သမနန္တရပစ္စည်း
| တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖော်ပြချက် |
| ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|---|
 |
[၁] (၁) ကောင်းစွာ-အကြားမရှိ-အခြားမဲ့ဖြစ်သော။ [၂]
(၂) ကောင်းစွာ အကြားမရှိသော
(က) ပဋ္ဌာန်းကျမ်းလာ သမနန္တရပစ္စည်း။ [၃]
(ခ) ပရိဝါကျမ်းလာ သမနန္တရပစ္စည်း။[၄]
သမနန္တရပစ္စည်း
[ပြင်ဆင်ရန်]သမနန္တရပစ္စည်း (Samanantara Paccaya) သည် ပဋ္ဌာန်း ၂၄ ပစ္စည်းတွင် ပဉ္စမမြောက် ပစ္စည်းဖြစ်သည်။ "သမနန္တရ" ဟူသည် အလွန်နီးကပ်သော အကြားအလပ်မရှိ ဆက်စပ်နေသောဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၍ "ပစ္စည်း" ဟူသည် ကျေးဇူးပြုတတ်သော တရားဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် သမနန္တရပစ္စည်းဟူသည် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေသော တရားတို့၏ ကျေးဇူးပြုပုံကို ဆိုလိုသည်။ အနန္တရပစ္စည်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် အလွန်နီးစပ်သော်လည်း အနည်းငယ် ကွဲပြားသော အဓိပ္ပာယ်ကို သယ်ဆောင်ထားသည်။
သမနန္တရပစ္စည်းကို အနန္တရပစ္စည်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ ရှင်းပြပါမည်။
- **အနန္တရပစ္စည်း (Anantara Paccaya):** ရှေ့စိတ် ချုပ်ပျောက်ပြီးနောက် နောက်စိတ် ချက်ချင်း ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကိုသာ အဓိကထား၍ ရှင်းပြသည်။ ရှေ့စိတ်သည် နောက်စိတ်အတွက် လမ်းကြောင်းဖွင့်ပေးခြင်း (path-providing) သဘောကိုသာ ဆိုလိုသည်။
- **သမနန္တရပစ္စည်း (Samanantara Paccaya):** ရှေ့စိတ် ချုပ်ပျောက်ပြီးနောက် နောက်စိတ် ချက်ချင်း ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းအပြင် ရှေ့စိတ်သည် နောက်စိတ်၏ ဖြစ်ပေါ်မှုအတွက် အထောက်အပံ့ အပြည့်အဝ ပေးခြင်း (entire support) သဘောကို ဆိုလိုသည်။
ဥပမာအားဖြင့် မီးခြစ်ဆံတစ်ချောင်းကို ထွန်းညှိသောအခါ ပထမ မီးခြစ်တိုက်လိုက်သော အရှိန် (force) သည် နောက် မီးတောက်လောင်မှုအတွက် လမ်းကြောင်းဖွင့်ပေးရုံသာမက မီးတောက်လောင်မှု ဖြစ်ပေါ်စေရန် အထောက်အပံ့ အပြည့်အဝ ပေးသည်။ ထိုနည်းတူ စိတ်တို့၏ ဖြစ်စဉ်တွင်လည်း ရှေ့စိတ်သည် နောက်စိတ်အတွက် လမ်းကြောင်းဖွင့်ပေးရုံသာမက နောက်စိတ်၏ ဖြစ်ပေါ်မှုအတွက် အထောက်အပံ့ အပြည့်အဝ ပေးသည်။ ဤသို့ အထောက်အပံ့ အပြည့်အဝ ပေးသော သဘောကို သမနန္တရပစ္စည်းဟု ခေါ်သည်။
သမနန္တရပစ္စည်း၏ အဓိက လက္ခဏာများမှာ-
- **အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်ခြင်း (Very Close Proximity):** ရှေ့စိတ်နှင့် နောက်စိတ်တို့သည် အချိန်အားဖြင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေသည်။ အကြားအလပ် မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်။
- **အထောက်အပံ့ အပြည့်အဝ ပေးခြင်း (Entire Support):** ရှေ့စိတ်သည် နောက်စိတ်၏ ဖြစ်ပေါ်မှုအတွက် လိုအပ်သော အထောက်အပံ့အားလုံးကို ပေးသည်။
- **နာမ်တရားများတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (Occurs only with Mental Phenomena):** သမနန္တရပစ္စည်းသည် စိတ်နှင့် စေတသိက်ကဲ့သို့သော နာမ်တရားများတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ရုပ်တရားများတွင် မဖြစ်ပေါ်ပေ။
အချုပ်အားဖြင့် သမနန္တရပစ္စည်းသည် စိတ်နှင့် စေတသိက်တို့၏ အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်၍ ဖြစ်ပေါ်မှုကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြသော အဘိဓမ္မာသဘောတရားတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ အနန္တရပစ္စည်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် အလွန်နီးစပ်သော်လည်း အထောက်အပံ့ အပြည့်အဝ ပေးသော သဘောကို ပိုမို အလေးပေး ဖော်ပြသည်။
ကိုးကား
[ပြင်ဆင်ရန်]- ↑ သမနန္တရ (တိ) [သံ+အနန္တရ။ အနန္တရ-ကြည့်]
- ↑ (၁) စတုတ္ထဇ္ဈာနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာ သမနန္တရာ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ ဧတ္ထ ဈာနသမနန္တရံ ပစ္စဝေက္ခဏာသမနန္တရန္တိ ဒွေ သမနန္တရာနိ။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၈၆။
- ↑ (၂) (က) သမနန္တရပစ္စယော။ ပဋ္ဌာန၊၁၊၁။ သမနန္တရဘာဝေန ဥပကာရကော ဓမ္မော သမနန္တရပစ္စယော။ အဘိ၊၃၊၃၄၆။
- ↑ (ခ) ပုဗ္ဗကရဏံ ပယောဂဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော၊ သမနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။ ဝိ၊၅၊၃၀၄။
- ↑ (၃) ယေသံ ယေသံ ဓမ္မာနံ သမနန္တရာ ယေ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စိတ္တစေတသိတာ ဓမ္မာ။ ပဋ္ဌာန၊၁၊၄။
- ↑ တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၂၂