Jansen, Frank Willem. National Institutes for Health - National Library of Medicine, National Center for Biotechnology Information: December 4, 2017 "Human cadavers to evaluate prototypes of minimally invasive surgical instruments: A feasibility study". Retrieved April 9, 2023.
- ↑ "Cadaver"။ Academic Dictionaries and Encyclopedias (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ 2018-12-03 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ New Oxford Dictionary of English, 1999. cadaver Medicine: or poetic/literary: a cait.
- ↑ Decomposition – The Forensics Library (in en-US)။ 2020-10-10 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 2017-02-06 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Hulkower၊ Raphael (2011)။ From sacrilege to privilege: "the tale of body procurement for anatomical dissection in the United States"။ Albert Einstein College of Medicine။
- 1 2 3 4 5 "Human cadaveric dissection: a historical account from ancient Greece to the modern era" (September 2015). Anatomy & Cell Biology 48 (3): 153–69. doi:. PMID 26417475.
- 1 2 "The study of anatomy in England from 1700 to the early 20th century" (August 2011). Journal of Anatomy 219 (2): 91–99. doi:. PMID 21496014.
- 1 2 3 "Evolution of the paranasal sinuses' anatomy through the ages" (December 2013). Anatomy & Cell Biology 46 (4): 235–38. doi:. PMID 24386595.
- 1 2 Leonardo Da Vinci – The Complete Works – Biography။ 2018-11-19 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Anatomy in the Renaissance (October 2002)။ 2018-11-19 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ Da Vinci L (1967)။ The Notebooks of Leonardo Da Vinci (အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့်)။ Lulu.com။ ISBN 978-1105310164။
- 1 2 Wilkins, David G. (2001). "Review of The Writings and Drawings of : Order and Chaos in Early Modern Thought". The Sixteenth Century Journal 32 (2): 509–11. doi:.
- 1 2 3 4 "Leonardo da Vinci's foot: historical evidence of concept" (October 2012). Journal of Investigative Surgery 25 (5): 281–85. doi:. PMID 23020268.
- ↑ "Brain 'imaging' in the Renaissance" (December 2007). Journal of the Royal Society of Medicine 100 (12): 540–43. doi:. PMID 18065703. PMC:2121627.
- ↑ Pater W (2011)၊ "Leonardo da Vinci"၊ The Works of Walter Pater၊ Cambridge University Press၊ pp. 98–129၊ doi:10.1017/cbo9781139062213.007၊ ISBN 978-1139062213
- ↑ "Renaissance Neurosurgery: Italy's Iconic Contributions" (March 2016). World Neurosurgery 87: 647–55. doi:. PMID 26585723.
- 1 2 "The discovery of the body: human dissection and its cultural contexts in ancient Greece" (1992). The Yale Journal of Biology and Medicine 65 (3): 223–41. PMID 1285450.
- ↑ Comparative Anatomy: Andreas Vesalius။ 2018-12-04 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- 1 2 3 "Andreas Vesalius: Celebrating 500 years of dissecting nature" (2015-12-22). Global Cardiology Science & Practice 2015 (5): 66. doi:. PMID 28127546.
- ↑ Leslie, Mitch (2003-08-08). "Lesson From the Anatomy Master". Science 301 (5634): 741. doi:.
- ↑ Simpkins CA၊ Simpkins AM (2013)။ "The Birth of a New Science"။ Neuroscience for Clinicians။ New York: Springer။ pp. 3–24။ doi:10.1007/978-1-4614-4842-6_1။ ISBN 978-1-4614-4841-9။
- ↑ "The wider importance of cadavers: educational and research diversity from a body bequest program" (October 2009). Anatomical Sciences Education 2 (5): 234–47. doi:. PMID 19728368.
- ↑ "A study on radial artery in cadavers and its clinical importance." (January 2014). International Journal of Medical Research & Health Sciences 3 (2): 254–62. doi:.
- ↑ "Anatomy and its impact on medicine: Will it continue?" (2015-12-30). The Australasian Medical Journal 8 (12): 373–77. doi:. PMID 26759611.
- ↑ Cantor N (2010)။ After We Die: The Life and Times of the Human Cadaver။ Washington, D.C.: Georgetown University Press။
- 1 2 McCall၊ Matt (July 29, 2016)။ The Secret Lives of Cadavers။ July 30, 2016 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။
- ↑ McCall၊ Matt။ "The Secret Lives of Cadavers"၊ National Geographic၊ 2016-07-29။
- ↑ Besouchet 1993, p. 603.
- ↑ Rezzutti 2019, pp. 498–499.
- ↑ Besouchet 1993, p. 606.
- 1 2 3 4 5 6 7 "Human body preservation – old and new techniques" (March 2014). Journal of Anatomy 224 (3): 316–44. doi:. PMID 24438435.
- ↑ "Embalming and Other Methods of Dead Body Preservation" (2010). International Journal of Medical Toxicology & Legal Medicine 12 (3): 15–19.
- 1 2 Training for Anatomy Students။ Environmental Health & Safety။ Albert Einstein College of Medicine။ 2018-11-25 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 2018-11-26 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- 1 2 "Use and perceptions of plastination among medical anatomy educators in the United States" (March 2018). Clinical Anatomy 31 (2): 282–92. doi:. PMID 29178370.
- 1 2 Pashaei, Shahyar (December 2010). "A Brief Review on the History, Methods and Applications of Plastination". International Journal of Morphology 28 (4): 1075–79. doi:.
- ↑ "Plastination Technique"၊ Körperwelten။
- 1 2 "Grave Robbing in New England" (July 1945). Bulletin of the Medical Library Association 33 (3): 272–94. PMID 16016694.
- ↑ Rosner L (2011)။ The Anatomy Murders။ University of Pennsylvania Press။ ISBN 978-0812203554။
Being the True and Spectacular History of Edinburgh's Notorious Burke and Hare and of the Man of Science Who Abetted Them in the Commission of Their Most Heinous Crimes
- ↑ Kelly T (1832)။ The history of the London Burkers။ London: Wellcome Library။
Containing a faithful and authentic account of the horrid acts of the noted Resurrectionists, Bishop, Williams, May, etc., etc., and their trial and condemnation at the Old Bailey for the wilful murder of Carlo Ferrari, with the criminals' confessions after trial. Including also the life, character, and behaviour of the atrocious Eliza Ross. The murderer of Mrs. Walsh, etc., etc
- ↑ Fox၊ Margalit။ "Samuel Alderson, Crash-Test Dummy Inventor, Dies at 90" (in en)၊ The New York Times၊ 18 February 2005။
- ↑ "The Driving Dead: Human Cadavers Still Used In Car Crash Testing"၊ Autoblog။
- ↑ "Humanitarian benefits of cadaver research on injury prevention" (April 1995). The Journal of Trauma 38 (4): 564–69. doi:. PMID 7723096.
- ↑ "How Cadavers Made Your Car Safer"။ WIRED။ 2018-11-14 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
- ↑ "German University Said to Use Corpses in Auto Crash Tests" (in en)၊ The New York Times၊ 24 November 1993။
- ↑ "German university must prove families ok'd tests on cadaver"၊ DeseretNews.com၊ 1993-11-24။
ဆက်ဖတ်
[ပြင်ဆင်ရန်]- Jones DG (2000)။ Speaking for the Dead: Cadavers in Biology and Medicine။ Aldershot: Ashgate။ ISBN 978-0-7546-2073-0။
- Roach M (2003)။ Stiff: The Curious Lives of Human Cadavers။ New York: W. W. Norton and Company Inc.။
- Shultz S (1992)။ Body Snatching: the Robbing of Graves for the Education of Physicians။ Jefferson, North Carolina: McFarland & Company Inc.။
- "Murder For Anatomy" (February 1961). New Zealand Medical Journal 60: 64–69.
- Besouchet၊ Lídia (1993)။ Pedro II e o Século XIX (Portugueseဘာသာစကားဖြင့်) (2nd ed.)။ Rio de Janeiro: Nova Fronteira။ ISBN 978-85-209-0494-7။CS1 maint: အသိအမှတ်မပြုသော ဘာသာစကား (link)
- Rezzutti၊ Paulo (2019)။ D. Pedro II: a história não contada: O último imperador do Novo Mundo revelado por cartas e documentos inéditos (ပေါ်တူဂီဘာသာစကားဖြင့်)။ Leya; 2019။ ISBN 978-85-7734-677-6။
- Benkel, Thorsten (2019). "Materiality and the Body. Explorations at the End of Life". Mortality 24 (2): 231–246.
ပြင်ပလင့်
[ပြင်ဆင်ရန်]
